Koningin en Grondwet. ’s-GRAVENHAGE, 29 April. II. c Om te weten te komen, wat er in 1813 r bij gelegenheid van de opdracht der 1 Soevereiniteit precies gebeurd is en wat \ de juiste gezindheid was van den Prins, i dient men eigenlijk voet voor voet de i gebeurtenissen na te gaan; doch zelfs \ wanneer men dit doet, stuit men op { allerlei moeilijkheden. Geen wonder; 1 wat geschiedde, geschiedde overhaast, ( in de opwelling van het oogenblik, onder < den drang van een onafhankelijkheids- < oorlog in het verschiet. Er was geen ] tijd om staatsrechtelijke constructies te j maken; men wilde drie zaken en die i spoedig: onafhankelijkheid, een eenhoofdig gezag en den Prins daarmede be- i kleed. Over d.u aard van dat gezag werd niet lang gedelibereerd; men wilde éen souverein, dat was hoofdzaak. De eenige, die bezig was en bleef te construeeren en oud met nieuw te verbinden volgens een bepaald beginsel, was Van , Hogendorp. Maar hij werd in dit opzicht onder den voet geloopen, en moest tot de erkenning komen (Brief aan Fagel, 28 November 1813): „Le Prince estSouverain, on ne sait pas comment, mais tout le monde le considère comme tel”. Daarbij is het een feit, dat den Prins de souvereiniteit zonder eenige beperking is opgedragen geworden. Niemand heeft nog kunnen aantoonen, dat er bij de opdracht van een Grondwet sprake is geweest. (Men raadplege behalve Van Bemmelen „Metis” II, 215 vlg., ook „De Gids”, 1867,176; eene anonieme brochure „Een standbeeld voor Willem I” (’s-Hertogenbosch, 1866); mr. De Kempenaer in het Üagbl. v. Z.-H. en's-Grav. 19 October 1866 [deze beide laatste gegevens ook te vinden in Tellegen’s „Kantteekeningen” (Gids, 1867 I) en bij Fabius „Leer der Souvereiniteit”, 447]; rede van den heer Mutsaers bij de behandeling van het voorstel der IX mannen). De Prins wist echter, o. a. uit den brief van Van Hogendorp, door het Hand. aangehaald, dat men geen absoluut gezag wilde, vandaar, dat hij bij de aanvaarding der souvereiniteit het beding stelde, dat er een Grondwet zou komen. Die was alzoo gewenscht, echter niet geëischt en ten slotte gegeven. Ziedaar, waarom o, i. de loop der feiten leidt tot de conclusie van een geoctroyeerde Grondwet, Het Hand. legt bijzonaeren naarus. op de opdracht van wege het volk en komt dan tot de slotsom: „dat (de Prins erkende) zijne rechten (te ontleenen)jaan den volkswil en de souvereiniteit enkel (te aanvaarden)ondergrondwettigebepalingen.” Deze laatste woorden gaan ook op, wanneer men ons standpunt inneemt, en de eerste, goed begrepen, evenzeer. Immers, terecht sprak en spreekt men van eene „wedergeboorte” van Nederland; de souverein was nieuw, de souvereiniteit niet. De rechten, ad interim door Staten Provinciaal of Generaal uitgeoefend moesten bij het weder-ontstaan der monarchie aan een bepaald individu worden toegekend. Wie zou het doen en aan wien zou het geschieden ? Wie anders dan het volk, dat zich losrukte van onder het Fransche juk, en aan wien anders dan aan een telg van het stamhuis, hetwelk voor dat volk had geleefd en gestreden? Er was geen andere pretendent trouwens, sedert in 1652 de Koning van Spanje van zijne rechten had afgezien. Maar dat men, tot bezinning gekomen, toonde, wel een nieuwe periode te willen be ginnen, maar niet een nieuwen staat te willen grondvesten: de houding van Nederland op het Weener Congres geeft het duidelijk aan. Het beroep op Art. 1 G.W. 1814 deert ons niet. Het bevat de vermelding van een gebeurtenis „is opgedragen” en van een toestand „blijft opgedragen”. Aan de opdracht tornen wij niet, want zij droeg een bloot individueel karakter, en wanneer wij iets uit dit artikel moeten lezen, dan is het dit, dat de Grondwet geen souvereiniteit schonk, maar het opgedragen gezag bevestigde. (Zoo ook Raepsaet in zijn „Journal”). De proclamatie van 29 Maart 1814 is, volgens het Hand., „stellig nauwkeurig gewikt en gewogen". Wij meenen het tegendeel te moeten aannemen. Hoe anders die zonderlinge samenvoeging te verklaren van eene macht tegelijk «re de Grondwet „omschreven” en door de Grondwet „beperkt”. Het eene sluit het andere uit, zoodat deze proclamatie voor geen der beide partijen een bruikbaar argument oplevert. Het Han&. beqiit aan het woord „omschreven”, welnu, wij drukken op „beperkt". Maar iets verder komen wij daarmede niet. Het rapport van de herzieningscommissie van 1815 bevat eene historische onjuistheid. Eene posterieure wet kan niemand met eene macht bekleeden, die hij anterieur reeds bezat! Bovendien, wat een phrase! „De wet had den Souverein bekleed met al het gezag en de macht, welke geschikt is om zijne hooge waardigheid allerwege te doen eerbiedigen.” Zooveel woorden, zooveel moeilijkheden. Met de „hooge waardigheid” wordt de souvereiniteit bedoeld; het „gezag” en de „macht" kunnen niet anders zijn dan het gezag en de macht als Souverein. En nu zou de wet gegeven hebben iets, dat reeds voortvloeide uit wat bestond, en dat alleen voor zoover het „geschikt” wao om te doen eerbiedigen datgene, wat met dat gegevene éen geheel uitmaakt! Die zinsnede is stellig niet gewikt en gewogen. Wij hebben verder veel eerbied voor de overtuiging van die commissie, dat de „ontworpen Grondwet aan den Vorst al het gezag geeft, enz.”, doch hebben ook de onze, dat die laatste zinsnede niet klopt met de feiten, nl. dat er vóór die ontworpen Grondwet (van 1815!!) reeds een Vorstelijk gezag bestond, dat nog wel door de andere Staten erkend was. Dat van ons standpunt geredeneerd, de G. W. menige overbodige bepaling bevat, is volkomen waar. Maar kunnen wij het helpen, dat anderen, die meer theoretisch en minder historisch dachten, allerlei bepalingen in het leven riepen, omdat zij toen met hun denkbeelden de overhand hadden? Art. 26 G.W. kan even goed in ons voordeel uitgelegd worden. Het bevat een afstand van eigen recht ten bate der schatkist (al. 2), met eene beperking van dien afstand weder in al. 1. Zoo ook art. 4 en 6 B. Rv. De Vorst heeft er belang bij (de billijkheid nog daargelaten !), dat, wanneer hij tegenover een onderdaan komt te staan in zaken van privaatrecht, die rechtsbetrekking geregeld zij, zooals ieder andere rechtsbetrekking, en dat hij zich, terwillevan de goede orde, zooveel mogelijk aan het gemeene recht aansluit, spreekt van zelf. Maar wat heeft dat met een al of niet grondwettig souvereiniteitsrecht te maken ? En dan ten slotte vergelijkt het Hand. hiermede het veelbesproken huwelijksrecht, doch ziet hier juist het eigenaardige van het geval voorbij. Dat geldt geen rechtsbetrekking tusschen Vorst en onderdaan, maar een rechtsbetrekking tusschen Vorsten onderling; wij zien nog altijd niet in, waarom dat niet een zaak van dynastisch recht kan blijven, waar de onderdanen als derden buiten staan. Er bestaan sporen van een Nassausch huisrecht (bijv. ten opzichte van de orde van den Gouden Leeuw van Nassau); het geldt dus niet de invoering van iets nieuws. Overtuigd zal het Hand. intusschen wel niet zijn; daarvoor huldigt het ook ■ een van ons afwijkend staats- en souvei reiniteitsbegrip. Wij hopen alleen, dat t het, waar het de handschoen voor de ■ N. Rott. Crt. opnam, uit het strijdperk • moge treden met de erkenning, dat onze t denkbeelden niet zoo „extravagant" zijn, - als men wel deed voorkomen. ) Extravagant zal toch wel niet het noodzakelijk epitheton ornans zijn van j iedere minderheid op staatsrechtelijk r gebied ? --- Eerste Kamer. Staten-Generaal. Successierecht. (Memorie van Antwoord.) De Regeering zou het niet tot stand komen van het wetsontwerp tot nadere regeling van het recht van successie en van overgang bij overlijden, zeer betreuren, omdat de indiening en behandeling van het wetsontwerp dan ongetwijfeld ten gevolge zouden hebben, dat de benadeeling der schatkist nog veel grooter proportie ging aannemen dan zonder die indiening en behandeling het geval zou geweest zijn. De Minister houdt vol, dat de ondervinding dagelijks leert, dat de administratie weerloos staat tegen tal van handelingen, die er op berekend zijn om den Staat verschuldigde belasting te onthouden. Telkens blijkt, dat er acten worden opgemaakt, die ten doel hebben om de betaling van het successierecht te voorkomen; telkens leert een onderzoek waarom zooveel schulden, zoo weinig baten zijn aangegeven, dat er handelingen hebben plaats gehad, waaraan de aangevers vrijheid ontleenen om meer schulden, minder baten op te geven. Als geen dam wordt opgeworpen tegen een voortwoekerend kwaad, dan zal de opbrengst van de rechten van successie en van overgang van effecten meer en meer ljjden onder een hoogst betreurenswaardigen toestand, en zal men op deze belangrijke bronjvan inkomst al minder en minder kunnen rekenen. De Minister ontkent verder, dat door de bepalingen van het ontwerp, iemand belemmerd zou worden in hetgeen inderdaad rechtmatig is. Er wordt alleen gevergd aangifte en betaling juist alsof de voor de hand liggende omweg tot bereiking van het doel niet ware ingeslagen. Er wordt niets meer geëischt dan wanneer de rechte weg ware gevolgd en de sluipweg ter zijde ware gelaten. Wel verre van meer bemoeilijkt te worden, wordt de eerlijke aangever naar het wetsontwerp voor moeilijkheid of oneerlijkheid beter gevrijwaard dan door de bestaande wet. Het doel is de gelegenheid af te snijden tot het geknoei, dat de aangever, wetende dat er geen schuld bestaat bij het overlijden van den erflater, zijn geweten paait met behulp van nietswaardige of valsche stukken, of met stukken, opgemaakt na het overlijden. Een groote teleurstelling was voor de Regeering de sterke tegenstand, die zich tegen de artikelen 3 en 7 openbaarde. Bepalingen als in die artikelen vervat, zijn toch volstrekt onmisbaar. De ontduiking van belasting door middel van het zoogenaamd pakketjes maken, is een der ergste middelen van ontduiking, een groot nadeel voor de schatkist en een nog ernstiger gevaar voor de toekomst. Dit middel verdient de allerhoogste afkeuring, niet alleen omdat logen en bedrog in den ruwsten vorm worden aangewend, maar ook omdat dit het middel bij uitnemendheid is in dienst van de meervermogenden, die effecten genoeg hebben om ieder der erfgenamen zijn deel te geven in den vorm van een paket, met dit gevolg dat er geen is, die uit eigen belang het gepleegd bedrog aan den dag brengt. Het is het middel dat bij voorkeur wordt aangewend door hen, die, er op uit zijnde de schatkist te berooven, zelfs nog geen oogenblik voor den dood van hun effecten kunnen scheiden, hetzij dan omdat deze hun dierbaar zijn als het leven, hetzij omdat zij, zelve een voorbeeld gevende van kwade trouw, ook de erfgenamen niet vertrouwen voor het geval dat het leven, dat schijnt ten einde te loopen, nog eens mocht worden verlengd. Met den meesten nadruk meent de Minister op de aanneming van het voorstel te moeten aandringen. Niet-aanneming zou gevolgen hebben, in de hoogste mate te betreuren. De Regeering zegt verder, dat bij aanneming i van het ontwerp niet wordt beslist, dat er na 31 December e.k. meer dan 81/, pCt. in het geheel zal worden geheven en meent dat 1 gelijkmaking van het bedrag zoowel voor de ; rechte lijn als voor de zijlinie beter te ver, dedigen is dan verschillende bedragen. ' Het is waar, dat de belasting ook geldt I voor Nederlanders, ingezetenen van Oost- of West-Indië. Maar bij art. 56 no. 7 der wet van 1859 zijn reeds hier en ginds speciale J bepalingen gemaakt, gebaseerd op de ver-, ! houding tusschen moeüeriaiid eu *m*otïRJu 64 . ZOO spoedig mogelijk zal worden onderzocht of nieuwe bepalingen op grond van die ver1 houding noodig of wenschelijk zijn; zoo ja, l welke. --- De Koninginnen te Amsterdam. Hofberichten. * Amsterdam, 29 April. Wij moeten nog even terugkomen op het bezoek van H.H. M.M. de Koninginnen aan de Nederlandsche Bank, ter vermelding van de toespraak,welke de President tot de Vorstinnen hield, alvorens werd overgegaan tot da bezichtiging der uit Lombok afkomstige kostbaarheden. Mr. Van den Berg zeide het volgende: „Toen in December 1813 Z. K. H. PrinsWillem van Oranje Nassau als Souverein Vorst der Vereenigde Nederlanden de teugels van het bewind aanvaard had,en den24nMaart daaraanvolgende met zijn gezin en Hofhouding ter plechtige inhuldiging herwaarts was gekomen, was het eerste besluit, waaronder Z. H. zijne handteekening plaatste, het eerste in Nederland’s Staatsblad opgenomen besluit, te Amsterdam gedagteekend, dat van den 25n Maart 1814 no. 40, waarbij de Nederlandsche Bank in het leven geroepen en gegrondvest werd. „Aanvankelijk was haar werkkring zeer beperkt, en bepaalde zich gedurende de eerste 50 jaren van haar bestaan schier uitsluitend tot Amsterdam. Maar bij de hernieuwing van haar octrooi in 1863 werd zij eerst, wat haar naam te kennen gaf, eene werkelijke Nederlandsche Bank, want door de vestiging van een Bijbank te Rotterdam, van agentschappen in alle eenigszins belangrijke provincie-steden, en van tal van correspondentschappen in minder aanzienlijke plaatsen, opende zij voor het geheele land de gelegenheid om gebruik te maken van de diensten, die zij ten behoeve van handel en verkeer en van den landbouw binnen de haar door de wet aangewezen grenzen kan beschikbaar stellen. „Op dit oogenblik omvat het beheer der Bank, behalve het hoofdbureau en de Bijbank te Rotterdam, 16 zelfstandige agentschappen, 2 sub-agentschappen en 72 correspondentschappen. Tengevolge van de geleidelijke uitbreiding van operatiën en den grooteren omvang van haren werkkring kon de Bank zich op den duur niet blijven behelpen met . de betrekkelijk zeer beperkte localiteit die haar aanvankelijk door de Regeering ten gebruike was afgestaan. Er kwam gebrek aan de noödige bureaulocalen, en aan bergruimte voor den steeds aangroeienden specie1 voorraad, waarvoor eenige jaren achtereen 1 gewelven in Uwer Majesteits paleis op j den Dam als bewaarplaats moesten dienst ' doen. l Door een overeenkomst met den Staat j eigenares geworden van de bij haar in gebruik : zijnde perceelen, terwijl zij zich door aankoop • den eigendom verzekerde van eenige aan• grenzende perceelen, besloot de Bank om tot de algeheele slooping van een en ander over ; te gaan; en op het aldus beschikbaar ges komen terrein is het gebouw verrezen, waarin > het hoofdbureau op het oogenblik nog geves) tigd is. In Mei 1856 werd met het groote werk een aanvang gemaakt, 3 October 1865 werd ■ de eerste steen gelegd. In Mei 1869 was alles ; voltooid en op den lOn dier maand werd het i nieuwe Bankgebouw naar de ontwerpen van , den architect W. A. Froger en geheel onder - zijn toezicht opgetrokken, voor den dienst 1 geopend. , En reeds in het volgend jaar, in April 1870, maakte Z. M. Koning Willem III van zijn ver1 blijf in Nederlandsch hoofdstad gebruik, om : de bank met een bezoek te vereeren. Ge■ durende eenige jaren achtereen beantwoordde f de nieuwe inrichting volkomen aan de be1 hoefte, maar gaandeweg breidden de zaken t zich dermate uit, dat het beschikbaar komen van meer ruimte en voor bureaux èn voor berging van waarden een dringende noodzakelijkheid werd, waaraan werd tegemoet gekomen door het aanbrengen van een nieuwe verdieping aan den tuinkant voor het bankgebouw en door het bouwen van een geheel nieuw dubbel gewelf, dat juist dezer dagen gereed kwam, volgens de plannen van den zeer onlangs ontslapen architect Salm. „Wij vleien ons, dat het Uwe Majesteiten zal kunnen behagen, die nieuwe inrichting in oogenschouw te nemen en daarna af te dalen in de kelders, waar de ons toevertrouwde waarden een veilige bewaarplaats vinden." Des middags waren de leden van den Amsterdamschen Raad aan het diner ten Paleize genoodigd. Een groot aantal had gebruik gemaakt van de vorstelijke uitnoodiging. In de Mozeszaal waren twee-en-vijftig couverts gespreid toen HH. MM. met Hare gasten, onder wie de Burgemeester, de Secretaris der Gemeente, de Commissaris der Koningin in Noord-Holland, de commandant der stelling Amsterdam en een gedeelte der hofhouding, zich te zeven uur aan tafel begaven. Deze was prachtig versierd met zilveren jardinières, waarin slechts één bloemsoort, de donkerroode roos, welke schoone bloemen smaakvol over de tafel en in het grootepièce-de-milieu gerangschikt waren. H. M. de Koningin-Regentes en H. M. de Koningin, die in het midden der tafel gezeten waren, lieten aan weerskanten baron Van Hardenbroek en graaf Dumonceau plaats nemen. Tegenover Haar was de Burgemeester gezeten, aan wiens linkerzijde mr. VanTienhoven. Commissaris der Koningin, en ter rechterzijde generaal Eland, commandant der stelling Amsterdam zich plaatsten. HH MM. waren beiden in het donker, doch uiterst smaakvol gekleed. De KoninginRegentes droeg een zwart kleed met langen sleep en zwarte miellê broche met doffen paarl. De jeugdige Koningin was laag gekleed, in zwart gebloemd satijn, met breede ceintuur met strik. Het kleed was aan den hals met tulle gegarneerd, op de schouders met prachtige diamanten versierd, terwijl in een kostbaren porte-bouquet zich enkele hloemen bevonden. H. M. droeg een schitterenden diadeem. Het menu was als volgt samengesteld: Potage a la Diplomate. Croüstades a la Reine. Filets de Turbot, sauce Hornard. Belle de mouton a la Duchesse. Cotelettes de Perdreaux Russes a la Richelieu. Chapons a la Lamberty. Asperges nouvelles, sauce Mousseline. Bécassines, rötis, Cresson. l, I Salade Chiclair. Dyonnaise au Moka. Bombe Pralinée. Croutons &, 1’Aurore. Dessert. -- i.fl,.-c. v«u hob Uiiitjr- truguif ' ïictr gTOTTrlschap zich naar de Troonzaal, waar de koffie werd gebruikt. Hierna gingen beide Vorstinnen zender uitzondering, alle gasten rond, met ieder eenige welgemeende woorden wisselend. Vooral H. M. de Koningin zich liet met veel harteliike bewoordingen uit over de ontvangst in de hoofdstad, waar Zij zich hoe langer hoe meer thuis ging gevoelen. Het had Hare aandacht ^getrokken dat Amsterdam als wandelplaats zoovele liefeLjke plekjes bood. De receptie was ongeveer te 9 uur geëindigd, waarna de Gemeenteraadsleden zich huiswaarts begaven. HH. MM. hielden daarop cour voor een aantal daartoe uitgenoodigde dames. Naar aanleiding van het aanstaand bezoek van HH. MM. deKoninginnen aan Weenen, schrijft de Weener correspondent der N. R. Ct.: Het Hdtel Bristol, waar Koningin Wilhelm ina en Haar Moeder gedurende Haar verblijf hier ter stede komen te wonen, is nog niet zoo heel lang voor zijn tegenwoordige bestemming ingericht, daar het vroeger de bureaux bevatte van den sinds eenige jaren genaasten Galicischen Carl Ludwig-spoorweg. Het gebouw heeft toen een radicale verandering ondergaan en had al dadelijk het geluk om kort nadat het geopend was de Duitsche officieren te huisvesten, die in 1892 aan den distantierit tusschen Berlijn en Weenen deelnamen. Met het hotel Impêrial is het Hotel Bristol het meest chique verblijf in Weenen. Het staat op den Karatnering, dicht bij de opera en op een van de drukste punten der stad. De tegenwoordige eigenaar heeft nu ook het paleis van graaf Hoyos naast het hotel aangekocht om dit eveneens tot hotel in te richten. In dit paleis is het zeer mooi, de zalen worden wegens haar artistieke plafonds, behangsels en lambriseeringen geprezen. Trouwens het geheel is een werk geweest van Forster, den genialen bouwmeester der mooie Votivkriche. Jammer dat dit nieuwe hotel niet in orde is; de beide Koninginnen zouden nog beter dan thans gehuisvest zijn, Van het Hotel Bristol zullen 24 kamers gedeeltelijk op de eerste verdieping en den entresol door de hooge personages en Haar gevolg worden betrokken. Zij zijn echter nog niet ingericht en gemeubeld en versierd, dat geschiedt eerst kort vóór de aankomst van Haar Majesteiten. * Uit goede bron vernemen wij, dat omtrent ’t al of niet plaats hebben dit jaar van het bezoek van Z. K. H. den Groothertog van Saksen aan Scheveningen, nog niets is vastgesteld. Z. K. H. neemt daaromtrent eerst in Juli beschikkingen en te Scheveningen is niets bekend waaruit zou kunnen worden opgemaakt, dat de Groothertog zijn gewoon jaarlijksch b’ezoek niet zal hervatten. Door de bladen, die het bericht van het uitblijven van ’t bezoek mededeelden, wordt de Hofrouw als grond daarvoor opgegeven, maar ook’t vorig jaar, waarin de Erfgroothertog van Saksen was gestorven, kwam de Groothertog te Scheveningen. Zij wij dan ook wel ingelicht, dan wordt het al of niet komen van Z. K. H. vooral beheerscht door gezondheidsredenen, waarmede sedert jaren het verblijf van den Groothertog te Scheveningen in verband staat. Hoezeer omtrent Vorstelijke bezoeken in ’t aanstaand seizoen nog weinig bekend is, bestaat er wel zekerheid, dat Z. K. H. Prins Albert van Pruisen ook dit jaar niet op de badplaats aanwezig zal zijn. De rouwplechtigheid voor de overleden Groothertogin Sophie, welke door de Goethe-Gesellschaft, de Deutsche ShakespeareGesellschaft, de Schiller-Stiftung, hetGoetheund Schiller-Archiv en het Hoftheater te Weimar zal worden gehouden, is met toestemming van den Groothertog op den 8n October, den trouwdag van het Vorstelijk paar, gesteld. De geheimraad prof. Kuno Fischer heeft op zich genomen de herdenkingsrede te houden. (IV. R. Ct.) * De Duitsche gezantschapsraad bij ons Hof, de heer Schlözer, thans tijdelijk zaakgelastigde, zal dezen zomer weder op Scheveningen verblijf houden, waartoe door hem afgehuurd is de voormalige villa Jacobson aan den Zeekant, naast het Kurhaus. * De Duitsche Minister bij ons Hof, Baron v. d. Brincken, heeft zich deze week met verlof voor eenige maanden naar het buitenland begeven. De gezantschapsraad de heer Von Schlözer treedt gedurende des Ministers afwezigheid als zaakgelastigde op. --- Residentienieuws. ’s-GRAVENHAGE, 29 April. ♦Naar wij vernemen is de DuitschEvangelische kapel op het Gevers Deynootplein te Scheveningen aangekocht door de Ned. Hervormde gemeente aldaar, welke voortaan dit kerkgebouw en de daarin te houden godsdienstoefeningen zal beheeren. * A. s. Maandag, 3 Mei, des avonds te 8 uren, vergadert de Kiesvereeniging „Vaderland en Koning” in „Diligentia”. Punten van behandeling: Voorstel tot aanneming van nieuwe leden en ingekomen missive van eenige leden der Vereeniging. * Den 27n Mei a.s. (Hemelvaartsdag) zal D.V. zal het Neder 1. Jong 1. - Verbond zijn 44e jaarvergadering houden te ’s Gravenhage in de zaal van den Dierentuin. Introductie voor de ochtend- en middagbijeenkomsten kan geschieden op aanvrage bij den secretaris der regelings-commissie, den heer F, W. Laarman, Prinsengracht 4 ’s Gravenhage, of door tusschenkomst van een bondslid. De avond-vergadering in de Groote Kerk is voor iedereen toegankelijk. Als feestredenaars hopen op te treden de heeren ds. Joh. W. Pont uit Utrecht en dr. A. J. A. Vermeer, te ’s Gravenhage. In een buitengewoon Politieblad wordt gesignaleerd B. V., geboren te Veendam26 Maart 1853, commissionair in effecten,wonende Spuistraat 54 te’s-Gravenhage, lengte middelmatig, voorhoofd gewoon, wenkbrauwen en oogen donker, tanden gaaf, volle baard en knevel zwart, aangezicht rood; gekleed in zwart kamgaren kostuum met hoogen hoed of wel in een fantasie costuum met fantasie hoed. Hij is sedert Zaterdag 24 dezer verdwenen, na gesommeerd te zijn ter oplevering van aan hem toevertrouwde effecten, zonder orde op zijne zaken te stellen. De commissaris van politie 2e afdeeling, verzoekt hem op te sporen en bij vinding voor hem te brensen ♦ De heer W. F. G a 111 a rd, prof. de danse de la Cour, gaf gisteren zijn leerlingen en oud-leerlingen een bal in den foyer van het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen. De danspartij voor de kinderen, waarbij de cottillon-verrassingen, jammer genoeg, achterwege bleven, werd voorafgegaan door een Pavana, oude Spaansche dans uit 1583, een Boheemsche Polka en een Danse de Chine; balletten, en solo-dansen, zeer gelukkig gemon teerd door den heer Gaillard en uitgevoerd door zijn jongere leerlingen. Vooral de Chineesche dans met kleine parasols en papieren ballons was zeer elegant en bleek met zorg te zijn ingestudeerd. Van dit werk had de heer Gaillard alle eer. Dat men zich na het kinderbal nog lang aangenaam wist bezig te houden, spreekt wel van zelf. --- Academienieuws. * Tot privaat-docent in de huidziekte en ziekten van het uro-genitaal-stelsel aan de Universiteit te Amsterdam is b enoemd de heer S. Mendes da Costa, arts te Amsterdam. Promotiën en Examens, AMSTERDAM. Bevorderd cum laude tot doctor in de Nederlandsche letteren op proefschrift : „Klank en buigingsleer van de taal des Statenbijbels”, de heer J. Heinsius, geb. te Amsterdam. --- Kerknieuws. In verband met het vertrek van ds. Wieten naar Amsterdam, heeft H. M. de Koningin — naar de N. R. Ct. meldt — aan den kerkeraad der Ned. Herv. gemeente te Apeldoorn doen weten, dat Zij van Haar recht gebruik zal maken om dat college een voordracht van een 6-tal predikanten aan te bieden, ten einde daaruit een keuze te doen. * De kerkeraad der Geref. Kerk te Oud-Kralingen heeft thans besloten een groote kerk te bouwen in de Avenue en de tegenwoordige af te breken De kosten worden geraamd op 60 a 70000 gulden. Moderne theologen. — Dinsdag-avond werd in het gebouw van den Werkenden Stand te Amsterdam onder leiding van den heer W. J. Manssen de jaarlijksche vergadering van de „Moderne theologen” geopend. De heer dr. B. D. Eerdmans hield een referaat over : „de jongste onderzoekingen naar Jezus’ moedertaal, in verband met de kritische behandeling der Evangelische geschiedenis”. Spreker verdedigde daarbij de volgende stellingen: 1. De moedertaal van Jezus was Arameesch. Als Gallileër zal hij het Gallileesch dialect hebben gesproken. 2. Het is duidelijk, dat aan onze Evangeliën Semiotische bronnen ten grondslag liggen,doch het laat zich niet bewijzen, dat die in dit Gallileesch dialect waren geschreven. 3. Het is noodzakelijk, dat de kritische beoefenaar der Evangelische geschiedenis meer aandacht schenkt aan Nieuw-Hebreeuwsch en Arameesch, doch het schijnt een illusie, dat wij daardoor een betrouwbare bron zouden kunnen reconstrueeren. Na een kort debat over het referaat van den heer Eerdmans, kwam aan het woord ds. P. Sybolts, die vraag behandelde: „Wat moet de voornaamste stof zijn bij ons godsdienstonderwijs?” Daarbij kwamen de volgende stellingen aan de orde : * lo. De leerstof wordt aangewezen door het doel aan ons godsdienstonderwijs te stellen: het helpen opvoeden tot vrome en^goede menschen voor den tegenwoordigen tijd, tot burgers van het Godsrijk. 2o. De leerstof daartoe is voor een deel in den bybel te vinden, voor een deel ook in de eschiedenis van den Christelijken godsdienst n in de geloofs- en zedenleer. 3o. Aan den bijbel ontleenen wij de voortelling van „het Godsrijk”, zooals dat in het ). T. wordt verwacht en in het N. T. door ezus van Nazareth in woord en leven is geiredikt. 4. Aan de geschiedenis ontleenen wij de leelden, waarin ons wordt voorgesteld wat de nenschen van „het Godsrijk” hebben gemaakt n den loop der eeuwen. 5. In een „geloofs- en zedenleer” vinden wij .en slotte gelegenheid, om „het Godsrijk” te ioen kennen, zooals zich dat in den tegen* voordigen tijd moet vertoonen. Ook over dit onderwerp werd een belangijlc debat gehouden, waarna de vergadering ,ot den volgenden dag werd verdaagd. In de tweede zitting, welke jl. Woensdag les ochtends te 10 uren werd geopend, en loor ongeveer 180 leden werd bijgewoond, oesprak de heer J. van Loenen Martinet de vraag: „Welke plaats behoort de Christus in te nemen in ons persoonlijk godsdienstig leven ?” Hij lichtte daarbij de volgende vier stellingen toe: In een geloofs- of godsdienstleer naar moderne beginselen is voor de Christologie, hoe ook uit- of aangekleed, geen plaats. In ons persoonlijk godsdienstig leven kan de Christus alleen een plaats innemen als dichterlijke geloofsuitbeelding. De trekken van het Christusbeeld wisselen naar behoeften en eischen van practischreligieusen aard. In aansluiting aan de traditioneele Christusgestalten vertolken zij zoowel wat God is voor ons, als wat zij behooren te zijn voor God. Nadat over de rede van den heer Van Loenen Martinet eenig debat had plaats gehad, verkreeg het woord prof. Van Manen, die buiten de agenda om nog enkele woorden sprak met het doel om de jongere predikanten der Hervormde kerk op te wekken om te strijden voor de rechten der aanzienlijke vrijzinnige minderheid in die kerk. Alle andere, ook orthodoxe, minderheden zullen bij oplossing van het hangende vraagstuk baat vinden. De Hervormde kerk brokkelt af, als men niet toeziet; en het aantal van hen die buiten alle troebelen willen blijven, neemt toe. Wij mogen niet ons volk prijsgeven aan de orthodoxie tot schade der religie. Eindelijk herinnerde spr. aan de doopsquaestie, die tot zijn leedwezen ontstaan is. Spr. wekt de tegenwoordigen op,, de zaak der vrijheid als beginsel warm en krachtig voor te staan, afgescheiden van persoonlijke sympathieën. Niet personen, maar beginselen worden vervolgd. Spr. beoordeelt de aanschrijving der Synode en keurt haar af. Hij wekt allen op, de vrijheid waarin de predikanten der Herv. mogen roemen, krachtig dat als leden van het Modomnen gekozen zijn de heeren Molenaar, Van Wijk en v. d. Bergh van Eysinga. Daarna besprak dr. Baehler de vraag: „Hoe uit een godsdienstig oogpunt te oordee’ea is over dienstweigering?” De heer Baehler,verdedigde zijn beken d standpunt met de bewering, dat de Christen heeft te vragen: „Hoe wil God het?” De Christen weet echter, dat God liefde is en dat wij daarom in alle denken en doen moeten toonen die liefde ervaren te hebben en in de practijk des levens te willen openbaren. Krijgsdienst is echter werkzaamheid in dienst der vijandschap en daarom moeten wij, die de verbroedering der volkeren willen, den krijgsdienst weigeren. Spreker besloot met de woorden „Het beteekent niets te verongelukken in de wereld, voor wie gelukkig is in God”. De referent werd bestreden door dr. Haverkamp, ds. Maronier, prof. Cramer, dr. Chavannes en prof. Oort. Ten slotte sprak dr. L. Knappert over het bekende boek van freule De Savornin Lohman: Vragensmoede, dat hij beoordeelde om het beeld van den godsdienst naar de opvatting der hedendaagsche Calvinisten, gelijk het in dit boek wordt geschetst. Spreker meende, dat „Vragensmoede” maar zeer ten deele den roep verdient, die er van uitging. Maar het heeft nog eens weer duidelijk gemaakt, dat het Calvinisme zijn volgelingen kinderen laat in zelfstandig, godsdienstig denken, door zijn prediking dat de waarheid eens voor al gegeven is. Maar als op eenigerlei wijze invloeden van buiten doordringen, als eigen nadenken wakker wordt, dan begint de worsteling en de verwoesting. Beroofd van zijn eenig fundament, de waarachtigheid van het Calvinistisch stelsel, stort het gebouw ineen. Zoo wordt dan het einde een bitter schreien op een grafsteen, waaronder alle gelooven en hopen is weggeborgen, een Miserere, een Vragensmoede. Dit alles is zeker niet nieuw. Maar het draagt bij aan het oordeel over een stelsel, dat zieh dringt in de plaats van Gods getuigenis in de eigen ziel. Aan het eind sprak spreker den wensch uit, dat als het blijken mocht, dat werkelijk frle. Loman een schrijfster van beteekenis werd, dat zij dan door deze periode van vragensmoeheid heen, tot troostvoller levensopvatting mocht gekomen zijn. Daarna werd de vergadering gesloten. Stichtelijke blaadjes. — Onder leiding van den heer P. Van der Veen werd gisteren te Amsterdam de algemeene jaar vergadering gehouden van de „Vereeniging tot verspreiding van stichtelijke blaadjes”. In het jaarverslag dat de secretaris, de heer ■ Proost, uitbracht, wordt met waardeering gesproken van den vorigen secretaris, den heer Vrendenberg, die in Juli zijn functie neerlegde. De afd. Amsterdam ging zeer sterk achteruit wat aangaat de opgebrachte contributie, evenzoo Den Haag en veel andere steden buitendien werden vele afdeelingen verloren. Daartegenover staat, dat enkele afdeelingen er bij kwamen, doch algemeen is de toestand te dien opzichte onvoldoende. Er werden gedurende 1896 twintig stichtelijke blaadjes uitgegeven, benevens 2 prente■ blaadjes voor kinderen en een boekwerkje, nl. „Maria Kal”, terwijl de werkjes over Euthei - en „Waarom niet meer orthodox?” herdrukt zijn. Tot leden van het Hoofdbestuur werden door de vergadering gekozen de heeren Van Cleef, Knappert en Rutgers van der Loeff. 1 Na behandeling van verschillende zaken in het belang van het doel der Vereeniging wera de vergadering door den Voorzitter gesloten.. --- Onderwijs. Bij besluit van den Commissaris der Koningin in Limburg is de commissie voor het ifnemen van het eindexamen der Ho o- «ere Burgerscholen in dat gewest | voor het loopende jaar benoemd, als volg . j tot voorzitter en lid de heer dr. H. J.Hoflmans, directeur der Hoogere Burgerschool te Maastricht; tot leden de hoeren: dr. J. M. A. Kramps, directeur der Hoogere Burgerschool te Roermond, H. Bingen, P. Goedhart en P. Meiier, leeraren aldaar; L. A. J. Keuller, v. A M Schravers en G. Pattison, leeraren te Maastricht, mr. dr. Nolens, dr. L. van Thuyl, dr. A. Geurts en J. Keuller, leeraren te Kerkrade, met bepaling dat de commissie zitting zal houden te Maastricht. Aan het examen wordt deelgenomen door 28 leerlingen, te weten 10 van de Hoogere Burgerschool te Maastricht, 8,van die te Roermond en 10 van die te Kerkrade. Examen Onderwijzer. LEEUWARDEN, 28 April. Geslaagd de dames M. H. Hazeloop en J. J. Jellema, beiden van Heerenveen, en J. H. Halbesma, van Huizum. Voor de vrije en ordeoefeningen slaagden de dames J. C. Eggink, van Franeker, J. Swerms, van Dronrijp en J. Dijkstra en A. De Zee, van Drachten. Voor de nuttige handwerken zijn geslaagd de dames J. C. Eggink van Franeker en J. Swerms van Dronrijp. GRONINGEN, 28 April. Geëxamineerd 6 cand., die allen werden afgewezen. Voor de nuttige handwerken slaagden de dames E. Bakker, van O. Pekela, G. Groen en A. J. Haykens, beiden van Finsterwolde. ZWOLLE, 28 April. Geëxamineerd B cand. Geslaagd de heeren J. Van Riel, M. H. Rodenburg, Th. Van der Schaaf en A. Schilstra, allen van Deventer. ARNHEM, 28 April. Toegelaten de heeren A H Verhage, A. K. Van der Pols, 0. Van Muijlwjjk, A. E. B. Omloo, allen van Nijmegen. Afgewezen 2. , „ , UTRECHT, 28 April. Geëxamineerd 0 cand. Geslaagd de heeren L. Flentge, S. Levéc en J. Broeders, allen van Utrecht; W. F.C.Van Helsdingen en P. Brandsen, beiden van Amersfoort; A. W. C. Miltenburg, van Oud-Loosdrecht. MIDDELBURG, 28 April. Geëxamineerd 6 cand. Geslaagd de heeren B. Klooster, A. L. Kok, J. P. J. Kruijs Voorberge, R. Oomgens en H. A. Van Ravesteyn, allen van Middelburg. Voor de vrije- en ordeoefeningen slaagden de heeren D. J. Steunenberg, A. Stolk, beiden van Middelburg; J. Veenstra, van Vlissingen; P. Willemse, J. Zasburg, beiden van Middelburg en A. K. J. Van den Ende, van Hontenisse. ’s-HERTOGENBOSCH, 28 April. Opgekomen 6 cand. Afgewezen 3. Toegelaten 3, nl. de heeren C. J. C. Van Heesch en J. B. J. Janssens, beiden van Tilburg; H. J. P. Kramer, van Heusden. MAASTRICHT, 28 April. Geëx. 8 mannelijke candidaten. Geslaagd de heeren: P. L. Crijns, H. A. F. Meertens en P. H. Smeets, van Echt; J. H. Knoops, van Heel; J. J. Aarts, van Tegelen en N. D. Knops, van Montfort. ---