Duinwaterleiding. De DIRECTEUR brengt ter kennis van de Waterverbruikers, aan wie reeds Nota’s over het dienstjaar 1884—85 zijn nitgereikt, dat de eerste termijn ten kantore van den Gemeente-Ontvatger behoort te zijn voldaan vóór of op de vervaldagen op die Nota’s vermeld. Bij verzuimde betaling binnen den bepaalden termijn van den prijs van het Water, is de Directie bevoegd zonder voorafgaande waarschuwing den toevoer van Water af te sluiten. Heropening van de Dienstkvaan geschiedt alleen na voldoening van de verechuldigde gelden op vertoon van de Nota èn van ren be Vij, dat bij den Gemeentc-Ontvanger is gestort'een bedrag van drie gulden. •m, De Directeur voorn. (P. 241.) THEODOR STANG. --- Aan liet Hoofdcommissariaat van politie zijn als gevonden aangegeven : Een vrouwen onderlijfje, een zak met wasehgoed, een gouden rand van een horlogekast, een rooden zakdoek, een gouden broche, een bruine patrijshond, een duimstok, twee dividendbewijzen van de Baltnche spoor, een zwart schortje, een kinderschoentje, een paar kousen, een rozenkrans, een koperen pistool!ju, een ledige porlomonnaie, een ledige tasch, gemerkt No. 21, een portemonnaie met geld, een schaartje, een roode doek, twee armbanden, een geel hondje en een kinderportemonnaie. En als vermist: een streng Caroline koralen met gouden slot, waarin een steen. Inlichtingen worden verstrekt op werkdagen van ’s middags 12%—2 uren. --- Niet-Officieel Gedeelte, dit nomner behoort een BIJVOEGSEL. ’g-Qnvenliage, lO Juli. TER BEEVAART. ÏO Juli 1894 te Delft. Onze groote dooden te eeren, is evenzeer een plicht als een voorrecht. Het na te laten onteert zoowel een persoon als een volk. Ondankbaarheid is een ondeugd, ook als ee,n natie zich aan haar schuldig maakt. Alleen reeds die overweging deed ons het voornemen toejuichen, om deu 10n Juli 1884 niet onopgemerkt te laten voorbijgaan. Na drie eeuwen moest de marteldood van den Prins van Oranje, den grondlegger van den zelfstandigen Nederlandschen Staat, plechtig, in overeenstemming met den aard van het feit, dat ’t geldt, worden herdacht. Luidruchtig vertoon behoorde, al werd dit niet dadelijk door allen begrepen, te worden vermeden. De stemming van het nageslacht, dat zich na drie-honderd jaren in het oogenblik zou terugdenken, waarop de Vader des Vaderlands, door sluipmoordenaarshand gedood, aan de heilige zaak der vrijheid ontviel, moest geen tegenstelling vormen met die, welke de vaderen, die den 10“ Juli 1584 beleefden, op dien ontzettenden dag beeft beheerscht. Dezelfde tonen van rouw moesten, gelouterd, nogmaals worden gehoord; een rouwlied allereerst moest het wezen, dat zou worden aangeheveD; dat was de eisch van dezen herinneringsdag; alleen het slotakkoord kon iu anderen toon zijn gestemd. De burgers, die weeklaagden in de straten der Prinsenstad nu drie honderd jaren geleden, meenden reeds, dat de strijd voor vrijheid en recht was verloren, omdat bij was gevallen, op wien, naast God, de hoop der bevolking was gevestigd. Zij zagen toen slechts wolken en nevelen ; wij hebben ze in de historie zien verdwijnen. ’t Bloed van dezen martelaar is het zaad der vrijheid gebleken. Zijn stervenskreet is een levenskreet voor het herboren Nederland geworden. Des Prinsen dood heeft allen bezielend, allen verheffend, allen vereenend later, gewerkt. God Almachtig liet den Vader sneven, maar Hij heeft ’s Lands kinderen geen weezen gelaten. De profetenmantel, die op 10 Juli 1584 Vader Willem van de schouders viel, is op die van zijn beide zonen, Maurits en Erederik Hendrik, gevallen. Het werk der bevrijding, door hem zoo zegenrijk begonnen, werd door hen voortgezet. Maurits, de held, en Erederik Hendrik, held èn staatsman te gader, hebben op ’t cement, door Prins Willem gelegd en door zijn bloed gewijd, het gebouw van een vrij Nederland verder opgetrokken en voltooid. Daarom kan en moet de lijkzang van 10 Juli 1884, in den toon van dien van 1584 gezet, een andere finale hebben. Wat echter de Oranjes na hem volbrachten, zij zouden het niet hebben vermocht, als hij niet de eerste kampioen voor waarheid, rechten vrijheid was geweest. ’tls daarom goed, ’tis billijk en plichtmatig, dat de vrijheidsheld, de lijder en strijder voor de vrijheid der consciëntie bovenal, bij de plek, waar zijn stoffelijk overschot werd weggeborgan, na drie eeuwen wordt erkend in al Zijn beteekenis en waarde. Het Gemeentebestuur van Delft verdient lof, dat het zich aan ’t hoofd van deze nationale ovatie heeft gesteld. Zoo bewees het ten volle te beseffen, wat de stad, welke het aardsch omhulsel der Oranjes in haar midden bewaart, aan het vaderland is verschuldigd. Oranje-zelf, kon hij getuige wezen van de hulde hem bereid, hij zou haar, met dank aan God, Die hem tot dat alles in staat stelde, hebben aanvaard; doch onvermengd zou zjjn erkentelijkheid voor de waardeering, hem betoond, niet zijn geweest. De voorbereiding van het rouwfeest was niet in elk opzicht in harmonie met de grondidee van zijn arbeiden en strijden, zijn leven en streven. Yoor den geest van dezen grooten Zoon der Nassaus zweefde het ideaal der volkseenheid, maar die geworteld zou wezen in de vrijheid, terwijl beiden haar hoogste kracht aan het geloof zouden onlleenen. Reformatie was voor het besef van Valer Willem volstrekt niet gelijk met liberatie, — vrij te worden van alle geloof en gezag. Niet met den geest der ontkenning, maar met den Potentaat der Potentaten had hij een vast verbond gemaakt. Wat hem steunde, sterkte en staalde in zijn ongelijken strijd tegen ’t machtig Spanje, was niet een ijdel, ledig vervloeiend humanisme, doch een zeer besliste geloofsovertuiging. Wei leidt de consequentie van het beginsel, door Hem verdedigd en waarvoor Hij zijn kostbaar leven te vroeg — naar den mensck — moest laten, tot de eerbiediging van de vrijheid ook voor het ongeloof; maar omdat de ongeloovige geniet van de vrucht der vryheids-idee, waarvan Oranje de drager is, mag die idee zelf nog niet gekenschetst worden als een ongeloofsgedachte. Willem van Oranje heeft, stervend, een geloofswoord gesproken, toen hij aan den levenden God zijner belijdenis de belangen van zijn arm volk opdroeg. Wanneer dus thans door de helden der ontkenning de Oranje-idee als voor hen alleen wordt opgeëischt, dan noemen wij dat een misbruiken van zijn naam, een reconstructie der geschiedenis. Stemmen wij dit volkomen toe, wij betwisten aan den anderen kant der enghartige kerkelijkheid het recht om, op grond van het vervalschen der Oranje-leuze en keuze, de gedachtenisviering van heden-zelve te wraken. De dwaling heft de waarheid niet op; zjj doet haar integendeel te heerlijker uitkomen. Laat dus vrij de auti-religieuse libertijnen in hun geest Oranje roemen, —■ wat nood ! De ware OraDje-vrienden weten anders en beter dan de oppervlakkige wijsheid der liohtvrienden van onzen tijd. Niemand kan de inwendige gedachte van een mensch, ook niet van den in ’t verleden zich verdiependen mensch, beheerscheD. Heden in de Prinsenstad toevend, zal ieder, die zich aan de wezenlijke Oranje-idee verwant gevoelt, het waarachtig beeld van den grooten Zwijger, die sprak door machtige daden, voor ’t geestesoog zien verrijzen. Al werd dus de Oranje figuur in het openbaar niet zoo geteekend,ook in al haar zedelijk-religieuse waarde,als men mocht verwachten of wenschen, — dan nog zou de beevaart naar de woonstede des doods, door de dankbare volksliefde voor de OraDjes gesticht, haar heiligen indruk, haar gezegende vrucht niet behoeven te derven. De Oranje der geschiedenis kan trouwens alleen worden gewaardeerd door hen, die, al kunnen zij zich niet in al zijn godsdiensteozw» vinden, met hem de godsdienstige aspiratie gemeen hebben, welke zulk een heerlijk relief gaf aan zijn echt Vorstelijk karakter. Deze belijder van den Godsdienst der Hervorming kan worden geëerd en geschat door de zonen van Homes Kerk, omdat hij hun verzekert, wat ook zij zeker niet kunnen ontberen : volkomen burgerlijke en godsdienstige vrijheid. En als ons op die stelling wordt geantwoord, dat aan de RoomscheNederlanders van de 17' eeuw — en, helaas ! nog later — door de vrienden en aanhangers van Oranje volle vrijheid van geloofsuiting en kerkelijk leven werd onthouden, dan kunnen wij, tot onze smart, dat feit niet loochenen, maar wel moeten wij er met kracht tegen opkomen, dat in die onvrijheid de vrucht der Oranje-beginselen moet worden gezien en gewraakt. De kerkelijke drijvers van de 1b eeuw senomen Prins Willem voor een ongeloovige, omdat hij aan elke uiting des geloofs volledige vrijheid wilde gewaarborgd hebben. De woeste Geuzenhorden , de onzinnige beeldstormers, zij noemden zich wel naar hem, maar zij waren niet van zijn geest. Die geest verhief zich boven de bekrompenheid en het ketterjagen zelfs van vele machtige leiders dier dagen, gelijk de top van een lioogen berg zich boven lagere heuvelen beurt. Willem van Oranje was een reuzengestalte, tot welke de meesten van hen, die haar volgden, nog niet eenmaal konden opzien, hoeveel te minder konden begrijpen, waardeeren en zich in alles tot voorbeeld van navolging stellen. Op dezen gedenkdag van des Prinsen sterven, wenschen wij voor ons althans in hem te vereeren den geloovigen vrijheidsheld, die den eersten steen heeft gelegd van het vrijheidsgebouw, waarvan de sluitsteen eerst onder de regeering van zjjn nazaten werd aangebracht. Ter beevaart naar zijn Praalgraf, gevoelen wij ons doordrongen van de wellicht nog te weinig begrepen beteekenis zijner verschijning uit het oogpunt der vrijheid. Denken wij ons toch voor een oogenblik Oranje weg uit onze historie, en de bloedplakkaten der Philipsen waren gehandhaafd, onder wier werking toch de dierbaarste betrekkingen van de geloovig gebleven Katholieken zouden zijn uitgemoord, waarover ook hun ziel rouw zou hebben bedreven; de eenheid dezer landen ware — God weet voor hoe lang! — verbroken, en de welvaart dezer gewesten — tot welk tijdstip? — verstoord. Oranje was nu eenmaal de naam, de leuze, die tot weerstand bezielde en daarin deed volharden. Bij al het onvolkomene, dat dezen Oranjezoon — een menschenkind gelijk wij allen — heeft aangekleefd, blijft dat zijn onvergankelijke verdienste, dat hij der verdrukking den oorlog verklaarde, den vrede maakte tusschen het gezag en de in hun vrijheid getrofien gewetens. Prins Willem was vrijdenker noch dweeper, maar hij stond een vrij heid voor, die zich gebonden weet door de wet Gods en daarom ook bevrijdend in den hoogsten zin werkt voor den enkele en voor allen: voor de maatschappij. Hij w?s dus niet revolutionair in den geest der omwenteling van 1789, al moest hjj, door den nood gedrongen, ten slotte gehoorzaamheid weigeren aan Philips’ wetten, met de vrijheid en het recht in strijd. Dat voor dezen Oranje der historie veler liefde zal worden gewekt of versterkt, zjj ook een vrucht voor den rouwdag van heden, dat wij, de schreden richtend naar ’t aloude Delft, in zijn verschillende momenten, wenschen mede te herdenken. Te half tien had in de Oude Kerk op het Prinsenhof een plechtige godsdienstoefening plaats, waarbij ds. Drost voorgiDg, die in zijn redevoering natuurlijk het feit van dezen dag voorop plaatste. Het talrijk gehoor zong onder de godsdienstoefening verzen van Gez. 20 en 139, Ps. 146 en Gez. 171. Te tien ure werden in de Nieuwe Kerk in het koor, dat te dezer gelegenheid toepasselijk versierd was, op het praalgraf van Prins Willem een drietal fraaie kransen nedergelegd, nl. een van het Delftsche Studentenkorps, zijnde een krans van witte rozen met Oranjelinten omvlochten, waarop de woorden: Het Delftsche studentencorps 10 Juli 1584—1884; een van de Retterdamsche Weerbaarheid, zijnde mede een krans van levende rozen met groen omstrengeld door witte, roode en blaauwe linten. Deze krans werd op de tombe nedergelegd door den kommandant van dat corps, majoor Van Stolk, die daarbij eenige fraaie dichtregelen uitsprak eu in korte woorden de aanleiding tot deze plechtigheid herdacht. De derde krans werd nedergelegd door de Vereeniging: Zelfstandig godsdienstig leven te Amsterdam. Deze krans was van metaal vervaardigd en omwonden door een Oranjelint, waarop de letters Z. G. L. De nederlegging der kransen had plaats door deputatiëa van genoemde Vereenigingen. | , Even vóór twsalf uur waren de Ministers en verdere autoriteiten en genoodigden op het Raadhuis vereenigd, van waar men zich in optocht naar de kerk begsf, waar men begroet werd door het orgelspel vnn den heer W. F. G. Nicolaï, directeur der Kon. Muziekschool te ’s Gravenhage. Aan het hoofd van den stoet, die ter plegtigheid opging, troffen wij aan de Ministers des Konings, den vise-presideut van den Raad van State met vele leden van dat coiiepie, de presidenten van de Eersteen Tweede Kamer en vele leden van de Staten-Generaal, de presidenten van Hoogen Raad, Gerechtshof en Rechtbank met vele leden van die collegiën, de commissarissen des Konings in Zuidholl., Overijssel, Groningen enz., de ourgemeesters van Amsterdam, Rotterdam en ’s Gravenhage en tal van militaire en burgerlijke autoriteiten en leden van kerkelijke besturen. Nadat het prachtig orgelspel geëindigd was, nam de uitvoering een aanvang van het Requiem v.Cherubini,onder directie van den heer J. C. Boers, stedelijk muziekDirecteur. De uitvoering had plaats met gemengde kooren en versterkt orkest. De samenstelling der kooren was geheel in overeenstemming met de grondgedachte van het rouwfeest, dat zij door hun zang opluisterden. Zij waren toch gevormd uit leden der onderscheiden kerkgenootschappen, een omstandigheid welke in verband tot het leven eu streven van Hem, aan wiens nagedachtenis hun lied was gewijd, hun toonen nog te harmonieuser deed klinken. Vader Willem toch streed en leed voor de vrijheid des geloofs, welke hy aan allen wilde verzekerd zien. Het feit, dat zulk een gemengde schare van zangers en zangeressen zich bereid ve. klaarde deze kerkelijke trenr- en rouwliederen aan te heffen, bewees welsprekend dat de vrijheid, waarvan Prins Willem de profeet was, thans, meer nog dan in Zyn tijd, door allen wordt geschat en gewaardeerd. Nauwelijks waren de laatste tonen van het Requiem weggestorven, betrad dr. M. de Vbiks , Hoogleeraar aan de Rijks-Universiteit te Leiden, het spreekgestoelte tot het uitspreken van zyne --- GEDENKREDE, »in deze plechtige samenkomst, bestemd om de gedachtenis te vieren van den Vader des Vaderlands.” Met eerbied en met schroom deed hy ’t. Eerbied voor den grooten naam. Schroom voor de zware taak in dit plechtig oogenblik, «op den gedenkdag van zijn dood, in deze hoogstaanzienlijke vergadering, in dit eerwaardig kerkgebouw, hij het praalgraf waarin zijn gebeente rust.” Het gevoel echter, dat ons allen bezielt, -hoe zwak ook in woorden uitgesproken, moge samensmelten tot één akkoord van hulde eu vereering, zooals de dag vau heden vereiaoht.” Helaas I die lang verbeide Tiende Juli, hoe geheel anders is die voor ons aangebroken dan wij vermoeden konden , toen wij ons voorbereidden om dezen dag plechtig te vieren. Met ernst, maar toch met opgewektheid zagen wy den dag van heden te gemoet. Eu thans, nu wij hier bij deze graftombe vereenigd zijn, thans breekt ons het hart bij de gedachte, dat binnen weinige dagen dit gewelf zich openen zal om op nieuw iu zijn kille wanden een kostbaar offer te ontvangen. Na zoovele beproevingen, die het Huis van Oranje in de laatste jaren hadden geschokt, moest ook nog deze volgen I O broosheid van ons sterfelijk geslacht I Vol eerbied voor de nagedachtenis van Zyn grooten Stamvader, had de jeugdige Prins Zyn hooge ingenomenheid betuigd met de viering van dezen gedenkdag; maar, doordrongen van het ongewisse aller menschelijke plannen, voegde hij er by , dat «de wankele staat Zijner gezondheid Hem niet veroorloofde vooraf te verzekeren, dat Hij in persoon aan de plechtigheid zou deelnemen”. En nu de dag gekomen is, nu is het alsof iu die woorden een somber voorgevoel sprak; nu beweenen wy, diep ontroerd, den dierbaren Koningszoon, dien wij gehoopt hadden met dankbare blydschap hier in ons midden te begroeten. Wel stemt ons die bittere rouw tot dubbelen ernst! Maar het zij ons een troost en verkwikking, de gedachtenis van dezen jongen Doode met die van WILLEM VAN NASSAUWEN te verbinden,om uit de aanschouwing van dat liefelijk beeld kracht en bemoediging te putten, en onze vaderlandsliefde te sterken door de herinnering aan Hem, die meer dan ooit iemand getoond heeft, wat in de dagen der beproeving de liefde tot het vaderland vermag. De Tiende Juli 1584! Welk een dag der smarte in het gedenkboek onzer geschiedenis! De goede zaak der vrijheid, in bloed en tranen opgewassen, scheen allengs te zegevieren. De vijand was uit het hart des lands verdreven, het verbond tusschen de zeven gewesten tot stand gebracht, de dwingeland afgezworen. NaeenbaDgen nacht van ellende begon een blijde dageraad aan te lichten. Maar nog dreigden ernstige gevaren. Hoop en vertrouwen wisselden af met vrees en angst. Aller oogen waren op den Prins gevestigd. Hy was de redder des vaderlands geweest, hij zou ook de beschermer zijn van het groote werk, door zyn beleid volbracht. Op eenmaal, daar ginds in het oude Prinsenhof, daar knalt een pistoolschot, het noodlottigste schot, dat ooit in Nederland gelost werd! De Prins, de geliefde, de aangebedene, zinkt stervende neder. O verpletterende ramp, o naamlooze rouw 1 Drie eeuwen zijn voorbijgegaan sinds dat ontzettend oogenblik : drie eeuwen, die de gezindheid der menschen evenzeer als de gedaante der wereld hebben veranderd. Maar nog altijd huiveren, wij bij de gedachte aan den slag, die toen onze vaderen trof; nog altijd gruwen wy van de euveldaad, door blinde dweepzucht verraderlijk gepleegd. Met moeite weerhouden wy de overmaat onzer verontwaardiging. Doch de plaats, waar wij bijeen zijn, legt ons het stilzwijgen op. Geen vloek hier in een godgewijden tempel, geen vloek by dit heilig graf! Het edele ilachtofler van den moord heeft zelf ons tot zachtmoedigheid gestemd, toen hij, by deu vorigeu aaublag op ijn leven. Bchier doodelijk gewond, de genade der oratanders voor den schuldige inriep. Waar iiiij, in Ciiristeijko liefde, bereid was te vergeven, willen ook wij ons elven bedwingen. Ach, wij weten maar al te goed, hoe el in die dagen de hartstochten woedden, hoe in den trijd om de dierbaarste belangen de wederzydsche haat ;1 heftiger werd aangeblazen en de breidel der rede niet n staat was de woeste driften te betoomen. De verbit.ering, tot het uiterste getergd, in die uog ruwere tijden, mtzag zich niet, ook buiten den krijg, onschuldig bloed e vergieten. De mantel der liefde bedekke wat er aan >eide zijden misdreven werd. Wij Nederlanders, die het ;eluk hadden de zege te behalen en enze wettige plaats n de rij der vrije natiën te veroveren, behooren het /oorbeeld te geven van kalmte en bezadigdheid, en aan lat grootsche tijdperk onzer geschiedenis te herdenken, siet met wrok over het kwaad dat ons is aangedaan, naar met een hart vol dankbaarheid voor de driewer gezegende uitkomst. De redenaar schetste hier hoe heerlyk het beeld van Willem van OraDje verryat, afstekende tegen den ichtergrond van die donkere dagen; — hoe hij uitblinkt aoven al zijn tijdgenooteD, als met een reinen lichtglans amstraald! Te midden van al de stormen en beroeringen van die dagen verschynt hij voor ons oog als een verbeven gestalte, schitterende in stille majesteit; als den Vorst, die -gerust iu het woelen der haren”, met overwicht van gezag zijn tijd beheerschte, omdat hij dien zoo verre vooruit was; een beeld, dat wy nog na drie seuwen met bewondering aanstaren; eere voor het menschdom, een spiegel voor alle volgende geslachten. Wel was het een zegen, waarvoor Nedetland den Algoede nooit genoeg danken kan, dat zulk een man geroepen werd om het werk onzer verlossing ia handen te nemen. De -stoutste kamp”, dien Europa ooit aanschouwde, werd door een klein volk gevoerd. Hier vooral is de Btrijd gestreden, die de zege der nieuwe denkbeelden besliste. Hier is de vrijheid, de gulden vrijheid, voor goed en voor altijd, op den geest der middeneeuwen veroverd. Hier i» het eerst haar gelauwerde banier, zinnebeeld eener blijde toekomst, omhoog geheven voor de oogen van het verbaasde volk. Van zulk een strijd, zoo gioot van omvang en zoo gewichtig in de gevolgen, is Willem van Kassaowcn het hoofd en de ziel geweest. Zulk een taak is door hem, en na hem door zyu zonen, volbracht 1 Aan waardiger handen had het grootsche werk van Nederlands bevrijding niet toevertronwd kunnen zyn. Krijgsdeugd en staatsbeleid : in de vereeniging van die beide was de kracht gelegen, die deu Prins in staat stelde zijn levenstaak te volvoeren. Doch j het is vooral in de leiding van Staatszaken, dat Willem Tan Oranje zich in al zijn grootheid vertoont. Toeh was diezelfde Zwijger een toonbeeld van ridderlijke -hoofsebheid”: minzaam, innemend, welbespraakt, ja zelfs welsprekend, wanneer hij in de raadszaal of in tallooze ambtsschriften de hooge Staatsbelangen behandelde. In voorboeldelooze werkzaamheid wydde hy met onverdroten inspanning al die talenten aan het welzijn des lands, alles voorziende en alles besturende, de plannen des vijands verijdelende, of wel de hartstochten van al te driftige medestanders beheerochende, deze zynen moed insprekende, allen tot eendracht vermanende. Zóó staat WILLEM DE ZWIJGER ons voor oogen, wanneer wij aan die bange tijden gedenken. Een krijgsheld, zijn ridderlijk voorgeslacht waardig, en tegelijk -de eerste Staatsman zijner eeuw !” Met zoodanige gaven toegerust, vermocht hij den last te terschen, die hem op de schouderen was gelegd, — een last, waarvan al de zwaarte door den redenaar werd geschetst. Wat al hinderpalen, die den Prins in zijn Staatsbeleid belemmerden, zijn ontwerpen dwarsboomden, zyn veerkracht op oen proef stelden, schier te sterk voor menschelyk vermogen. En daarbij zooveel miskenning, zooveel verkeerde uitlegging, zooveel valsche aantijgingen: al de bitterheid van den nijd en den laster, die den roem als zyn schaduw plegen te volgen. Doch, groote mannen bezwijken niet onder het wicht der beproeving. Allerminst bezweek Vader WILLEM. Aan de gelofte, eenmaal door hem afgelegd, dat hij -getrouw zou blijven tot in den dood”, heeft hij gestand gedaan, onwankelbaar, tot op zyn laatsten ademlucht» een verheven voorbeeld van ware vaderlandsliefde. -Wat drijfveer deed die reeks van deugden sameawerken Tot een zoo grootsch bestaan, tot een zoo heerlijk doel? Was ’t roemzucht? zucht naar macht, ontspattend aan haar perken? Neen! Godsdienst was ’t alleen, een heilig plichtgevoel 1” Die innige vroomheid des gemoeds, dat onwrikbaar vertrouwen op God, was de grondtrek van zijn geheele wezen. Zonder ijdel vertoon, maar kalm en met vast beraad, sprak die geest in al zyn woorden, in al zyn daden. Als -trouwe dienaar” van zijnen Heer vervolgde hy rustig zijnen weg, en kon hy onbeschroomd de pijlen van den laster versmaden. De verdenking, alsof hij, door onedele heerschzucht gedreven, zich aan zijn wettigen Vorst vergreep om zich zelven in diens plaats te verheffen, vermocht hem niet te deren ; want -voor God” kon hy -belijden”, dat hij den Koning van Spanje nooit verkort had in zyn eer, dan alleen omdat hy -God, den Heere Der Hoogster Majesteit, Had moeten obedieeren In der gerechtigheid.” i O wonderbare macht des geloofs, o heilig plichtgevoel, die WILLEM VAN ORANJE zóó deed strijden en zóó deed overwinnen! Aan Nederlands vryheid, door zulk een Godsheld tot stand gebracht, hebt gij een hoogere wyding gegeven! En hoeveel schooner blinkt blinkt nog die godsvrucht, die zijn gemoed vervulde, als wij zien, hoe zij door geenerlei inmengsel van overdreven kerkijver werd verontreinigd. In Vader WILLEM geen dweepzucht, geen hartstocht, geen partijgeest, ook niet in hetgeen hem het heiligste was! Niet in hetgeen onderscheidt en verdeelt, maar in hetgeen verbindt en vereenigt, in broederlijke liefde bovenal, was voor hem het wezen van den godsdienst gelegen. Gelijkstelling der gezindheden wilde hij, onbeperkte vrijheid voor iederen staatsburger, om God te dienen naar inspraak van zyn eigen hart. Godsdienstvrijheid in den naren en ruimsten zin des woords, vrijheid van geweten en van belijdenis: ziedaar de leuze, door Oranje op zijn banier, de banier der toekomst, geschreven. Zijn tydgenooten begrepen hem niet altijd, ja miskenden hem vaak in al te driftigen ijver. Wie vermocht zich in die dagen op dat verheven standpunt te plaatsen? Zelfs zijne gemeenzaamste, vrienden bereikten die hoogte niet. Zóó hoog stond alleen Willem van Oeanje, eenig toonbeeld voor alle volgende tijden van die verlichte verdraagzaamheid, die, naar mate de menschheid vooruitschrijdt, des te meer erkend wordt als het heerlijkst ideaal van haar streven. Een leven, aan zulk een heilige zaak gewijd, moest niet eindigen in een glans van wereldsche grootheid. -Een martelaarskroon voor hem bestemd, geen gravenwrong”. En die edelste aller kronen werd hem, door Hooger Bestuur, op het hoofd gezet, toen hij, door het moordend lood getroffen, den laatsten adem uitblies, met die roerende bede op de lippen: -Heere,ontfermU over my en over dit arme volk!” De mare van zijn dood stortte het gansche land in onbeschrijfelijken rouw. Bij zijn uitvaart weerklonken in deze statige gewelven de weeklachten der snikkende gemeente. Die liefde, die kinderlijke liefde, voor den grooten grondlegger onzer vryheid, heeft ons volk nooit verloochend. Zij is uitgedrukt in dit prachtige gedenkteeken, door onze vaderen gesticht, dat heerlijk meesterstuk der kunst. En nu, na drie honderd jaren, de gedenkdag van zijn sterven is aangelicht, nu is het ohs een innige, een diepgevoelde behoefte, aan zijn nagedachtenis onze eerbiedige hulde te brengen, uit overvloeiende harten onzen dank uit te storten, en, ah zichtbare blijken van onveranderlijke trouw, eerekransen aan dit praalgraf te hechten. Eerekranaen te hechten aan dit graf! Dat was ook een behoefte voor den geliefden Oranjetelg, wiens vroege dood over den dag van heden een nevel van weemoed verspreidt. In vereering van Vader Willem wilde hij allen voorgaan. Op het ziekbed, belaas! bestemd om zyn sterfbed te worden, gaf hij den last om uit zijn naam, op den !(0n Juli, een zilveren krans op deze tombe neder te leggen, eikenloof met rozen doorvloehten. En nu, neg vóór die last is volbracht, nu ligt liij zelf reeds ter neder, met bloemkransen overdekt, om eerlang voor altijd in dit grafgewelf te dalen. Welaan, trouwe vrienden van den betreurden Prins, volvoert hier voor het oog van Nederlands volk den last, dien hy u opdroeg. Hecht aan dit grafgebouw het eerebewijs, u door den afgestorvene toevertrouwd : sprekend teeken, hoe de geest van Oranje onverzwakt voortleeft tot in zijn jongste afstammelingen Aan de uitnoodiging van den feestredenaar werd door het Hoofdbestuur van de Vrijmetselanrs-loge het GrootOosten voldaan. De heer F. Lieftinck. lid der Tweede Kamer, omgeven door de leden van het Hoofdbestuur, legde den prachtigen krans van wijlen den Kroonprins op de graftombe neder, waarna dr. de Vries deze woorden sprak: -Zoo is dan, dierbare doode, uw laatste wensch vervuld. Ontvangt in dit plechtig oogenblik onzen dank en — onzen afscheidsgroet. In vrede ruste uwe assche bij de panden uwer liefde, die gij zoo teeder bemind hebt! Rust zacht, rust zacht”. Weder schaarden zich de leden van het koor om den heer J. C. Boers, onder wiens leidiDg een uitmuntende uitvoering plaats had van Handel’s Te Deum, waarvan de prachtvolle muziek een diepen indruk maakte. Hierop sprak dr. de Vries het tweede deel zijner rede uit. Het bloed des martelaars is het zaad der vryheid geworden — vervolgde de redenaar. Eendrachtiger dan nooit sloegen onze vaderen de handen samen, om voor het behoud der pas veroverde onafhankelijkheid het uiterst te wagen. In de plaats van den leidsman, met wiens sterven alles verloren scheen, herrees in jeugdige kracht zijn krijgshaftige zoon. Het was een zware en angdurige stryd, die nog heden onzen hoezem van edele trots doet doet zwellen, als wij aan zooveel kloeke vaderlandsliefde, aan zooveel onbuigzame volhardirg, van zooveel mannendeugd en zooveel offers gedenken. Zoo werd het doel tan Willem van Oeanje bereikt, boven bidden en hopen bereikt, de vrijheid van Nederland verzekerd en op duurzamen grondslag gevestigd. Hoe trilt ons het hart van aandoening, wanneer wij ons al de weldaden herinneren, door volgende geslachten van dat gezegende werk genoten. Ja, wat ook de vrijheid te wenschen overliet in vergelijking met het ideaal van Vader Willem, fiat^erst in onze dagen volkomen verwezenlijkt kon worden, toch is ook — en vooral — in dit opzicht onze dierbare geboortegrond een gezegend plekje der aarde geweest: het toevluchtsoord van allen, die, elders verketterd en verdrukt, hier een veilige wijkplaats vonden om te arbeiden aan de vrijmaking van het menschelijk geslacht. Dat was in uwbh geest, Doorluchtige Stichter der Leidsche Hoogeschool 1 Te midden van den uitersten nood, waarin het vaderland dreigde te bezwijken, terwijl de vijand nog binnen uwa landpalen woedde, werd door u dat verheven woord gesproken, dat -eene goede en vermaarde schole ofte universiteit” vóór alle dingen noodig was -tot een vast steunsel en onderhoud der vrijheid,” om te zijn -een vast blokhuis en bewaarnisse des ganschen lands.” De betuiging van hoogschatting en eerbied, die zij, nog kort geleden, bij de vieriDg van haar derde eeuwfeest, van heinde en verre ontvangen mocht, het was de erkenning, dat zij uwe beginselen heeft beleden, het was een hulde door het beschaafde Europa aan Uwen naam gebracht. U dankt Leiden met diepbewogen hart. U dankt het Vaderland, dat de zegeningen van Leiden genoot en de Leidsche School, als uw heiligdom, in eere zal honden, zoolang uw geest in Neerlands zonen woont. Ja, die geest leeft nog in het vrije Nederland, de geest van Willem v;.n Oranje! Dat is het groote roersel der dankbaarheid, die ons heden zijn gedachtenis doet vieren. Niet alleen de grondlegger onzer vrijheid is hij geweest, maar van hem is ook de geest uitgestraald, die, door al onze lotwisselingen heen, die vryheid in stand heeft gehouden onder het wapenschild van Oranje. Is er kostelijker dankoffer, dat wy heden op dit graf kunnen neder leggen, dan deze plechtige verklaring: Oranje en Nederland zijn één, nog na drie eeuwen één? En dat mogen wij voor de wereld belijden uit volle borst. Nog vóór weinige weken mochten wij den dag herdenken, waarop, nu vijf eu dertig jaren geleden, onze geëerbiedigde Koning de kroon van dit vrye land aanvaardde. De woorden, toen door een snzer hooggeachte volksvertegenwoordigers gesproken en door ’s Konings Minister van Binnenlandsche Zaken beaamd, vonden alom in den lande weerklank en instemming. Zoo bracht de geheele natie, met haren Koning één in ziel en zin, hare hulde en haren dank aan Willem III, als aan den handhaver onzer vrijheid, den waardigen nazaat van hem, die de gulden spreuk Je maintiendrai op het wapenschild van Oranje heeft geschreven. Ach, dat wij heden, bij het herdenken van het verledene, die hulde en dien dank aan onzen Koning niet kunnen uiten dan in diepen rouw en in stille smart! Doch laat ons niet treuren, als ware ons Jgeen hope gebleven. Toen de Eerste Willem den adem uitblies, scheen het vaderland voor altijd verloren. Met Gods hulp heeft het zich opgericht, en het is herrezen en heeft gebloeid en overvloedige weldaden genoten, drie eeuwen lang. Die onverwachte uitredding uit den nood van weleeer bemoedigt ons voor de toekomst en geeft kracht by de bekommering van dezen ernstigen tijd. Nog staat de Oranjtstam fier in ons midden, in de krachtige gestalte van onzen Koning, en dankend verheugen wij ons, nu het gevaar, dat nog onlangs Zyn gezondheid bedreigde, gelukkig is afgewend. Aan zijne zijde begroeten wij de hoosgeëerde Gade, die lief en leed met Hem deelt, de geëerbiedigde Koningin, die Hij aan Nederland schonk, en die door hare Koninklijke gaven aller harten in Nederland heeft gewonnen. En terwijl onze oogen gericht zijn op het Vorstelijk Echtpaar, roemen wij erkentelijk den zegen, die hun verbintenis bekroonde : het aanminnige kind, de wellust harer ouders eu de blyde hoop van het vaderland. Welaan dan, scharen wy ons met vernieuwde eendracht om den troon van onzen Koning en van zijn Gemalin; zweren wij trouw, vaste, onwankelbare trouw aan de Prinses van Oranje, onderpand van Neerlands bestendig geluk ! Een land, waar de liefde tusschen Vorst en volk zoo innig, zoo hecht, zoo duurzaam is, behoeft niet te vreezen. Een volk, dat Willem van Oranje roemt als den stichter zijner vrijheid, kan nimmer die vrijheid verliezen — dan door eigen schuld. Maar die schuld zal niet op ons kleven, zoolang wij fier en kloekberaden het hoofd verheffen, in het besef van onze roemrijke geschiedenis, in het bewustzijn van de achting, die Europa ons toedraagt, als de gelukkige natie, die aan de wereld het voorbeeld heeft gegeven van vrijheid met orde gepaard, en die zich daardoor voor de geheele menschheid een onsterfelijke verdienste heeft verworven. Dien naam, het heilig erfdeel door Vader Willem ons nagelaten, willen wij handhaven, eendrachtig, getrouw, in het gevoel onzer dure verplichting. En daarom stellen wij ons tot leus het woord, door onzen Koning bij het aanvaarden zijner regeering gesproken: -Laten wij ons dagelijks afvragen, of wij onze plichten als Nederlanders jegens het Vaderland... allen hebben vervuld; en die Rechter, die in ons binnenste is, dien niemand verloochenen kan, zal ons den weg wijzen tot handhaving der eer, tot bevordering van het heil des lands”. Dat is een Koninklijk woord, een woord in den geest van den Vader des Vaderlands! Het blijve ons allen diep in het harte geprent. En de Almachtige, die ons «schild en betrouwen” is, verleene ons Zijn onmisharen zegen, ons en onzen nakomelingen, tot in lengte van dagen 1 Dat zij zoo! Staande werd door de overtalrijke en aanzienlijke schare het slotgedeelte der rede aangehoord en staande was men ook getuige van de heerlijke uitvoering der echt vaderlandslievende cantate - Wilhelmus vau Nassaue”, voor koor en orkest gecomponeerd door den heer Boers. Na een uitstekende muziekale inleiding, werd ten slotte het Wilhelmus door de kooren aangeheven en door alle aanwezigen met geestdrift toegejuicht. Waar wij gaarne hulde brengen aan de muziekale uitvoerders, bieden wy die ook aan de heeren Gips en Le Comte, door wier zorgen het koor op doeltreffende wyze in overeenstemming was gebracht met het doel der plechtigheid. Ia imitatie-Gobelio, geheel in de oude kleur vervaardigd, zag men de wapenschilden vau het Huis van Oranje en van de verschillende provinciën, met rouwfloers omhuld. Iu drie nissen boven het praalgraf waren kolossale beelden aangebracht, ook in imitatie-Gobelin, voorstellende : de Vrede, de Vrijheid en de Godsdienst. Ter linker- en rechterzijde waren deze beelden geflankeerd door twee draperiën, waarop de leus van den Grooten Zwijger: Het Vaderlandt getrouwe, Blijf ik tot in den doot. Eindelijk een woord van lof aan den heer P. Kersbergen, organist van de Nieuwe kerk, wiens orgelbespeling aller lof wegdroeg. --- DE TENTOONSTELLING. Niet het minst belangrijke van deze gedachtenisviering s de tentoontelling van voorwerpen, op het leven en dea lood van PRINS WILLEM I betrekking hebbende, velke georganiseerd is in een der lokalen van het Klooser van St. Agatha, op het Prinsenhof, de plek waar !e Vader des Vaderlands het leven liet. De zaal, waarin le voorwerpen zijn gerangschikt, is die waarin PRINS WILLEM den laatsten maaltijd gebruikte. De trap, welken le PRINS beklommen had, toen het noodlottige moordichot viel, is op twee 5 drie schreden afatands vau die zaal ;elegen, terwijl die waarlangs de moordenaar vluchtte iaaraan grenst. Wèl mag dus getuigd worden, dat de ilaats voor deze historische tentoonstelling goed geko» :en was. Daar de catalogus nog niet goreed is, niemand dan le secretaris, den heer II. L. Jansen van Raay, in het sezit is van de gegevens daarvoor en de voorwerpen niet dien genummerd zijn, zoo kan ons verslag slechts kort wezen en hopen wij dus later op deze tentoonstelling meer breedvoerig terug te komen. Ons werd een kijkje /ergund in de zaal, vóór drie-honderd jaren zoo beroemd toen de GROOTE ZWIJGER zich daarin bewoog. Het geheel heeft ceu fraai aauzien en voor den kenner jf beoefenaar van ’s lands historie is er veel merkwaardigs te vinden. Het meerendeel der inzendingen bestaat rit handschriften, platen, portretten, schilderijen, boeken, munten, penningen, enz., betreffende den held van voorheen en ook van dezen dag. Merkwaardig zijn de inzendingen van het Huisarcliief des Konings; een vijftal vitrinen is daarmede gevuld. Bijzondere aandacht verdienen daarvan de origeneele doopaete en de vier trouwacten van den PRINS. Verschillende steden, zooals Rotterdam, Delft, Veere, Vlissingon, Arnemuiden, enz., alsook een groot aantal particulieren, zonden, ’t zij stukken geteekend door PRINS WILLEM 'i of eigenhandig geschreven brieven, waaronder verschillende aanstellingacten, ordonnantiën enz. Wat de portretten aangaat, zond de gemeente Delft een merkwaardige serie. Ook vau particuliere zijden werden op dit terrein bijdragen j ontvangen, terwijl H. K. H. de Groothertogin van Saksen Weimar een aantal hoogst kostbare miniaturen zond. De onovertroffen collectie van wijlen Z. K. H. Alexander der Nederlanden, Prins van Oranje, wordt hier natuurlijk gemist. Voorts merkten wij een fraaie penteekeniug van onzen stadgenoot, den heraldicus Lion, voorstellende de stamboom van het Huis vau Oranje en een keurig wapenteekening met portret van den Prins, door den heer Wenning te Leeuwarden. ’ Wat de inzendingen van gravuren betreft, daaiby munten zooals gewoonlijk uit die van de heeren A. J. Nijlacd te Utrecht en J. A. Smits van Nieuwerkerk te Dordrecht; ook mag niet onvermeld blijven de belangrijke verzameling platen van het commissie-lid, den heer J. N. Verschoor te Delft. Een fraaie verzameling hoeken werd ingezonden vooral door de stad Rotterdam, door den genoemden heer Smits en het commissie-lid, den heer A. A. Vorsterman van Oijen, alhier, die behalve boeken ook een 15tal stamboomen van Oranje-Nassau inzond, waarbij zeldzame exemplaren. Het Staatsbestuur zond slechts een buste van gebakken aarde iu en een miniatuur-model vau het standbeeld, dat hier ter stede op het Plein prijkt. De* zaal-zelve heeft eeu stemmig aanzien; op den achtergrond ziet men een fraai borstbeeld, opzettelijk gemodelleerd doorjhet bestuurslid A. E. Lacomblé, omringd met groen, onde vaandels en vlaggen; dat hierbij het traditioneele Oranje niet ontbreekt, laat zich begrijpen. Aan den rechterwand zijn de schilderijen aangebracht van een aantal telgen uit het Oranjehuis, afgewisseld door hoogst zeldzame omlijste gravuren, ingezonden uit de verzameling-Vau Gijn te Dordrecht, alsmede door eeu drietal keurig uitgevoerde aquarellen van deu heer P. A. Haaxmau Jte Delit. De heer V au Heel alhier zond een fraai schilderstuk in, het borstbeeld van Willem I, terwijl ook een zeer oud schilderij, den Prins op zijn sterfbed voorstellende, door de Delftsche diaconie werd ingezonden. De platen, boeken, handschriften en munten zijn uitstekend geborgen in daarvoor gemaakte vitrinen. Wellicht zal de Tentoonstelling een zestal weken geopend blijven. Wij hopen dat haar een druk bezoek moge ten deel vallen. De Commissie die haar organiseerde heeft alle eer van haar werk, te meer daar zij met veel tegenspoeden te kampen had. Zij bestaat uit de heeren: A. M. Schagen v. Leeuwen en mr. M. A. Wyaaendts, te Delft; A. A. Vorsterman Van Oyen, ’sHage; F. H. L. Van Swieten, J. L. Moerman, J. D. J. Van der Hegge Spies, W. T. Meyen, J. N. Verschoor, A. E. Lacomblé, allen' te Delft; II. L. Janssen van Raay, Secretaris, waarby de heer A. Van Hattem, te Delft, die haar was toegevoegd, groote diensten presteerde. --- Ned Maatseliappij tlb. van Nijverheid. 107e Algemeene Vergadering en 37e Congres der Maatschappij. Oe Congresdag en de Landbouwtentoonstelling. § Assen, 9 Juli. Het Congres, waarvan ik u heden-ochtend (zie ons Nr. van gisteren) de resultaten seinde, was zeer geanimeerd en omtrent vele punten werden belangrijke adviezen gehoord. De inhoud van de punten is reeds gisteren door u medegedeeld en kan ik dus volstaan met daarheen te verwijzen. Afdeeling Landbouw. Wat punt I betreffende de «gele lupine als groene bemesting” betreft, was de afdeeling ten slotte van oordeel dat, aangezien over datzelfde onderwerp vroeger reeds een prijsverhandeling van den heer mr. J. H. Schober door de Maatschappij is uitgegeven, het niet noodig is, een nieuwe prijsvraag uit te schrijven; maar dat het wenschelijk is, dat de vergadering het Hoofdbestuur uitnoodige met deu heer Schober in overleg te treden (waartoe die heer zich bereid verklaarde) over eeu nieuwe uitgave van die verhandeling, bijgewerkt met hetgeen later omtrent het onderwerp is bekend geworden en zooveel noodig gewijzigd, ten einde het stuk als eeu populaire handleiding voor de landbouwers kunne dienen, en het opnieuw uit te geven. Ad punt 2 «tabaksteelt en andere culturen voor Drenthe was de vergadering van oordeel dat het verbouwen van tabak op Drenthe’s zandigen bodem te veel kosten zou vereischen, daar tabak een zware bemesting noodig heeft. Aan de orde was punt 3 : het in ’t leven roepen van een «landbouwafdeeling hij de Regeering”, dat niet kon worden ingeleid, daar de steller afwezig was en geen schriftelijke toelichting had ingezonden. Da heer De B o o y deelde mede, van officieuse zyde vernomen te hebben dat het Comité der a. s. Landbouwtentoonstelling te Amsterdam zich met een verzoek tot de Regeering zal richten om tot de instelling van een Departement van Landbouw over te gaan. Ten slotte meende de afdeeling na eeuiga gedachtenwisseling, dat zij het denkbeeld, in punt 3 neergelegd, om van wege de Maatschappij hij de Regeering aan te •dringen op het inlichten eener afzonderlijke afdeeling van landbouwzaken b(j een der Departementen van Algemeen Bestuur, niet te moeten ondersteunen, uit vrees voor eenzijdigheid bjj den chef dier afdeeling en ook op grond dat thans de Genootschappen van Landbouw in het Rijk de Regeering genoegzaam kunnen i inlichten, en voor het wetenschappelijk gedeelte de Land- 1 bonwschool te Wageningen zou kunnen voorzien. Ad punt 4 "paardenfokkerij” werd algemeen toegejuicht het besluit van den Minister van Oorlog om da bij het leger benoodigde paarden voor een deel hier te : lande aan te koopen. Tevens werd er op gewezen: 1°. , dat de landbouwers zich dan ook heter op een rationeele en systematische paardenfokkerij moesten toeleggen; 2°. en dat het op don weg der Departementen ligt om de aandacht der paardenfokkers opnieuw op het hoog belang, dat zij b(j deze zaak hebben, te vestigen. Ad 6 «invoer van landbouwzaaizaad” was men het ' algemeen eens, dat verbetering van zaaizaad een hoogst belangrijke zaak is; dat bij aanvoer nit het buitenland het zaad nit noordelijk gelegen landen zeker de voorkeur verdient; dat daarnevens een systematische veredeling onzer eigen zaden zeker ook ten zeerste is aan te prijzen; dat door de mededeeling in het Tijdschrift van de over deze zaak in de afdeeling gevoerde gedachtenwisseling de zaak ter kennis van de Departementen zal komen; en dat deze dan zullen kunnen overwegen, wat in eigen boezem te doen is en welke voorstellen later in de Algemeene Vergadering zouden moeten gedaan worden. Afdeeling Fabrleks- es ISaiulwerksnijverlield. Opleiding van electrische Ingenieurs. De heer D e 1 p r a t licht toe hoe zeer in het algemeen, j zoowel hier te lande als elders, behoefte is aan bekwame j electrische ingenieurs. Wel wordt voldoende theoretisch o/1, der wijs gegeven, maar aan practisch is bepaald gebrek, j De heer S y m o n s uit Rotterdam betoogt, dat in Duitscliland meer praktisch onderricht gegeven wordt. : Hier wordt maar al te zeer met minachting neergezien op de lieden, die te Delft hebben gestudeerd. Men be- ! hoeft dus in de eerste plaats den steun van het betere publiek. Zelfs gaat de Regeering niet in het goede voor- \ beeld voor, wijl voor f H) een patent als ingenieur gegeven wordt aan timmerlieden enz. Dit als tegenstelling van de Staatszorgen voor onderwijs. Het eenige wat volgens spr. gedaan kan worden, is op den onhondbaren toestand der wet van 1819 te wijzen. De Voorzitter doet opmerken, dat wie behoefte heeft aan electrische ingenieurs, wel toe zal zien dat hij niet in handen valt van smeden, timmerlieden enz. De vraag is eenvoudig, welke practiache inrichting aan de Polytechnische School het best zou kunnen aansluiten. De heer Jager (Groningen) zegt, dat voorshands ’s Rijks constructiewinkel te Delft en de inrichting te ’s-Iiage het best zonden kunnen dienen. Intusschen is de zaak der ingenieurs onlangs ook in de "Maatschappij ter 'bevordering van Bouwkunst” besproken en de noodzakelijkheid ingezien, zich met een beklag over den toestand tot de Regeering te wenden. De heer S y m o n s doet den Voorzitter opmerken, ■dat wel degelijk door Maatschappijen, van wie men het niet verwachten zou, beunhazen als ingenieurs worden aangenomen, in plaats van bijv. in Duitschland de vakmannen op te doen. De heer Roelants (Assen) zegt dat het Rijk, getuige zijn eigen aanleg van telegraphische toestellen, w el in staat is, aan theoretische inrichtingen de praktische te verbinden. Door den Voorzitter wordt voorgesteld, in overleg te treden met den directeur der Polytechnische sahool te Delft, over de mogelijkheid tot uitbreiding van het onderwijs in de richting der praktijk. De heer Montauban van Swijndregt gelooft niet, dat dit noodig is. Waar immers de behoefte zich zoo krachtig openbaart, zullen de inrichtingen van zelf in het leven worden geroepen. Hij stelt voor, zich van inmenvintr te nathouden Dit voorstel werd met 11 tegen 2 stemmen verworpen ; •dat van den Voorzitter met 17 stemmen aangenomen. Bij punt 2 "arbeid in de gevangenissen”, betoogt de heer C a s p e r s dat tegen dien arbeid wel niet kan worden geconcurreerd; maar het is te verdedigen in zoover gevangenen door arbeid geschikter worden gemaakt voor de Maatschappij, waarin zij eenmaal terugkeeren. Die meeniDg wordt door den Voorzitter gedeeld. De heer Sanders van Loo meent, dat met het o