Subsidieering van Tramwegen in Limburg of...? WÖ meenen, om het gewicht der zaak en het algemeen belang aan, het volgend opstel deze plaatste mogen inruimen. (Red.) Het cy mij veroorloofd, naar aanleiding vaneen ingezonden stuk van „Een belasting betalend burger" van 24 Juni j.l. eenige opmerkingen in uw blad te maken. Ik wensch echter voorop te stellen, dat ik bij de totstandkoming of de exploitatie vaneen tramweg geen persoonlijk of finantieel belang heb en dat ik in geen betrekking tot de ontwerpers vaneen tramweg sta. Noem ik niettemin de pen op om den aanleg van tramwegen in onze provincie te bevorderen, dan geschiedt zulks enkel en alleen, omdat ik inden aanleg van tramwegen een groot voordeel zie voor het platteland. De „belastingbetalende Maastrichtsche burger" maakt zich bezorgd, dat men de vraarde van eene tramverbinding zal oversshatten. Ik geloof, dat voor deze vrees geen genoegzame grond bes aat. Tot heden toe is in geheel Limburg nog geen enkele tramlijn van betee-Tcenis tot stand gebracht. Overal elders, zoowel in ais buiten ons land hebben tramwegen reeds lang hunne Intrede gedaan; alom ziet men nog steeds lijnen in aanbouw of voorbereiding. Nu eindelijk inden zomer jvan '99 hier voor het eerst blijken van sympathie ▼oor tramwegen worden gegeven, door het voteeren Wan rentegarantie door de betrokken gemeenten, nadat tmen zich allerwegen van de waarde en de voordeelen vau tramverbindingen heeft kunnen overtuigen, behoeft er tooh voor illusies en te optimistische verwachtingen niet gewaarschuwd te worden. Bij de opening van den stroomtram ’s Hertogenbosch-St. Oedenrode op Maandag 26 Juni jl. waren tegenwoordig Z. E. de Commissaris der Koningin in Noord-Brabant, tal van leden der Prov. Staten dier provincie, drie leden der 2de Kamer, de burgemeesters van Eindhoven, ’s Bosch en andere plaatsen, ingenieurs van den Provincialen- enden Rijkswaterstaat enz.; en bij die gelegenheid verklaarden Z. E. de Commissaris der Koningin Mr. A. E J. baron van Voorst tot Voorts, de Burgemeester van Den Bosch Jhr. P. J. van der Does de Willebois en andere hooggeplaatste personen, dat zij de grootste verwachtingen van deze treinverbinding koesterden. Als zulke personen, die van nabij jarenlang het voor en tegen van tramverbindingen hebben leeren kennen, de opening eener tramlijn als een heuglijke gebeurtenis begroeten, en voorspoed en welvaart verwachten voor de doorsneden gemeenten, dan zal het wel niet noodig zijn verder het nut en voordeel van tramverbingan in het algemeen aan te wijzen. De vraag echter : „Wat moet er door de gemeenten •n de provincie gedaan worden om de totstandkoming eecer tramlijn' te bevorderen", is van het grootste gewicht. Is het wenscheliik, dat wij het systeem der provincie Noord-Brabant, zooals de concessionnarissen voor tramwegen in Limburg ons dat eenigszins gewijzigd voorstellen, overnemen, om ons n.l. te verbinden gedurende 20 jaar een maximum van drie ten honderd jaarlijks uitte keeren over het kapitaal, dat door de ondernemers in de tram wordt gestoken, voor zoover de ontvangsten der onderneming na aftrek der exploitatiekosten over hei afgeloopen exploitatiejaar niet toereikend zijn voor reriteuitkeering van 3 % ’s jaars.\ Men geve wel acht, dat ik hier niet spreek van rentegarantie of bijdrage over het kapitaal, verminderd met het renteloos voorschot van den Staat, waarop de aanleg vaneen stoomtramweg met aanschaffing van het benoodigd rollend materiaal door de concessionnarissen geschat wordt. Het zou kunnen gebeuren, dat de schatting veel te hoog was opgevoerd. De concessionnaris der stoomtram Veghel —Eindhoven—Belg. grens diende bij desubsidieaanvrage eene gespecificeerde begrooting in over den bouw en de uitrusting van genoemde fijn, geraamd op eene som van 1,209.742 fl.; eene begrooting derzelfde lijn door den Provincialen Hoofdingenieur bedroeg 831.303 fl. en van Regeeringswege gemaakt, 840.000 fl. Toen de ijjn voltooid was, bleek, dat de beide laatste ramingen nagenoeg juist waren geweest. Wordt er door de provincie en door de gemeenten 3 % van het benoodigd kapitaal gedurende 20 jaar gegarandeerd of bijgedragen onder vooraf te stellen voorwaarden, zou zulks dan gevaarlijk of onveistandig moeten genoemd worden, zooals onze „belastingbetalende burger* beweert ? Dat kan ik maar niet iuzien, Zou zoodoende het geheele risico der onderneming geladen worden op de schouders van hen, die garantie verleenen ? Och kom! Ik zou zulks kunnen aannemen als de rentestaudaard tegenwoordig zoo laag stond, dat het roor de kapitalisten reeds een uitkomst was, geduren-. de 20 jaren verzekerd te zijn vaneen rente van 3%, onverschillig of al dan niet gedurende de volgende jaren rente uitgekeard werd. Ik ben echter vast overtuigd, dat noch in ons land, noch inden vreemde kapitalisten zullen gevonden worden, die voor zulke lage rente en op zulk risico hun geld inde onderneming willen steken. De heer J. F. Pompon, lid der Prov. Staten van Noord-Brabant, vroeger te Sterksei, thans te Eindhoven, een man, die op het gebied van tramwegen zeer veel heeft tot stand gebracht, had reeds in November 1898 de noodige ooncessiën en vergunningen voor den aanleg en de exploitatie van den Stoomtramweg Yeghel —Eindhoven —Belgische grens verkregen ; een rentegarantie van 3 % over ruim 2[3 van het benoodigde kapitaal was door de betrokken gemeenten en door de Provincie toegestaan; op de Staatsbegrooting was een renteloos voorschot van 1;3 van het eventueel benoodigd kapitaal 300,000 fl uitgetrokken; in Juni 1894 waren alle bezwaren, van Regeeringswege tegen eenige bepalingen van de door Provincie en Gemeenten verleende rentegarantiën, opgelost, en nog heeft een invloedrijk man als de heer Pompen zich bijna twee jaer lang alle moeite moeten geven om het voor de onderneming benoodigd kapitaal los te krijgen. Pas op den , 446 Jan. 96 werd de naamlooze vennootschap „de Meierij" opgericht ten einde de lijn Veghel Eindhoven – j Belg. grens aan te leggen en te exploiteeren. Ongetwijfeld, inde laatste jaren zijnde vooruit-, skhten voor tramwegondernemers aanmerkelijk verbeterd. Waar men nagenoeg verzekerd is, dat de Staat, ▼oor den bouw en do uitrusting eener tramlijn I{3 ▼an het benoodigd kapitaal als renteloos voorschot, verstrekt en waar inden laatsten tijd vooral dein- j komsten uit personen en goederenvervoer op de: meeste lijnen aanmerkelijk gestegen zijn, is het kapi- * taal voor tramwegen gemakkeljjk te winnen. Ik betwijfel het echter sterk, of eender in Limburg ontworpen lijnen tot stand zal komen, als de Provinciale Staten het voorstel der Deputatie aannemen, en be slissen, dat de Provincie geen hooger jaarlijksch bedrag zal uitkeeren dan van 0,6 pCt der aanlegkosten, en als de gemeenten, het voorbeeld der Provincie volgend, zich naar rato slechts tot een gelijk bedrag verbinden. De consessionnarissen vragen riu op het voetspoor van wat in Noord-Brabant geschied is en nog in werking is, eene rentegarantie of jaarlijksche bijdrage van 3 pCt voor zoover noodig, om ten minste 3 pCt. over het inde onderneming gestoken kapitaal te kunnen uitkeeren. Da Gedeputeerden stellen aan Prov. St. voor eene bijdrage van 0,5 pCt. over het geheele kapitaal, indien zulks noodig is, gedurende 20 jaar te verleenen. Eene bijdrage van 0,5 pCt. over het geheele kapitaal staat gelijk met 1,5 pCt over het I[3 van het kapitaal. Gaat dit voorstel door, en wordt het voorbeeld door de gemeenten gevolgd, en ook maar 1.5 pCt over 1(3 van bet benoodigde kapitaal aangeboden, dan wordt juist de helft verkregen van wat door concessionarissen gevraagd wordt. En by den weingeu lust die in Limburg bestaat, om finantieöle ondernemingen, waaraan eenig risico van beteekenis verbonden is, in het leven te roepen, vrees ik, dat de totstandkoming van tramwegen in Limburg nog lang tot de vrome wenschea zal bljjven behooren. De belastingbetalende Maastrichtscbe burger maakt zich ook bevreesd, dat de ondernemers vaneen trami weg bij rentegarantie het in hunne hand hebben, ook bij voldoende opbrengst de gemeente tot uitkeering der eenmaal toegezegde rente te dwingen, bv.. door als commissarissen der op te richten vennoot' schap op te treden en ais zoodanig eene aanzienlijke vaste jaarlijksche bezoldiging te bemeten. Dit bezwaar wordt door mij volstrekt niet gedeald. Het ligt toch voor de hand, dat de Regeering die I[3 als renteloos voorgenot geeft, de Provincie eu de Gameente, die ieder 1(3 garandeeren indien zulks noodig is, bepalingen zullen maken, dat de jaarwedden van Directie en beambten aan de goedkeuring van den Minister van W. H. en N. en aan die van Gedeputeerden onderworpen zijn. Inde provinciale verordening op het punt van subsidieering van tramwegen, gemaakt door de Provincie Noord-Brabant dd. 17 Juli '9l, staat dan ook uitdrukkelijk vermeld: De jaarwedden van Directie en beambten zijn aan de goedkeuring van Gedeputeerde Staten onderworpen. Wordt er echter gebruik gemaakt van eene exploitatie formule om te berekenen, wolk bedrag aan de onderneming toekemt lot dekking harer onkosten, zooals de Gad. St. ook voorstellen, en waarvan de Staat zich bediend bij overeenkomsten, dan vervalt het geopperde bezwaar geheel. Ik erken echter gaarne, dat, als er voor een tramweg vanwege Rijk, Provincie en Gemeenten subsidie, in welken vorm ook, verleend wordt, er altijd bezwa-, ren zullen blijven bestaan. Denken wjj maar eens aan j betaling voor concessiën en verrichte voorloopige werkzaamheden. By de oprichting van de stoomtram-, wegmaatschappij „de Meierij", werdon alle verleende concessiën, vergunningen en subaidiën zonder eenige uitzondering door de rechthebbenden kosteloos inge-1 bracht. Bij eene andere my bekende maatschappij; werden de kosten van concessiën op de balans gebracht j voor eene waarde van 258,000 fl. Tusschen deze twee uitersten ligt nog een breede middenweg, die my niet gansch en al bevredigt. Ook bij den aanleg van den weg en de aanschaffing van het rollend materiaal kunnen duizenden guldens onnoodig uitgegeven of bespaard worden, al worden ook alle werken voor den aanleg en voor de exploitatiekosten in het openbaar aanbesteed en aan de goedkeuring van Ged. St. onderworpen. Als er geen exploitatieformule voor het berekenen der onkosten gebruikt wordt, bestaat er dan geen gevaar, dat buitengewone uitgaven eenvoudig als gewone exploitatiekosten worden geboekt ? Bestaat er dan ook geen gevaar, dat er te veel % voor afschrijving, vernieuwingen enz. worden toegestaan? Zou men nu niet kunnen voorkomen, dat golden onnoodig uitgegeven worden of onverdiend in handen komen van personen, die geen geëvenredigde diensten bewezen hebben ? Zou er geen uitkomst te vinden zijn ? Mij dunkt van ja, als van provinciaal belang verklaarde tramwegen door de provincie zeil aangelegd werden. Em derde van het benoodigde kapitaal zou dan evengoed door de betrokken gemeentebesturen gestort of gegarandeerd kunnen worden, ook om de aanvrage om tramwegen een weinig te temperen; een derde moest dan door den Staat renteloos voorgeschoten worden en de overige galden door de Provincie verschaft worden. Zou onze Provincie Limburg, die op het punt van subsidieering Daar een vast stelsel het laatste komt, nu niet het eerst met een nieuw stelsel voor den dag willen komen ? In de meeste landen is de Staat exploitant der spoorwegen ; ook in ons land gaan vele stemmen op, die Staatsexploitatie verlangen. Eene door den Minister benoemde commissie onderzoekt en bestudeert zelfs op dit oogentlik de kwestie van Staatsexploitatie van Spoorwegen. Zou de provincie Limburg nu niet met aanleg en exploitatie van tramwegen voor willen gaan ? In België is dezer dagen nog een wetsontwerp ingediend om aan provinciën er. gecombineerde, gemeenten bevoegdheid te geven om tramwegen aan te leggen. Heeft de provincie in ons land deze bevoegdheid noodig ? Kan even goed als eene gemeente dergelijke onderneming in het leven roepen en beheeren ? Of beeft soms eene provincie minder bevoegdheid dan eene gemeente ? Tal van gemeenten bouwen en exploiteeren gasfabrieken, waterleidingen, slachthuizen, enz. Amsterdam heeft niet lang geleden het uitgebreide, dooreen particuliere maatschappij aangelegde tramnet genaast en iu eigen beheer genomen. De gemeente Deurne en Liessel exploiteert een eigen veenderti en turfstrooiselfabriek, terwijl vyf groote maatschappijen in Deurne of in Horst uitgestiekte veenderijen en groote turfstrooiselfabrieken beheeren. In Limburg hebben wij nog geen moeielijkheden te wachten met stoomtramwegmaatschappijen, eenvoudig, omdat er geen zijn ; wij kunnen dus niet onrechtvaardig, noch onbillijk handelen tan opzichte van zulke lichamen, wegens het aandoen van onedele concurrentie. Geen enkele provincie in ons land verkeert in zulke gunstige conditie om aanleg en exploitatie van tramwegen ter hand te vatten. Ook de Staat, die zich bij elke verleende concessie het recht van naasten voorbehoudt, zal een aanleg en exploitatie vanwege de provincie gaarne zien. Mocht de Staat dan later nog genegen zijn, de lijnen te naasten en zelf te exploiteeren, dan zal deze overname veel gemakkelijker en minder kostbaar zyn, dan eene overname van particuliere vennootschappen. Het is slechts een denkbeeld, dat ik opwerp. Wellicht geeft dit artikel aanleiding aan Heeren Leden der Prov. Staten, het denkbeeld in overweging te nemen en te bespreken. En daarmee zou ik het doel van myn schrijven bereikt hebben. HELDEN. 1 Juli 1899. •T. Jeuken. --- Een Kantteekening. Het protest van Dr. Schaepman betreffende het verslag van Tr. ia de „Kat. school" onzen lezers reeds bekend, werd ook in genoemd blad geplaatst en door de redactie met de volgende Kantteekening voorzien : „Het zy oris in alle bescheidenheid geoorloofd, eene enkele kantteekening aan het bovenstaande toe te voegen. „Terecht roemt dr. Schaepman, aan wien het katholiek onderwijs zoo onschatbaar veel heeft te danken, het „kalme, duidelijke, zaakrijke en waardige adres" over leerplicht, dat door het Hoofdbestuur van den R.-K. O. B. in het Bisdom ’s Hertogenbosch aan de Tweede Kamer is gericht. „Terecht, dit herhalen wy gaarne, maar dat kou ook niet anders. Want dat Hoofdbestuur heeft, blijkens De Katholieke School van 20 April en 11 Mei, aan zijne leden eene reeks vragen gezonden betreffende leerplicht. En uit de antwoorden daarop heelt het Hoofdbestuur zijn uitnemend adres saamgesteld. „Hadde het Hoofdbestuur der St. Labuinus-Vereeniging eveneens gehandeld, er zou te Deventer en later geen sprake geweest zijn van hetgeen nu, terecht of ten onrechte, wordt afgekeurd. Het Bestuur had kunnen en moeten voorzien, dat het gewaagd spel is,wanneer het zyne Jaden onverwacht voor eene motie over zulk eene gewichtige en doornige kwestie plaatst. „Wy houden ons overtuigd, dat dr. Schaepman als altijd loyaal genoeg zal zyn, om ons deze ODenhartige verklaring ten goede te houdn." --- Politiek Nieuwe Nederland. Tweede Kamer. De Commissie van Rapporteurs uit de Tweede Kamer voor de wetsontwerpen tot wijziging en aanvulling van de bepalingen in het Burgerlyk Wetboek omtrent de vaderlijke macht en de voogdij zal einde dezer maand byeenkomen tot vaststelling van haar verslag. --- Vredesconferentie. De heer Beernaert, eerste gedelegeerde van België ter Vredesconferentie, zal van hoden af niet meer aan de werkzaamheden der Conferentie deelnemen, wegens vertrok naar Brussel. De Zaterdag gehouden vergadering van de Arbitrage commissie inde Tröves-zaal heeft tot 6 uur geduurd, zonder dat de behandeling van de regeling der procesvormen ten einde werd gebracht. In deze bijeenkomst heeft de Duitsche gedelegeerde de eerste officieels mededeeling gedaan, dat Duitschland zich niet tegen de instelling vaneen permanent hof zal verzetten. --- België. Oe Kieswet en de Ongeregeldheden. Spoediger dan men verwacht had, is in Belgiö de verzoening gekomen. Do socialisten, die als wilde beesten ift de Kamer huishielden en Vrijdag, nog op de verzoenende woorden van den heer Vandenpeereboom antwoordden met koeien-geloei en marktgeschreeuw, zijn gezwicht voor de flegmatieke onbuigzaamheid van dezen minister. Men weet, dat deze met bet kalmste gezicht van de wereld, van tijd tot tijd glimlachend om de dolle streken der bezeten volksvertegenwoordigers, aan het gieren van den storm het hooid heeft geboden. Tot zijne vrienden zeide hij: Men spreekt niet tegen zoo’n troep wilden, men laat hen eerst uitrazen. De socialisten hebben dus begrepen, dat op dezen flegmaticus geen invloed was uitte oefenen. En de koning was ook al niet te bewerken want deze gaat eerstdaags op reis. Zoodat zij den wijsten weg hebben gekozen en begonnen zijn te onderhandelen. Hiertoe was de heer Vandenpeereboom gaarne bereid. Want niet alleen, dat dit ontwerp hem zelf niet naar den zin is, lijj is voorstander van het éennamige kiesstelmaar ook een gedeelte zijner vrienden met Woeste en Helleputte aan het hoofd, bestreden het met kracht. Zoodat tusschen de regeering, de Wosste-partij en de socialisten een vergelijk is gesloten op den grondslag van het eennamig stelsel. Deze grondslag heelt veel bijval gevonden bij do rechterzijde en ook de linkerzijde heeft haar instemming ermede betuigd. Vele harer leden hebben verklaard, dat zij voor een eennamig stelsel zullen stemmen, als men loyaal een ontwerp samenstelt. Vandenpeereboom heeft getoond, zooals hij eergisteren reeds beweerde, niet cnverzoenlijk te zijn. Hij zou toestemmen in het samenstellen eener commissie uit de verschillende partijgroepen, die 't knippen der kiesdistricten zou bewerken. Intusschen, al is men gekomen tot een verzoening, de Kamerzitting is nog stormachtig genoeg geweest. De vergadering begint met een voorstel van den heer De Lantsheere, strekkende om do wilde beesten der Kamer aan banden te leggen. Do heer Defnet (socialist) protesteert tegen het feit, dat de volksvertegenwoordigers ten 8 ure bijeengeroepen werden inde secties, teneinde lezing te hooren van voorstellen tot herziening van ’t reglement der Kamer, voorstellen die de uitdrijving toelaten van de afgevaardigden, die de zitting storen of hunne collega’s beleedigen. Het voorstel is geteekend: de Lantsheere, de Smet de Naeyer en Delbeke. Vanwege den heer De Lantsheere, die zoo vet betaald wordt op de Nationale Bank om niete te doen, verwondert ons dit niet. Wij vechten met open gelaat, gij werkt met de stroppen van het reglement. Het land zal u verjagen. De heer de Lantsheere. Ik zou ongelijk hebben u» kwaad te maken om deze beleedigingen, nadat de eei biedwaardigste mannen der Kamer werden beleedigv. Door die scheldwoorden beleedigt gij niets anden dan het algemeen stemrecht. Mijn socialistische tegenstander bij de laatste zingen, is veroordeeld geweest voor aanslag op de zeden Mijne kiezers hebben verkozen mij naar de Kamel te zenden met mijne positie aan de Bank ; vrooger uk advocaat won ik het dubbele van hetgeen ik op 1 Nationale Bank verdien. Wy zijn Lier om wetten te maken. En daar ha niet meer mogelijk is, te beraadslagen, is het uit loa tere zorg voor de pregoratieven, waarover wij tegea over het land rekenschap te geven hebben, dat ik ha ontwerp der herziening van het reglement heb ovet> gelegd. Het is gegrond op het recht. Vandervelde : Gij zijt het bedrog, wij zijn het recht De heer Furnément :Gy zijt een vervalscher. De voorzitter verklaart dat de byeenroeping da afdeelingen gedaan werd, gelükvormig de gebruike» der Kamer. De beer Furnémont. Gij begrypt wel, dat ik zoo iet nu niet wil bespreken. Wat beteekent de eerbied, dk men ons verschuldigd is. in tegenwoordigheid van d gebeurtenissen, die in het land voorvallen ? De heer Anseele. En men zal dezen avond herbe ginnen. D9 heer Furnémont. Men is gisteren herbegonne» en er zyn dooden, mijnheer de voorzitter van dei raad. De heer Hubin. Moordenaar! De heer Mesens lacht. De heer Hubin, met de vuist op zyn lessenaa slaande : Ouwe komkommer. {Gelach). De heer Furnémont komt met de verzoeningspeech Zouden wy geen oogenblik onze politieke oneenigheid onze persoonlijke aanvallen kunnen vergeten ? Ik stel de kwestie koelbloedig. Da oorzaak van ha kwaad is uw ontwerp, waarvan de minister voorzit ter geen aanhanger is, waarvan geen tien overtuigd! aanhangers zijn aan de 1 achterzijde. Geloof niet, dat wy u willen omverwerpen. Een ministerie Vandenpeereboom of de Lantsheere t inden grond voor ons hetzelfde. Wat mij betreft, ik bevestig u: nooit zou ik er a