Het Motu proprio. De rede van den minister van justitie, mr. R. Regout, in antwoord op het betoog van het Eerste-Kajnerlid Vander Feltz luidt in haar geheel als .volgt: Xooals de Kamer heeft gezien, heb ik inde stukken als mijn meening medegedeeld, dat ik niet twijfelachtig vond, dat het Motu proprio in Nederland niet toepasselijk was. Mag ik nu nog met een enkel woord mededeelen, waarop mijn meening is gegrond? Laat ik dan eerst eens de practijk nagaan. Wat beteekent het Motu proprio ? Het beteekent alleen een uitbreiding vaneen bestaand voorschrift omtrent het „privilegium fori” voor de R. K. geestelijken. Ware dat voorschrift hier van kracht, dan hadden wij dit ook moeten waarnemen inde houding der Katholieke wetgevers, hetgeen niet is waargenomen en inde rechtspraak, want dat beteekent dan niet alleen, dat de rechtspraak over geestelijken onttrokken is aan den leekenrechter, maar ook, dat dan op andere wflze inde bestaande leegte wordt voorzien en ook dit toch zou een waarneembaar feit zijn. Ik moet echter nog den eersten Katholieken Nederlander ontmoeten, die ooit zoo iets waargenomen heeft. Ik zelf ken geen enkel geval, waarbij in rechtspraktijk rekening is gehouden met het „privilegium fori". Wel ken ik het tegendeel uit de rechtspractijk van het heden en verleden. Ik ben 17 jaar lang ambtenaar geweest van het openbaar ministerie, en ik heb, zonder dat eenige Katholieke geestelijke autoriteit er in gekend is, zelf strafrechtelijke vervolgingen ingesteld tegen geestelijken. Ofschoon ik altijd in vrede geleefd heb met mijn Katholieke overheden, heb ik daarover van dis zijde nooit eenige reprimande, terechtwijzing of zelfs maar herinnering gehad. Nauwelijks was ik ambtenaar van het openbaar ministerie bij het kantongerecht, of ik moest reeds een pastoor vervolgen wegens overtreding van de Begrafeniswet, en deze geestelijke werd strafrechtelijk veroordeeld. Mijnheer de Voorzitter ! Naar aanleiding van de rraag van den geachten afgevaardigde uit Drenthe, en een opmerking vaneen ander geacht lid heb ik mij gisteren telegrafisch gewend tot den Officier van justitie in Maastricht, waardoor mij gebleken is, dat den 13den December j.l. nog zulk eeu ondeugende pastoor bij vonnis van de rechtbank te Maastricht tot f 5 geldboete veroordeeld is wegens beleediging op aangifte van twee Katholieke vrouwen, die zich beleedigd achtten. Het parket is daar Katholiek, en de rechtbank bestaat daar zeker voor de meerderheid uit Katholieken. Er wordt mjj nog bij geseind, dat men aan niemand eenige vergunning gevraagd had en met geen enkele kerkelijke overheid eenige ruggespraak had gehouden. Nu geef ik toe, dat ik ook inde Memorie van Antwoord betoogd heb, dat, zelfs indien het Motu proprio hier gold, dan nog de rechterlijke ambtenaren daarbuiten staan. Van mijn standpunt bewijst dus de vervolging door rechterlijke ambtenaren in dit opzicht niets, maar ik wijs er op, omdat de juistheid van die bewering elders aanÏevochten is. De heeren kunnen gerust slapen. n het verleden en in het heden hebben de Katholieke rechterlijke ambtenaren, zonder met wie of wat ook eenige ruggespraak te voeren* R.-K. geestelijken strafrechterlijk vervolgd en, als er termen voor waren, ook veroordeeld. Mijnheer de Voorzitter ! Dit leert dus de practijk uit het verleden en het heden ; maar wat hebban wij verder gezien? Dat men voor Duitschland, een land wat het godsdienstige betreft met een gemengde bevolking, evenals Nederland, op grond van artikelen, geschreven door monseigneur Heiner, verklaard heeft vanwege het Vaticaan, dat het Motu proprio in Duitschland niet van kracht was. Dit kan dus ook voor ons gelden. Maar wij hebben bovendien gezien, dat ook in België, een laad met overwegend Katholieke bevolking, waar het dus veeleer dan bij ons van toepassing moest Zijn, uitdrukkelijk is verklaard, dat het Motu proprio en de daarmede verband houdende voorschriften van voorgaande Pauselijike besluiten niet toepasselijk zijn op dat land en er werd bijgevoegd, omdat dit bleek uiteen ongewoonte om het ..privilegium fori” toe te passen van meer dan, een eeuw. 1 Dus, mijnheer de voorzitter, ook een ongewoonte op Belgisch grondgebied tusschen 1815 en 1830, toen België bij ons behoorde. De toestand, die toen in dat gebied heerschte wat ook onze toestand was was er een van niet-toepasselijkheid, van ongewoonte, waardoor het „privilegium fori”, velgens de uitspraak van Rome, vervalt. Nu moet ik nog den eersten zien en hooren, die mij komt .verklaren, dat bij ons sedert 1830 een wijziging is ontstaan. Den toestand van 1815 af en van vroeger, maar dat doet er niet toe tot 1830 hebben wij- zeker 'onveranderd, een dergelijke toestand als van 1815—1830 is een deel van den toestand, waaromtrent Rome verklaarde, dat voor België het „privilegium fori”, dat daar niet was gebruikt, was afgeschaft. Dit zijn voor mij de gronden, waarom ik muurvast overtuigd was, dat wij er niets mede te maken hadden en waarom ik nagelaten heb te vragen naar den bekenden weg. Ik heb niets gevraagd. Wanneer de geachte afgevaardigde het erg gaarne heeft, wil ik we! in overweging nemen om met mijn ambtgenoot van Buitenlandsche Zakenoverleg te plegen. Ik kan geen toezegging doen, omdat de zaak niet mij betreft, maar hem, omdat ik mij niet met diplomatieke zaken bezighoud. Ik zal dus de vraag van den geachten afgevaardigde ernstig overwegen en overleg plegen met mijn geachten ambtgenoot van Buitenlandsche Zaken. Ik herhaal, dat die vraag niet van mij is uitgegaan. Ik heb niet mijn best gedaan bij mijn ambtgenoot van Buitenlandsche Zaken, dat de vraag gteteld werd, omdat ik overtuigd was, dat het 2»o een vragen naar den bekenden weg. vnn ‘F** tegengevoerd, dat er groot verschil wa© meening bestaat, en .men heeft zich beroepen op arie uitlatingen. „De Maasbode”, de Evangelische Maatschappij en de Nieuwe Vrijzinnige Kiesvereeniging „’s Gravenhage”. „De Maasbode” heeft up een ondergeschikt punt omtrent de toepasselijkheid voor particulieren een afwijkende meening van alle andere Katholieken in dit land. Dit is niet anders dan een misverstand, omdat het voor mij- vaststaat, dat hetgeen de Msb. mededeelt, wat het feitelijke betreft in. hoofdzaak juist is, maar dat wij zullen hierover niet napleiten, dan konden wij wel dagen hierover debatteeren de conclusie, die zij trekt, niet juist is. De Evangelische Maatschappij is niet een instituut, aan welks uitlegging de Katholieken groote waarde kunnen hechten, gezien de houding, die die maatschappij gewoonlijk aanneemt. Evenmin de Nieuwe Vrijzinnige Kiesvereeniging „’s Gravenhage". Ik meen dat deze kiesvereeniging de zaak meer uiteen propagandistisch dan uiteen juridisch-canonisch oogpunt bekeken heeft. --- IN PRUISEN WERKEN. xxx Eender argumenten voor protectie, die de vrijhandelaars het meest hinderen, omdat het zoo tastbaar, zoo eenvoudig en duidelijk voor eenieder is, is, dat zoovele duizenden Nederlandders geregeld in Duitschland werk en brood moeten gaan zoeken. Een lezer van het Hbl. komt daartegen als volgt op: De groote meerderheid van de personen, die tot genoemd einde naar Duitschland vertrekken, zijn boerenarbeiders en arbeiders bij de veenderijen. Uit den aard der zaak is daar niet het geheele jaar werk te vinden. Vroegere tijden bleven deze arbeiders in hun woonplaats en kwamen zij, zelfs als de winter nog niet was aangebroken, ten lasfe van het armbestuur. Ze zijn echter nu reeds sedert vele jaren verstandiger en eergieriger geworden. Als het met den landarbeid en met den veenarbeid voor een tijd lang is gedaan, gaan ze naar Duitschlaöd om er als melkknecht, inde mijnen, bij droogmakerijen enz. dienst te doen en een flinke daghuur te verdienen. Onder deze arbeiders zijn veel gehuwden, die dan een gedeelte van hun loon aan hun vrouw zenden, tengevolge waarvan deze geen onderhoud voor haar en haar kinderen behoeft te vragen. Als de wintertijd is gekomen, keeren vele arbeiders naar hun woonplaats terug, dikwijls met een bespaarde flinke geldsom. In stede dus van het vertrek dezer arbeiders naar Duitschland te betreuren, moet men, om de opgegeven reden, veeleer er zich over verheugen. Wel is waar zijn sommige loonen in Duitsch land hooger dan in Nederland, maar er staat tegenover, dat de levensbehoeften, ten gevolge van de invoerrechten op tal van artikelen, er duurder zijn. Moet dit nu een weerlegging beduiden? ! De schrijver bevestigt precies, wat hij ontkennen wil. Die werklieden, zegt hij, gaan maar 'n deel van het jaar in Duitschland werken. Aangenomen eens, dat dit waar is, wat bewijst dit dan? Dat zij in het ongunstig seizoen hier géén en in Duitschland wè 1 werk kunnen vinden. Zóóveel, dat zij met een flink spaargeld naar huis komen. Arbeiders, die in Nederland een flinke som kunnen besparen, zouden we wel eens willen zien. Door in Duitschland te gaan werken, komen zij niet meer ten laste van het armbestuur, zegt schr. Hij erkent dus, dat protectie armoede wegneemt en geeft zelf een bewijs voor de stelling : Hooger invoerrecht wordt o. m. opgewogen door minder kosten aan armenzorg. En dan het laatste argument des schrijvers ; Vele artikelen zijn hier goedkooper dan in Duitschland Ja, daar heeft de arbeider wat aan, als hij hier niet genoeg verdient om ze te künnen koopen! Dan verdient hij liever zooals in Duitschland genoeg om ze wat duurder te kunnen betalen en nog geld over te houden bovendien. --- BUITENLAND. xxx Echt liberaal I In Beieren, waar het Centrum de meerderheid had, regeerde een groep protestanten en liberalen. Dat vonden de liberalen héél natuurlijk. Dat thans in het meerendeels katholieke Beieren ook eens ’n katholiek ministerie aan het bewind komt, vinden de liberalen.... eenvoudig schandalig ! En hun woordvoerder Georg Hirth noemt in dc-Neueste Nachrichteri de aanstelling vaneen kabinet Von I-lertling : een oorvijg voor het heele Beiersche volk ; id. vooral voor het protestantsche deel ervan; een groot gevaar voor den Beierschen Staat; id. voor het koninklijk huis. De verwatenheid, die het vaderlijk erfdeel van het liberalisme schijnt te zijn, speelt Herrn Hirth hier grove parten. Van het Beiersche volk is 7i>% katholiek. ïs een katholiek ministerie dan zóo ongerecht? Van het Beiersche volk is slechts 30% protestant. Waarom is het optreden van protestantsche ministers dan wèl en dat van katholieke niet geoorloofd? Is dat billijk? „Staatsgefahrlich” hebben de katholieken in Duitschland altoos geheeten. Maarde omwentelingspartij erkent zelve, dat het Centrum het sterkste bolwerk tegen de sociaal-democratie is. En dat de katholieken een gevaar zijn voor de dynastie, och, zou men van liberale zijde, waar men met de socialisten arm in arm loopt, niet beter doen, over drs puntje «lever ee zwijgen?.... Maar dit alles deert Hirth niet. De liberale minderheid kan den baas niet spelen, en nu dreigt hij met.... revolutie : De noodzakelijke verarde ring van monarchieën in republieken is meent hij bijna altijd begonnen met het te sterk spannen van den confessioneelen boog. En bijna overal waar de monarchie niet bij machte is gebleken, aan de toenemende eischen van de beschaving te beantwoorden, zijn Roomsche krachten in het spel geweest. Waar ligt nu eigenlijk wel het meeste gevaar voor de dynastie : bij de liberalen of de katholieken ? --- INTERNATIONALE VERHOUDINGEN. Duitschland en Engeland. In Frankrijk maakt men zich ongerust over de reis van Haldane naar Berlijn. Engeland wil het nu doen gelooven, dat die reis slechts een particulier bezoek is geweest, doch de feiten zijn daarmee in tegenspraak. Vrijdag bv. bleef de Engelsche minister bij den keizer tot 6 uur 's middags, daarna ging hij naar den Engelschen gezant, vervolgens naar den minister van buitenlandsche zaken, Van Kiderlen—Wachter, ’s Avonds heeft de Rijkskanselier te zijner eere een diner gegeven, waarbij verschillende generaals aanzaten en de ministers van buitenlandsche zaken, de onder-minister van buitenlandsche zaken, en de heer Von 'Stumm, de chef van de politieke afdeeling in het ministerie van buitenlandsche zaken. Haldane is gisteren naar Londen teruggekeerd, Frankrijk en Duitschland. De Fransche Senaat heeft de Marokko-overeenkomst met Duitschland bekrachtigd* Dit geschil is dus yoorloopig uit de voeten. Europa en Turkije. Nadat de beschermende mogendheden in antwoord op door de Porte gedane stappen verklaard hebben, dat zij geen schending van den status quo van Kreta zouden dulden, is de Porte bevredigd en over het Kretenzer vraagstuk niet meer verontrust. Japan en Amerika. Volgens een telegram uit Tokio aan de New-York Herald moet de Japansche minister van oorlog inde begrootingiscommissie de verklaring hebben afgelegd, dat het voor Japan noodtzakelijk ia, binnen 8 jaar 18 oorlogsschepen te bouwen, waarvan 8 suiper dreadnoughts. Zoo niet, dan zou het voor Japan niet maarelijk zijn een slag. die den najam van zeeslag verdient, te leverton aan zekere mogendheid, die spoedig over 21 schepen vtan groote afmetingen zal be- schikken. --- DUITSCHLAND. HET RIJKSDAG-PRESIDIUM. De verkiezing van een Rijiksdag-presudient heeft reeds den toestand ter linkerzijde doen uitkom en. Een deel der liberalen wilde niet met de socialisten meegaan; vandaar dat tot president de Centrumsman dr. Spahn werd gekozen. De nataonaalliberalen waren woedend; zij hadden gehoopt, dat de socialisten een der hunnen daarvoor hadden aangewezen. De socialisten, die 110 zetels hebben, bedankten er echter feestelijk voor om een groepje van 44 man de leiding te geven. Zoo wend de socialistische letterzetter Scheidemann le vice-president en de liberaal Paasche 2e. Onder de liberalen zelven zijn er, die dit opdrin. gen van de socialisten te bar vinden. De Tagl. Rundschau doet een feilen aanval op Scheidemann als ondervoorzitter. Zij komt met een cdtaalt uit een rede van hem voor den dag, waarin hij het keizerlijke huis op grove wijze aangevallen heeft en daarvoor tot de orde geroepen is. Het blad vraagt, of de Keizer dezen man nog zal willen ontvangen. En het nationaal-liberale lid van het Pruisische Hoerenhuis, Von Bottinger, vraa.gt ontslag uit de fractie, wijl hij het steunen van Scheidemann door zijn partij genooten ho agelijk af keurt.. Het Centrum heeft nu een politieken meesterzet gedaan : Spahn heeft bedankt als voorzatter. Gevolg is. dat er nu een nieuwe zal moeten gekozen worden. En dan wordt óf een liberaal of vrijtriranSige gekozen tot ergernis der socialisten, óf ©en socialist tot ergernis der liberalen, óf.... men zal een man van rechts moeten nemen en zoo erkennen, dat men niet buiten d!e gesmade rechterzijde kan. De hoeren van links zullen hun zaakje nu zelf moeten uitvechten. --- HET KABINET VON HERTLING. De benoeming van vrijheer Von Hertling tot minister-president in Beieren is definitief. Von Hertling is dozijnen jaren lang hoogleeraar geweest aan verschillende universiteiten. Het Centrum koos hem herhaaldelijk tot lid van den Duitschen Rijksdag ; ook is hij lid van het Beiersche Heerenhuis. De 69-jarige edelman is eender meest geziene leiders der Centrumspartij. Hij is een man van vooruitstrevende beginselen, gematigde tactiek en groote wetenschap. Bij de ultra-conservatieve richting onder de katholieken en de tegenstanders der zgn. Keulsche richting is hij echter minder gezien. Von Hertling heeft zij-n kabinet gereeds Alleen graaf Von Hom, minister van oorlog, is uit het vorig ministerie ovengenomen. --- HET MOTU PROPRIO. Vrijdag werd inde Pruisische Kamer de Motuproprio-quaestie ter sprake gebracht door den nationaal-liberaal Campe, die overlegging van de stukken vroeg, door de regeering gewisseld met het Vaticaan. De minister van buitenlandsche zaken, Von Kiderlen Wachter, betoogde, dat het Motu-Proprio niet voor Duitschland gold, hetgeen schriftelijk door het Vaticaan erkend is. De Pruisische gezant bij het Vaticaan heeft nog uitdrukkelijk namens de regeering verklaard, dat de regeering weigert elke beschikking van het 'Vaticaan te erkennen, die in strijd is met de wetten van het Rijk of &an Pruisen. De minister verzocht, het voorstel, Se briefwisseling over te leggen, niet aan te nemen. Het Huis heeft den minister zijn zin gegeven eD geen overlegging van de briefwisseling geëischt, aan welk verlangen de heer von Kiderlen Wachter echter waarschijnlijk tóch niet voldaat Zou .hebben. \ VROUWENKIESRECHT IN OLDENBURG. Inde vergadering van den Oldienhurger Lara ldag is een voorstel van de vooruitstrevend© volks, partij tot herziening van de gemeentewet, volgens walk voorstel aan alle vrouwen boven de 24 jaax het actieve gemeentekiesrecht verleend zal worden. aangenomen met 22 tegen 19 stemmen. De regeert ng was tegen het voorstel. --- BELGIE. MIJNWERKERSONLUSTEN Het begint woelig te worden, in de Borinage. De hongerende stakers hebben nabij- Bergen een'wagen, beladen met 500 brooden, aangehouden en leeggeplunderd. Op verschillende plaatsen zijn straatlantaarns vernield, terwijl taMj.ke diefstallen in magazijnen van levensmiddelen voorkomen. De ruiten van de tramwagens moeten het ook ontgelden. Gendarmerie te paard is in het stafeingsgebiad aangekomen en heeft reeds gechargeerd. De ba* toagers wierpen met steenen, waardoor een politiebeambte doodelijk aan dien slaap werd gewond. Revolverschoten zijn gewisseld terwijl inde straten ijzerdraadversperringen worden aangebracht, om de ruiterij tegen te houden. Samenscholingen van meer dan vijf personen zijn verboden. Bij hiet station van Frameries heeft de menigte twee plunderaars willen ontzetten. De gendarmen schoten daarop over do hoofden heen. Te P&turages werden de soldaten, die een vracht wagen, welke aangevallen en geplunderd werd, wilden beschermen, ontvangen met een hagelbui van steenen en klinkers. Verscheidene soldaten liepen kneuzingen op. één werd ernstig gewond. Daar te Bergen 500 stakers tot plundering van een vrachtwagen w-Mlden overgaan, zijnde jagers tusschenbedde gekomen, doch overvleugeld wordende. deden zij een -aanval met de bajonet en schoten vervolgens. Twee stakers werden getroffen. De soldiaten moesten toen vluchten, achtervolgd door de menigte. Daarop deden zij opnieuw een aanval met -de -bajopet. Een vrouw werd daarbij gewond. De burgemeesters van verschillende plaatse» vragen versterking. De stakers plunderen kooplui uit. Tal van daden van kwaadwilligheden zijn gepleegd Dooreen raam van het huis van den burgemeester van Bouvrie zijn vijf revolverschaten gelost. Er is gebrek aan leeftocht. Het regiment infanterie, -dat te Gent in garnizoen ligt, staat gereed, om maar Bergen te vertrekken. --- ITALIË PAUSELIJK BEVEL. Gemeld wordt, dat de Paus zijnen nuntiussen en allen priesters verboden heeft deel te nemen aan soirees of partijen, waar dames in laag uitgesneden toiletten verschijnen. A Gestolen documenten. Ben geheimzinnige diefstal had plaats inden expresstrein Rome—Berlijn. Een koerier van de Duitsche ambassade te Rome begaf zich met dien trein naar Bertlijn en had een tasch met diplomatieke documenten bij zich van zeer groote waarde. Op Zwitsersch gebied kwam de diplomaat tot de ontdekking, dat de tasch verdwenen was. De afdeeüng waarin hij zat, werd, evenals de coupé, doorzocht, maar geen spoor van de tasch waste ontdekken Kleine voorwerpen en kostbaarheden waren niet verdwenen, zoodat men tot het vermoeden kwam. dat geen gewone treinroof had plaats gehad, maar dat het alleen om de documenten te doen was die in dJe tasch zaten, en de diefstal dus dooreen politiek agent vaneen andere mogendheid wias bedreven. ATe pogingen, om in andere coupé’s eeniig spoor van de tasch te vinden, wiaren vruchteloos. Te Göschenen werd de trein grondig doorzocht. De passagiers, meerendeels Amerikanen en Engel.schen. werden aan ’n langdurige en nauwkeurige visitatie onderworpen, hun bagaige werd doorsnuffeld, kleieren en reisdekens moesten worden gefouilleerd en zelfs de zitplaatsen inde coupé's —* maarde tasch was en bleef verdwenen. Doodgevroren, In het Russische district Ischim zijn 26 personen doodgevroren. --- BINNENLAND. xxx 'Van andere Zijde is wel eens de spot gedreven met de katholieken, die zoo heet het bij alle mogelijke vereenigingen zich onder geestelijken invloed stellen, overal geestelijke adviseurs aan dulden. Nu, de socialistische vereenigingen hebben ook hunne adviseurs. Alleen.... wijl de socialisten zich gewoonlijk weinig met godsdienst ophouden, nemen zij in plaats van geestelijken, liever advocaten, ingenieurs, of andere heeren tot raadsman. Maar ook van protestantsche zijde worden geestelijke adviseurs benoemd. Inde Klundert ten minste is een christelijk-historische kiesvereeniging opgericht, met bepaling dat de predikan1 der Herv. Kerk aldaar, mits lid zijnde, als ad vis e u r zal optreden. Dit is nog wat sterker dan bij de katholieken Want dezen nemen wel geestelijke adviseurs hun maatschappelijk-religieuse en sociale vereent gingen maar juist niet in hunne kiesvereenigin gen. Als adviseurs inde politieke vereenigingel treden de priesters juist niet op. En daargelaten éen uitzonderingsgeval in ee» Brahantsch district, alwaar het geschiedde on innerlijke tweespalt tusschen geloofsgenooten t voorkomen, herinneren we ons niet dat eenig kath. kiesvereeniging in Nederland ooit een gea telijk adviseur heeft gehad. ---