Uit alle landen komt men kijken! UNIEK NEDERLANDS PIONIERSWERK Een kraagstuk wordt op zijn plaats gelegd --- Het wonder van Harlingen UIT NIEUW-ZEELAND, uit Canada, Zweden, Noorwegen en elders komen de ingenieurs naar’ Harlïngen om er te leren en met bewondering te staren naar wat er door de Nederlanders wordt gewrocht. Het gaat om het kanaal Delfzijl—Lemmer, met een uitloper naar Harlingen, waaraan al jaren is gewerkt, en dat nu zijn voltooiing nadert. In Harlingen heerst daardoor grote bedrijvigheid, maar beseffen wij, Nederlanders, zelf wel, welk een unieke prestatie er wordt geleverd? Zo niet, zet dan uw hoed op en kom mee naar het oude, Friese stadje met zijn antieke grachtjes en stille, statige huizen, maar ook met zijn grote toekomst. De nieuwe Noorderhavendam, die, met de sluizen, nu het sluitstuk vormt van dit kanaal, is gereed; aan de sluizen zelf wordt nog druk gewerkt. Nederlandse ingenieurs op hun best en steeds weer moeten gasten worden rondgeleid, waterbouwkundigen uit vijf werelddelen. Ze hebben niets dan lof voor wat hier wordt verricht. Bij de aanleg van deze dam is een geheel nieuwe werkwijze toegepast. Onbekendheid met het materiaal heeft er toe geleid, dat de ingenieurs, zowel als de uitvoerders van het werk (de Fa. Van Hattum en Blankevoort en de Mij. „Wegenbouw Utrecht”) voor buitengewoon moeilijke problemen zijn komen te staan. Problemen en hun oplossing. Aanvankelijk lag het inde bedoeling, de perskaden te bekleden met een ongeveer tachtig centimeter dikke laag gebitumineerd zand. Hiertussen werd dan het zand gespoten en dit zand weer overdekt, maar nu met een laag van vijfenzeventig centimeter dik. Deze werkwijze werd echter veel te kostbaar en te tijdrovend. Daarom besloot men,, de kaden weg te laten en het zand eenvoudig in zee te spuiten. Wel kreeg men nu vrij veel verlies aan zand, maar het voordeel van deze werkwijze was, dat thans continu kon worden doorgewerkt. Het was maar een proberen, of de grillige zee precies zo zou antwoorden, als vooraf was becijferd. Maar na enkele weken kwam te blijken, dat het niet de juiste methode was Ten gevolge van de golfslag eii de getijstromingen, die loodrecht op de dam heen en weer trokken, zette het zand zich veel te ver buiten het profiel af. En dan moeten de ingenieurs weer de koppen bij elkaar steken en hun kennis en hum vernuft stellen tegenover die grijze zee, waarboven een grijze lucht zich welft, niet van zins, de geheimen der natuur te verraden Belangrijke besparing op deviezen. De man, die er méér van kan vertellen, is ir. E. Kuiper van de Rijkswaterstaat en hij is vervuld van dit onderwerp. „Vroeger'’, zegt hij, „werden de dijken bekleed met basaltzuilen. Maarde deviezenmood dwong ons, om te zien naar ander materiaal. Want basalt komt, zoals u weet, uit het buitenland en het kost dus deviezen. Wij zijn letterlijk in zee gegaan met gebitumineerd zand. Dat is een mengsel van 95 pet. zand en 5 pet. bitumen. De aanleiding daartoe was een proefneming op kleine schaal, die we hebben genomen om te onderzoekenof we dit zand zouden kunnen gebruiken ter vervanging van het vrij kostbare keileem. Een nog warm mengsel van zand en bitumen werd gestort in snel stromend waer. En toen bleek, dat het een zodanige samenhang bezat, dat het niet door het water werd meegevoerd. Dat bracht ons op de gedachte, hetzelfde materiaal te gebruiken ter vervanging van de basaltgtooiïngen.” „ Dertig procent besparing. „Besloten werd, een proefdijk aan te leggen van honderdzestig meter lang. De perskaden, die vroeger van keileem werden gemaakt, maken wij nü van gebitumineerd zand. Tussen deze kaden wordt weer zand gespoten en het aldus gevormde dijklichaam wordt nu zo snel mogelijk overdekt met een laagje gebitumineerd zand. Na allerlei moeilijkheden te hebben overwonnen, is de proefdijk dan gereed gekomen en we waren zeer tevreden over het resultaat. Dit proefstuk heeft enige zware stormen glansrijk doorstaan, zodat werd besloten, de resterende zevenhonderd veertig meter op dezelfde wijze te maken. Want het betekende een besparing van dertig procent op de kosten en de kwaliteit was minstens dezelfde van het keileem.” , De schrik om het hart. Het ging niet allemaal even mooi en voorspoedig! Er waren platen gemaakt, vijf meter lang, vijf meter breed en vijftien centimeter dik, 20 pet. bitumen ongewapend en voorzien van ingegoten staaldraden, om aan te trekken. De volgende dag werd zo’n plaat op drie zware vrachtwagens naar de plaats van bestemming gebracht , en zij plooide zich! In overleg met de aannemer is toen besloten, de platen per zolderschuit te vervoeren en met een drijvende bok op het beloop neer te laten. Weer plooide de plaat zich over iedere oneffenheid en ze vertoonde geen enkel scheurtje. Maar... zo goed als de proef was geslaagd, zo slecht verliep het seriewerk! Toen het eerste kraagstuk van twintig ton inde drijvende bok hing, knapten de draden en plofte het stuk in zee. De arbeiders moesten een goed heenkomen zoeken Door schade en schande wijs geworden, is toen ieder kraagstuk voorzien van vier trekdraden met voorspanning en verankerd met d warsplaatjes, waarachter draadklemmen. Bij wijze van proef is dit kraagstuk eerst op zijn plaats gelegd en toen weer opgepakt en men liet het een uur inde takels hangen. Hierbij was niet de minste scheurvorming te constateren; de oplossing was gevonden! Nu vlotte het werk uitstekend; prachtig plooide iedere plaat zich over alle oneffenheden en, door de platen dakpansgewijs over elkaar te leggen, verkreeg men een mooi aaneensluitend geheel. Inde helft van de tüd. De grootste moeilijkheid was het gebrek aan ervaring met het materiaal. Er kon niet worden geprofiteerd van de ondervinding van anderen, alles moest zelf worden uitgedacht en geëxpirimenteerd. Dat heeft heel wat hoofdbrekens gegeven, eerde beste werkmethode was gevonden. Maarde vindingrijkheid en de bekwaamheid van onze ingenieurs heeft toch eindelijk geleid tot een bevredigend resultaat. Tot méér dan dat! Ondanks tegenslagen is gebleken, dat de aanleg van deze dijk op de oude manier zeker tweemaal zolang zou hebben geduurd. Een belangrijke tijdbesparing, waardoor ook de onkosten zijn meegevallen. De kosten van het totale werk worden nu geschat op zes millioen. De sluisput. Er wordt op dit ogenblik heel hard gewerkt aan de bouw van de sluizen. Ineen grote put, vele meters onder de zeespiegel, arbeiden onze mannen. Wagonladingen cement worden hier verwerkt, terwijl voor de bekisting, waarin het beton wordt gestort, een enorme voorraad hout nodig is. De heer Lettinga, opziehter-timmerman bij dit werk, vertelt hierover: „De vloer van de grote sluis wordt anderhalve meter dik. Achthonderd palen van gewapend beton worden inde grond geheid om de sluis de nodige stevigheid te verlenen. Want bij stormweer heeft zo’n sluis heel wat te verduren. De doorvaartwijdte komt op 12 meter, zodat ook zeer grote schepen straks kunnen worden geschut. De schutkolk krijgt een lengte van 150 M. De kleine sluis, waaraan eveneens wordt gewerkt, krijgt een breedte van 7 M. en een sohutkolk van 40 M. Kleine gemaaltjes en pompen werken dag en nacht om het grond- en regenwater weg te pompen. 150 arbeiders zijn hierbij werkzaam, waaronder heel wat Harlingers.” Behoudens onvoorziene omstandigheden, hoopt men het kanaal en de sluizen in Januari 1951 officieel te kunnen openen. Zal het een voor- of nadeel voor Harlingen worden? De meningen zijn hierover verdeeld. Maar laat ons het houden bij de optimisten, die voor de oude stad een bloeitijd tegemoet zien. En laat ons voor ogen houden, dat Nederland weer het zoveelste grootse ingenieurswerk heeft tot stand gebracht, dat de roem van Delft één enkele hogeschool als stammoeder voor zo vele, vele technische wonderen! wederom glo- rieus is gevestigd. v.d. P. Kleine sluis in aanbouw --- „HUIZENHERSTEL GEMEENSCHAPSZAAK” De ambtenaar van het O.M. te Zaandam vroeg Dinsdagmorgen ontslag van rechtsvervolging voor een Purmerender huiseigenaar, die in gebreke was gebleven toen het gemeentebestuur hem gesommeerd had op grond van de woningwet, enkele panden, die hij voor sloop had gekocht, bewoonbaar te laten maken. De ambtenaar vond het niet verantwoord „de huiseigenaar te verplichten onredelijke onkosten te laten maken voor reparaties e.d.” Hij vond het herstel der huizen veeleer een gemeenschapsdaad, waarvan de kosten door de gemeenschap gedragen moeten worden. De kantonrechter mr. van Houten deed uitspraak conform de eis. --- FRANSE REGERING WIJST DUITSE GEESTELIJKEN UIT STUTTGART, 21 Maart (KNP) „Deken” Lindner, een Protestantse Duitse geestelijke, die als gedelegeerde van de „Oecumenische Raad” aan het hoofd stond van de zielzorg voor de Protestantse Duitse krijgsgevangenen in Frankrijk, is volgens 'een mededeling van het juridische consultatiebureau („Rechtsschutzstelle”) van het „Evangelische Hilfswerk” op korte termijn uit Frankrijk uitgewezen. Ds. Lindner, die sedert .bijna vier jaren zijn werk onder de Duitse krijgsgevangenen in Frankrijk heeft uitgeoefend, heeft bevel ontvangen het land uiterlijk 21 Maart te verlaten. --- KRANTENKONING zette Attlee op de pijnbank Labour's verleden in opspraak (Van onze correspondent.) Toen de Conservatieve Partij besloot Attlee voorlopig aan het bewind te laten, was alleen de eigenaar van de ,,Daily Express”, Lord Beaverbrook, het hiermee niet eens. Deze 70-jarige over-energiekc Canadees is een man met stokpaardjes, een man, die zich moeilijk kan houden aan de afspraken van de partijleiders, maar steeds geneigd is zijn eigen oordeel te volgen. Dit oordeel heeft hem millionnair gemaakt, eender grote krantenkoningen in Engeland, en de geweldige energie van Beaverbrook heeft inde moeilijkste oorlogsjaren toen hij verantwoordelijk was voor de vliegtuigproductie, de jagers en bommenwerpers uit de grond gestampt. Alles zou misschien goed zijn gegaan, als het verraad van Fuchs niet tussenbeide was gekomen. Men kan de regering onmogelijk kwalijk nemen, dat Fuchs, de Duitse communist, in 1942 als atoomexpert te werk werd gesteld. Attlee en vele van de socialisten, die nu minister zijn, stonden toen nog op de lijsten van de Geheime Diensten als verdachte personen. En waarschijnlijk zou er niets zijn gebeurd, als Attlee Strachey niet Minister van Oorlog had gemaakt. Strachey is afkomstig uit een oud Engels geslacht, eender weinige Labourmannen, die door hun afkomst toegang tot de hoogste kringen hebben. Hij werd communist in zijn studententijd. Maar hij waste Engels om, zoals duizenden anderen, niet ontgoocheld te worden. Hij zei aan het communisme vaarwel en de Labourpartij nam hem weer in genade aan. Attlee heeft niet aan dit al te linkse verleden gedacht toen hij Strachey Minister van Oorlog maakte. Maar Beaverbrook, ontevreden dat de Conservatieven zo vreedzaam gestemd zijn, heeft in deze benoeming een kans gezien om te proberen de regering op eigen houtje ten val te brengen. En het is hem bijna gelukt. Tallozen, die overigens heel goed begrijpen dat Beaverbrook meer wordt gedreven door sensatie-zucht en gekwetste ijdelheid dan door ’t verlangen het nationale belang te dienen, vragen zich af of Strachey inderdaad de man is die aan het hoofd van de Veiligheidsdiensten moet staan. Zij zeggen niet dat hij geen minister mag zijn, maar menen dat een man met zijn verleden niet Minister van Oorlog moet worden. De Amerikanen zijn veel bozer dan de meeste Engelsen. Strachey werd tweemaal in Amerika gearresteerd vóór 1939, omdat hij communist was. Maar Amerika lijdt aan een vrij ver gevorderde staat van hysterie, terwijl de Engelsen zelfs na het proces Fuchs weigeren personen uit officiële betrekkingen te stoten, omdat hun buurman iemand kent die de „Daily Worker” (de Engelse „Waarheid”) leest. Ondertussen blijft het vuurtje smeulen. De „Evening Standard” zal voorlopig af en toe voor nieuwe brandstof zorgen. Ondertussen worden de geheime diensten zorgvuldig onder de loupe genomen. Mocht men nieuwe, belangrijke lekken ontdekken, dan volgt er een groot schandaal. Beaverbrook heeft in ieder geval de voldoening, dat hij bijna een regering ten val bracht tegen de zin van Churchill in. Als Churchill er maar ee” jgenblik aan had gedacht dat he. ogenblik voor nieuwe verkiezingen, gunstig is, waren Attlee, Strachey en de andere leden van het Ministerie nu reeds afgetreden. --- Wederopbouw veroordeelt het hutje op de hei „WEDEROPBOUW" heeft de strijd aangebonden met het hutje op de heL Het is een feit, dat talloze woningzoekenden, telkens opnieuw teleurgesteld, er ten einde raad maar toe zijn overgegaan, zichzelf een woninkje te bouwen, waarvan asbest en boardkarton, tezamen gehouden door een vlechtwerk van dunne latjes, de hoofdbestanddelen uitmaken. WEDEROPBOUW STRIJDT TEGEN SLECHTE, DURE WONINGEN. — Wij laten U hier voorbeelden zien van slechte en economisch niet verantwoorde woningbouw. Links boven: Houten woning van f5000.—, inhoud 150 M3, levensduur hoogstens 10 jaar. De kamerwanden zijn van board erf bimscement-platen. Fundering ontbreekt. Rechts boven: geverfd plaatijzeren „woning op wielen", van 60 M3 inhoud, met board -binnenbetimmering. Afmeting 10 x 2,40 meter. Totaalkosten met schuur, afvoer en werterleiding f5.159.—. De levensduur is niet te bepalen. Links onder: Houten woning met eveneens een binnenbetimmering van boardplaat De fundering bestaat uit betonstiepen. De vloer is deels van tegels, deels van hout. De inhoud is 110 M3, bouwkosten f2800.—. Levensduur maximum 10 jaar. Rechts onder: Houten woningen met rieten daken, die eerst f7.— en thans f6.— per week huur doen. Bouwkosten per stuk f5700.—. Waterleiding en stroom aanwezig. Levensduur bij goed onderhoud 15 jaar. --- Krotten komen in de mode Dat lijkt wel mooi. zegt „Wederopbouw”, maar U moet niet vergeten. dat deze huisjes, die dikwijls nog ’n toilet, gas. waterleiding en electriciteit missen, toch al gauw vier- vijfduizend gulden kosten. En dat, terwijl zij het hoogstens tien, laten we veel zeggen: vijftien jaar zullen uithouden. Daarbij komt, dat de inhoud vèr onvoldoende is. Dit bezwaar klemt des te harder, daar in deze huisjes veelal jong-getrouwde paartjes een onderdak vinden, die binnen enkele jaren met hun kroost en zichzelf geen weg meer weten. En laten we nu eens stellen, dat over ’n jaar of zes de woningnood wat minder wordt. Dan staan die hokjes daar; ten halve uitgewoond zullen zij nog slechts aantrekkingskracht hebben voor a-sociale gezinnen, ’n kankerplek inde maatschappij. Niet alle gemeentebesturen in Nederland staan afwijzend tegenover deze bouw in ’t wilde weg. Begrijpelijk. Heel wat burgemeesterszzin werkelijk ten einde raad met de huisvestingzorgen van hun gemeentenaren. En dan wordt wel eens oogluikend de bouw vaneen zomerwoninkje toegestaan. Er is zelfs een dorp geweest, waar twee wethouders eigenhandig hebben geholpen bij het bouwen van woningen. die niet aan de eisen van de bouwverordening voldeden. „Flinke kerels”, hebben de dorpsmensen gezegd. Inderdaad, voor hun bedoeling en hun doorzettingsvermogen kunnen Ve respect hebben; maar zouden deze wethouders er wel bij nagedacht hebben, dat zij eigenlijk bezig waren hun dorp een slechte dienst te bewijzen? „We zijn geholpen . . Ja, zij die erin trekken, zijn al te blij met hun eigen ,;home”. Dat het er tocht, dat het er vochtig is, dat zij de „slaapkamer” slechts kunnen betreden door over het voeteneind van het ledikant naar binnen te klimmen, dat hebben ze er graag voor over. Hebt U ’t aj eens slecht getroffen met in-wonen? Dan hebt U ook gezegd: „Alles liever . dan dit....” Maarde mensen van Wederopbouw weten nog niet, wat beter is We zullen ’ns wat cijfers geven, ’n Asbestwoning kost f4.300.—, ’n houten woning van 95 kubieke meter f4.500.—. ’n Houten huisje, dat wellicht de vijftien jaren vol maakt, komt op ongeveer f5.700.—, ’n dergelijk huisje van 170 kubieke meter, dat ’t bij goed onderhoud tot 20 jaar kan brengen, kost al gauw zevenduizend gulden. Maarrrrr.... al die dure centen, met zorg en pijn bijeengespaard, zijn dan ook na ’n jaar of vijftien onherroepelijk verloren. En niet te vergeten de hoge kosten, die men heeft moeten besteden om z’n huizing bewoonbaar te houden. Wat da.n wel? Twee honderd kubieke meter is wel het minimum voor een redelijke woning en dan nog voor een klein gezin. Zo’n woning kan op het ogenblik gebouwd worden voor f6.500.—. De onderhoudskosten zijn normaal; het kan in vijftig jaar worden afgeschreven. Op ’n dergelijke woning, omvattende een woonkamer, twee kleine slaapkamers, een keukentje en een schuur, kan hypotheek verkregen worden, iets dat op ’n weekendhuisje meestal niet mogelijk is. Indien met subsidie gebouwd, vraagt dit huisje aan huur ongeveer f 4.— p. week. ..Denk niet”, zegt Wederopbouw, „dat wij zulke stoffige sufferds zijn, die omwille van de ambtenarij onze landgenoten volgens papieren plannetjes willen laten lopen en hunke. ren. Indien men zoals wij dagelijks in aanraking komt met de ellende van de woningnood, dan zou men zo graag anders willen. We kunnen het ons volkomen voorstellen, dat de mensen clandestien gaan bouwen. Maarde dure, slechte krotten, die aan ongeduldige en wanhopigé landgenoten worden aan. gesmeerd, zullen wij tot het uiterste bestrijden.” Er kunnen legaal op drie manieren Huizen worden gebouwd. Ten eerste met volle rijkssteun, de woningen inde z.g. gesubsidieerde sector. Daarnaast is goedkope (Bouma!) woningbouw eveneens volgens door de minister goedgekeurde plannen; de woningen in deze sector hebben aan een lagere overheidssubsidie voldoende, zodat de subsidie overeen groot aantal woningen wordt uitgesmeerd. En tenslotte de vrije woningen, die aan ’n bepaald volume en bepaalde eisen moeten voldoen; voor deze wonningen is een bouwvergunning nodig. Dat het zo en niet anders moet gaan, komt door onze financiële positie tegenover het buitenland. We kunnen maar beperkt importeren! „Wederopbouw” is de eerste om te erkennen, dat de woningpositie een steeds zorgelijker karakter aanneemt. Niettemin meent het departement met alle lof voor veel goed-bedoeld initiatief een dringende waarschuwing voor de z.g. wilde bouw niet achterwege te mogen laten. HOE HET BEHOORT TE ZIJN. Deze geheel stenen bungalow, ontworpen door de architect van der Linden uit Raalte, heeft 190 M3 inhoud, grote woonkamer, keukentje, gang, twee slaapkamers en aangebouwde schuur. Bouwkosten f6500.—, levensduur minstens 50 jaar. Huur f2OO. , rijksbijdrage f 188.— per jaar. Deze bungalow kan met weinig kosten met enige kamers worden uitgebreid. --- „VOETBALPOOLS VAAK EEN WELDAAD VOOR 'T GEZIN" De „Koninklijke Commissie voor Loterijproblemen en Weddenschappen” in Engeland heeft over de houding van de Katholieken ten aanzien van weddenschappen en loterijen een rapport gepubliceerd, opgesteld door de bisschop van Southwark, Mgr. Cyril Cowderoy, Kanunnik Thomas Fitzgerald, en een advocaat, Mr. Stanislaus Seuffert. Het rapport begint met er op te wijzen, dat wedden evenals het spelen om geld in zich niet verkeerd is, zelfs niet het spelen met een hoge inzet, onder voorwaarde echter, dat de spelers het zich gemakkelijk kunnen permitteren en het spel niet bedorven wordt door omstandigheden, die het ongeoorloofd maken. Ook handelt iemand naar de mening van Katholieke moralisten niet verkeerd, indien hij als speler of bookmaker zrjn geld verdient. Wel toonde het rapport zich bezorgd over de morele gevaren, die met de honden-rennen in Engeland gepaard gaan, in het bijzonder inde grote steden, daar zij een ongezonde atmosfeer scheppen. Het schijnt, dat de zielzorgers van de parochies in Engeland over het algemeen de ervaring hebben dat weddenschappen geen gevaar opleveren voor het gezinsleven. De z.g. voetbalspools vormen zelfs een nationaal tijdverdrijf en zijn vaak een weldaad voor het gezin, daar zij het gezin ’s avonds bijeenhouden en een gezellige avond verschaffen. Het rapport steunde de idee van „bettings shops”, dit zijn winkeltjes, waar men kan wedden, onder voorwaarden echter, dat er strenge controle zou worden uitgeoefend evenals op bookmakers, die verplicht moesten worden hun pools te registreren. Ernstig waarschuwde de commissie tegen de bookmakers, die op straat de pool trachten af te sluiten. ---