BRIEVEN UIT DUITSCHLAND De nieuwe stadverordening van Berlijn. ÖeDRijkerweerDeenm voor het . ten. Hij bracht hp f aan nieuwe wet- – statelijking” der HinleU^e wetten der -.verbonden was de Mschnff7eUgf ’ darmede ver i le ieuSdvereenigingen* df der, confessionee- 2 economische sabotaeè d h Wettfin tegen de ' rechtspositie van hft’rwl wet «ver de 1 wetten, die een vefeLri!nte£hulpwerk- de 1 verzorging der oorW?Tu? srachten ™ de < de nieuwe „Berlijn-feefa h^?ffers- en ook 1 “e™e „Verfassung” ’„dle herlijn een i zorgde. Over dezeS w prondwet be- 1 "" «<® «. M.» »li I «ÏB ïft « i» * nieuwe I hauptstadt” kriiet w, 1 van „Relchs- < moeilijkheen dikwijls tot J Be aanleiding gegeven. n tot zoer emsti- j hetVdullismeal^,preuI|se(nVroegehr), sprak van ! sprak men ook van de toe," het Riïk”, zoo Pruisen”. Want altijd nfm Re ”Berliïn- . zondere positie in en 1 „Berl,Jtl een bij- : den kreeg het den mef meer dan een re- – bijnaam „Waterhoofd van prr . vereerenden Berlijn, eender oudl v f®’” maar Keulen, Trier en D-land dere steden zijn véél ouder an' twee visschersdorpen, Berlim c° „stond uit een eilandje inde Spree en I Toelln> op ter oever. Als stad wordt hri v™ le?S rech' genoemd in 1238. De tweedfmavv het eerst Hohenzollern veroverde het m oFaaf van bleef voortaan in het bezit dof en het wier nakomelingen er eens aIJ Braven. den regeeren – maar nog ge n few ZOU' lang Na den 30-jarigen del™ voiking van Berlijn op 6000 zie“en ,we‘ den „grooten keurvorst”, Fr»derik' m-uder (1640 ’88) nam het echter i * zeer sterk in bloei toe en won ook ners door de immigratie der Fransche genooten. In 1838 kreeg Berlijn zijn eersten spoorweg (naar Potsdam) en als 2 stad van Pruisen, later van het breidde het zich steeds uit en werd op me- door P. A. BT,OMJOUS. O.S. Aug. nig gebied de voornaamste stad van D’land, zooals het reeds lang veruit de grootste geweeest was, hierin slechts enkele jaren voor Hamburg onderdoende. Volgens de gegevens van het rijksbureau voor statistiek bedroeg de bevolking van het tegenwoordige „Groot-Berlijn” in 1816 reeds ruim 223.000 inwoners, in ’t jaar 1852 iets meer dan een half millioen, in 1871 ongeveer 930.000, in 1900 ruim 2,7 millioen en bij de laatste volkstelling 4,2 millioen. Inde periode van sterke vermeerdering der bevolking had Berlijn steeds te lijden onder grooten woningnood, zoo bijv. vooral inde jaren 1853—1890. Men begrijpt, dat ’t bestuur van zulk een stad groote moeilijkheden had te overwinnen, ’t Oude Berlijn werd door de vereeniging met meerdere gemeenten (voorsteden, enz.) door de wet van 27 April ’2O tot „Groot-Berlijn” verheven. Ingelijfd werden niet minder dan 7 andere steden 79 landelijke gemeenten en 27 „Góeds (is hóf) bezirken. Door deze wet steeg het aantal inwoners met één slag op 3.8 millioen en de oppervlakte van 6:693 op 87.810 H.A. Over ’t bestuur van Berlijn in het verleden het volgende. Toen in het begin der 13de eeuw de beide visschersdorpen Berlijn en Koelln onder de Askanische markgraven Johannes I en Otto 111 stadsrechten kregen, kwam aan het hoofd van elk dier steden een „Schultheisz” te staan, wien een raad van 24 leden ter zijde stond. De latere strijden der vorsten onderling en de financieele „kalamiteiten” van de niarkgraven waren voor deze jonge steden een aanleiding, hunne zelfstandigheid te ver-L f4rtot€n' Zo° was reeds tegen het einde der – v!ifLeeuw Berlijn een „vergaand onafhanpmeentewezen”, dat .slechts weinig • hTt1 de van de vrije Rijks- en Hansa-ste-1 envln„l432 werden de beide steden, Berlijn ■ dn m?®lln’ ver«enigd doch op wensch van dBT. lPBers Mlf werd deze vereeniging door ■’ ren £?ujJvorst Frederik 11, genoemd de Jjzeoana, weer opgeheven, waarbij de vorst eenige rechten voor zich behield. Berlijn werd residentie der Hohenzollern, maarde rechten van den raad, die vroeger ook met andere Steden verdragen kon sluitèn, werden' beperkt tot het eigenlijke bestuur der stad. In 1660 stelde de „groote keurvorst” het ambt van '„gouverneur van Berlijn” in, die te zorgen had, dat zoowel de rechten van den landsheer als die van de stad geëerbiedigd werden. In 1709 volgde de hervereeniging der oude steden Berlijn en Koelln en de .vereeniging van deze beide met de na den oorlog .ontstane stadjes Friedrikswerder en Dorotheënstadt, in zekeren zin het eerste „Groot-Berlijn”. Onder Frederik den Groote werd de hoofdstad met den staat Pruisen enger verbonden. De koning overdroeg het bestuur van Berlijn een door hem benoemden „politie-directeur , tevens hoofd (voorzitter) van den stedeWKe raad was. Boven dezen directer stond het „Generaal-directorium”, onder hem de bur gemeester en de raadsheeren Bijna n eeuw later in 1808, volgde, na de ooriogen van Pruisen tegen Napoleon, een groote verandering in het stadsbestuur door de Pruisische Stadverordeningen” (von Stein). Men wilde den burgers meer invloed geven op het bestuur der stad. Berlijn kreeg èn zijn gemeenteraad, die zelf voor de stad wetten kon maken en besluiten nemen, èn zijn magistraat, die boven den raad staande, de hoogste bestuurlijke instantie vormde en de uitvoerende macht bezat. Doch de door den raad gekozen „Opperburgemeester” moest door den koning „bevestigd” worden, terwijl het geheele bestuur der stad onder het oppertoezicht van Pruisen kwam te staan. De gebreken van deze verordening maakten een halve eeuw later, 1853, een nieuwe regeling noodig. Deze regeling van 1853 bleef, behoudens enkele kleine wijzigingen, tot 1923 van kracht. In 1911 werd wèl de „doelgemeenschap” van Groot-Berlijn opgericht en het bestuur daarvan door de „Zweckverbandswet voor Groot-Berlijn” geregeld, maar men wa/gde zich nog niet aan de annexeering van alle voorsteden. Deze volgde eerst na den oorlog in April 1920, toen de „stadgemeente Berlijn” met 4.2 millioen inwoners gevormd werd. Zij kreeg een eigen „gemeente-ordening”, opgesteld en aangenomen door den Pruisischen Landdag, die nog in tal van punten overeenkwam met de „stadverordening” van 1853. Groot-Berlijn kreeg wel een centraal bestuur, maar daarnaast regeerden nog de besturen der bezir- , ken: dus eenèrzijds centralisatie en ander- ; zijds „einde dezentrale Bezirksverwaltung”. ln ] 1930 verwierp de Landdag een: wetsvoorstel, dat eene grootere centralisatie ten doel had. ; En in 1931 werd het er niet beter op, toen de i Landdag dooreen nieuwe wet naast den raad | der „stadafgevaardigden” Berlijn nog een j „Stadgemeente-commissie” bezorgde en de j besturen der afzonderlijke bezir ken bestaan liet. „Fouten en zonden in het linaicieele bestuur der stad voerden bovendien tot een ontzaggelijken schuldenlast." Na de overname der macht door Hltler werd ook voor Berlijn de koers geheel en al veranderd. „Dr. Julius Lippert voerde als stadscommissaris de aanspassing van het stadsbestuur aan den nationaal-socialistischen geest „folgerichtig door.” Na de wet van Maart 1933 en die het stadseommissariaat bracht, werd door de wetten van December 1933 en Maart 1934 h to® °P het bestuur van Berlijn overg.racht van den opperpresident der provincie (Brandenburg) op den stadscommissaris die onmiddellijk onder den minister van binhenlandsche zaken kwam te staan. Daarmede werd „de gemeentelijke grondwet veranderd en vereenvoudigd”. In September 1933 Waren reeds het stadsparlement, de bezirksraden en de gemeente-commissie naar huis gestuurd. De nog voorloopig in ambt blijvende opperburgemeester kreeg een „raad” van 45 leden, die van hoogerhand benoemd, niets inde soep hadden te brokken. In December 1935 keeg dr. Sahm, de laatste opperburgemeester, eervol ontslag (hij werd gezant ln Oslo) en de stadscommissaris regeerde alleen. Bij- de invoering van de nieuwe Duitsche gemeenteverordening het vorig jaar werd er uitdrukkelijk bij bepaald, dat deze niet gold voor Berlijn. Daarvoor kwam nu 1 December de nieuwe „Berlijn-wet”. De hoofdbepalingen der nieuwe wet zijn, de bestuur-, der der stad wordt èn opperburgemeester èn stadspresident in hem is de hoogste bestuursinstantie vereenigd èn van de stad èn van het land (provincie) Brandenburg. Zoodoende worden voor de toekomst de moeilijkheden uitgeschakeld, die zich in het verleden zoo dikwijls voordeden tusschen het bestuur der stad Berlijn en den staat Pruisen of den opperpresident van den staat Brandenburg: stad- en lands(staats)bestuu# zijn in één persoon vereenigd. jjocn voor eik aium. mugt hij ’n vernger, de burgemeester kan hem vervangen als opperburgemeester, de vicepresidcut vervangt hem in statelijke dingen.. Dé bëzirkeü zijn in alles den aanwijzingen van oen opperburgemeester onderworpen, zij kunnen nog slechts besluiten nemen in zaken, waarin het hoofdbestuur niet wil beslissen. Als buitengewoon gewichtig worden genoemd de bepalingen, die de medewerking der partij aan het gemeentelijk bestuur omschrijven. Dr. Goebbels zelf Is als gouwleider van Berlijn de gecommitteerde (Beauftragte» der partij voor de hoofdstad. Bij alle besluiten van den opperburgemeester, die „van principieelen aard” zijn, op het gebied van stedenbouw, verkeer, cultuur, kunst, pers en personeele belastingen moet de meening van den gouwleider gehoord worden. Onder de taken van den opperburgemeester die vroeger niet door den stadscommis«trls vervuld werden, behooren o.a. ’t recht van toezicht op de hoogere scholen én, enkele uitgezonderd, de stichtingen, de goedkeuring der besluiten over de kerkelijke belastingen voor alle kerkelijke gemeenten en het toezicht op de instandhouding van het natuurschoon in landschappelijk mooie streken. Het toezicht over de gemeente gaat over op het ministerie van binnenlaüdschè zaken •n wel op den rijksminister van binnenland-Wbc zaken, waardoor samenwerking verzekerd wordt met de andere ministeries, die belang hebben bij dit toezicht vooral met den pruisischen minister-president generaaloverate Goering en het rijksministerie van financiën. Óok met deze wet maakte de regeering van het Derde Rijk weer kort en bondig ’n einde aan hangende geschillen en aan tal van moeilijkheden en nog wel een einde, nat ook in Berlijn zelf nogal goed schijnt opgenomen te worden. En als Berlijn al iets van djn voorrechten zou verliezen, wo?;dt dit door do andere grootsteden met een beetje „Schadenfreude” begroet. Maar bij alle veranderingen, welke de Duitschers de laatste ]ar*n hebben door- en meegemaakt, legt de &l«uwe Berlijn-wet nog niet eens veel gewicht inde schaal er waren gewichtiger en ingrijpender veranderingen! --- Advertentie Adverteotiën A.H.W.BOELE ZENUWARTS Practijk hervat Gummi Bedkruiken Drinkbekers en Schuitjes Hospitaaldoek Inhalatietoestellen Koortsthermometers Ondersteken, Urinalen Windkussens, IJszakken Spuiten en Douches Verbandstoffen A.J. BOSCH ZWOLLE Vischp.plas 3, Tel. 4854 Kath. Jonge Boeren- en Tuindersbond Zwolle Zondag 31 Jan., ’s avonds om hall acht Tooneelavond in hetSt. Josephgebouw, Zwolle. – Opvoering van „Mijnheer Klaproos." Kaarten verkrijgbaar 4 40 cent bij A O Orie en het Bestuur, ’s Namiddags om half drie Generale Repetitie 6 Toegankelijk voor kinderen k 12 cent. Fotograaf R.K, zoekt pand inde binnenstad Zwolle, geschikt om in te richten voor Atelier ZwoJlT °ndCr ',a 762°’ bur- O.D* I ONZE-] COURANT Wenscht U relaties aan te knoopen of uitte breiden, in het dichtst bevolkte deel van Noor d-H 011 an d f adverteert dan in Onze Courant – 'W7 Het eenigst Dagblad ln West—Friesland DRAAFSINQEL 43 >: TEL. 118 HOORN Advertenties M cent per regel KI. Advertenties (8 regels) 60 cent (bij vooruitbetaling) wet Bewijsnummer 88 cent --- Advertentie Geef de griep geen kans maar neem drie keer daags een weinig van de beroemde, geneeskrachtige Wortelboer’s Krulden of drie keer daags 1 a 2 Wortelboer’s Pillen van Jacoba Maria Wortelboer van Oude-rekela. Dat helpt! Zij zijn wereldbekend en kosten maar zestig cent. --- Advertentie Sigarenzaak te koop op mooien stand in Assendorp, Zwolle. Met overname van inventaris en huis. Brieven onder no. 7623, bur. 0.D., Zwolle E.E.Z.Z. DOMINICANESSEN Congregatie van de H. Catharina van Senen en de door haar leden beheerde rechtspersoon, De Vereemging v.d. H. Catharina van Senen te VOORSCHOTEN (Huizo Blijdorp) UITGIFTE VAN DE TWEEDE SERIE, groot f 300.000 -4 pCI. Obllgaliën l ee uitmakende van eene leening in totaal groot f 1.100.000.-) CONVERSIELEENING 1937 in stukken van f 1000.-, f 500. en £ 100.— nom. aan toonder Van deze serie is reeds f 100.000. op emissie-voorw. geplaatst Gesloten met goedkeuring der Kerkelijke Overheid, blijkens Bisschoppelijk schrijven d.d. 12 Januari 1937, No. 47 Koers van uitgifte S9 pCt. Houders van 5 pCt. obligatién der leening oorspronkelijk groot f 300.000.—. Anno 1926 hebben bij de inschrijving recht van voorkeur tegen een koers van 98'/s %, mits zij hunne inschrijvinS vóór Woensdag 27 Januari 1937. des voorm. 9 uur aan de inschrijvingskantoren hebben doen toekomen. Ondergeteekenden berichten, dat de inschrijving op bovengenoemde leening is opengesteld vanaf Woensdag 27 Januari 1937 bij de navolgende kantoren : Nederlandsche Landbouwbank N V. te Amsterdam Keizersgracht 507/511, hare Bijkantoren en Correspondentschappen. Lentjes & Drossaerts te ’s-Hertogenbosch. De Spaarne Bank N.V, te Haariem« Amsterdam en Beverwijk. Firma J. Luykx te Roosendaal. op de voorwaarden van het prospectus, d.d. 20 Januari 1937 waarvan exemplaren benevens inschrijvingsformulieren bij bovengenoemde kantoren verkrijgbaar zijn. NEDERLANDSCHE LANDBOUWBANK N.V. LENTJES & DROSSAERTS AMSTERDAM . . I