Apen en Krokodillen in Midden-Europa. Het ontstaan van bruinkoolgebieden. „Natuurmummie's” door gebrek aan zuurstof. door Dr. J. W. HERCKELL, HET bruinkolengebied in het dal van het riviertje Geisel in Duitschland staat sedert eenige jaren in het middelpunt van de belangstelling der geologen. Men heeft er namelijk „natuur-mum- mie’s” van voor-historische dieren gevonden, die nog in zeer goeden staat verkeerden en waarvan zelfs de ingewanden weliswaar in versteenden toestand bewaard gebleven Mijn. Men heeft natuurlijk allerlei gissingen gedaan omtrent het „conserveeren” dezer dieren, gedurende de vele eeuwen ,die voorbij gegaan zijn. Men heeft het bruinkolengebied hiermee in verband gebracht, en men is ten slotte tot de conclusie gekomen dat dank zij deze bruinkolen de dieren niet vergaan zijn. Zooals bekend verondersteld mag worden, bestaan bruinkolen uit plantenresten die eeuwen en eeuwen oud zijn. In tegenstelling met steenkolen, die dezelfde oorsprong hebben, zijn bruinkolen „heel jong”. Zij zijn namelijk ontstaan in het eoceen, het eerste tijdperk van het tertiair, terwijl de steenkolen reeds in het carboon ontstonden. Reeds twintig jaar won men bruinkolen in het Geiseldal, en af en toe vond men ook wel goed bewaard-gebleven plantenresten inde kolen, maar men merkte pas wat van de kostbare natuur-mummie’s, toen in 1926 de nog in goeden staat verkeerende resten van het schild vaneen reuzen-schildpad gevonden werden. Deze eerste vondst openbaarde den geologen veel belangrijke feiten over de aardrijkskundige ontwikkeling van de Middel-Europeesche bruinkoolgebieden. Maar ook in ander opzicht was deze vondst belangrijk. Men waarschuwde namelijk het geologische instituut in Halle, en onder de leiding vaneen zekeren professor Weigelt begon men de bruinkoolgebieden systematisch uitte graven. Talrijke goed bewaard- gebleven skeletten en „natuur-mummie’s” van voor-wereldlijke dieren heeft men zoodoende gevonden. Men had vroeger reeds van deze voorhistorische monsters versteende overblijfselen gevonden, die wel een goed beeld van hun uiterlijk en hun bouw vermochten te geven. Maar dat waren slechts versteeningen; de beenderen zelf waren inden loop der eeuwen vergaan, en vervangen dooreen steenen massa van dezelfden vorm. Maar het bijzondere juist van de vondsten uit het Geiseldal is, dat hier niet alleen de beenderen goed bewaard bleven, maar ook de ingewanden der dieren, die In het eoceen op deze plaats geleefd hebben en ook gestorven zijn. Waarschijnlijk vormde de streek waar deze belangrijke vondsten gedaan werden in het eoceen n diep moeras, want op een andere manier kan men dit massa-graf van dieren uit het begin-tijdperk onzer aarde niet verklaren: de dierenlijken zonken op de bodem van het moeras en door gebrek aan zuurstof vergingen zij niet. Zoo komt het dat de dierenlijken haast in hun oorspronkelijken toestand zijn gebleven. Langzamerhand droogde het moeras uit, de plantenresten veranderden door de druk van aardlagen, die boven hun waren, tot bruinkool. Het meest vond men op deze plaats krokodillen-mummie’s; verder reuzen-schildpadden, tapirs, apen, varkens, visschen en nog vele andere diersoorten. Maar het verbazenwekkendste is dat de kleuren der planten en insecten niet het minste of geringste verloren zijn gegaan: de bladeren zijn groen gebleven, de kevers en de muggen bezitten nog hun regenboog-kleuren. Bij het uitgraven ging men als volgt te werk: Eerst werden de mummie’s blootgelegd door de kool voorzichtig weg te krabben. Vervolgens werden zij hard gemaakt door chemische middelen en met parafine volgegoten. Dan legden men de mummie’s met de kool die er nog aan kleefde ineen soort sarcophaag, zoodat zij nadat zij hard geworden waren, makkelijk vervoerd konden worden. De kleine reptielen, kikvorschen, vogels, insecten en dergelijken, werden met een bepaald soort lak bewerkt. In het instituut te Halle werden de mummie’s uit hun sarcophaag gehaald, ontdaan van de er nog aan vast zittende kool en verder nog wetenschappelijk bestudeerd door de paleontologen (paleontologie is leer der versteeningen, der voorwereldlijke schepselen). De prachtig bewaard gebleven mummie’s geven ons een indruk van de klimatische toestanden die er inden tijd van ’t eoceen heerschten in Midden-Europa, evenals van de samenstelling van het planten- en van het dierenrijk. Zoo wijzen de vele krokodillen, reuzenschildpadden, tapirs en andere dieren op een vochtig en warm, dus op een tropisch klimaat. Dieren, die nu afgescheiden van elkaar leven, schijnen in het eoceen in Midden-Europa geleefd te hebben, en wel in vormen, die ons veel leeren over de ontwikkeling van de paarden, van de apen en nog vele andere soorten. Bijzonder interessant voor den geoloog is de tapir-mummie. Deze diersoort, die ’t midden houdt tusschen het varken en de olifant, leeft tegenwoordig alléén maar in Zuid-Amerika. Het vinden van tapirschedels en andere skelet-deelen wijzen er op, dat het Europeesch-Aziatisch continent en Amerika vroeger zoo niet één, dan toch dichter bij elkaar zijn geweest, zoodat het verbreiden van deze diersoort mogelijk was. Het is duidelijk dat de tapirs de Atlantische Oceaan niet overzwemmen! Dit zou een bewijsstuk temeer zijn voor de theorie, dat alle vastelanden vroeger een geheel gevormd hebben, maar dooreen of andere wereldcatastrophe uit elkaar gerukt zijn. De scheuringslijnen zijn duidelijk waar te nemen aan weerszijden van de Atlantische Oceaan. De Oostkust van Amerika en ds Westkust van Europa en Afrika passen heelemaal in elkaar. Men kan hieruit dus concludeeren dat Europa zich hoe langer hoe meer van Amerika verwijderd heeft en verwijdert. In het Geiseldal zijn verder skeletten gevonden vaneen bijzonder soort apen, welke het midden houden, eigenlijk een overgang vormen van de katten naar de werkelijke apen. Interessant is verder een dierensoort, waar onze paarden van afstammen, en waaraan men kan zien, dat de paarden vroeger meerhoevig zijn geweest. Gaat men nog verder terug, dan komt men tenslotte tot de verrassende conclusie dat er een zekere overeenkomst bestaat tusschen paarden, varkens en olifanten. Deze diersoorten hebben dezelfde voorouders, die in voor-historische tijdperken leefden. Dit feit is voor de dieren-anatomie en psychologie van groote beteekenis, omdat hierdoor verklaringen gevonden konden worden voor overeenkomsten inde lichamelijke bouw en inde levenswijze, die tot nu toe onbegrijpelijk was voor de. Wetenschap. Men ziet dus dat de schijnbaar zoo „onpractische” uitgravingen in het Geiseldal heel practische gevolgen hadden én zullen hebben! Een voorwereldlijke hagedis wordt omgeven dooreen gipsmuur en vol gegoten met parafine. Een tropisch oerwoud in Midden-Europa. Een krokodil-mummie in het Geiseldal. --- HOE DE STOFNAMEN ONTSTONDEN. Kat het woord Damast met Damaskus samenhangt, valt niet te ontkennen. Ook veel andere stofnamen wijzen op Oostersche oorsprong. Mousseline dankt zijn naam aan de stad Moessoel (Tigris), terwijl katoen komt van het Arabische woord ~Goetoen . Eveneens van Arabische oorsprong is het woord „Atlas”, dat afgeleid is van „talasa”, dat vertaald kan worden door „wegwisschen". De stof is immers glad. Taf is afgeleid van het Perzische woord „taffen”, dat ,glanzen” beteekent. „Gaas” komt van de stad „Gaza”, terwijl zijde afgeleid is van de Latijnsche woorden „seta serica", welke „chineesche haar” beduiden. Moiré komt van het Indische woord „Maghara", dat laken beteekent. Van dit Indische woord maakten de Turken „moicar.” --- Modern comfort in het hooge noorden. Electrische tram en kabelspoor aan den Poolcirkel. – De Noordelijkste spoorweg ter wereld vervoert zijn reizigers gratis. „L.K.A.8.” staat er op de opvallend kleine, helder blauwe wagens van de electrische tram, die de Noordelijkste ter wereld is. „Luossavara Kirunavara Aktie Bolaget beteekent het, d.w.z. de naam van de Noordelijkste mijnbouwmaatschappij ter wereld, die de beide ijzerertsbergen Kirunavara en Luossavara exploiteert. Dit verklaart tevens, hoe het mogelijk is, dat hier in dezen uithoek der aarde, 200 K.M. ten Noorden van den Noordelijken Poolcirkel een up-to-date electrische, tramdienst kan worden onderhouden! Als men uit het verrassend moderne kleine stationnetje van het Laplandsche ertsdorp, daar boven op de 68ste breedtegraad komt, dan is er van het kwieke trammetje geen spoor te ontdekken. De ‘ ’-opt met windingen steil omhoog naar het eigenlijke dorp. Pas daarboven ziet men rails en bovenleiding en krijgt men weldra het fel bellende trammetje in het oog. Met dubbel spoor slingert zich ’t lijntje door het dorp en verbindt de eene ertsberg met de andere. De tram zelf ziet er allermodernst uit met zijn ruime, blauwgekleurde motorwagen, die meestal nog een of meer aanhangwagens heeft. Wie zou zooveel comfort in het Poolgebied verwacht hebben? En dit alles is te danken aan het „ijzerwonder” van Kiruna. Onder den eindeloozen, vlakgewelfden hemel van Lapland strekken zich daar de Kirunavara en de Luossavara uit, de heide bergruggen, die bijna geheel uit kostbaar ijzererts bestaan. Volgens schatting van deskundigen bevatten deze bergen bijna een milliard ton aan het beste ijzererts ter wereld, namelijk met een ijzergehalte van 71 pet. Een leger van arbeiders, technici en ingenieurs is hier, toegerust met alle moderne hulpmiddelen der techniek (springstof, spoortreinen, enz.) als een troep vraatzuchtige insecten met verwoeden ijver bezig, deze ijzerbergen langzaam maar zeker af te knagen. Het dorp Kiruna ligt op 506 M. hoogte boven den zeespiegel, bijna op de 68ste breedtegraad, d.i. 185 K.M. ten Noorden van den Noordelijken Poolcirkel, die door bordjes met het opschrift „Polcircelen” aan de stations van de Riksgransen of Laplandsche spoorweg duidelijk zichtbaar staat aangegeven. Het dorp is wijdgebouwd tusschen de beide ertsbergen Kirunavara en Luossavara. Het telt momenteel 12000 inwoners. Sinds 1903 heeft het zich in Amerikaansch tempo ontwikkeld, zijn roode houten huisjes en ook zijn steenen bouwwerken zijn snel in aantal gegroeid. Behalve de moderne electrische tram, zijn er eenige bioscopen, café’s, twee hotels, groote magazijnen en een in Laplandsche stijl gebouwde, bezienswaardige groote kerk. Deze kerk en de bedevaartskerkjes in het Laplandsch-Finsche dorp Jukkasjarvi, niet ver van Kiruna trekken altijd vele toeristen in dit gebied. Inde straten van Kiruna, die bijna allen breed en stijgend zijn, heerscht acht maanden van het jaar de drukte van het „winterseizoen”. Auto’s en motorfietsen schieten tusschen de sleden en skiërs door, en de tram raast ineen wereldstadtempo straat op, straat af. In het algemeen kan men van de electrische tram gratis gebruik maken, slechts zelden wordt er van iemand betaling verlangd. Deze ideaaltoestand is een gevolg van het feit, dat de tram feitelijk bestemd is voor het vervoer van het personeel der mijnbouwwerken. Maar wanneer er onder die honderden, soms zelfs duizenden arbeiders eens een buitenlandsch toerist verzeild raakt, dan neemt niemand daar notitie van. Er is sleehts weinig controle op, wie van de passagiers wel en wie niet bij de mijnen hooren, want & «it mijn zijnde laatsten zoozeer inde minder] dat ze gevoegelijk verwaarloosd kui worden en zoodoende mee profiteeren het gratis vervoer, dat voor alle and geldt. De weinige toeristen, die zich voorbij Poolcirkel wagen, bezoeken zonder uil dering ook Kiruna en zijn reusach open groeve van den ijzerberg Kirunav voor zoover hij althans toestemming d toe verkrijgt. En zij vinden dan tot verbazing na de Noordelijkste tram een superlatief: het Noordelijkste bergst ter wereld, een hypermoderne kabelb met een groote wagen, waarin ongevee menschen vervoerd kunnen worden en in 8 minuten den top van den ijzerl bereikt. De „berg” was oorspronkelijk 750 hoog, de ertsader, die erdoor loopt v eert in breedte van 40—196 M. en heef lengte van 5 K.M. De ader loopt onder kleine Luossajarvimeer door naar de dere ijzerberg. De techniek zal hier lé nog voor ’n heele puzzie komen te sta Het is een eigenaardig landschap, zich voor ons uitstrekt, als we het va den top van den ijzerberg overzien. V< tig dagen lang verdwijnt de zon niet a ter den horizon en de winter heerscht ' ken aaneen met grimmige koude. In /ram is het dan ondanks bontpels en m en Zweedsche overschoenen niet te hard Buiten inde open lucht is de koude dra lijker. Ook het bergspoortje vervoert zijn re gers gratis! Er is niet eens een tarief. I tuurlijk mag van de kabelbaan alleen c gebruik gemaakt worden door het per neel van de mijn, tenzij men een speci: vergunning voor bezichtiging van de m heeft kunnen bemachtigen. Een grondi bezichtiging, die overigens slechts zeld wordt toegestaan, geeft den toerist een teressant beeld van de verschillende wei zaamheden: het opblazen van den berg, vermalen van de ertsklompen inde rei achtige molens en het transport door schachten naar de wachtende treinen, c het erts verder vervoeren. Hoe onherbergzaam dit nijvere plaats in het barre Noorden ook mag schijnt wie er eenmaal eenigen tijd heeft doorj bracht en een meer dan oppervlakkig blik heeft mogen werpen in het bedri waaraan het zijn opkomst dankt, die z de aangenaamste herinneringen meer men van de hartelijkheid en gastvrijhe der Zweedsche bevolking en van bewonc ring vervuld zijn voor het stoere wer dat hier onder moeilijke omstandigha 'i wordt verricht. --- ANECDOTEN. Op een morgen las de Engelsche sclir ver Rudyard Kipling zijn lijfblad, toen zi oog viel op zijn doodsbericht. Kipling tn het zich niet erg aan, maar hij schre aan de redactie van het blad den volge den brief: Uw krant schrijft, dat ik gestorven be Ik verzoek U daarom om mij als abon: van Uw blad te schrappen, omdat ik ond de gegeven omstandigheden geen gebru meer kan maken van Uw courant, Lodewijk XIV bezocht op een dag Mol re en trof de arts Mauvillieu bij hem. „U hebt een arts bij U. Waarom 1; u hem noodig?” „Sire”, antwoordde Molière glimlache: „wij hebben besprekingen. Hij schrijft ï medicijnen voor, die ik niet gebruik Stuurt me daarvoor rekeningen, die ik n betaal. Op deze manier blijven we alle! gezond. De groote geleerde en philosoof Sap! werd ziek en na veel bidden en smeet van den kant zijner familie stemde er in toe den dokter te laten komen, arts schreef een recept en beloofde c volgenden dag terug te komen. „Nu?” vroeg hij den volgenden dag, „1 heeft de medicijn gewerkt?” „Wanneer ik Uw recept gevolgd h zou ik mijn nek gebroken hebben!" bre de Saphir. „Zoo, waarom dan?" vroeg de verbaa dokter. „Omdat ik het direct nadat U de kaï verlaten had, uit het raam gegooid hf --- De Tapir in Zuid-Amerika en Midden-Europa. ---