Van hei èn hei-ontginning. HET OUDE LANDSCHAP. (Vaneen onzer medewerkers). Aan „Aornd de scheper” denk ik nog al eens. Zeker, ik mag die immense ontginningsvlakten met haar watermolens en afvoergreppels, gele lupinen en groene klaver, havervelden en aardappelakkers ook wel, maar „schwarmen”, zooals je dat in je jonge tijd voor de hei kunt, doe je toch voor ’n ontginning niet. Sinds de wevers en spinners van Twenthe een 'witten boord omdeden en ’n kleurig dasje voorstrikten, sinds het inde steden mode werd de hei op te gaan, als ze bloeit, was hij al aan het af takelen: sedert de hei in percaelen werd gebrokkeld en de tractoren dep driescharigen ploeg door de zode dreven is hjj heelemaal verdwenen Die stedelingen! Ze vroegen hem het naadje van de kous al was het dan niet van de traditioneele „breikous des schepers”, want hij breide niet of het niet vervelend was zóó den heelen dag daar te staan hangen en niets te doen, hoeveel hij verdiende en waarom hij niet iets anders geworden was. Natuurlijk, dat Aornd er den brui aan gaf, zulke nieuwlichters tekst en uitleg van z’n vak te geven, en zich liever ineen verbeten stilzwijgen hulde, als die vlinders om heen zwermden. Alsof zoo’n scheper daar maar staat te luieren en niets te doen heeft! Alsof die kudde niet zijn trots, zijn leven en zijn wereld was. Alsof een scheper niet behoort te weten hoe oud elk stuk van de kudde is, wanneer het lammeren moet, of het gehoorzaam is of dat de hond er eerst achter moet, voor het doet, wat het doen moet! Hoe komt ’t toch, dat ’k zelfs in „ontgonnen” gebieden nog vaak aan dien scheper denk? Omdat in élke ontginning steeds wél ’n paplepel belofte zit, maar ook ’n theelepeltje weemoed schuilt. Niet dat vrijwel Alle woeste gronden al onder den ploeg zijn, zoodat ’t er op aankomt het laatste brokje Calluna te beschermen, maar in vele streken van ons vaderland Is „het gelaat des aardrijks” toch reeds tot onherkenbaar wordens toe veranderd. Wat is er overgebleven van de Drentsche hei? De cultuur kwam op ’t Ellertsveld, trok haar het bruine heidekleed uit en knabbelde en knaagde aan deze natuurgronden, zoodat het eene complex voor-, het andere na een ware metamorphose onderging: zoó heeft de groote ontginning „het Witteveen” bezuiden Westerbork, vrijwel niets, dat aan het oude landschapsbeeld herinnert. De woeste gronden van Westerwolde werden het object van grootsch opgezette werkverschaffingen en de Brabantsche Kempen met haar plechtige heidestilten en het bar en eenzaam Peelland kregen een totaal ander landschapsbeeld dan voorheen, al neemt dat niet weg, dat hier nog groote ongerepte heiden aanwezig zijn. Vooral de Veluwe-heiden zijn nog precies als een eeuw geleden „wilt en bijster landt”. De Drentsche heide fluistert van overoude tijden, toen hunebedbouwers er hun doodenhuizen opstapelden, maarde Twentsche van kómende dagen, als haar schoot geheel doorwroet zal zijn door borende geologen, hongerig naar zout en dorstig naar olie Intusschen is de gangbare opvatting, als zou heide de oorspronkelijke vegetatie van provincies als Drente en Brabant zijn, toch niet geheel juist. Ons diluvium heeft vaak zware bosschen gedragen vóór de schamele halfheester der struikheide het terrein veroverde. De tegenwoordige bebossching van het oude landschap is niets nieuws onder de Drentsche zon: het is vroeger ook beboscht geweest. Roekeloos toegepaste roofbouw ontboschte het terrein en verarmde den bodem: toenemende afwateringsmoeilijkheden en oerbankvormingen onder het maaiveld droegen er alle het hare toe bij, dat de nietige Calluna en Erica het pleit wonnen. Ook onverklaarbare dalingen van den grondwaterspiegel werkten het ontstaan van heidevelden inde hand (deelen van de Veluwe, Montferland enz.)). Zooals in oude tijden roofbouw inde bosschen heide deed ontstaan heeft in nieuwere tijden roofbouw op de heidevelden onverantwoordelijk af branden en af plaggen! zandverstuivingen gevormd. Eén tiende van onzen bodem bestaat uit heide, struikheide op de hoogere, dopheide met veenmos en wollegras op de lagere gronden, doch dit percentage slinkt zienderoogen, door de massale In werkverschaffing uitgevoerde ontginningen der laatste jaren. Een leelijke handicap voor ontginners de zand- en ijzeroerbanken onder de oppervlakte der meeste heiden is juist een krachtige stimulans voor den struikheidegroei. Is bosch altijd waardevol bezit, de heide „an sich” is moeilijk productief te maken. Men hield er schapen en bracht er z’n bijenvolken als ze ging bloeien; hoogstens werd er nu en dan ’n stukje afgebrand om inde asch boekweit te zaaien. Groen in Mei, wit in Juni, zwart in Juli en tenslotte rood in Augustus lagen zich die boekweitakkers te koesteren inde lente- en zomerzon, maarde oogst bleef gewoonlijk ver beneden de verwachtingen. Een heideschaap haalt zijn kostje zelf op, maarde marktwaarde dezer dieren was miniem, en niet élk jaar is ’n goed honigjaar: er is dezen zomer vrijwel geen honig van de hei gekomen, noch van Drente, noch van de Veluwe. Neen; productief zijn onze heidevelden nooit geweest: imkers en schepers plegen geen cantate op hun welvaart te zingen en bezembinders en plaggestekers nog veel minder, maar als wij ’s zomers de hei op gaan, doen we verstandig onze economische wijsheid een dag of wat renteloos op de boekenplank te laten staan. Moet men dan Altijd de natuur beschouwen om des voordeels wil, Altijd een streek beo:- deelen vanuit het standpunt der nuttigheid, waar de mestkar en de slakkemeelzak zoo groote rel in speelt? De aarde is nog iets méér en iets anders dan de spijskamer van den mensch en de huisdieren. Ja, hij leeft bij brood, maai bij brood alléén toch niet. Een heideveld kan onzen géést tets ger ven, zoo goed als een aardappelakker iets voor ons lichaam heeft. Dezen, zomer is de heidebloei door kou en vocht niet tot haar recht gekomen, maar hoe mooi kan ze zijn, als zon en warmte meewerken. Dan hullen onze heidevelden zich in purper en scharlaken, dan staat de zonneschijn te trillen om haar kopjes en bulten, dan spiraalt de warme lucht om de Junlperusheesters omhoog, dan bloeit ze en dan gloeit ze wekenlang Of „Aömd de scheper” ook dóór oog voor had ? Ik denk het wel, zij het min of meer onbewust. Want hjj paste op de kudde, lette op den hond en keek naar den hemel in elk seizoen. Vele jaren achtereen, een menschenleeftijd lang. In élk seizoen. Want die stadslui blijven o zoo graag tusschen de muren, wanneer daar op de hei niets meer te zien en te beleven valt: het moet immers oer-vervelend zijn den lieven ganschen dag schapen te hoeden, naar de bijen te -kijken en plaggen te steken Aornd bleef in élk getij de heide trouw, ook dón, als ze was uitgebloeid en eenzaam en stil lag te Wachten op de gierende herfststormen en de ijzige winterwtnden. Aornd wist, dat de helde, als ze haar mooie kleed van purper en scharlaken had uitgetrokken nog ’n ander kleed inde kast had; het zilveren gewaad, waarin rijp en ijzel haar steken, voor het sneeuwvlak haar toedekt. Als ’n afgeleefde kouw, die het leewerikkenconcert uit heur meisjesjaren al lang is verleerd. Dat zijn dingen, waar ook Aornd weet van moet hebben gehad, al had hij er dan geen woorden voor. Evenmin als hij ze had voor den triesten indruk, dien de wintersche heide, zooals die roerloos en ruig kan wachten op de bleeke zon vaneen eersten helderen Maartochtend, opwekt ln ieder, die haar betreedt Maar wij, Hollanders, zijn toch te nuchter, om in dezen trant voort te gaan: laten we in ons volgend artikel de heide bekijken van ’t standpunt van de mestkar en den slakkenmeelzak. Waar Aornd de scheper de kudde dreef, wacht vandaag de klaver op de zeis en derde snede, en het knolgroen op den pluk. Lage heide met veen in het Zeijerveld. (Foto Ned. Heide Mij.) --- DE ONTGINNINGEN. De mestkar en de slakkenmeelzak! Ik noem ze in één adem, hoewel deze begrippen, als het over onze ontginningen gaat, twee werelden aanduiden. De mestkar; dat was de tijd, toen wel hier en daar een brokje hei in bouwland werd herschapen, omdat je voor ’n appel en ’n ei zoo’n „bunder maneschijn” kon koopen, maar een gróótsch opgezet ontginningsplan toch altijd stranden moest op ’t gebrek aan dierlijke meststoffen. Wel streefden ook inden tijd van de mestkar de boeren er naar, vooral in Brabam ei. den Gelderschen Achterhoek om kleine perceeltjes hei aan hun bezit toe te voegen, daartoe nog gestimuleerd dooreen gelijk erfrecht voor alle kinderen maarde ongelooflijke 'bezitsversnippering en -verspreiding, die daarvan vaak ’t gevolg was, deden het nuttig effect dezer werkzaamheden bedenkelijk dalen. Talrijke voorbeelden van deze oude onoordeelkundig opgezette ontginningen vinden we In Brabantsche dorpen als Chaam, Giize en Oplco, terwijl zoodoende ln Noord-Limburg het verschijnsel van het gesloten straatdorp, vergroeid met een nieuwere ge huchtenkrans daaromheen' ontstond. De bebouwing concentreerde zich langs de wegen, d;e de nieuwe ontginning met de oude kern verbonden (Venray, Sevenum, Roggel e.a.) Eigenlijk is de geheele Peel als ontginning mislukt, omdat de onoordeelkundige veenafgraving (het veen was vaak 7 a 8 M. dik!) behalve in Helenaveen en Griendtsveen, nergens veenkoloniale gebieden en dorpen deed ontstaan. Het dagelijksch brooa dezer oude ontginners had de bitterheid van ’t zweet der harde inspanning: inde lijnen van hun gezicht stond het „Ja, hij toch!” gerimpeld, als antwoord op de Bjjbelsche vraag, of niet de mensch ’n strijd op aarde heeft. Bescheiden waren hun huizen; weerbarstig was hun grond. Vóór den dageraad verlieten ze hun bedsteden, liepen twee uur ver de hei in, de spekpannekoek op de vuist, de spade op den rug, om eerst inde avondschemering terug te keeren. Zij vochten met de hei ten bloede toe, en ze wonnen het pleit, a15.... ze mest genoeg hadden! Uit het armetierig ontginninkje van Vader groeide een bcuwkamp voor de zoons. Zóó ging dat vóór den dageraad van den nieuwen tijd: die van den slakkenmeelzak! * . • Ik wil hier niet curieuselijk onderzoeken, wié de kunstmest uitvond en wanneer dat gebeurde; ze is immers uitgevonden, het gelukte de zuurstof uit de lucht te binden en alle ironische spot met de „nieje mes” bestierf den boeren inden mond, toen ze de wonderen zagen, die het Thomasslakkenmeei (met guano, chili en kainiet) op de akkers der amateur-kunstmestgebruikers in net leven riep. De theorie en de practijk verzwagerden zich: 5 Januari 1888 werd de Nederl. Heide Mij te Arnhem gesticht. Geweldige perspectieven naar alle zijden openden zich, zelfs de wereldoorlog bracht nauwelijks stagnatie inde ontginningswerkzaamheden, integendeel: de ontginningsiust nam toe naarmate de levensmid.delenbehoeften stegen, tot èn de kunstmeslcommissie. die de kunstmestverstrekking tot bestaande cultuurgronden beperkte èn de Regeering, die de garantieprijzen voor de producten introk, een geduchte rem aaniegden. Eenerzijds was dat v/el goed ook, want er was ’n soort „ontginningswoede” aan het groeien, die de uitkomst niet rekenend, maar het doel alleen tellend in staat of beter gek genoeg was, een span ossen, een tiactor en een ploeg arbeiders naar de zandzee-archipel van de Centrale Veluwe te dirigeeren. maar aan den anderen kant kreeg ook het gezond particulier initiatief ’n knauw. Een Initiatief, dat zich gestimuleerd door het prachtige werk der Ned. Heide Mij, juist inde dagen dat Vadertje Staat nog niét voor Sinterklaas had geleerd, zoo breed had gemaakt Immers was voorheen bij de Heide Mij de ontginning van woeste gronden en het verhoogen van de productiviteit van den bodem het een en het al. Pas later hebben haar bemoeiingen zich uitgebreid tot boschcultuur en zoetwatervisscherij, wegbeplanting en beeknormalisatie, ruilverkaveling en vloeiveldaanleg, fruitteelt en afvalwaterreiniging, om het toezicht op de werkverschaffingen vooraj niet te vergeten. Wat de laatste halve eeuw door of onder toezicht van de Heide Mij op ’t gebied van ontginning in ons vaderland is verricht, kan do vergelijking met wat in Duitschland (Oldenburg, S’.eeswijk-Holstein, enz.) en Denemarken (Jutland) terzake gebeurde. glansrijk doorstaan. Inpolderings- en droogleggings-enthousiasten vergeten het stoere, stille werk der ontginners wel eens: het is tenslotte van minder belang, of we onzen nieuwen cultuurgrond op de zee, das wel op het zand veroveren. Van meer belang is, dat wi, op beide vijanden de overwinning behalen! Hoe komt nu ’n moderne ontginning tot stand? Summier gesprokeh, aldus: Eerst is het zaak cie ijzer- of fendoerbank, die onder menig heideveld voorkomt, en de afwatering en draineering van heele streken belemmeren kan, te breken. Deze doorbraak is bij ’n ontginning van even primair belang als het leggen vaneen fundament bij den bouw van een huis. Natuurlijk is de keuze van de heideeomplexen ook ’n voornaam ding: stuifzanden zijn niet ineen handomdraai in tarweakkers te herschapen; men hoeft geen graad van Wageningen te hebben om dat in te zien. Zulke complexen moeten óf voldoende vochtig liggen, óf voldoende waterhoudend zijn (leem- of veengeha'te), terwijl ze bovendien ontwaterd moeten kunnen worden. De ontwatering is na de oerkwestie een zaak van belang: men graaft een netwerk van siooien en greppels, die aansluiten op het hoofdafvoerkanaal; de ruggegraat van het ontginr.ingsorganisme. Vaak moet ’n dergelijk terrein ook nog geëgaliseerd worden: het servies van heidekopjes en rechtopstaande en omgekeerde schoteltjes moet in gruizelementen. De menging der diverse grondslagen: het loodzand onder de heideplag, veen, leem, bonkaarde, geschiedde vroeger nog al eens gebrekkig (er werd gewoonlijk 30 a 50 c.M. diep geploegd)*, maar' de laatste jaren zijn hierin nieuwe methoden toegepast, die de oude benaderen! De ossenploeg was de eerste, die het terrein aan den tractor verloor, nu is het de tractor, die het veld ruimt voor de spade: het alleroudste ontginningsgereedschap. Men is tot de conclusie gekomen, dat diep spitten èn uit ’n oogpunt van grondmenging èn uit dat van werkverschaffing'vèr boven diep ploegen te verkiezen is. al behoudt de ploeg met schijfegge, cultivator e.d. zijn waarde voor de verkruimeling van den bovengrond. Daarbij is men gaan inzien, dat hoe aanbevelenswa irdig fosforzuur en kali ook zijn, stalmest, dierlijke mest, nimmer is te overtreffen, zelfs niet geheel is te vervangen: kortom, de nieuwere bodem wetenschap kijkt de kunst weer van die slovers met de spekpannekoek en de spade af! Vooruitstrevende Hagenaars, die min of meer sceptisch tegenover dit conservatisme staan, moeten hun composttreinen maar eens naboemelen Drenthe in en hun oogen inde buurt van Wijster den kost geven. De nieuwe eompostgronden „doen” het zeker niet minde) dan de oude esschen daaromtrent. Ook di „ontginningszieKte”, in Drenthe vooral zoo gevreesd, kon bedwongen worden door stalmest, compost en bepaalde chemische praeparaten, zoodat het geschokt vertrouwen van menig oniginner weer cpieefde. Aornd ce scheper, die drie teksten had tegen het reizen met den spoortrein en twee tegen het gebruik van kunstmest, is misschien z’n tijd meer vooruit, dan ten achter geweest Maar laat ik geen »zie zoeken met den vriendelijken der Heide Mij te Arnhem, die meer ontginningskennis in z’n duim dan ik in m’n hoofd heb en zoo welwillend was mij eenige illustraties voor deze artikelen af te staan. Ontginningen of ze nu geel zien van de lupinen of groen van de haver en de klaver, ze zijn altijd een belofte. Nu minder dan ooit kunnen wij naast de oude de nieuwe gronden missen, om het even of ze op de zee of op het zand worden gewonnen. Al heb ik de manier, waarop ’n ontginning tot stand komt ook beschreven op de wijze der kookrecepten, ü zult wel begrepen hebben, dat de hei even weerbarstig als het papier geduldig is en dat het ontginnen Vbor ingenieur en grondwerker paardewerk blijft, aelfs als er gespit wordt! Dit is het bosch; over de boomen praten wij later nog wel eens. 20 jaar later, kanaal met beplanting door het Zeijerveld. (Foto Ned. Heide Mij.) --- Nieuwe boerderij in de ontginning „Het Buitenveld." Nieuwe boerderij in de ontginning ..Het Buit'enveld." (Foto eigen archie/.j --- BOEKBESPREKINGEN Onze Geloofsbelijdenis, door Ds. J. G. Feenstra. Uitgave ). 11. Kok te Kampen. De Scheveningsche predikant is met zijn zeer duidelijke verklaring van de Nederlandsche Geloofsbelijdenis thans genaderd tot art. 27. Nog drie afleveringen en het werk is compleet. We wijzen er nog eens op, dat in deze bespreking van onze Confessie ook de strijdpunten van de laatste tijden aan de orde komen en dat de schrijver bij de behandeling van de artikelen telkens waardevolle citaten geeft uit de werken van de theologen van vroeger dagen en die uit onzen tijd. Als het werk compleet is, dan zal Feenstra’s verklaring wel het handboek zijn voor de Gereformeerde kringen voor de behandeling van de Nederlandsche Geloofsbelijdenis. De Bijbel, toegelicht voor het Nederlandsche volk. – Uitgave ƒ. H. Kok te Kampen. Van deze grootsch opgezette poging om een eenvoudige Bijbelverklaring te doen verschijnen, valt veel goeds te melden. Reeds verschenen verklaringen van de zendbrieven van Jacobus tot Judas, van het Evangelie naar Markus en van de Openbaring van Johannes. Thans ontvingen we deeltjes: Ezra-Nehemia-Ester, door Ds. L. Oranje Czn. en Dr. A. D. R. Polman, en de Brief aan de Romeinen, door Dr. R. Schippers. We namen van deze verklaringen met veel waardeering kennis. Een eenvoudig commentaar, iets dat de Kantteekeningen kan vervangen, iets dat meer geeft en meer voor dezen tijd is geschikt, daar hebben velen al jarenlang naar uitgezien. Thans wordt het ons geschonken. A. E. Gelink: „Reclame”. Voor het Middenstandsbedrijf. Uitg P Noordhoff, Gron, ƒ0.75. 2e druk. Dit werkje is een geautoriseerde uitgave van het Instituut voor Middenstandsontwikkeling. De 2e druk is bi'na gelijk aan dele. J. H. v. Rooy. Noorse spraakkunst met klanken. Uitg. P. Noordhoff N.V., Gron. Een aantrekkelijk boek, verlucht met tal rijke prachtige foto’s. F. v. Wering: „Hygiëne in het Kappersbedrijf. Uitg. P. Noordhoff, Gron.-Bat. f 1.25. Een boekje voor kappers en kappersleerlingen, hetwelk bevat de lessen in hygiëne aan de 3-jarige cursus voor kappers aan de Kappersvakschool te Groningen door de huidarts F. v. Wering aldaar. K. v. Heyst: „Breien en Haken” voor de Lagere School. 2e druk. P. Noordhoff, Gron. f 0.95. Een keurig uitgevoerd boekje, met 27 breien 13 haakpatroontjes, verduidelijkt door 40 afbeeldingen. Voor onderwijzeres en leerlingen. A. S. Planting. „Fruitteelt". Handleiding bij het Lagere Land- en Tuinbouwonderwijs onder redactie van J. Kok. Deel XII. Uitg. J. B. Wolters, Gron. ƒ 1.-—. Dr. Ir. W. Feekes, Dr. A. Scheygrond en Dr. D. M. de Vries. „Botanische Landschapsstudies in Nederland". J. B. Wolters, Cron. ƒ 1.75. Dit is de 5e uitgave van de Bibliotheek van de Nederlandse Natuurhistorische Vereeniging onder redactie van Dr. Jac. P. Thysse en Dr. J. Botke. Het bevat de volgende artikelen: 1. Ontwikkeling en plantengroei van een Hollands graslandgebied. 2. De plantengroei van de aanslibbingen in het Noorden van Nederland 3. Een nieuwlandbegroeiïng. Uit de geschiedenis der natuurlijke vegetatie van de Wieringermeerpolder. Dr. H. Bremekamp. Partieele Differentiaalvergelijkingen. Met toepassingen. Naar het College aan de Technische Hoogeschool te Delft. Uitg. P. Noordhoff. Gron f4 90. Mimosa-Handhoek. Een Raadgever voor de behandeling van Mimosavapieren. -platen en -films. Uitlave der Mimosa A G. Dresden 21. F. Evers, R. v. Keutert en I. v. d Velde: „Van Kindertaal tot Moedertaal". Voorlooper van het taalonderwijs. Uitg. J. B Wolters. Gron.-Bat. De gebruikers van deze methode voor het Taalonderwijs op de Lagere School, zullen zich zeker verblijden over het verschijnen van deze voorloper. Het boekje is bedoeld voor de 2e helft van het le leerjaar, om te gebruiken naast de – gelijkluidende Leesboekjes van dezelfde schrijvers. Zo moet ’t Taalonderwijs ln dele klas wel gaan. En heus niet alleen overschrijflesjes. Ook zelf denken, invulles en dictees. Moeilijk? Misschien wel. Maar goed! J. P. Paulusse en J. Voorwinden. „Taal". Een methode voor het zuiver schrijven en stellen op de Lagere School. Uitg. J. B. Wolters, Gro* ningen-Batavia. Deeltjes 5 A en B voor het 6e leerjaar van Opleidingsscholen. Het doorzien van deze deeltjes bevestigde ons in onze reeds eerder kenbaar gemaakte mening, dat de schrijvers goed op de hoogte zijn van de eisen die aan een opleidiresschool gesteld worden. De boekjes bieden zeer veel oefenstof, zowel op het gebied van „stijl” als van grammatica. Zo is deze methode thans compleet en is een totaal overzicht van het gebodene mogelijk. En dan blijkt dat na het dóórwerken van deze boekjes de leerlingen zeker klaar zullen zijn voor hun toelatingsexamen. Maar toch zouden wede boekjes voor het 6e leerjaar wat minder overladen wensen, (verscheidene stijloefeningen kunnen naar het 5e leerjaar verplaatst worden), terwijl ook een meer systematische gezamenlijke behandeling van de onderdelen van de grammatica gewenst is te achten. J. A. Meyers en Br. J. Fransen „Fransch". Deel 111. uitg. J. B. Wolters, Gron. Met dit 3e deeltje is de serie compleet. Het biedt zeer veel lees-stof, afgewisseld met annecdotes,- raadsels, dialoogjes en kruiswoordenraadsels. De bedoeling van de schrijvers is blijkbaar alle nadruk te laten Vallen op de vertaling Frans-Nederlands. Wie het hierin met hen eens is, vindt in deze serie zekei? wat hij zoekt. Wii geloven dat voor de voorbereiding van het Frans op de middelbare school meer systematisch behandeling van de grammatica en het maken en leren van veel thema’s Hollands-Frans noodzakelijk is. F. v Westen en A. C. Huiberts: „Door Voorzorg Veilig". Een leesboekje over de Luchtbescherming voor de hoogste klassen der Lagere School J 0.55. Uitg. P. Noordhoff, Gron O.i. een totaal onnodig boekje Wat de kinderen weten moeten, is hen in enkele minuten te vertellen. Voor ’t overige geldt' Hoe minder erover spreken hoe beter. --- FINANCIËN EN ECONOMIE KOERSEN NED. CLEARING INSTITUUT. ’S-GRAVENHAGE, 8 October. Koersen voor stortingen op 9 October 1940 tegen verplichtingen luidende in: Reichsmarken 75.36, Belga’s 30.14, Zwitsersche Francs 42,95, Lires 9,87, Deensche Kronen 36,40, Noorsche Kronen 42,80, Zweedsche Kronen 44.85, Tsjechische Kronen (oude schulden) 6,42, Tsjechische Kronen (nieuwe schulden) 7.54, Dinar (oude schulden) 3,43, Dinar mieuwe schulden) 4,23, Turksche ponden 1.45 . --- WEEKSTAAT NED. BANK. WEDEROM f 26 MILL. SCHATKISTPAPIER ONDERGEBRACHT. HET TOTAAL BEDRAAGT THANS f 118 MILLIOEN. De geldbehoeften van het Rijk komen inden nieuwen weekstaat evenals inden staat hieraan voorafgaande tot uiting. Nadat de Schatkist inde voorlaatste week f ‘3B millioen aan apier bti de Bank rechtstreeks had ondergebracht, bleek dit nog niet voldoende te zijn. cm haar haar verplichtingen op den len Ootober-termtfn te voldoen en was z\i *n de afgeloopen week aangewezen nog ƒ 26 mill. SchPkistpapier onder te brengen waardoor het totaal van deze post van ƒ 92 mill. tot f 118 mill. steeg. In verhand hiermee geeft ook de pest Binnenlandsche wissels een stijging te zien van ƒ 99 mill tot ƒ 125 mill. In verband met de grootere geldruimte ais gevolg van aflossingen en rentebetalingen zun dc particuliere saldi met ƒ 18 mill. gestegen n.ï van ƒ 172.1 mill. tot ƒ 190.6 mill. Het is niet onwaarschijnlijk, dat het bedrag grootcis geweest, omdat de Schatkist de gelegenheil hreft aangebod* op de open geldmarken Schatkistpapier op te nemen waarvan het bedrag uit saldi van particulieren betaald wert In verband met de liquidatie Mti den ultimo is de biljetten-circ latie van ƒ 1359.4 mill. t-»t ƒ 1357.1 mill. ingekiomben i zijnde be- van ƒ 216.0 mill. tot ƒ 207,3 mrll. afge. cmen. De Bank kocht inde af geloop n week minder g(i*d dan voorheen. J>e goudvoorraad is n.i. slechts van ƒ 1132.0 mill. tot ƒ 1132.7 mill. • genomen. Voornaamste cijfers 7 Oct. 30 Sept. (in guldens). Binnenl. wissels 125.062.792 99 926 142 Papier o. h. buitenl. 300.000 300.000 Peleenlngen 207.365.173 216 050.172 *ïndl« 57.977.150 57.977.130 voorschotten aan het Rijk 15.000.000 15.000 000 gouden munten -mat. 1.132.743.098 1.132.052.583 zilveren munt enz.... 14.238.198 14.104.242 Tot. munt en -mat. 1.146.081.295 1.146.156.825 bankbil.j. tn omloop 1.357.166 975 1.359.486 030 bankassign. in oml 72.580 138.035 rek. >our. saldi van het Riik rek. cour. saldi van van anderen 190.614.642 172.165.577 Tot. rek. cour. saldi 190.614.642 172 165.577 beschikbaar metaalsaldo 527.873.461 533.472 887 schatkistpapier bti de Bank 118.000.000 92.000.000 --- DAGELIJKSCH INDEXCIJFER. (Medegedeeld door het centraal bureau voor de Statistiek). ’S-GRAVENHAGE, 8 October. Het indexcijfer van koersen van aandeelen is heden: 141.9. --- GEMENGD NIEUWS KNAAPJE OVERREDEN EN GEDOOD. GRONINGEN, 8 Oct. Vanmiddag is het tweejarig zoontje Jan van de familie Notebomer inde Groote Bergstraat bij het oversteken van den rijweg dooreen vrachtwagen gegrepen. Het knaapje kreeg dusdanige inwendige kneuzingen, dat het korten tijd later bezweek. --- VERDRONKEN. (Van onzen correspondent) OUDEKERK A.D. IJSSEL. Inden nacht van Zondag op Maandag is dein dienst van de Aannemers Mij Th. Prins te Sliedrecht zijnde kraanmachinist G. van Herik afkomstig uit Hardinxveld, inde rivier de IJsel, tegenover het dorp Ouderkerk a. d. LJsel te water geraakt en verdronken. Maandag heeft men den geheelen dag naar zijn lijk gedregd, echter zonder resultaat. Het slachtoffer is 27 jaar oud en nog slechts een jaar gehuwd. --- HET ONGELUK OP DE VECHT BIJ OMMEN. OMMEN, 8 Oct. Uit het onderzoek naar de oorzaak van het ongeval op de Vecht bij Ommen, dat aan twee menschen het leven heeft gekost is gebleken, dat de 22-jarige Korthuis, ongeveer 500 M. voorbq de Vechtbrug, dooreen windvlaag over boord is geslagen. Zijn zwager, de 27-jarige G. Veltman, is den jongen na gesprongen, doch eveneens inde diepte verdwenen. Door deze toedracht is tevens verklaard hoe het kwam, dat de vrachtboot, die op weg was naar Zwolle, onder stoom en stuurloos op de rivier werd aangetroffen. De beide lijken zijn nog niet opgehaald. ---