75 JAAR NOORDZEEKANAAL-75 JAAR IJMUIDEN Met de spade dwars door Holland op z'n smalst Doorzettingsvermogen van enkelen brak de tegenstand van velen W )ie, zoals wij, de reis langs het Noordhollands Kanaal met de Nieuwedieper boot van Amsterdam naar Den Helder heeft gemaakt, zal het met ons eens zijn, dat men vóór 1816 niet gedacht heeft aan de doorgraving van „Holland op zijn smalst"; maar nog vreemder, dat men toen de gedachte van deze doorgraving, geopperd door koning Willem I, niet heeft verwezenlijkt, maar dat enorm lange kanaal heeft gegraven dwars door Noord-Holland. Eerst in 1848 hoorde men weer van het kanaal door Holland op zn smalst en wel in het artikel „Een uitstapje naar IJmuiden" in „De Gids" van December van Mr. S. Vissering, aan welke aardige schets IJmuiden zijn naam te danken heeft. De bekende historicus Dr. M. G. de Boer vermeldt, dat het denkbeeld van het graven vaneen kanaal van Amsterdam door de duinen naar de Noordzee geopperd werd ineen in 1848 verschenen brochure, waarin de schrijvers niet vermeld werden, doch die later bleken de heren Faddegon en Kloppenburg te zijn. Zij gaven daarin echter alleen het denkbeeld; vaneen plan of kostenberekening spraken zij niet. --- LEVENSADER VAN AMSTERDAM met een plan kwam de oud- en architect W. A. Proger die Mee™” «’ v l , er üe Wijs, consessie vroes Het plan was echter lang niet volledig en ook overleed de deelgenoot van de heer Iroger. In Amsterdam was men echter zelf ontwaakt, want zeer terecht vreesde men de concurrentie van Den Helder. En o.i. had Amsterdam te vrezen voor nog meer concurrentie, want in tal van andere plaathf\iTaren reder«en ontstaan, zoals Krommenie, Purmerend, tot zelfs in Oosthuizen en Dur■S-to Purmerend waren omj k.s 1860—1880 tien rederijen en aarby waren er, die hun schepen naar Indië en Australië zonden. Ook in Krommenie waren twee rederijen, waarvan die van de firma Van Leyden de grootste was en ook deze zond haar schepen naar Indië. De Willem Eggert van de rederij Brantjes en Co. te Purmerend was in 1890 de grootste ijzeren viermaster van Nederland en bleef tot 1905 varen. Het was dus wel nodig, dat Amsterdam een commissie benoemde. Deze bracht in 1853 rapport uit,waarin voorgesteld werd een kanaal ten Zuiden van het IJ te graven en het IJ dus onaangetast te laten. Dit plan vond echter geen instemming. Een employé van het kantoor van Mr. v. d. Meer de Wijs, de heer Jager, had de plannen van de heer Froger gelezen en bestudeerd en later met anderen uitgewerkt. Hij bleef strijden voor het kanaal, maar Amsterdam verzette zich tegen de afsluiting van het IJ aan de oostzijde, tot het einde luk in 1861 toegaf. In December van dat jaar verkreeg de heer Jager toen concessie van de regerine „ kreeg de medewerking van de^ik1 Froger, die de veranderde plannen weer omwerkte. In 1863 was echter het benodigde kapitaal nog niet bijeen, waarom de heer Jager in Engeland hulp zocht en vond. --- Het begon in Breesaap Op 8 Maart 1865 begon men toen in de Breesaap met de aanleg van het nieuwe kanaal. De heer Froger werd daar leidend ingenieur, doch later door anderen verdrongen. Het is niet doenlijk de vele moeilijkheden van de Amsterdamse Kanaalmaatschappij te schetsen. Er zijn verschillende brochures over verschenen, zelfs één van een predikant. Er kwamen tegenslagen met het aanleggen van havenhoofden en de toen leidende ingenieur, de heer Dirks, vroeg ontslag. De tweede voorzitter van de Kanaalmaatschappij heeft echter met onblusbare energie het graven van het kanaal voortgezet. Dat was de heer S. W. Josephus Jitta, die inde Amsterdamse raad jaren lang heeft moeten vechten en die vaak zeer grievend werd bejegend. De reactie in Amsterdamwas zodanig, dat men de regering millioenen bood, als de concessie aan de Kanaalmaatschappij zou worden ingetrokken. Vergeefs heeft men echter gepoogd de heer Josephus Jitta uit de raad te werken en toen in 1874 het ministerie-Heemsker aan het bewind kwam, heeft deze minister-president het mogelijk gemaakt, dat het grote werk werd voltooid. Op 13 Juni 1876 konden drie loggers van Amsterdam door het nieuwe kanaal en de sluis te IJmuiden naar zee vertrekken en op 3 October volgde een schip van de Marine. Op 1 November 1876 opende koning Willem 111 de haven van IJmuiden. De feestrede werd uitgesproken door de heer Josephus Jitta. --- Amsterdams bloei Aan het graven van het Noordzeekanaal heeft Amsterdam zijn grote bloei en ontwikkeling te danken. Hoeveel rederijen telt Amsterdam de Mij. Nederland, de Kon. Ned, Stoombootmij., de Hollandse Lloyd, de Mij. Oceaan, de Mij. Amsterdam, de rederijen Oostzee, Hillegersberg, Hollandse Stoombootmij., de Noordzee enz. En de Kon. Paketvaartmij., de Java-China-Japan-lijn en de Holland- Afrika-lijn, zij zijn alle in Amsterdam opgericht. Verschillende rederijen, waarin Amsterdam deel heeft, als de Verenigde Nederlandse Scheepvaartmaatschappijen, zijn nu officieel in Den Haag gevestigd, ofschoon inde residentie nooit een groot schip kan komen. Naast de rederijen moeten we noemen de scheepswerven en dokken, de grote cultuurmaatschappijen, als Ned Handelmij., H.V.A., Delimij, en tal van andere, waardoor onze hoofdstad het prachtige Indische Instituut heeft verkregen. Op 1 November zal het 75 jaar geleden zijn, dat het Noordzeekanaal door koning Willem 111 geopend werd en daarmee tegelijkertijd de basis werd gelegd voor het huidige IJmuiden. In bijgaand artikel wordt verteld, hoe het doorzettingsvermogen van enkelen de tegenstand van velen brak en hoezeer het nieuwe kanaal de welvaart heeft bevorderd. --- Verdere ontwikkeling De tweede schutsluis, de thans genaamde Middensluis, kwam in 1896 gereed en daardoor was het mogelijk dat schepen als de Gelria en Tubantie en later de Brabantia en Limburgia die 20.000 ton groot waren, in Amsterdam konden komen. Aan de bouw van de derde sluis, begonnen door jhr. Ir. Van Panhuys, is onverbrekelijk de naam van Dr. Ir. J. A. Ringers verbonden, onder wiens leiding het grootste deel van dit mach. ge werk, de grootste sluis ter wereld De grootste schepen, dus EliLhetv,Qlïeen Mary en de Queen schut ,kunnen in deze sluis ge-1930 wpi-h^6ll' °P Dinsdag 29 April helmina geopend d°°r lconi.l)"in Wi}‘ lPn wh rio,„p,? den niet licht zul£ z?ïïpïirrr- m begonnen, men bleef * were d Wegang tot Amsterdam °te'vertetebelangrijk verbreed men al druk bezig met de aanleg van de tunnels te Velsen. De inval der Duitsers en de schrikbarende vijf ia_ ren van oorlog en ellende hébben veel teniet gedaan, zodat het werk aan de tunnels nog niet is hervat, maarde verbreding van ’t kanaal tussen de spoorbrug en de ponten te Velsen is nu bijkans voltooid en men hoopt, dat de bouw van de tunnels volgend jaar weer kan worden aangepakt. Het bestuur van de provincie, het gemeentebestuur van Velsen, alsmede handel en industrie oefenen daartoe drang uit op de regering in Den Haag. Wanneer de tunnel over zes jaar gereed zou zijn, kan de Velser spoorbrug verdwijnen en zal het verkeer tussen Noord en Zuid enorm verbeteren. Een nieuwe loshaven voor de papierfabriek kan dan ook gemaakt worden. --- Groei van Kennemerland Voor Kennemerland is de aanleg van het Noordzeekanaal en het ontstaan van IJmuiden van groot belang geweest. Weinig streken in ons land zijn zo snel tot ontwikkeling gekomen. Het is wel merkwaardig, dat de bekende Haarlemse predikant H. J. Craandfjk in zijn „Wandelingen door Nederland” na een bezoek aan IJmuiden in 1888 schreef: „Veel zaaks zal het wel nooit worden”. Een profetische blik heeft hij zeker niet gehad, want hoe verbaasd zou hij staan, wanneer hij thans IJmuiden zag, om nog niet te spreken van de streek ten Noorden van het kanaal, waar de hoogovens te Velsen en vele andere industrieën een totale ommekeer te weeg brachten inde karakter van het Kennemerland. --- KOLONEL VALK SOUSCHEF GENERALE STAF De kolonel C. J. Valk, die met ingang van 1 September 1951, eervol ontheven is van zijn functie als militair attaché bij het hoge commissariaat van het Koninkrijk der Nederlanden bij de regering van de republiek Xndonesia, zal de functie van sous-chef van de generale staf gaan vervullen, zo verneemt het ANP. In deze functie zal hij de generaalmajoor J. G. Warringa opvolgen. Deze aanvaardt met ingang van 1 November aanstaande het bevel over ue 3de divisie. --- Bende valt gebied van Indramaju aan Een bende, bestaaade uit 400 man heeft het district Kadanghauer in net Indramajuse aangevallen, waarbij de kantoren van het districthoofd en de voorlichtingsdienst in brand werden gectoken. In totaal werden ruim 15(’ hu!zen vernield. Onder de aanvallers waren kinderen beneden de 10 jaar. Een belangrijk moment inde aanleg van het Noordzeekanaal waren de werkzaamheden op dele November in 1872, toen de laatste duinbrug werd doorgestoken. Het is interessant te vergelijken met welke werktuigen de arbeiders in die dagen aan de slag waren, tegenover de matige graafmachines, die tegenwoordig bij zo’n groots project zouden worden ingeschakeld. Bij deze vergelijking krijgt men nog meer eerbied voor de mannen. die dit kanaalwerk hebben afgeleverd. --- Fantasie anno 1876 Dit plaatje is natuurlijk slechts een fantasie; want in 1876, toen de uitmonding van het Noordzeekanaal bij IJmuiden werd voltooid, waren er nog geen vliegmachines inde lucht, om van fotografische opnamen vanuit de lucht nog niet eens te spreken. Dit neemt niet weg, dat de man die deze tekening maakte, een interessant stukje werk heeft geleverd. Het zou inderdaad een foto in vogelvlucht kunnen zjja --- Noordelijk initiatief Textielhandelaren verenigen zich Oprichting van districtsmagazijnen Te Groningen Is opgericht een vereniging van textielhandelaren voor de noordelijke provinciën. Tijdens de oprichtingsvergadering, welke door manufacturiers uit Groningen, Friesland Drenthe, Overijssel en Gelderland werd bezocht, werd besloten, de vereniging Forta te noemen. Doel van deze vereniging is, om districtsmagazijnen op te richten, waar textielgoederen, welke in grote hoeveelheden tegelijk worden opgekocht worden opgeslagen en later door de leden-textielhandelaren uit dit magazijn kunnen worden betrokken. Op deze wijze hoopt men scherper te kunnen inkopen en voorkomt men dat de t.extleldetaillisten met grote hoeveelheden goederen blijven zitten. Door gezamenlijke inkoop wordt het kortingspercentage hoger, hetgeen lagere prijzen weer mogelijk maakt. Voorts ligt het inde bedoeling van de vereniging om voor haar leden gezamenlijke reclame te voeren, terwijl de winkels van de leden het prdedicaat Fortawjnkels zullen ontvangen. Ook de artikelen van de leden textielhandelaren zullen onder de naam Forta op de markt worden gebracht. Het ligt inde bedoeling deze noordelijke vereniging uitte laten groeien tot een landelijke organisatie. --- Baron van Lijnden, adjudant der koningin Met ingang van 1 SeptembéV j.l. is de majoor J. J. L. baron van Lijnden, voorheen werkzaam bij de generale staf, benoemd tot adjudant van Hare Majesteit de Koningin. --- Attlee: „dit jaar geen olietekort” Engeland kan zich zonder Perzië redden Ineen redevoering, gehouden ter gelegenheid van de opening van de nieuwe olieraffinaderij der Esso Petroleum Company, de Engelse dochteronderneming van de Standard Oil of New Jersey, te Fawley bij Southampton, heeft de Engelse premier, Attlee, verklaard, dat aan Engeland voldoende motorbrandstof is toegezegd om tot het einde van dit jaar de leveranties van de raffinaderij te Abadan te vervangen. Engeland zal nog wel tekorten hebben aan andere producten, doch deze tekorten zullen niet groot zijn. Volgens Attlee is er alle reden om aan te nemen, dat de positie in 1952 zal verbeteren, daar er dan meer tijd beschikbaar zal zijn geweest om nieuwe bronnen van voorziening te ontwikkelen. De Engelse premier sprak de hoop uit, dat de Perzen de betekenis van zijn mededelingen zullen inzien. De nieuwe raffinaderij te Fawley kan jaarlijks 6.500.000 ton olieproducten voortbrengen, of bijna 30% van de huidige Engelse vraag. Zij zal hoofdzakelijk ruwe olie uit het middenoosten verwerken en per jaar naar raming meer dan 100 millioen dollars kunnen besparen op Engelands deviezenuitgaven. --- Zoals de ouden, rongen.... Kén van de meest geïnteresseerde luisteraars van het radio-verslag van de bokswedstrijd tussen Randolph Turpin en Sugar Kay Robinson was zeker wel de kleine Randy, Turpins zoon. --- Kriskras door D’ OLDE LANTSCHAP Deze week: van Peize via Assen en Odoorn naar Emmen In Peize heeft men gedurende de laatste jaren beslist niet stil gezeten-Men heeft er gebouwd zoveel men maar kon, waardoor in het nabije verleden verschillende woningen verrezen, voor enige maanden kon hier een keurige kleuterschool worden geopend en nu staat men weer op het punt een tehuis voor ouden van dagen in gebruik te nemen. Eigenlijk is dii "ingebruik nemen" niet de juiste uitdrukking, omdat het tehuis gedeeltelijn wordt bewoond, doch 't officiële openingstintje heeft tot heden nog ontbroken. Dit mooie tehuis bestaat uiteen verzameling van tien kleine woningen en een hoofdgebouw, en omdat ook in Peize zo’n schrijnend gebrek aan woningen heerst, heeft het gemeentebestuur er inde eerste plaats voor geijverd de tien woningen gereed te doen komen. Deze zijn dan ook inmiddels reeds bewoond en de ouderen, die inde gelukkige om-, handigheid verkeerden een van deze huisjes te mogen betrekken, zijn enthousiast. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan het hoofdgebouw, waarin de alleenstaande oudjes zullen wonen onder toezicht van t echtpaar Van Bergen. Men gelooft in Peize evenwel niet dat dit hoofdgebouw direct helemaal zal worden bezet, want inmiddels zijn enige kamers verhuurd aan een tandarts die in deze gemeente regelmatig zijn zittingen zal houden, maar goed, Peize met zijn ruim 2800 zielen is, wat de verzorging van de ouderen betreft, toch wel een voorbeeld voor vele gemeenten. --- Oudjes maken plaats voor jongeren Peize heeft met de stichting van deze kleinere woningen iets voor de ouderen gedaan, doch tevens heeft de gemeente de jongeren, die een woning zochten of inwonend waren, aan zich verplicht. In deze kleine woningen komen n.l. de ouders, die t. z. t. toch uit het bedrijf stappen, om dit aan de zorgen van het jongere geslacht over te laten. Hierdoor heeft het gemeentebestuur een flinke sprong gedaan om uit de woningmisère te komen, doch er moet toch nog heel wat gebeuren, voordat de moeilijkheden ook hier aan de kant zijn gezet. Zo vlot als de bouw van deze woningen is verlopen, zo traag gaat het met de nieuwe weg Groningen—Peize—Roden, niettegenstaande men èn in Peize èn in Roden met smart op verbreding en vernieuwing van deze weg zit te wachten. Deze weg verkeert ineen zeer desolate toestand, hetgeen men het beste bemerkt, indien een reis per autobus van Groningen naar Peize wordt ondernomen. Apropos, men weet toch, dat men vanuit Groningen vele malen per dag naar Peize kan rijden, evenals van Peize naar Groningen trouwens, en dat de verbindingen van dit Drentse dorp met Drenthe’s hoofdstad zo schaars zijn, dat men wel genoodzaakt is via de Martinistad te reizen? Nu dan, wanneer men per autobus de reis Groningen—Peize maakt, dan bemerkt men dat de chauffeur niet harder durft te rijden dan zo’n dertig kilometer, terwijl hij, al rijdende van de ene naar de andere kant van de weg laveert om de allerdiepste gaten te vermijden. Rijdt hij harder, dan heeft de chauffeur een beste kans dat zijn vehikel uit elkaar rammelt! Voor wielrijders is er op deze weg practisch geen plaats. Momenteel is het met de voorbereidingen van de aanleg van deze weg zó, dat de gelden voor het gedeelte Groningen—Peize beschikbaar zijn; voor het aansluitende gedeelte naar Roden is zulks nog niet het geval. Het wachten is nu op een soort „her-aanbesteding”, want de aannemer, aan wie de verbetering van het gehele traject Groningen—Peize—Roden was opgedragen, zal nu voor het gedeelte Groningen—Peize natuurlijk nieuwe berekeningen moeten maken. --- Verkeer Noord—Zuid In Peize is men er nog steeds van overtuigd, dat straks het grote verkeer Noord—Zuid via Peize zal gaan en tenminste zal zulks dan het geval zijft, indien de grote weg dan niet verder gaat via Roden, doch via Langeloo—Lieveren naar Norg en dan verder naar Smilde, waardoor een veel kortere route zou worden verkregen dan over Peize—Roden—Norg—Smilde. Roden zou dan echter, doordat deze gemeente buiten het grote verkeer zou worden gehouden, het kina. van de rekening worden. Deze bloeiende gemeente is evenwel ook dringend om een betere verkeersweg verlegen en aangezien Roden ook nog bij draagt inde kosten van de gehele weg, zal het gemeentebestuur ongetwijfeld niet met de kortere route Langeloo—Lieveren accoord gaan. Wat evenwel het zwaarst is moet ook het zwaarst wegen; het mankeert ons nu eenmaal aan geld en daarmee hebben we terdege rekening te houden. Hoe het ook zij, wij zien beslist nog niet in, dat het grote verkeer Noord —Zuid zich zal verplaatsen; wij zijn nog steeds de mening toegedaan dat Groningen—Vries—Assen enz. de hoofdroute zal blijven, temeer nu Assen langzamerhand overgaat tot het in uitvoer brengen van de grote „doorbraak”, De stad is een „verkeerstrechter”, juist het centrum van de stad en zodoende dienen er maatregelen te worden genomen om hierin verbetering te krijgen. Of de „doorbraak” dé oplossing is? Wie weet voor welke problemen het verkeer overeen twintig jaar weer staat! --- Bouwmoeilijkheden Deze week heeft de burgemeester van Drenthe’s hoofdstad tegenover een onzer redacteuren zijn hart uitgestort over de moeilijkheden, die bij de bouw van woningen worden ondervonden. We hebben zo het vermoeden dat de burgemeesters van de andere 33 Drentse gemeenten zich volledig bij de klacht van burgemeester H. J. de Dreu zullen kunnen aansluiten. Moeilijkheden zijn er tegenwoordig overal, woningtekorten zijn er eveneens overal en dit probleem is dan ook niet een probleem dat alleen Drenthe treft. In Odoorn heeft men hierbij nog de kwestie van het gemeentehuis. Waar zal dit eventueel verrijzen? Zal het wel worden gebouwd? Momenteel is de gemeentelijke administratie gehuisvest ineen voormalig café, waar de outillage natuurlijk onvoldoende is. Het gehele secretariepersoneel is in één grote ruimte ondergebracht: de burgemeester heeft de voorkamer als zijn werkkamer ingericht en de secretaris zit ergens verloren ineen klein zijkamertje. Er is over het nieuwe gemeentehuis veel geredekaveld, té veel en te langdurig en langzamerhand zijnde moeilijkheden die voor een eventuele bouw moeten worden overwonnen, onoverkomelijk geworden. Voor stadhuisbouw is momenteel zeker geen geld beschikbaar en zo kon het wel eens gebeuren, dat in dit geval van uitstel afstel komt. Trouwens, er zijn meer gemeenten die met de ruimte in hun gemeentehuizen zitten te sukkelen. Daarbij denken we niet inde eerste plaats aan Hoogeveen, Zweeloo, Sleen, Dwingeloo, Eelde, Westerbork, Peize enz., doch wel aan Diever, Norg, Beilen (waar de plannen voor een nieuw gemeentehuis gereed liggen), Oosterhesselen, De Wijk, Dalen, Ruinerwold (waar het Huis der Gemeente inmiddels een grote verbetering heeft ondergaan), Ruinen, Vledder en niet in de laatste plaats aan Emmen, waar een zodanige uitbreiding van de gemeenteplaats vindt, dat de huisvesting van de gemeentelijke diensten lelijk in het gedrang komt. In Emmen komt nu een nieuw, modern hotel en ook daaraan zal inde toekomst zonder twijfel grote behoefte bestaan, maar een goed geoutilleerd gemeentehuis behoort voor Emmen toch zeker ook tot de noodzakelijkheden. Hopen we slechts dat de moeilijkheden rondom de bouw van woningen en andere noodzakelijke gebouwen binnen afzienbare tijd af doende kunnen worden opgelost» ---