Javaan en Rijstcultuur. De Heer F. H. Morren schreef aan de Tel. v*n 6 Nov.: Onder bovenstaanden titel komen in het Alg. Handelsblad van 29, 30 Sept. en 1 Oct. ®en drietal artikelen voor van den heer W. H. Jacometti, die deaandacht ten volle waard zijn. De geachte schrijver toont daarin met onwederlegbare cijfers aan dat er jaarlijks miljoenen guldens verloren gaan ten nadeele ■van den Javaanschen landbouwer door verschillende oorzaken die, oppervlakkig oordeelende, gemakkelijk te verbeteren zouden zijn. Om de groote belangrijkheid aan te toonen van de rijstcultuur voor den economischen toestand van Java, is het alleen noodig een P&ar statistieke cijfers te noemen: zoo bedraagt de gemiddelde jaarlijksche productie van rijst phn. 250.000.000 kilogrammen een Waarde vertegenwoordigende van meer dan 30 miljoen gulden, waarvan echter de landbouwer zelf slechts een klein gedeelte geniet, terwijl de rest verdwijnt voornamelijk in de zakken van woekeraars en een percentage van belang verloren gaat door onoordeelkundige behandeling bij de bereiding van gaba tot rijst. Daarenboven zou door verbeterde cultuur en zaadselectie zoowel de kwantiteit worden vermeerderd en de kwaliteit, dus de Waarde worden verhoogd. Tot zoover zullen allen het wel met den heer Jacometti eens zijn, doch iets anders is het met de aangeprezen middelen ter verbete-r*ög, die wij slechts voor een klein gedeelte zouden willen onderschrijven. Al dadelijk begaat de geachte schrijver ae zeer gewone fout van den Javaanschen orangtani als een eigenaardig ras te beschouwen, Reheel anders dan de landbouwers bij andere volken. Het tegendeel is waar: alle boeren over de Rcheele wereld (misschien ook andere vaklui) l*jn behoudend in merg en been, geen enkele Verbetering in cultuur of behandeling van het Product is dooreen echten boer tot stand ge*°öien. Elke nieuwigheid op zijn gebied frordt door den boer aanvankelijk met het jneeste wantrouwen begroet en slechts zeer . ngzaam door hem overgenomen ; hoeveel laren reeds heeft de Nederlandsche regeer,ng, zoowel als particulieren ernstig gearbeid aan de opleiding der land- en tuinbou-Wers en de verbetering der cultures in Nedereen heele staf van deskundige ambtenaren is vol ijver werkzaam om kennis te ver-BPreiden onder de boeren omtrent hun eigen Vak. Zeer zeker kan thans op uitnemende resultaten gewezen worden, verbazend veel is maar toch is die verbetering als °°B der vernieerdering van kennis nog erre van algemeen; nog steeds blijft een groot aantal landbouwers in Nederland alkee; s"ig om anders te gaan werken dan zij van hunne ouders geleerd hebben ; meu moet onder de boeren verkeeren om de «Schaden treude”op te merken, wanneer een of ander Proefveld, waar iets nieuws in toepassing gewacht werd, niet aan de verwachting beantwoordde. En hoeveel jaren heeft het vereischt ®*n zelfs voor het kleine Nederland een korps "eskundige ambtenaren te vormen ? , Nu zegt de schrijver wel dat de Regeering jjoschikt overeen competenten staf van ambftr>aren voor het onderzoek of de aard der bonden en klimaatsinvloeden benevens irri-Ratie voldoende zijn, doch met het oog op de l "V* miljoen hectaren rijstveld op Java, zal achter die bewering wel een groot vraagtee'ön behooren te komen, vooral als schrijver Jiet meer dan 5 h 6 jaar noodig acht om ge«idelijk tot een beteren toestand te geraken. Juister is het ais hij zegt: *en verder de bij'den5 EunropelschenltUUuen Pr°d UCt ‘ RiJst” laar op Java” h ambtenaar en hande-Dat is het ergste; de Regeer; k .-i * niet over deskundige ambtemmm in een°n™. menswaard aantal, doch dat verontschuldigt *n geen enkel opzicht de geheel verwaarlozing der hoofdcultuur van de bevolking, erger nog de «leiding” daarvan grootendeels in handen te geven van in deze geheele onbevoegde ambtenaren van het Binnenlandsch Bestuur. De Regeering neme Nederland ten voorbid, dat is het beste en het gemakkelijkste, creêere een staf van volkomen deskundige ?mh ten aren, al zou daar echter meer dan een ba« menschenleven meê gemoeid zijn. Java hopen wij, nog veel langer deel van ons Updgebieti uitmaken, en al dadelijk zoeke I ® Rögeering de beschikbare krachten zoowel n als buiten de ambtenaarswereld, vooral ook ®der de ontwikkelde Javanen ; eenige algemeene landbouwkennis worde wel vereischt, ®ch diep ingaande studie is, aanvankelijk lm rn*nBte’ niet onvoorwaardelijk noodzake-Sk> daar steeds, waar noodig, ’s Lands lantentuin kan helpen om voorkomende 'raagstukken op te lossen. Het voornaamste dat noodig is, in dit en Wele andere gevallen, is hart voor het werk t® hebben en een helder verstand met aangeboren opmerkingsgave. de voornaamste centra der rijstcultuur auvangende, kunnen dan proefvelden en de-Ostratievelden worden aangelegd op van «bevolking gehuurde gronden, in behoorjj* betaalden vrijen arbeid; vooral geen met proeven anrbij al het werk en de risico voor rekeh**g Van 0011 Javaanschen landbouwer komt. het .Verwekt a priori tegenzin, en men moet juist de menschen smakelijk maken om te hebben dat op den langen duur ver- eringen a]gemeen ingang vinden, want als 81 b °P snel resultaat hoopt, dan zal men heeft te,eurgesteld kunnen worden. Dat Ondode onvolpreze heer (wijlen) K. F. Holle zooveel voor de cultures der “uders in zijn omgeving gedaan heeft, har», v?or zoover dc eigenlijke cultuur en W.7rbeterine betreft: nu nog een imkel NS ssgasa-*** •» »«*•• ««gt di heer JiwmeUii de eerste plaats is het dringend noodig dat hij (de Javaansche landbouwer) uit de handen gehouden wordt van den Chineeschen voorschotgever, maar hem daarvoor dan ook inde plaats de gelegenheid te openen in zijn chronischen geldnood te voorzien, en wel door hem een voorschot op zijn te veld staand gewas onder gunstiger voorwaarden te verstrekken.” Daartegen verschillen wij ten eenemale van gevoelen waar de schrijver een landbouwcredietbank wil brengen onder het beheer van de inlandsche ambtenaren van Binnenlandsch Bestuur met toezicht van den assistent-resident of resident, en particulieren wil buitensluiten omdat to dan natuurlijkerwijze de belangen van den voorschotgever weder op den voorgrond staan en die van den Javaan bijzaak worden en 2o naar zijn inzien een particuliere instelling practisch onuitvoerbaar zou blijken. Wij zouden juist een overwegend, zelfs onoverkomelijk bezwaar zien om alle wedanas en assistent-wedanas geschikt te achten om de tamelijk uitgebreide administratie vaneen landbouwcredietbank met de noodige accuratesse te voeren en strikt eerlijk de belangrijke sommen te beheeren en te verdeelen die hun Zouden moeten worden toevertrouwd; al zullen er wellicht gevonden worden die aan alle eischen voldoen, de ambtenaren die hun plicht betrachten, hebben nu al genoeg te doen, zoodat het niet wenschelijk schijnt hun nog met zulk een omvangrijken extra arbeid te belasten. • En waarom zouden er in het rijk van den landbouw bij uitnemendheid als op Java geen particuliere landbouw-credietbauken kunnen bestaan ? Kan hot belaag der aandeelhouders niet grootendeels samengaan met de belangen der landbouwers? Het stelsel van voorschot geven zooals thans plaats heeft door Chineesche (en andere) woekeraars, is slechts af te keuren om de misbruiken die daarbij plaats hebben, waardoor de geldnemer steeds bedrogen uitkomt, en de ontzettend hooge rente, die niet zelden tot 50 pc. inde 4 of 6 maanden bedraagt, Naar mijne meening is de oprichting van (meerdere) particuliere landbouwcredietbanken niet alleen mogelijk maar zelfs zoo noodig dat de regeering zelve die oprichting met alle haar ten dienste staande middelen behoort te bevorderen. Om te beletten dat er misbruiken plaats hebben of langzamerhand zouden insluipen, kan de regeering voortdurend toezicht blijven uitoefenen door lo alleen banken met gouvernementslièentie en behoorlijk afgebakend arbeidsveld toe te staan eu2o het hoofd van Binnenlandsch Bestuurter plaatse waar de Bank gevestigd is te benoemen tot gouvernementscommissaris. Deinlandscheambtenaren (wedanas) zullen de overeenkomsten tusschen de Bank en de geldnemers moeten registreeren en contrasigneeren en daarvoor eendoor de regeering vastgestelde en door de Bank uitte betalen belooning moeten genieten, zoo noodig in het debet van den geldnemer te brengen. Om in alle opzichten zuivere rekening te houden, zouden alle verrekeningen in geldsommen moeten plaats hebben en de Bank slechts haar tusschenkomst behooren te verleenen bij den verkoop van het product, even als dit plaats heeft bij het geven van voorschot onder oogstverband op producten voor de Europeesche markt. Daardoor wordt het mogelijk om gebruik te maken vaneen voor den verkooper gunstig moment der markt en kan gewaakt worden dat de producent de volle waarde voor zijn product geniet. Als de te berekenen rente wordt vastgesteld op 1 pet. ’s maands, een cijfer dat hoog lijkt, maar in vergelijking van wat tegenwoordig betaald wordt, zeer matig is, kau den aandeelhouders een behoorlijk dividend worden uitgekeerd en rest een voldoende marge om de verschillende onkosten enz. te dekken en een reservefonds te vormen. Eerst wanneer dergelijke Banken op verschillende plaatsen werkzaam zijn, kan eraan gedacht worden om benoorlijk ingerichte fabrieken voor de afwerking van het product in het leven te roepen, omdat men dan verzekerd kan zijn te kunnen beschikken over voldoende grondstof tegen marktwaarde; zoolang het leeuwendeel der verkochte padi in handen van Chineezen is, zal dat vrijwel ónmogelijk zijn. Om dergelijke fabrieken aan de Banken te verbinden zal wel minder gewenscht zijn; ook hier behoort verdeeling van arbeid te bestaan en geen directeur van een Bank tevens directeur vaneen rijstpelmolen te zijn. De landbouwer ondervindt zoodoende al dadelijk, dat hij voor de eene rijstsoort meer ontvangt of minder behoeft af te staan dan voor de andere, en zal er dan gemakkelijker toe te brengen zijnde meest waar de volle soort voor de Europeesche markt te cultiveeren. In deze richting ligt nog een onafzienbaar veld braak, zoowel voor de Regeering als voor de particuliere eerlijke industrie, en de heer Jacometti deed een goed werk daarop de aandacht te vestigen. --- De Spoorweg Batavia- Buitenzorg. Het Amst. Hbld. van 6 Nov. jl., schrijft het volgende: «Indertijd aangelegd als eenvoudige locaallijn tusschen Batavia en Buitenzorg, kreeg deze spoorweg belangrijk grootere waarde toen de Staat, van Buitenzorg af, de Preangerlijn bouwde; toen ontving hij een aanzienlijk transito-ver voer, waarop bij den aanleg geenszins gerekend was. Naarmate de spoorwegbouw vau staatswege voortschreed, werd het uit den aard der zaak hinderlijk, dat zich inde doorgaande staatslijn het particulier stuk Batavia—Buitenzorg bevond. Men had dat wel spoedig voorzien, en de Regeering diende een wetsontwerp in om die lijn voor 5 millioen tekoopen, een bod, waarmede de Ned.-Indische spoorweg-maatschappij genoegen genomen had. Het is al bijna een kwart eeuw geleden, maar ouderen van dagen herinneren zich nog hoe het ontwerp »bij ongeluk” (doordien een der voorstanderszich een oogenbiik verwijderd had!) inde Eerste Kamer schipbreuk leed. Later toen de ontvangsten, tengevolge van den steeds voortgezetten staatsaanleg inde Preanger belangrijk waren toegenomen, was er van aankoop tegen een prijs ais de zooeven genoemde geen sprake meer. De koopprijs kon niet meer zóó worden gesteld, dat èn de maatschappij, èn de Volksvertegenwoordiging er genoegen mee zouden kunnen nemen. Intussehen deed zich een andere uitweg voor. De Bataviaasche Oosterspoorweg, een particuliere lijn van Batavia naar Krawang, was aangelegd, en er werden concessiën gevraagd tot verlenging van die lijn inde richting van Bandong. De Regeering in Nederland begreep, dat zij zich onafhankelijk kon maken vau de lijn Batavia Buitenzorg, door de lijn naar Krawang te koopen en de verbinding met de Freangeriijn zelve tot stand te brengen. Aldus geschiedde, en wanneer deze nu nog in aanleg zijnde lijn het volgende jaar gereed is, zal de spoorweg, van Tandjong Pnok af, over Krawang en Bandong, geheel van staatswege worden geëxploiteerd. De lijn Batavia-Buitenzorg zai dan nog eenig vervoer ontvangen van de staatslijn Buitenzorg-Soekaboemi-Bandong, maar heeft hare beteekenis als vak van de doorgaande staatslijn verloren; zij wordt dan in hoofdzaak teruggebracht tot den toestand waarin zij verkeerde vóórdat de Staatsspoorwegen werden aangelegd. Zij wordt dan weer, zij het in eenigszins minder beperkte mate, locaailijn; voor den Staat als spoorweg-exploitant heeft zij geen belang meer. Het scheen ons wel wenschelijk, de boven behandelde zaak kortelijk uiteen te zetten, nu wij tot ouze verwondering in het bat. Nbl. van 7 October lezen dat de aanleg van de lijn Krawang-Bandong (eigenlijk Krawang-Padalarang) weinig reutegevend is> maar dat over du bezwaar is heengestapt, wijl door dien aanleg de waarde van de ujn Batavia-Buitenzorg zou verminderen en