UIT DE PERS DE VACCINE KWESTIE. De anti-revolutionnairen. dezer Regeering worden verdacht de verplichte, vaccinaite te zullen afschutten. Daartegen schreef De Tijd, schreef nok in De Maasbode dr. v. Toorenenbergen te Woudrichem. Deze haalt de volgende statistieken aan ten bewijze, dat vaccinatie nuttig is. Inden Fransch-Duitschen oorlog van 1870 —’7l stierven er van de Fransche soldaten, die niet ingeënt waren, 23469 a&njie pokken. In het Duitsche leger, waar de vaccinatie en revacoinatie verplichtend was, 261. _ Inde provincie Mérseburg werden in 18rO —lB7l van de 823,539 inwoners 10.318 personen aangetast. Deze waren gevaccineerd. Van dit "aantal stierven 6%-. Van de personen, nimmer ingeënt, werden er aangetast 570, stierven er 250, dus 43 33/100%. Van de slechts eenmaal ingeënte werden er ziek 9184 dn stierven er 1365, dus 1486/100%. Seaton geeft aan, dat in denzelfden tijd te Londen stierven 49% van de niet-ingeënten en 9% der ingeënten. Böhm (Lehrbuch der Kinderkrankheiten van C. Gerhardt, uitgave 1897) deelt mede, dat van 1816—1874 gemiddeld 31.5 van de 100.000 inwoners werden aangetast in Pruisen, en in Beieren van 1857—1873 ongeveer 17 5 per ICO.OOO. Dit cijfer is gedaald van 1874—1892, nadat de verplichte vaccinatie was ingevoerd op 0.9. fn Beieren kwamen voor in : 1893 19 gevallen van pokken 1894 12 „ „ 1895 7 „ „ „ m> i .. „ De Schrijver herhaalt, vervolgens zijn vroegere donöluSiës uit &e Maasbode : 10. de vaccinatie zij verplichtend voor alle schoolgaande kinderen (ook bewaarscholen); 20. de Staat zorg'e steeds voor goede, aniraale lymphe; 30. de geneesheer zorge voor : a aseptische handen en instrumenten, b. strenge schifting van do kinderen, die ter vaccinatie aangeboden worden; ziekelijke kinderen Sn kinderen mét huiduitslag bv. worden niet gevaccineerd; 40. de voor de vaccinatie door den geneesheer geweigerde kinderen, ontvangen van hem een bewijs, waaróm zij niet gevaccineerd zijn, welk bewijs toegang gèeft tot de school; 50. de kinderen sub 40. moeten zich offi de 2 maanden vertoonen, teneinde te doen onderzoeken, of zij al dan niet gevaccineerd kunnen worden; 60. inenting van kind op kind worde bij de wet verboden; 70. bij voorkomen van één geval van pokken, worden alle niet-gevaceineerde kinderen van de school verwijderd, zoolang zij niet gevaccineerd zijn; 80. inwrijving van den arm van liet ingeente kind met tabakssap en dergelijke middelen om de vaccinatie te doen mislukken, worden bij ontdekking gestraft. Deze manipulaties veroorzaken dikwijls aan den ingeënten arm grooten last, bijv. eczeem, erytheem, roos enz.; 90. er worde alleen ingeënt op den linkerarm; 100. 3 a 4 piqüres zijn ter vaccinatie voldoende. Mij is in eene ruim 20 jarige praxis nimmer eenig accident voorgekomen onder de ïtoodige voorzorgen. De friesche arts \V. B. A. Tholen van Velgen schrijft over hetzelfde onderwerp : „Uit mijn rijke ervaring, van meer dan een halve eeuw, geef ik slechts enkele feiten, die als zooveel ernstige waarschuwende stemmen onze regeering, mogen toeroepen : „bezint u, voor het te laat is". Spiegel u aan de onwraakbare lessen van het verleden. Keert terug van den weg, dien ge op ’t punt zijt in te slaan ! Het was in ’t jaar 1865, toen een pokkenepidemie uitbrak in Friesland. Inde dorpen Wanswerd (gem. Ferweradeel) en Birdaard '•'cm. Dantumadeel) waren vele ongevaccineerden, een brandpunt van orthodoxisme, welks aanhangers gemoedsbezwaren hadden tegen dé vaccinatie. De sterfte aan de pokken onder hen was groot. Als geneeskundige in het nabijgelegen Ferwerd gevestigd, werd ik dagelijks geroepen bij de lijders, sn kon telkens constateeren, dat zij , die gevaccineerd waren, van de ’Vreeselijke ziekte verschoond bleven, terwijl de ongevaccineerden wérden aangetast. Al meer greep de dood om zich heen. Inden angst, die der bevolking on? heo hart sloeg, werd ik geroepen bij den predikant der Chr. Geref. Gemeente te Wanswerd, den heer J. Kuipers, die zich nauwkeurig op de hoogte hield en aaiïteekening had gebonden, in zijne gemeente van het aantal aangetasten onder gevaccineerden en niet-gevaccineerden, waaruit liem bleek, dat de ziekte zich uitsluitend tot de laagste categorie bepaalde, weshalve hij verplicht rekende, om zichzelve met vrouw en vier kinderen te laten vaccineeren, wat door mij den 18 December 1865 geschiedde. Geen enkele van deze cevacciïieerden werd door de pokziekte aangetast, cn dat, terwijl de ongevaccineerde "zuster van den die inde nabijheid woonde, werd aangetast en door deze verpleegd. Kn hoewel hij jn pet huis der besmetting dagelijks hulp verleende, bleef hij van clö zrJviö \orsehoond terwijl ei** aansretaste zw anget e zuster aan de pokken stierf en m haar sterfuur eendoor de pokziekte bezweken vrucht als rottende vleeschklomn ter wereld bracht. Tijdens de vaccinatie van het gezin van ds. Kuipers, gaf ook de ouderling zijner gemeente G. Riedstra, mii te kennen, clat hij zijn kinderen ook wel wilde ingeënt hebben, mits met de pokstof van ds Kuipers kinderen. Toen een week* daarna door mij geconstateerd werd dat de pokken bij de laatste op de hoogte stonden, werd aan Riedstra door ds. Kuipers ook bericht gezonden, om met zijn beide kinderen te komen, opdat ze door mij gevaccineerd konden worden. Het antwoord kwam evenwel tsrug, dat hij, Riedstra, zich bedacht had, bezwaar had tegen de inenting, ja, zijn kinderen liever naar het kerkhof wilde brengen dan ze laten inenten. En nog een groote weck later, daar was de pokziekte in het gezin van Kieastra uitgebröken en de twee kinderen daar aan lijdende. Ik werd tot behandeling geroepen en vond bij een (de zoon) de ziekte kwaadaardig, rottend, stinkend, zoodat de patiënt dan ook na zwaar lijden bezweek. In dezelfde epidemie werd ik geroepen bi] den landbouwer J. Poortmga V; werd, wiens dochter aan de P?kk®";af: , R verzocht mij zijne acht nog niet aangetaste kinderen in te enten, wat d-oor mij gescinede onder uitdrukkelijk voorschrdt dat de lijderes streng geïsoleerd zoude gehouden worden. De pokken kwamen b\j_ allen op geen van hen werd door de \ariola aangedaan, en ook de lijderes genas. Vele van dergelijke gevallen zou ik uit miin rijke ervaring hieraan kunnen toevoegen maar deze zijn sprekend genoeg om het hoogst ernstig trevaar voor oogen te stellen, welke de verschrikkelijke gevolgen zullen zijn der vrijstelling van de directe verplichting tot inenting.” --- CHRISTELIJK-HISTORISCHE KIEZERSBOND. Dooreen christelijk-historische was betoogd dat de Bond zelfstandig had moeten blijven. , , . . Mr. H. Verkouteren, antwoordende hierop in De 'Nederlander schrijft; Thans komt men met de meer gehoorde bewering dat de Bond zelfstandig had moeten blijven, alsof zij die zich nu hebben afgescheiden inde praktijk ooit eenige zelfstandigheid hebben getoond. Zij stuurden veel harder naar links dan de andere naar rechts en hebben tenslotte ook niet-godsdienstige liberalen als. prof. Molengraaff en mr. Van Lier gesteund, ten einde maarde anti-revolutionairen te weren. Dat geheete beroep op zelfstandigheid-is slechts een uitvlucht geweest van de laatste 'tijden, waarmee de fractie-Bronsveld het trachtte goed te praten, dat zij niets anders deed dan de liberalen steunen. Door hen is de Bond altijd bestemd geweest tot hulpcorps voor de liberale partij. Zij wisten, dat zoolang de christelijke partijen met elkander twistten, de liberalen aan de regeering zouden blijven en daarom doden zij al het mogelijke om de eendracht aan de rechterzijde te voorkomen. Tèn slotte wensch ik te erkennen, dat er inde candidaten-lijst, inde notulen der veraaoïiug van 22 April opgenomen, geen namen van anti-revolutionairen voorkomen, maar die lijst was geen band. Zij diende slechts tot handleiding en voorlichting, ten einde aan de districten de keuze te vergemakkelijken. Niemand was aan die lijst ge-; bonden, zooals, blijkens diezelfde notulen, uitdrukkelijk door den voorzitter is gezegd. Zij bevat slechts 2 of 3 namen van godsdienstige oud-überalen én verder Christenjk-Histarischcn en vrij-anti-revolutionairen. Elk distrikt bleef Vrij naar eigen inzicht, en geweten de beginselen van den Bond toe te passen en het was toen reeds vrij algemeen bekend, dat er in Amsterdam en in tal van andere districten samenwerking zijn zou met de fractie van dr. Kuyper. Wat Meppel betreft, was die samenwerking speciaal door het hoofdbestuur met dr. Bronsveld en prof. Van Leeuwen besproken en zonder discussie goedgekeurd. --- EEN AFDOENDE REPLIEK. In zijn antwoord op de Voorloopige Verslagen der Eerste Kamer maakt het Kabinet, wat de algemeene beschouwingen betreft, de volgende treffende opmerkingen: Dat het gebruik van het woord „Christelijk!' ter aanduiding van de beginselen, die door de partijen der rechterzijde bij de verkiezingen op den voorgrond werden gesteld, tot bedenking aanleiding' gaf, is alleszins natuurlijk. Het begrip van het woord is in taalgebruik zeer elastisch en neemt .enger en ruimer beteekenis aan, al naar gelang men er de specifieke uitdrukking in legt van het geloof inden Christus naar de Schriften of wel eenig-jijk doelt op zekere edele opvatting van het zedelijk leve i. gth.ik die in Chris;mlar.den gangbaar •>.. Zoo min als echter hst kabinet iemand het recht betwósi nu op zijn standp.uri dit' epitheton te- t.' kruiken voor ren veredelend' humanisme, kan mén aan de partijen der rechterzijde het recht ontzeggen dit woord in engere, meer specifieke beteekenis te verstaan en dat te minder waar in eene bekende Staatswet t.usschen „maatschappelijke" en „Christelijke” deugden opzettelijk onderscheid wordt gemaakt. Zij voor wie de overtuiging vast, staat dat waar het. geloof inden Christus uit de harten wijkt, van lieverlede andere denkbeelden omtrent de grondslagen van het volksleven opdoemen, kunnen noch mogen die engere opvatting van het woord „Christelijk’ voor de ruimere en algemeen ethische uitruilen. Waar de aanval op de christelijke beginselen, gelijk die historisch in het Europeesch Staatsleven waren ingeworteld, van den dag af dat het „écrasez Vinfame" uit de pen glééd, de christelijke relegie niet spaarde, kon het daardoor noodzakelijk geworden verweer kwalijk anders dan onder christelijke banier gevoerd worden. Dat dit geen eenheid van opvatting bij de uitwerking der christelijke beginselen waarborgt, wordt toegegeven, doch de partijen der linkerzijde geven in deze neiging der veelvormigheid aan die .der rechterzijde al zeer weinig toe. In beknopten zin is hier het gansche geding over dev christelijke politiek saaingevat en de daartegen gevoerde oppositie in al haar zwakheid ten toon gesteld. --- MEER LICHT. kIVIV I , Het Centrum, schrijft: Het anti-clericaal karakter der sociaal-democraten en aan hen verwante groepen komt steeds duidelijker aan ’t licht. Een te Zaandam opgerichte communisten bond heeft, blijkens achterstaand bericht openlijk den oorlog verklaard aan het dogmatiek kerkgeloof. En de sociaal-demoeratische onderwijzers vereeniginir heeft met groote meerderheid een besluit goedgekeurd van hun congres '’oo>' ue verplichte neutrale Staatsschool en derhalve tegen de vrije, of bizondcre scliool. Met tegen 10 stemmen en 3 blanco viel oeze beslissing. Het is zaak, van zulke feiten goede nota te nemen. Zij ontsteken het noodige licht over den waren aard en de ware bedoelingen der sociaal-democralie in haar onderscheiden vormen. --- Kijkjes in de rechtzaal. HEKERS EN STELERS. Er staan er soms terecht voor wie men slechts medelijden gevoelen kan, diep en mmg medelijden. Menschen, die hoe de nood soms nijpte andermans goed wisten te blijven, maar bij wie t ellende-hebben gaande-weg iets heeft, uitgedoofd van de mooie, vaste eerlijkheid die zoo krachtig was geplant en ontwikkeld in hen. Diefstal is verklaarbaar inden man die daar staat zonder werk, zonder brood, zonder centen om vveekhuur te betalen. En ik herzeg zoo’n mensch heeft recht op groot en diep-gevoeld medelijden. Maar niet hij die steelt, enkel om te stillen de stem van zijn hartstocht welke eindelijk sterker is geworden dan hij-zeif, omdat ie ze niet wilde beheerschen. De man die Donderdag terecht stond had best kunnen blijven een fatsoenlijk mensch. Hij was ongehuwd, hoefde voor kind noch kradite zorgen en verdiende een weekloon, dat zeker voldoende was voor ziju behoeften. Maarde drank. Deze man heeft zeven maanden lang gestolen, en weet men waarvoor ? Niet om brood te koopen voor vrouw en kinderen, want hij had er geen ; ook niet uit geldge°», omdat z’n hongerende maag hunkerde naar voedsel, want, nog eens/hij vercnende genoeg om Ie voorzien in zijn behoeften. . Neen, ..hij. stal enkel, om centen te hebben Voor drank. Hij stond daar sidderend, met neergeslagen oogen, zijn smal figuurtje nog nietiger wordend onder den blik van al die men’schen en fluisterend bekende hij ’t, hij had gestolen ; „Voor jenever.” Die man heeft misbruik gemaakt van vertrouwen ; hij heeft gestolen wat ie grijpen en vangen kon uit den grooten voorraad in ’t magazijn van z’n patroon enkel en alleen om te drinken. En als ..z’n tijd er werd een jaar geeischt om is” dan is. er. weer een nieuw slachtoffer van „de diana . Na zijn zaakje volgde er een, minstens even treurig. De beklaagde van zoo even' werd getuige en op ~ t bankje” nam plaats een vrouw uit ’t volk'. Niet een eenvoudige, wakkere burgervrouw, maar zoo een van t soort dier halfsiachtigen die toch o zoo gaarne meer zouden schijnen dan zij zijn Dat zag men aan heet haar verschijning. Dat bleek uit haar kleurig-]aken manteltje en ’t opgesmukte hoedje, waar twee van die snoeperig-veeren pluimpjes heel zwierig op heen en weet knikten. Die smidsvrouw wilde meedoen ; wou ook kanten dragen en bont en fluweel; zich aan de praatgrage buren vertoonen in onberispelijke glaeé’s. ■ , Maar haar karig weekgeld liet de kromme sprongen, noodig' om aan die dooddoeners te komen, niet toe. De zuclit-naar-groot-doen werd haar on-P’pl ~ Zij kocht voor een prijsje wat hij had weggenomen. , En nu zat ze daai te snikken over wat ze had misdaan. , . ~ ’t Kan waar zijn, oat me vrouw nu spijt heeft, dat ze item stelen ; dat ze gevoelt hoe ze vernederd is, gedaald in de achting van den achtjarige, die al best begrijpt wat z’n moeder misdaan heeft, zoo.ais de verdediger opmerkte m zijn welsprekend pleidooi.mriscluen heeft ze gebloosd, als men haai, ae heelster, met vingers nawees in ’t straatje waar ze woont. Dat alles is mogelijk, en dan heeft ze wezenlijk al zwaar geboet. En daarom verheugden we ons, toen we tegen de heelster slechts twee maanden hoorden eisclien. --- EEN WARE HISTORIE. Weet ge nog wel lezei, hoe wij, jongens, ons konden vergasten aan boeken van Cooper en Aimard ? Hoe we ons innerlijk verheugden als onze haren te berge rezen h” t genieten van griezelige moord- en voorgeschiedenissen, die doortrokken waren enkel en alleen van ’t onschuldige bloed der arme slachtoffers ? Hoe we ons vergaapten aan de stoffe, als we lazen van zoo’n herberg, waar een roofzuchtige kastelein in nndaernacliteriijk duister een toestel in bewegmg bracht, dat den armen reiziger met bed en al deed zinken ineen duisteren somberen kelder, waar deze dan uitgeschud werd Ai gruwelijk vermoord ‘ ... , . Dat was verdichtsel. Maar toch. heusch, t berustte op waarheid of, ten minste, 't kén gebouwd zijn op waarheid. Dat zal ik u bewijzen met een voorbeeld uit onze dagen. In Breda is een lmurt waar kroegjes staan die zich plechtstatiglijk doopten „hotel zus” en „café zoo” die de Volksbond beUtelt met veel minder mooi klinkenden naam. Nu woont ineen van die zaakjes een man van ’t type, dat boven geschetst werd. Hij is een roover, die zijn buit wegsteelt binnen de muren van ’t „logementje”. Er was een man gekomen, een schipper, en terwijl die schipper geen kwaad vermoedend. daar boven vertoefde, kwam de baas op z’n kousen de trap op sluipen, srrabbelde inde zakken van ’smans broek en stal er ’t geld ujt weg. Waarom hij dat gedaan had ? Ja, ziet u, de tijden zijn zoo slecht en er valt weinig te verdienen, terwijl de arme nogheéft te dragen den last vaneen groot gezin. Welk treui'ig lot den man al lang en hevig schijnt geplaagd te hebben, want hij heeft al tweemaal gezeten voor diefstal. Of zou hij wellicht lijden aan kleptomanie? Wie weet! Geëischt werd een jaar. --- Hulpmeststcffen. LEZING VAN DEN HEES HUIJZENGA. TE OSSENDRECHT. De heer D. Sneep opent de flink bezochte bijeenkomst, roept allen een hartelijk welkom toe en stelt aan de aanwezigen den heer Huijzenga voor in zijne hoedanigheid als nieuwbenoemd landbouw-leeraar in het westelijk deel van Noord-Brabant en geeft dezen het woord. De heer H. zinspeelt op de verandering sedert de aftreding van den heer van Hoek in Noord-Brabant ontstaan, namelijk de splitsing der provincie in twee afdeelingen, een oostelijke met ’s-Bosch en eene westelijke met Breda tot zetel. Te Breda benoemd, ligt zijn werkkring in deze streken, een werk kring dien hij genoegzaam bekend veronderstelt. Spreker zegt het te zullen hebben over het gebruik van hulpmeststoffen, doch de bemesting int algemeen, dus ook het gebruik van stalmest te willen bespreken : het is meer eene verstandige manier van bemesten int algemeen, waarover hij liet hebben wil- Daarbij moét in aanmerking genomen worden het snel of langzaam werken der gebruikte mest, de geschiktheid van den grond om plantenvoedsel vast te houden, het voorkomen van schadelijke stoffen inde mest. de behoeften der te teelen plant, de samenstelling van den grond. Spreker wil geenszins de stalmest van de baan dringen. maar zag gaarne eene bemesting van half om half, dat is een verstandig gebruik èn van stalmest èn van hulpmest. Men dient echter goed te weten, wat er inden grond zit ; dan eerst kan men oordeelen, wat er in moet gebracht! worden. En vervolgens moet men de behoeften der te winnen producten kennen. Nemen we, zegt spreker, een weinig aarde en gaan we die verwarmen, dan gaat de hoev'eelheid aarde in gewicht achteruit. Ze vermindert dus, en wel door de verdamping van het aanwezige water. Wordt nu die aarde zóó verwarmd, dat ze gaat gloeien, dan verdwijnt- ,er weer iets, namelijk de hu mos of teelaarde, deze vuurt op. Deze humus Js een zeer belangrijk bestanddeel van den bodem ; ze is ontstaan door ’t vergaan van plantaardige. stoffen. De kleur is zwart, vandaar, dat de bovenste aardlaag veel donkerder gekleurd is, als dieper in ieder heeft dat wel al opgemerkt. Humus heeft ook het vermogen, water op tenemen, en vast te houden, doet dus den grond langer vochtig blijven en stelt daardoor de planten in staat water op te nemen. Daarbij bestaat ze gedeeltelijk ook nog uit die deelen, welke- een plant behoeft, dus uit plantenvoedsel. Humus wordt ook spoediger warm en vergemakkelijkt wat op kleigrond van belang is -- de bewerking. Inden grond komen dus voor : water en humus. Doen we een hoeveelheid grond in een glas water, dan kunnen we, na flinke ontroering, de grove korrels en korreltjes het eerst zien bezinken, terwijl bovenin het water eene vuile kleur behoudt. Het bezonken e is het zand dat inden grond aanwezig was, hetgeen in ’t water blijft zweven zijn de kleideeltjes. Zand komt m alle gronden voor. Zelfs in kleigrond nog voor ’t grootste gedeelte nand. De grootere vruchtbaarheid van kleigrond ligt onder meer daarin, dat de kleikorrelljes zelf voor een deel planten voedsel zijn. Wij vinden dus inden grond: water, humus, zand, klei en verder plantenvoedsel. Wat is dit ? Om een goed antwoord op deze vraag te krijgen heeft men planten onderzocht, orn .te weten, waaruit ze bestaan: niet ééne, maar honderden. En men kreeg tot uitkomst dat in alle planten dezelfde stoffen voorkomen. We begrijpen, dat nu de leer der bemesting veel eenvoudiger werd, men wist nu, dat in alle planten hetzelfde voorkwam. Al die bestanddeelen te kennen is niet noo dig, omdat de -rond aan de meeste uit zich ttelf rijk genoeg is. Slechts vier: stikstof, phosphorzuur, kali en kalk moeten we kennen. De-grond kan daar behoefte aan hebben. Wat beteekent. dat ? Dat de plant er «iet. zooveel uit kan halen als ze voor een goede wasdom noodig heeft. Wat is nu stikstof ? Alles daarvan te vertellen zou geen zin hebben. Alleen z„ gezegd, dat de lucht rondom ons voor 4/5 uit stikstof bestaat. Stikstof is dus een gas, is dampvormig, is" niet zichtbaar, niet voelbaar, Ook komt stikstof in vasten vorm voor in meststoffen, als in ChiHsalpeter, in zwavelzure amoniak en ook in stalmest. In dien vorm wordt ze aan de planten gegeven. In de planten zit ze als eiwitstof. leder zal wel al eens een voedert abel bekeken hebben en daarop eiwitten aangetroffen hebben. Het hoofdbestanddeel van eiwit is stikstof. De eiwitten vervullen eene gewichtige rol, zoodat stikstof noodig is voor het leven. En kali dar.. Allen hebben zeker van potasch gehoord ; daarin komt veel kali voor. Het komt. bijna op hetzelfde neer. Potasch wordt, van plantenasch verkregen. Vóór de oprichting der soda-fabriekea werd uit potasch door uitspoeling een soort loog gemaakt yog»> ’j. wasschen. Phosphorus hebben we allen aan de ou derwetsche lucifers gekend. Aan den kop zit een laagje zuiver phosphorus, bedekt doof een lagje verf. Daar phosphorus licht ont* vlamt, vat zij bij de vrijving met den lucL fer vuur. Bij de verbranding van phosphorus ontstaat phosphorzuur. Dit komt veel inde natuur voor ; het wordt als meststof inden vorm van phosporzure kalk en su« perphosphaat aan de planten gegeven. Kalk is eene zeer bekende stof. Zij komt in alle gronden nagenoeg voor. Deze vier stoffen moeten onthouden werden en het is noodig, dat er eeen voldoende hoeveelheid in deri grond aanwezig is. Is er te weinig vaneen dezer stoffen, "dan gaat het mei de plant als met iemand, die een muur wil bouwen, b. v. van 4 M. hoogte, en van alles genoeg heeft, doch slechts eene hoeveelheid kalk voor een muur van 3 M hoogte. Het resultaat zal zijn, dat de muur slechts 3 M. hoog zal kunnen opgetroken worden. Is er bijvoorbeeld ineen stuk land genoeg van de andere stoffen om een oogst van 40 HL. per HA. te hebben, doch er is maar kali genoeg voor een oogst van 30 HL. dan zal men ook slechts 30 HL. per HA. oogsten. In dat geval moet het aan den grond ontbrekende bijgevoegd worden. Hier treedt de bemesting op. De oudste en voornaamste stof ter bemesting is de stalmest. Wat is s-taunest? De overblijfselen van planten, die, gekauwd, doorgeslikt, vermengd met verte-'ngssappen, de maag en t darmstelsel van het dier doorloopen hebben, de onverteerbare deelen dus van het voedsel der dieven, die als uitwerpselen uit het lichaam verwijderd worden, vormen met de urine en het stiooisel den stalmest. De stalmest is niet altijd even goed ; ze hangd veel af van den sard van het voedsel: hoe krachtiger voer, hoe heter de mest dat zal ieder wel uit de ondervinding hebben. Wordt het vee, gelijk de uitdrukking is, zoo maar door den winter gehouden, dan is de mest schraal. De stalmest moet goed bewaard worden. Men moet zich wachten voor verliezen in den mestvaalt. Vooral mag de bruine vloeistof door uitspoeling bij regen ontstaan, piet verloren Ioop»n in slooten, wat we maar ai te vaak zien gebeuren. In dat geval is ei voor het land een groot verlies, want het oniniddellrjk oplosbare van den mest zit in die bruine vloeistof, zoodal de kwaliteit van den mest achteruitgaat. Die bruine vloeistof moet dus inden mest blij’ven, of als dit onmogelijk is, op het land worden gebracht. Ook de aard van het strooisel is van belang. We zien strooien mat turfstrooisel, mei bladeren, strooi, plaggen, russchen van weiden. Bij heideplagen moet men oppassen, de plaggen niet te steken op lage ,zure grónden ; ze werken verkeerd op den stalmest zulke zure plaggen; ook mag men niet te dien steken, dan krijgt men te veel zand vooral van dat blauwe loodzand. Ook het steken van russchen in weiden wil spreker niet be vallen, hoewel de met dit strooisel verkregen mest Zeer humusrijk is. Maar het doet em altijd denken aan het gezegde van zijn voorganger, den heer van Hoek, dat. men het kan vergelijken bij de 'handelwijze van een kleermaker, die om een jas te herstellen, een slip snijdt van eene andere jas, en zoo ten slote toch maar één bruikbaar ktepdingstuk aflevert. liever zag spreker bemesting der weiden, waardoor van zelf meer en beter voedsel zou komen, en dus de gelegenheid tot vorming tot beteren mest eveneens volgen zou. Dat was een betere weg. Verder moet de mestvaalt dichtgetrapt worden, om lucht te weren uit de mest. Bij toetreding van te veel lucht ontstaat een groot verlies aan stikstof, dat zich in gasvormigen toestand verspreidt. De stikstofhoudende mestdeelen warden door de werking van onnoemlijke kleine diertjes, bateriëngenoemd, ontleed en de vrijgekomen stikstof ontsnapt. Goed vochtig houden is ook een bekend iddel om lucht uitte sluiten. Moet de mest lang bewaard worden, dan doet men goed hem met een halven voet aarde bedekken. Ook wordt aanbevolen, hem' direct met scheikundig conserveerende middelen te vermengen, b. v. met gips, of beter nog met zulke stoffen, welke reeds plantenvoedsel bevatten. b. v. met superphosphaat. of met kaïniet. Altijd echter zal men goed moeten vasttrappen. En nu het gebruik. Omdat stalmest humus m den grond brengt, is de aangewezen weg haar op het bouwland te gebruiken, liever dan m de weide, waar niet zoozeer de vorming van eene veel humus bevattende aardlaag liet doel is. Men zorge er echter voor, dat de mest niet boven op den grond blijvp liggen. Dan ontleden zich de lmmusvormende bestanddeelen, en vermindert de waarde van den mest; men moet den mest onmiddelli.ik. (vermengen. Heeft men staim-vi genoeg, dan kan men de weiden ook wel eens ër mee bemesten, en met goede resultaten. Voor 't overige is voor de weiden de kunstmest de aangewezen meststof. Hoewel nu inden stalmest alle stoffen, voor de planten noodig, voorkomen, zoo is ze toch eenzijdig samengesteld, d. w. z. dat niet alle stoffen in dezelfde verhouding voorkomen als de planten ze behoeven. Phosphorzuur b. v. komt er naar evenredigheid minder in voor, dan kali of stikstof. Men kan nu door veel stalmest wel phospin-r zuur genoeg inden grond brengen, maar dan is er van het andere veel meer, dan de planten kunnen gebruiken, zoodat dit overschot renteloos inden grond blijft liggen – afgezien nog er van, dat er geen verlies op is. Het is om deze reden, dat de ltulpmet zoo nuttig werken kan bij de stalmest: men vult het te kort komende eener zekere voedingstof aan, zonder daarbij van iels anders te veel te geven. De hulpmeststoffen worden verdeeld in kaliboudende, stikstofhoudende, phosphorzuurhoudende en kalkhoudende meststoffen. Van de phosphorzuurlioudende meststoffen behandelt spreker zeer uitvoerig de Thomasslakken. Zij zijn een bijproduct der staalfahricartie en bestaan vooral ilil phospUorzure kalk, waarvan het phosphorzuur niet in zuiver water oplosbaar is. Daarom moeide verdeeling zoo fijn mogelijk zijn,oïn, dat het phosphorzuur eerst opgelost kan worden inde zuren door de wortelharen der planten afgescheiden. Hieruit volgt ook, dat. voor uitspoeling van het phosphorzuur bij Thomasslakken geen gevaar bestaat, De werking is zeer langzaam. De voorkeur verdient het dan ook deze meststof reeds in het najaar uitte zaaien voor het volgende seizoen te teelen gewassen. Thomasslakken worden soms vorval.seht met gemalen pliosphoriten, waardoor het gehalte aan phosphorzuur wel verhoogd kan worden, doch de oplosbaarheid vermindert, de werking dus al te langzaam wordt. Superpho.sphaat wordt uit natuurlijke pkosphorische gesteenten bereid door middel van zwavelzuur. Het phosphorzuur is in water oplosbaar, doch gaat inden grond na oplossing opnieuw met kalk verbindingen aan, waardoor het phosphorzuur niet langer in water oplosbaar is, en neer slaat. Daardoor is liet gevaar voor uitspoelen van het phosphorzuur verdwenen, terwijl toch eeue verdeeling tot in het oneindig fijne is verkregen. In 't algemeen zal de superpliosphaat in het voorjaar moeten uitgezaaid worden. Op zeer kalkrijken grond zou de uitzaaiing ook zonder bezwaar in het najaar kunnen plaats hebben. Van de kalimeststoffen werden kaïniet en zwavelzure kalimagnesia genoemd. Deze stoffen worden getrokken uit de staszfurten kalimijnen waar ze in lagen opgehoopt liggen. Ze worden meer of minder gezuiverd en aan de markt gebracht, Door de oplosbaarheid in water is de werking snel. Na oplossing houden de, humus en de klei echter de kali vast, zoodat ook geene vrees voor uitspoeling bestaat. In kaïniet komt een plantengif voor: de Chloor. Daarom zal inden regel zaaiing inj het najaar- gewensclrt zijn, omdat dan de Chloor is opgelost en uit den grond is gespoeld. tegen dat de planten beginnen te groeien. Vooral aardappelen, suikerbieten en boekweit zijn zeer bang voor Chloor; bij deze gewassen mag dus geene kaïnietbemesting in ’t voorjaar plaats hebben. Graangewasen daarentegen storen zich niet aan Chloor. Geheel van Chloor gezuiverde kaïniet lieet zwavelzure kaliniagnesia of patent kali. Deze stof kan dus zonder gevaar m t voorjaar uitgezaaid worden. Ze werkt zeer sïïgl Tot de stikstofhoudende meststoffen behooren Chilisalpeter en zwavelzure amoniak | De laatste is een bijproduct der gasberei- – üing. Na uitzaaiing moet deze meststof eerst tot een anderen vorm overgaan, wat alweer | door de werking van bacteriën geschiedt. Zij verandert daardoor nagenoeg in Chilisaloeter. Zoolang de zwavelzure amomak inden grond niet werkt, wordt ze vastgehouden door liumusbestanddeelen, fcoodat ook bij amoniak voor uitspoeling geen gevaar bestaal. Chilisalpeter zou na oplossing wegspoelen, want dez wordt niet vastgehouden. Daarom mag de uitzaaiing eerst geschieden als de planten er al staan, althans zeker niet voor de zaaing der planten. Chili is dus de aangewezen stof voor de overbe■ mesting of de kophemesting. Eene b-emesting' bij gedeelten, bijvoorbeeld in twee keer heeft de voorkeur. Bij liet poten der aardappelen kan een gedeelte der Chili gegeven worden; en het andere begin Juni, als dc aardappelen boven den grond staan. Thans resumeerende wat de geachte spreker had behandeld, wees hij er op, dat Tho mas-slakken het langzaamst, superphosphaat, kaïniet en zwavelzure amoniak achtereenvolgens sneller, en chili het snelst yan al werkt; dat alle genoemde stoffen vastgehouden worden met uitzondering van chili, die dan ook uitspoelen zou ; dat evnwel op kalk- ep humusarmegronden ooi hij de andere meststoffen gevaar van uitspoeling bestaat; dat alleen kaïniet voor de planten nadeelige stoffen bevat; dat zware kleigronden weinig dankbaar zullen zijn voor eene kali-bemesting; dat gronden rijk aan phosphorzuur die intusschen niet zoo heel veel voorkomen geene bemesting met superphosphaat of Thomasslakken behoeven ; dat, ten slotte, liet gebrom der hulpmeststoffen naast de stalmest de gezondste wijze van bemesting is. Tot toegift knoopte de heer Huijzenga aan Zijne lezing nog eene interessante beschouwing vast over den bijzonderen invloed die de vlinderbloemige gewassen uitoefenen ten aanzien van dein den bodem aanwezige hoeveelheid stikstof, en van de wijze waarop deze planten voor zichzelf de noodige stikstof opnemen. Hierbij gaf spreker tevens een historisch overzicht van den teelt van Vlinderbloemige gewassen in ons land. Een luid applaus bewees, dat de aanwezigen met genoegende leerzame rede van den hr Huijzenga hadden gevolgd en zeker was de heer D. Sneep de tolk van allen, toen hij deii geachten spreker voor zijn onderricht zijn hartelijken dank betuigde en de hoop uitsprak nog dikwijls eene dergelijke gelegenheid tot, ontwikkeling der landbouwers topengestelcl te zien. ---