WAT lEDER WETEN WIL WIST U REEDS..... (Ton onsen geneeskundigen medewerker.) CXXIV. dat nu de griep weder voor het grootste gedeelte geweken is velen nog '•ondloopen met de akelige naweeën enan, zooals daar zijn spoedige vermoeidheid, energie-gebrek, eindelooze hoest, vooral des nachts, pijnlijkheid inde borst enz. Daar nog nagelaten de resten van daogriepcomplicaties, zooals middenooraandoemugen, bronchiaaicatarrhen, blaaskl achten, enz. En een en ander is wel begrijpelijk en verklaarbaar cck. De griep toch is een ernstige infectie en eisclit ieder jaar slachtoffers, dit jaar nu weer opvallend veel onder ouderen van dagen, in 1918, de ernstigste grieptijd van de laatste eeuwt-n, waren het vooral de jongeren, die ais slachtoffer van de vreeselijke ziekte vielen, dit jaar de ouden van dagen en men zergt erbij, dat de longaandoeningen, als complicatie, de oorzaak waren. Wat het ook zij, een feit is, dat die ernstige infectie der griep vaak nog weken lang het stempel van de lichaamsvergiftiging op het organisme drukt. Men hoede zich inden hersteltijd der griep dus van groote vermoeienissen, men zorge voor geregeld en extra voedsel, slape wat langer des morgens, en wat zonwat ieder kan, men ga des avonds vroeg naar bed. Dat kost niets en de eerste siaap is nog altijd de beste. Het zal in sommige gevallen zelfs nood'g zijn dat de herstellende voor tijd en wijle rust zoeke, zoowel naar ziel als naar lichaam. Het is dan noodig, dat ineen daarvoor geschikte inrichting de reconvalescent zich terugtrekke, want de tijd van herstel aan zee of bosch is nog niet aangebroken. Het „veranderen van lucht”, zooals men dat inden volksmond noemt ,kan niet anders dan aanbeveling verd'enen, want door andere omstandigheden dwingt men het lichaam zich aan te passen en daarvoor is lichamelijke en geestelijke drang noodig, die zich openbaart in een verhoogde vitaliteit en lichaamsenergie. In daarvoor geeigende gevallen zal een hoogte zon-kuurtje heel veel goed kunnen doen en door vele artsen worden aanbevolen. dat tand’nfeciies als oorzaak van allerlei stofwisselingsziekten inden laatsten tijd weder de belangstelling hebben van de geneeskundige wereld .Reeds in 2500 vóór Christus wijst een Assyriscb geschrift, in spij karletters, op het feit, dat vele aandoeningen van den rug. hoofd, voeten, een oorzaak vinden ineen slecht gebit. Er is dus, ook wat dit betreft, niets nieuws onder de zon. Het eerst hebben Amerikaansche, daarna Engelsche onderzoekers deze zaak aangepakt maar i* de laatste jaren is het weder „up to date”. In hoeveel gevallen een tandhaard als oorzaak vaneen ziekte is aan te nemen blijft echter vóorloopig nog een raadsel. Onderzoekt men de slechte tanden, dan vindt men bacteriologisch altijd een samenstel van bacterie; soorten ,voornamelijk Streptococcen, pneumococen, staphylococcen. De trouwe lezers van deze rubriek zullen zich deze namen, met de daarbij behoorende ziektebeelden herinneren. Dienovereenkomstig neemt men van somnrge, z.g. cryptogenetische, dat zijn „verborgen” ziekten, de mondaandoeningen als oorzaak aan. Zoo kunnen streptococcen-haarden ineen rotte tand of kies jarenlang rustig blijven, maar op een oogenblik, als het weerstandsvermogen van het, lichaam tijdelijk is verminderd, kunnen ze zich in het bloed verspreiden, de z.g. metastatische infectie geven, die niet ten onrechte gevreesd zijn! dat het op 26 April a,s honderd jaar geleden is .dat Prof. Billroth .werd geboren, waarvan we in het dageüjksche leven heel vaak toepassen een verbandstof. die bij het eerste in de geneeskunde gebruikte en naar hem werd genoemd, het z.g. „Billroth’s batist”. Het wordt gebruikt bij zg. natte verbanden en heet inden volksmond meestal „taft”. Hij was een groot cb'rurg en reeds op 31 jarigen leeftijd professor in Zurich. Heel veel belangrijke operaties van zijn uitvinding worden heden ten dage nog toegepast . dat in het voorjaar bij sterk groeiende kinderen de phosphorzure verbindingen weder van groot belang zijn. Phosphorzuur toch is een onmisbare bouwstof voor verschillende celbestanddeelen (lecithine, cephaline, nuclemezuur). Het bevordert de aanmaak en het onderhoud van ons zenuwweefsel en. verhoogt de werkzaamheid van onze hersenen en ruggemerg. Vroeger zei men alreeds. Ohne Phosphor kein Gedanke! Ook speelt de phosphor uit onze stofwisseling een belagrijke rol bij de spierfuncties. Een eenvoudig ouderwetsch ,maar heel juist middel bij sterk groeiende kinderen is dan de phosphorlevertraan, d;e heel oud maar toch weder heel modem is. Men vrage in daarvoor in aanmerking komende gevallen den huismedicus. dat heel veel jeukonde huidaandoeningen berusten op kleine vergiftigingen ,vaak uitgaande van rotte partijen in bananen en andere vruchten, die door de vorst ernstig hebben geleden en daardoor tot bederf zijn overgegaan. Die ontleede gedeelten geven alle mogelijke kleine darmrottingsprocessen en daardoor ontstaan blaasjesvormige. sterk jeukende huidaandoeningen , die heel makkelijk ontsteken en korstvorming geven. Laat men nu het kind maar dooreten, dan geneest de aandoening nooit. Men wachte zich daarom voor bedorven fruit en geve anders maar Liever niets. Zoo zien we inden laatsten tijd practisch geen Hollandsc-he appels meer, want daarvan smullen de buitenlanders, die schijnbaar de Hollandsche producten beter waardeeren dan onze landgenooten. De importfruit is makkelijk ongaaf en daardoor bedorven, hoewel men . aan de schil niets ziet. Die rotte partijen uit de buitenlandsche appels kunnen ook de bovengenoemde aandoeningen geven. Men lette er op. ~Un homme avertit en vaut deux!” ....,.dat men vroeger altijd aannam, dat ouden van dagen veel gevoeliger waren voor , ziekten, als de jongeren in ons midden. Dat is niet waar. Hoewel uitgebreide statistieken over de seniele morbiditeit ontbreken, zoo is vastgesteld, dat de dispositie van grijsaards voor diverse ziekten veel kleiner is als bij jongeren .Heel ongunstig wordt de stand van zaken als men een oude van dagen de automatie van het leven afneemt. Neemt men ouden van dagen uit- en inwendig uit den sleur van hun dagelijksch leven, zooals b.v. van woning veranderen, gedwongen bedrust, pensioneering ,verandering van kost, zooals b.v. bij een streng dieet noodig is, dan geraakt het seniele organisme uit het evenwicht met alle gevolgen van dien. ledere psychische inwerking op den persoon, een verplicht stellen van baden bij eenvoud'gen, het verbieden van slechts kleine hoeveelheden alcohol, waaraan de persoon gewend was, kunnen gevolgen hebben van onverwachten ernst. De vagebond gaat In het propere en gezellige ziekenhuis dood, en verkiest het zwerversleven in wind en weder boven de goede verpleging! Men gebruike dus de automatie van den ouderdom op juiste wijze en verandere aan de leven som stanrl ishedlen van ouden van dagen niet dan bij groote uitzondering. Want ook de sterke, veranderaar wenscht graag oud te worden en zal met evenveel, weemöëd zich verzetten tegen veranderingen inden sleur van het ouderdomsleven, als zijn grijsaardstijd ook eenmaal is aangebroken! --- STEENBAKKERIJEN TE ZUNDERT Aan welke eischen moeten goede baksteenen voldoen WAAR VROEGER STEENOVENS BESTONDEN >. Als men de heel oude geschiedenis van ons vaderland leest, dan vindt men daarin, dat de eerste bewoners ’ dezer landen, waarvan nadere berichten tot ons. zijn gekomen, leefden in hut ten van hout en stroo, maar, bestreken met klei of leem. En het is . nog niet zooveel tientallen jaren geleden dat hier en daar nog hutjes werden aangetroffen, gemaakt van vitsel, dat is stroo tusschen balken en latten, en het geheel bestreken met leem. Tot zelfs de schoorsteen bestond vroeger uit. deze. bouwstof, snaar was dan zoo dicht met leem beplakt, dat gevaar voor brand gering -was, aangezien alleen. een laag vuurtje inden haard werd aangelegd en de schouw het ruim manshoogte, énkel uit klei bestond en geen stroo bevatte, En al worden er tegenwoordig geen woningen meer gebouwd van enkel vitsel, vele boerenschuren ten platten lande worden nog heden ten dage gemaakt van dit eenvoudig en . goedkoop materiaal, dat de boe ren vinden in hun eigën bedrijf of op hun grond Leem, ■of beter gezegd klei, is een ontledings product van veldspaathhoudende gesteenten en dikwijls verontreinigd met rkalk, magnesium en ijzerverbindingen, waardoor vaak die verschillen worden veroorzaakt. Ze laat zich vochtig uitmuntend kneden en behoudt na opdroging denzelfden vorm. Hierom is zé wellicht door de oudste bewoners dezer , landen gebruikt, om de wanden hunner woningen af te striiken en beter dicht te maken. Wordt zé stérk verhit, dan gaat ze ineen harde steensoort over. Leem wordt er in Zundert op tal van plaatsen gevonden, soms vrij dicht . aan de oppervlakte, soms op tamelijke diepte. En al sedert vele eeuwen zelfs, heeft men ■ hier de kunst verstaan van klei of leem steenen te bakken. --- Goede baksteenen. Goede baksteenen moeten aan bepaalde eischen Voldoen, willen ze voor bouwwerken geschikt zijn. Inde eerste plaats moeten ze hard en stevig zijn,, om het gewicht van hooge muren te kunnen dragen, en mogen ze geen holten of scheuren vertoonen; ze moeten van binnen een gelijkmatige structuur .hebben, teneinde de metselaar met zijn truffel of truweel ze in elke verlangde richting op de hand zou kunnen door slaan; ze moeten voldoende poreus zijn, om toegankelijk ie zijn voor de metselspecie en verwerkt te kunnen worden in sterke, hechte muren, ze mogen onder den invloed van lucht en vocht niet te spoedig afbladeren en verbrokkelen Ze worden inden regel beoordeeld naar de kleur en de klank, waarbij die met helderen klank als de beste- worden beschouwd, die zijn ook gewoonlijk het hardst. De leem of kleibankeb welke -nien in Zundert aantveft zijn niet alle van dezelfde samenstelling, (naar op’ verschillende plaatsen heeft men er .steenen- van gemaakt en ‘de bouwtvêritoffi in de gemeente zijnde overtuigende bewijzen,: dat hier in vroeger jaren reeds Zeer goede, sterke stéeiien werden gebakken. Bij het afbreken -der oude kérk • hééft men sfeenen van verschillenden vorm uit de muren gehaald èn ook van verschillende hardheid. En er valt niet' te zeggen : hoe oud die kerk precies was. En dat die steènen sterk zijn en den tand des tijds kunnen weerstaan wordt ons aangetoond inden nog recht 'staanden ouden toren, wiens hooge muren nog geen teekenen van afbrokkeling • of slijtage te zien geven. Vermoedelijk zijn die steenen inde buurt der dorpsstraat ergens gemaakt, al valt niet met zekerheid aan te wijzen, van welken oven ze afkomstig zijn en door welken steenbakker ze zijn geleverd. --- Steenovens. Op verschillende plaatsen in Zundert hebben steenovens gestaan, d.w.z. het waren gewoonweg klampen, waarin de steenen zelf den oven vormden, ze werden zoodanig opgestapeld, dat er stookgangen inden iioop waren waarin takkebosschen en hout werden gebrand. Zulk een steenoven was niet kostbaar, men had alleen ruimte noodig om leem te steken en een groot plein om de steenen te drogen. De leem onderging gewoonlijk een kleine. behandeling, nadat hij goed uitgevroren was, werd voldoende nat gemaakt en in vormen gesmeten, die eerst van scherp zand werden voorzien om de steen er goed uitte krijgen. Door kleine jongens werden de sfeenen naar de pleinen gebracht en daar plat neergelegd om te drogen. Na verloop van zekeren tijd werden de steenen op de kant gezet en later vaak aan losse hoepen, waar de lucht goed doorheen kon waaien. Die laatste droogplaats was vroeger dikwijls de oven zelf, waarin het vuur eerst werd aangestoken als de grauwe steenen droog waren geworden. Van die gewone steenovens, ook wel veldovens geheeten, hebben er bestaan in het „Leemsgat” en bij liet „Méreltje”. Zoodra de bakker het bedrijf-moe was, ruimde hij de steènen op en ge bruikfce het plein weer voor cultuurland. De putten, waar de leem uitwas gehaald, bleven soms als gevaarlijke diepe kuilen achter of werden dicht gemaakt met zand van hoogere perceelen. De meeste inwoners van Zundert weten niet meer, dat deze twee steenbakkerijen werkten, maar dat er volop leem zit, en zelfs dicht aan de oppervlakte wijst de bodem daar wel uit De weg is er bij regenachtigweer erg glibberig. Twee andere steenbakkerijen hebben tot voor korte jaren steenen geleverd, d.z. die van Egeldonk en inde Veldstraat. Wat er de oorzaak van is, dat deze twee bedrijven zijn stopgezet, valt moeilijk te zeggen, of het moest zijn, dat de eigenaars der terreinen er tegen op zien zich meer modern in te richten ten einde te eoncurree ren met de tegenwoordig steenfabrieken. |op Achtmaal werkt nog altijd een steenbakker op de meer ouderwetsche manier voort en bakt steenen, die met takkenbossdhen en hout worden .gestookt. Order Wernhout daarentegen is een groote steenfabriek opgericht, die naar de eischen des tijds ingericht is. Daar rijst de hooge schoorsteen fier inde lucht, daar worden inden ring oy.en droge steenen binnen gereden, terwijl op andere plekken de steeren worden uitgereden, daar wordt de leem gekneed met machines, en de steenen machinaal afgesnedeh, als de klei. kiomp volgens lengte en breedte der steenen uit den trechter puilt, daar worden steenen gebak-' ken op meer moderne wijze. Daar worden ze per tram of per auto vervoerd in en biuiten de gemeente, maar het zal voor de groote concurrentie wel een bezwaar blijven, • dat de fabriek niet aan een vaarwater is gelegen, en dat zal er wellicht nooit komen. --- Folkloristische Sprokkels Het Wonderbaar kruis van Srundel. Inde aflevering „Sprundel” van de bek® serie ~I)e Parochiën in het Bisdom Breda” 't de hand van den Brabantschen historie-kent ( bij uitnemendheid, Pastoor Juten, wor'dt voor . eerst de altijd zeer duistere geschiedenis vap Wonderbaar Kruis van Sprundel helder beli®11 t ijl Nog steeds is deze overoude volksdevotie D . | geheel uitgestorven, hoewel ze natuurlijk . verre na niet die vermaardheid heeft, welk® rond 1500 bezat. We citeeren : „Het meest , i langrijke uit Sprundels verleden is de vereen vaneen wonderbaar kruis. Inde Sacristie hangen copieën van twee drukte gravuren, welke den oorsprong dezer u votie willen verhalen. De eene geeft de afbeelding vaneen ktri kerk, waarboven ineen banderol staat de naa,, Sprundel. Op het ommuurde voorterrein gra' # eenige personen inden grond en vinden kruisbeeld ; tegenover hen knielen vier an®1 personen vol eerbied neer bij het teeken der v„ lossing. Op de andere staat een groot kruis c" den op een altaar, waar voor eemge perse" > geknield zitten, terwijl krukken en andere v° j werpen aan den muur wijzen op het verho"1 gebed der toestroomende geloovigen.” In 1626 en 1629 werden zelfs ~begank®"j* vaantjes” vah het H. Kruiste Sprundel uit» deeld. , Het ontstaan van deze devotie, welke in, Li Octaaf van St, Jan duizenden uit de Baronie . het Markiezaat naar Sprundel ter bedevfr . deed gaan, valt waarsch nlijk in ’t midden " vijftiende eeuw. Het beste bewijs, dat de toeloop naar dit ders zoo stille dorpje in het St. Jan Octaaf, – « weldig was, ligt in het feit, dat in 1525 Nico'®,9 Christi, Pastoor van het Bergsche Begijnhof, % van ketterij beschuldigd werd, zich ergerde ® de vermaarde bedevaart naar. Sprundel, die bij de „duvelsvaerden” rekende. .•gJJ .Eigenaardig Middeleeuwsch was de wijze offeren bij gelegenheid van de Octaaf-viering-Niet alleen in geldswaarden, ook in nat" werd geofferd, eieren, boter, hoenders, vlas. Nog altijd is er in Sprundel het z.g.n. gangsstraatje” bekend, zoogenoemd, wij' jaarlijksche processie daar langs trok. Om gen kijk te geven op dit overoude Sprundel3 kerkelijk feest, dat naar Middèleeuwsche met een kermis gepaard ging citeeren wen ’ -maals. (bl. 145). „Eenige dagen te voren werd de kerk scb gemaakt en met slingers van groen en gek'eU0p napier versierd. Inden nacht van Zaterdag Zondag werden de klokken geluid. Na de Hoogmis, waarin de pastoor de bet"6 j nis van den dag had uiteengezet en gewezen ~ de veie wonderen hier verkregen, trok de VT°C$ sie naar buiten door de Zandstraat achter . kerk, welke te voren was opgemaakt en vers'eL Voorop gingen de schutters met hunne wapende godsdiènstige broederschappen volgden & hunne schitterende vanen, daarachter het door, dat door vreemde zangers versterkt .v door instrumenten begeleid, godsdienstige "e ren zong. De pastoor droeg het H. Sacrament, oror'L, door priesters uit de omliggende aorpen, 'vö bij zich aansloten, de schepenen en de offi<"eLjj van andere plaatsen. Voor de goede orde vv'al aanwezig de gerechtsdienaars van Etten.” Na 1639 schijnt het H. Kruis verdwenen ta z|IJj maarde Ettensche dichter-schout Pieter N"" schreef dat zelfs op ’t eind der 17e eeuw de ' loop nog bleef voortduren. H. ** --- VAN EN VOOR HET LIEFHEBBERIJ TOONEEL IS DILETTANTISME UIT DEN BOOZE ? Een antwoord aan Wabo (Ingezonden) Ook met de deur in huis. Wabo geeft blijk van het dilettantisme niets, maar dan ook niets af te weten. Hij snapt er niets van. Hij praat zoo maar wat in het wilde weg, gooit met groote woorden en gebruikt aardigheden in plaats van argumenten. Zijn aardigheden raken nog niet eens den uitersten bast van het onderwerp. De kern kent hij bliikbaar niet, en het lust ons niet hem die hier te leeren kennen. Daartoe is Wabo blijkbaar tezeer ingenomen tegen het tooneeldileitantisme. Wabo doet als iemand, die geen argumenten bij de hand hepft. Hij slaat aan het badineeren en kleineeren Hetgeen zeer goedkoop is. Maar hetgeen het lezende publiek tegenwoordig gelukkig naar de juiste waarde weet te schatten. Hij vergelijkt ook al een bewijs van zwakheid ongelijkmatige machten met elkaar. Den grootstee met den kleinsten, Royaards met een dilettant. En dan nog wel een dilettant van het allerberoerdste soort. Dat is natuurlijk een enormiteit. die ieder welmeenend beoordeelaar onmidde'lijfe snapt. Wij kennen bosies bekwame geleerden, journalisten, kunstenaars en tooneelspelers, die nimmer een eigenliike school voor dat vak hebben doorloopen en desniettemin heel wat op hun gebied presteerden. En waar baseert Wabo zijn meening op. dat de dilettant als zoodanig geen opleiding ontvangt ? Wabo weet blijkbaar niet, of wil dit nief weten, dat er genoeg regisseurs zijn, die avond aan avond wekenlang de dilettanten instrueeren. Wanneer Wabo dan ook had gezegd, dat men had te zorgen voor goede regisseurs, hadden wii hef tenminste in één ding met hem pens kunnen zijn. Het eenigp argument, dat Wabo geeft, is. dat het nuhliek gedwongen wordt de „smaakontwriohting” mede te maken. Kom, kom, Wabo, dat weet U zelf wel heter. Dat is pure waanzin. Men komt omdat men zin heeft,. Zelfs is men op de buitenplaatsen nog niet zoo geblaseerd, dat men komt. omdat men denkt, dit aan zijn standing verplicht te zijn. Wij durven te beweren, ondervonden dit meer malen, er wordt op het gebied van tooneel-dilettantisme veel gepresteerd, altijd gezien in het kader van de omstandigheden en de plaats, waar het gegeven wordt. Zij. die zich hoven die omstandigheden en boven dip nteats verhpven voelen blijven gerust weg. Maa»' laat Wabo dan ook in dat kringetje vertoeven en niet trachten de huifenmenschen al te yeer fe lokken naar theafer-erenoee-ens, waar bij zij 11rm wel Groote Kunst te genieten krijgen maar tevens stukken, waarvan da katholieke bladen telkens moeten laten hooren „voor volwassenen” of „ontraden". Het voordeel van de onderlinge samenwerking, het onderlinge verkeer en zoovele andere yoordeelen van het tooneel-dilettantisme zullen wij, voorloopig althans, niet bespreken. De toon van het door Wabo geschrevene doet ons vreezen, dat het tevergeefs zou zijn. De badineerende termen ais „verheven boven elke vorming”, „wettelijke bescherming”, „onkruid” en zoovele andere kunnen met een gerust hart worden gerangschikt onder de rubriek „leege frasen”. Alleen nog dit Wabo. U bent onredelijk. Gewild of ongewild. U neemt om te argumenteeren EEN categorie en wel de beroerdste en vervelendste vaneen heele klasse andere personen. Die eene categorie ontleedt U di oven dien nog onvolledig en eenzijdig). Daarmede tracht U iets te vermorzelen. Dat is onbillijk. Vooral als U daarenboven nog bliik geeft, dat wat U wil vermorzelen, niet in werkelijkheid te kennen. Tk hoop U in deze rubriek nog eens te ontmoeten. FREJO. --- „IS DILETTANTISME UIT DEN BOOZE ?" door ROMBOUT PANCRAS (Antwoord aan Wabo Wabo beweert dus ronduit: toon eel- dU dit. autisme is uit den booze. Wabo wil dus het tooneel-dilettantisme daarmede zijn bestaansrecht ontnemen. ( Wabo baalt bij het woord „tooneel-dilettantisme waarschijnlijk minachtend de schouders op. Ik doe dat niet. Ik ben niet van zijn meening. „Voor elk vak is scholing noodig”, zoo zegt Wabo. En hij heeft gelijk, En dezelfde Wabo noemt dan ruim een dozijn vakken op, waar scholing noodig bij is. Op die manier maakt Wabo zich recht duidelijk .En dat is mooi van Wabo. Door deze vergelijking, wil Wabo ons dus duidelijk maken: Voor het vak tooneel-dilettantisme is ook scholing noodig .Anders gaat immers de kracht van zijn,heele vergelijking verloren.. Dan vraag ik me af: Is tooneel-dilettantisme een vak? Wanneer ik aan een tooneel-dilettant vraag: „Zeg, Janssen, aari welk vak doe jij?” Dan zal | hij toch niet zeggen: „Och, ik doe aan tooneeldilettantisme.”’ Tooneel-dilettantisme is geen vak. ’t Is liefhebberij. Wanneer Janssen er zijn beroep maakt, heeft hij scholing noodig. Dan is het een vak. De dilettant hoeft niet geschoold te zijn. Voor den regisseur is grondige kennis van het tooneel zeer gewenscht .Een goede reg e is werkelijk van groot belang voor een dilettantenclub. De regisseur kan en moet zorgen voor een goed stuk, goede rolverdeeling ,passend décor enz. Het hoeft natuurlijk niet allemaal van den regisseur te komen, maar toch voor een groot gedeelte. Wanneer er dan verder een goede geest inde club heerscht, zal het heuse!) niet zoo gauw tot „onartistiek gepeuter” afzakken. De enkele guldens, die de kleine ma-.i per jaar op zijn budget kan uittrekken voor amusement worden dan werkelijk goed besteed (niet aan het „bal na”; dat is maar alleen inde stad). En zooals ik bet hier nu aan het vertellen ben, wél, ik kan gerust zeggen, zoo is het op verreweg de meeste plaatsen in ons Brabant, in ons Zeeuwsch-Vlaanderen en. in het Belgischs Vlaanderen.. tenminste als ér een tooneelclub is! Om een versch voorbeeld te nemen uit mijn omgeving. Zondag 17 Maart is in Zundert door de Rederijkerskamer „’t Eglantierke” uit Hoogstraten (dat we in zekeren zin ook een dilettantenclub kunnen noemen) opgevoerd „Freuleke” (schrijver Roelvink). U liadt het moeten zien. U zou het woord ,jon artistiek gepeuter” al gauw een beetje wantrouwend aankijken. En u zult evenmin zeggen „De buitenman even wel doet beter zich een keer minder te vermaken en zijn geld te spendeeren aan iets goeds”, wanneer u Tweeden Paaschdag eens in datzelfde Zundert „Gekruisigd” (sehijver Prof. Frencken) óp kon zien voeren dooreen Zundertsche dilettanten club. Maar ja, dat zult ü wel niet doen, want u geeft immers den vaderlijken raad zulk streven toch niet te steunen. En in Zundert is het heusch niet alleen zoo. „De kwaal der uithuizigheid woekert welig” zegt Wabo en hij heeft gelijk. Maar door het goede dilettantentooneel, eh in het Zuiden is het goed , wordt dat vergif veranderd in. gezonde kost . En spreekt a.u.b. niet van dilettantistisch onkruid. Dergelijk soort onkruid is er. Maar allemaal? Nee, op geen stukken na. Wabo sprak ten opzichte van dergelijk soort onkruid in liet algemeen. (m.a.w. ten opzichte van alle dilettantisme) en dat mag Wabo niet doen. – U zegt ,dat Royaards pas na zijn honderdste voorstelling tevreden was over zijn werk. Maar daarmee is het dilettantisme niet veroordeeld. ’t Hoeft heusch niet a la Royaards te zijn voor we pas kunnen genieten. Als „Herman -van het Dagblad” een gedichtje maakt en ik vind dit nog lang niet zoo mooi als bv. ~’t Schrijverke” van Guido Gezelle, dan mag ik daardoor Herman zoo nog maar niet veroordeelen. En wanneer de. spelers zich als eens Duses én Bouwmeesters kunnen wanen... wel een teeken dat het nog zoo slecht niet gegaan is ’t Tikje mensehelijke zwakheid er buiten gelaten. Pure smaa k-ontwrichling? Nee, als de regisseurs maar voor goede stukken zorgen. En dat, gebeurt ook. „’t Eglantierke” uit Hoogstraten speelde zooals ik zei „Freuleken”, maar ook het vorig jaar „Waar de sterre bleef stille staan” en meer dergelijke. Wanneer er voor den gewonen buitenman „Gekruisigd” opgevoerd wordt, stukken van Nielen, ja van Hevermans, spreek dan vooral niet van sm aak-ontwrichting Tooneel-dilettanten repeteert flink en speelt nog flinker tooneel. , Repeteeren is prettig”, zei Wabo, .en ik zeg erbij: „Tooneelspelen is nog prettiger en vooral zéér, zéér nuttig. --- VERKADE OVER REGIE Eerste zorg is: de rollen goed verdeelen ' De heer De Haas heeft een gesprek gehad met Eduard Verkade ,en hem gevraagd naar zijn op vatting van regie. „...Daar kan ik moeilijk op antwoorden... Wèl weet ik, wat ik onder de taak van regisseur versta... Au fond is die taak tijdens do repetities inde zaal te gaan zitten en nauwkeurig af te wegen in hoeverre hetgeen de spelers geven het algemeen-menschelijke inde toeschouwers als massa! raken kan... natuurlijk rekening houdend met den aard der rollen. Ineen voorstelling moet datgene domineeren, wat een heterogeen publiek bindt en pakt. Inde kern heeft de man van de galerij hetzelfde soort „medegevoel” als de man inde stalles ;daarom moeten wij het wezen der sentimenten geven, zooals het door iedereen op dezelfde wijze gevoeld wordt.. Een stuk dat niet een algemeenmenschelijke gedachte inhoudt ,is waardeloos en indien deze gedachte slechts vaag is aangegeven, moeten we trachten haar te versterken. Het is m.i. niet slechts geoorloofd maar zelfs wenschelijk,, dat de regisseur een stuk zoo mogelijk op een hooger niveau brengt, dan het staat mits hij de door den auteur in het stuk vastgelegde verhoudingen eerbiedigt. In het algemeen is het dus de taak van den regisseur een plastische schepping te leveren ,binnen de grenzen hem dóór den schrijver gesteld!... Met deze uitspraak geef ik reeds vluchtig de verhouding aan tusschen vertooning en stuk. Het is dezelfde verhouding als die tusschen een architectonische teekening en het bouw wérk met dit verschil échter dat de regisseur, niet alleen den tekst ,doch ook wat tusschen de regels in'staat in ©en plastischvisionairen vorm heeft te gieten... Overigens moet de regisseur .evenals de architect voor een harmonischen bouw van zijn schepping zorgdragen; de derde verdieping „rust” op de eerste en tweede., en het derde bedrijf „rust’ op de beide voorgaande bedrijven; geen oplossing zonder vraag en geen vraag zonder „oplossing”.,. Regisseeren „op het verhaaltje5’ i.s een photographie maken., terwijl het doel moet wezen, het publiek een schilderij te toonen... een schilderij te toonen... een schilderij met diepte... Nu weet ik heel goed ,dat een massa menschen het onder scheid tusschen een photo en ©en schilderij niet zien of zelfs een photo „mooier’ ,meer lovenswaar en natuurgetrouw vinden dan een j derij. Over lien kan ik echter niet praten. „diepte” vaneen schilderij wordt v'érkr'iP door het naar voren brengen van bet lijke -dat is het „religieuze” inden De „diepte” van ’n toorieelvoorstelling wordt ' 0 kregen door ’t naar voren brengen van ’t iijke inde toeschouwers... Dit heb ik „verSe telijking” van het tooneel genoemd... Nooit e^e, ter – bedoelde ik daarmee dat het tooneel sproken religieuze tendenzen zou moeten S „een religie zou moeten stichten” dat kan ja tooneel immers niet; wèl dat het toonee' ,;i religieuze gedachte inde menschheid zou n)°e ;s „aanwakkeren”.. Het religieuze bewustzijn thans zeer vaag, religie inde menschen gen kunnen we niet ,dus moeten we er ons beperken, het, religieuze sentiment .waai’ aanwezig is ,voedsel te geven en het nimtf>eGejs nisch af te breken... In wezen beteekent dit anders dan: de gevalletjes en het grove® i*l van het tooneel verbannen, het menschel'Jb vde figuren naar voren brengen. Nemen vve.,,riit „Mary Dugan”... Op het effect gespeeld dit stuk voos en onbelangrijk ,maar het zedelijk bewustzijn in elke figuur naar brengen, krijgt het stuk beteekenis; het ”eterl;e‘ op de toeschouwers wordt er des te sl d00r... De regisseur kan alleen dan het mensete ?yii in zijn vertooningen naar voren brengen, a, aj0o» acteurs in staat zijn hun menschelijkhe,,i hun rol heen te laten stralen, den inne jP" kant vaneen rol naar voren te brengt'l • gaat er dus niet allereerst om, of een acteva rol „technisch” spelen kan, maar of het 1 nie“ ter van de uitte beelden figuur eersw een facet van zijn eigen karakter... „f en tevens zwaarste zorg voor den reg'isse dus; de rollen goed te verdeelen....” --- ROYAARDS ALS DILETTANT ROYAARDS ALS DILETTANT In haar tooneelrubriek vertelt mevrou"' Gogh—Kaulbach in „Favoriet” 'VVll'-n „T.n mijn kinderjaren ken.de . not * % Royaards, toen zelf nog een jongen, die v e> zusjes een poppentheater in elkaar knot- g vff' het op een kinderpartijtje van die toonde. Nog goed herinner ik mij, hoe v ne meisjes, genoten van die vertooninge‘ • zell „Wat later voerde hij met zijn vr*el?{jklJe te beven. „Dit alleswas in Beverwijk. jaats w „Ook herinner ik mij in diezelfde htto) V|;, opvoering door dilettanten vaneen opel ce„ ecfl, rijke van Scheveningen, ditmaal voor jopubliek, waarbij Willem Royaards »nU ge man, zijn eerste lauweren oogstte- . ?<’•' „Weinig vermoedden wij toen, u“reU\v"’c1t waarachtig geroepene was, die verlvjj ah zou geven aan ons tooneel; al wisten jlij '(i hij boeiend kon voordragen. Vergast* die dagelijks naar school reisden, niet jjjerS eens inden trein op, de verzen vanJrani» s’ helm Teil of uit andere klassieke, hr „ dat wij ineens v;an die verzen iu©ia --- Advertentie RECLAME-ANNONCES. (Onder verantwoordelijkheid des inzenders). --- Advertentie RECLAME-ANNONCES. (Onder verantwoordelijkheid des inzenders). v.ROSSEM'* ZEEPAARD IScr XSliïtïSfX:?. < --- Advertentie RECLAME-ANNONCES. (Onder verantwoordelijkheid des inzenders). N V BERGE N-DP-Z 00 MSG H E CARROSSERIEFABRIEK Stationsplein 15. Tel. 236 BERGEN – OP – ZOOM Meest Modern ingerichte fabriek voor LUXE- EN AUTOBUSSENBOUW EIGEN BEKLEEDING. – PLAATWERKERIJ EN DUCOSPUITINRJCHTING. Vraagt prijsopgaaf ---