Het werk van de Bethanie-stichting. „Maria Regina” te Sambeek is nog slechts enkele jaren oud, doch het werk toont reeds levensvatbaarheid. ii. Pater Lat as te en Moeder Dominica hebben als specifieke taak van activiteit in hun programma opgenomen: het bezoeken van gevangenissen. De stichteres hoeft vanaf Mei 1877 tot aan haar dood dit heerlijk werk van barmhartigheid beoefend. < Inde Nederlandsche stichting was de financieele zorg voor het voortbestaan der huizen en de opname van haar rehabilitatie zoekende meisjes zoo evident dat er aanvankelijk niet aan deze mogelijkheid gedacht kon worden. Sedert echter enkele weldoeners met een warm hart voor de reclasseering de helpende hand. hebben uitgestoken, konden de zusters zich aan dit werk wijden. Vanaf 1934 is Bethanië officieel eTkend als R. K. Reclasseeringsinstelling en bezoekt de algemeene overste met eender zusters maandelijks de strafgevangenis voor vrouwen te Rotterdam, de Rijkswerkinrichting te Breda en de Huizen van Bewaring te Den Bosch, Dordrecht en Roermond. De Regeering, in het bijzonder het Departement van Justitie geeft blijken van groot vertrouwen in de reclasseeringsmogelijkheld en den goeden invloed van religieuzen op de bestrafte vrouwen. --- Proeftijd voor veroordeelden. Zoo wordt aan vrouwelijke gevangenen gelegenheid geboden om hun proeftijd door te maken ineen of andere inrichting. In „Maria Regina” te Sambeek is een begin gemaakt met dergelijk heropvoedingswerk. Tevens is er een inrichting aan verbonden voor vrouwelijke psychopathen, zoowel meisjes die ter beschikking van de Regeering zijn gesteld als meisjes, die door haar moeilijk karakter of aanstootgevend gedrag door particulier initiatief aan de inrichting warden toevertrouwd. Men heeft hier te doen met uiterst moeilijke gevallen, bij wie men slechts ineen omgeving, speciaal geschikt en geëigend voor zulke personen iets kan bereiken. Slechts een eindeloos geduld, uiterst fijne tact en persoonlijk inwerken op deze naturen kunnen iets bereiken. Het werk van „Maria Regina” is nog van te recenten datum en de materieele middelen zijn nog te gering, om reeds nu tot volle ontplooiing te zijn gekomen. Maarde prettige opgewekte geest, die er heerscht tusschen de .hinderen” onderling, zoowel als haar verhouding tot de leidinggevende zusters, getuigt van voldoende levensvatbaarheid. Op godsdienstig gebied wordt op geen enkele manier dwang uitoefend. Wel trachten de zusters door langzaam het vertrouwen te winnen van de meisjes door geregeld godsdienstonderwijs en door den invloed der in-katholieke omgeving haar tot inkeer te brengen. Een huiselijke opvoeding en gezellige omgeving, kleine huiselijke feestjes, het onderling verdoelen der voorkomende bezigheden, trachten van de „eenzamen” weer huiselijke vrouwen en meisjes te maken. Zij helpen eikaars kleeren herstellen, kousen stoppen, van oude spulletjes nieuwe maken. leder moet zijn eigen kamertje in orde houden en er trotsch op zijn het zoo netjes mogelijk te hebben. Voor allerlei werk wordt gelegenheid gegeven. Het komt voor, dat bij de meisjes in „Maria Regina” een roeping ontbloeit voor het kloosterleven, doch het spreekt vanzelf dat in zulke gevallen geen zweem van twijfel aan de echtheid der roeping mag overblijven. Ziehier in het kort het een en ander over het heilzame werk van de Bethanië – stichting, die thans ook te Rijsbergen een klooster zal gaan stichten. --- De zorg voor de werklooze jeugd. De Bossche diocesane Commissie van samenwerking riep de stichting „Vakopleiding” in het leven. In aansluiting op het bericht ln ons blad van Donderdag 1.1. betreffende de bestrijding der jeugdwerkloosheid ln het diocees Den Bosch, ln den vorm van vakopleiding aan bepaalde fabrieken en werkplaatsen, die daarvoor subsidie ontvangen, kunnen wij nader melden, dat zulks voortvloeit uit de wet op het nijverheidsonderwijs, welke bevoegdheid verleent om die leerlingenstelsels te behartigen, die rechtspersoonlijkheid bezitten. De diocesane commissie van samen werking, dié een contact-commlssie ls tusschen de groote diocesane organisaties als Werklledenbond, Werkgevers-, Middenstanders-, Boeren- en Vrouwenbonden, riep daartoe bij notarieele akte de stichting „Vakopleiding” in het leven, met het doel haar zorgen te doen uitgaan naar de jeugdige werkloozen, door hun een vakbekwaming bij te brengen, niet op ambachtsscholen, maar op fabrieken. Het is middels deze stichting mogelijk de werklooze jeugd ln te schakelen in het productieproces, waarbij evenwel niet op de eerste plaats de productiviteit der tewerkgestelde kracht voorzit, doch de uitrusting met het voor een bepaald vak benoodigde technische en practlsche kennis. De opleiding draagt derhalve het karakter vaneen ambachtsschool-bekwaming, doch minder streng doorgevoerd en meer ingesteld op de practijk van het maatschappelijk leven. Op 1 Januari a.s. hoopt de stichting met haar voor de jeugd zoo heilzaam werk een aanvang te kunnen nemen, nadat een controleur benoemd zal zijn, die de taak heeft tusschen werkgever en leerling een contract af te sluiten, waarbij onder bepaalde voorwaarden de vakopleiding verzekerd is. Voor de door de leerlingen gepresteerden arbeid wordt een zekere vergoeding toegekend ln den vorm van zakgeld. Een gelijke werkwijze ten aanzien der bestrijding van de Jeugdwerkloosheid en het bij brengen van vakkundige bekwaming aan die jongeren, die door de omstandigheden geen ambachtsonderricht kunnen genieten, vinden wij reeds in Limburg en in het bisdom Breda. Het is een soort practische cursus, die 2 é 3 jaren duren kan en waarbij de nijverheidsonderwijswet derhalve in dienst wordt gesteld van de jeugd-werkloozenzorg. In het bestuur van de nieuwe stichting in het Bossche diocees zijn o.m. benoemd pastoor H. Heezemans uit Waalwijk en de heer Raats, directeur van de ambachtsschool te Tilburg. --- Het nut der stichting. We behoeven wel nauwelijks te wijzen op het groote nut der stichting. Zij stelt immers de jongeren, die niet „aan den slag” kunnen komen, inde gelegenheid een vak te leeren, waarmee zij voor hun verdere leven maatschappelijk gebaat zijn De half-bekwamen kunnen hun vakkennis completeeren en de voor de jeugd zoo immoreel werkende ledigheid wordt ten deele gelimiteerd. Evenals inde door het Rijk gesubsidieerde centrale werkplaatsen, waar de jonge schilder, timmerman smid of bankwerker vakkundig „bij” blijft en zijn gevoel van eigenwaarde behoudt aoor den gerechtvaardigden trots vanwege het vervaardigde werkstuk, zoo aal ook deze vorm van ambachtsbekwaming een heilzaam effect onder de jongeren teweeg brengen. Want ingeschakeld in het sociaal-economische raderwerk zullen zij den verheffen den Invloed ondergaan van het eigenhandig gepresteerde, dat hen tevens uitrust met een voor de toekomst onmisbare vakkundige slagvaardigheid. --- Reiniers levenswerk. Aan Hendrik was het niet gegeven zijn werk te voltooien. Zijn dood op 1.. September 1538 liet de uitvoering over aan zijn zoon Reinier; en laten we er onmiddellijk aan toevoegen : dit is voor zoover bekend, het eenige werk, wat Reinier in zijn kort leven, alhier in zijn Brabantsche bezittingen heeft tot stand gebracht. Sedert den dood van zijn oom Philibert de Chalon in 1531 was hem ’t Prinsdom Oranje als erfenis tgebedeeld. Op 23 Januari 1539 werd hij te Breda gehuldigd als Baron. Het volgende jaar, 22 Aug. 1540, huwde hij met Anna, dochter van den hertog Anthony van Lotharingen Zijn eenigst kind, een dochtertje Maria stierf slechts 3 weken oud. Hij werd opgenomen inde ridderschap van het Gulden Vlies. De Keizer stelde hem in 1543 aan tot stadhouder over Holland en Zeeland. Friesland en Gelderland, en benoemde hem tot keizerlijk veldheer Maar deze waardigheid kostte hem spoedig het leven. Want terwijl hij met den Keizer Saint Dizler belegerde, werd hij slechts 26 jaren oud <— doodelijk gewond, Op 30 Augustus 1544 werd zijn uitvaart te Breda bij gewoond door den wijbisschop van Luik, en zijn lichaam werd bijgezet inden grafkelder zijner ouders inde schoone O. L. Vr. kerk- --- Steenbergen benadeeld. Door het eerste punt werd groot on* recht aangedaan aan Steenbergen, dat dooreen hertogelijk privilege reeds in 1331 verlof had ontvangen om een vluchthaven aan te leggen; wel is waar was de haven grootendeels verzand en de handel verloopen, voorzeker waren cok twee burgemeesters der stad aanwezig in naam der stad, maar deze wanen tevens belanghebbenden als ingelanden en bestuurderen der polders; maar toch, volgens het project voeren er door den ten deele zeer diepen en breeden watergang nog altijd schepen naar de stad, zonder haar burgerij werd nu over haar lot beslist, voorzeker ten voordeele van de indijkers (meest vreemden), die anders genoodzaakt waren geworden om twee havendijken van minstens één K.M. lengte te leggen en extra te verzwaren tegen den aandrang; en opeenhooping van de stormvloeden —* en let wel op eigen kosten. De gevolgen bleven dan ook niet ultf spoedig ondervond de stad het groota nadeel in het kostbaar vervoer harer landvruciiten en handelsproducten en smeekte Prins Willem van Oranje om da haven te mogen heropenen met da klacht, dat deze zonder haar toestemming door de dijkers gesloten was. Wel kregen zij in 1562 toestemming, maarde uitvoering werd vertraagd, eerst wegens de groote benoodigde sommen en vervolgens door de ellende van den 80* jarigen oorlog, totdat eindelijk op uit* drukkelijk bevel van Koning Philips (?) en Prins Willem de heropening in 1581/2 volvoerd werd ter defensie maar nu onder extra zware belastingheffing der bewoners van stad en lande van Steenbergen. L. Merkelbach van EnlilmzetU --- Advertentie RECHT I VAN FABRIEK ROKS NAAIMACHINES GINNEKENWEG 20 • BREDA --- Advertentie Uw ZILVER CASSETTE of WELLNER of GERO van : Psederiet-Dikhoff & Zn. L. BRUGSTR. 6. V. COOTHPL. 10. U kent onze voord eelige aanbieding VERLOVINGSRINGEN ? --- Antwerpen, Rotterdam en de Rijnvaart. De Keulsche besprekingen. Het Eerste Kamerlid Van Vessem heeft aan den minister van Staat, minister van Algemeene Zaken, voorzitter van den Raad van Ministers, en aan de ministers van Buitenlandsche Zaken en van Economische Zaken de volgende vragen gesteld : Hebben de ministers kennis genomen van het bericht, volgens hetwelk de Burgemeester en Schepenen van Antwerpen, de Belgische minister van Economische Zaken en de Belgische minister van Verkeer met verscheiden hooge ambtenaren van hun departementen op 9 December j.l. te Keulen als gasten dier stad zijn aangekomen tot het voeren van besprekingen, waaraan mede deelnamen de Duitsche minister van Verkeer, het Keulsche stadsbestuur, de Belgische ambassadeur te Berlijn en de Duitsche ambassadeur te Brussel ? Zijnde ministers niet van meentng, dat tegenover de Belgische activiteit tot bevordering der belangen van de Antwerpsehe haven door versterking, door middel vaneen samenwerking der Belgische en Duitsche regeeringsinstanties, van de banden met de havens van Rijnen Roergebied, een krachtige activiteit der Nederlandsche instanties van Rijk en gemeente behoort te worden gesteld, om het aandeel van Rotterdam in het verkeer met zijn natuurlijk achterland te behouden ? --- Naar de Nieuwe Gemeenschap. Vorming van een Algemeen Comité. Zooals reeds ter vergadering van Katholiek Nederland op Woensdag 30 November j.l. te Amsterdam gehouden, werd medegedeeld, ligt het inde bedoeling voor de uitvoering van het propagandaplan voor de Nieuwe Gemeenschap een Algemeen Comité te vormen, bestaan de uit vertegenwoordigers van de voornaamste organisaties en instellingen op godsdienstig, sociaal-economisch, weten schappelijk, politiek en cultureel terrein, uit welk Comité een kleiner Comité van Actie zal worden geformeerd. De uitnoodigingen tot de hier bedoelde organisaties werden reeds verzonden en op Maandag 19 December zal te Utrecht de installatie-vergadering plaats vinden In deze vergadering zullen tevens de richtlijnen voor de actie worden vastgesteld. --- BRIEFKES VAN DEN DRÉ Z.N TRUI 1038) ULVENHOUT, 13 December 1938 jyjenier, nuuws onder de zon deus maand. Neeë —. zet nou gin eigenwijs gezicht. Da van dé Joodjes, hoe triestig ok, is al gin nuuws meer. Dat den Dolf zit te likkebaarden naar weer ’n aander stukske Duitseh laand, ’t Memelgebied, allee, is dé nuuws ? Hij zal ’t weer best tusschen de taanden krijgen, hoe dan ok ! Den H. Vader aan de beterende haand ? Tja da’s ok den zooveulsten keer van ’t Jaar Den Moes z'n eigen weer aan ’t ruuren ? Allee —, da’s ok gin nuuws om van omver te tuimelen. Franco weer gereed veur ’nen aanval ? Tja —, das al drie jaren zoo. De Chineezen weer aan ’t winnen ? Ok gin nuuws. Die winnen al ’n paar jaren den oorlog telkens en ze verliezen al d’ren grond. Den gulden heel erg aan den zweef ? Och man. die zweeft bij mij al, zoo oud as ik geworren ben. Slappe effectenbeurzen ? Hedde gij ’t in ’t Ouwe jaar wel ’ns aanders gezien ? Amerika veul prots ? Van nuuwen Rijkdom is da doodgewoon ! Neeë, goed beschouwd, ik wil daarmee zeggen : zonder oew eigen van de wijs te laten brengen deur vette kraantenkoppen, goed beschouwd Is alles wat er den lesten tijd gebeurt nie veul meer, dan de natuurlijke beweging in den weareldstroom, die veur den een méé, veur den aander teugen zit. ’t Kan ok aan m’n eigen liggen, da’k ’t nuuws nie zwaar til. Daar zijn tijen dat den mensch zoo oververzadigd is van dit of van da, dat ie z’nen smaak veurloopig kwijt is. Alle dagen bruine boonen ge wit! Neeë, ik mot oe zeggen, ik leef deus tij meer mee m’n huiske, mee de stemmings rond den erf en de stallen, mee ’t vredige tij van den Advent en de schoone beloftes die ’k bespeur inden bloedrooien ender. as den vroegen avond vallen gaat op eerde, dan mee alle gebeurtenissen op de rustelooze weareld; gebeurtenissen waaraan ge veur deus Jaar, na veftig ruurige weken, oew buik ske alweer meer dan vol hebt. ’t Leste da’k vandaag opvong : den Volksbond hee z’n begroeting veur 1940 al gereed. (Ze zullen niks aanders te doen hebben, peis ik). En die begroeting is drie millioen guldens lager, dan veur 1939. Die veur ’39 is ZESTIEN MILLIOEN guldens ! ’k Mot zeggen : ze leggen ’t daar sjiek aan. Zestien millioen guldens veur ’nen jaar-„arbeid” waar heel de weareld mee lacht, is nie schriel betaald. Ons Kerststalleke straalt meer vrede uit, dan al die schraansende „zwoegers” van den Volksbond. En toch is ons stalleke veul voordeeliger. Da’s mee ’nen reksdaalder rijk van keersenlicht en wa versiering veurzien ! Maar allee ! Ik maak m’n eigen daar van ’t jaar nie dik meer op. Waarom ok? As die zestien millioen nie naar Genève gaan dan gaan ze naar de wapenfabrieken. En naar mijn gedacht kunnen ze veur da kostelijke geld dan beter' „tafeltje-dek-je” speulen, dan „oorlogske”. Elk millioen da-d-in worsten ,wijn, gouwen pennen, barbiers en kleermakers gestoken wordt, gaat tenminste nie in stikgassen, bommen, kanonnen en aander soortgelijk vuurwerk en daarmee daarmee kunnen we dan „vrede” hebben ! Maar achteraf : ’t is gin wonder dat er inde weareld zooveul „zwevende” guldens, ponden, dollars en frangen zijn. Daar wordt maarte slorzig mee omgesprongen. Nutteloos gespendeerd geld is nie rendabel-En onrendabel geld is gelijk den afgesnejen tak van den wijnstok. Dieën tak verschrompelt, omdat ie gin deel hee aan den wortel. En bij ’t minste windeke gaande blaren aan den. .. zweef ! T rui. DE VREDE IS EEN SCHOONEZA&K ZU SCHENKT VELEN GROOT VERrm --- Uit den brievenmap van Henri t' Sas Brieven van Suske. ZOTTEGEM, 11 December 1938 (geachte Mijnheer en Vriend, „Rommelpot” is dood ! Ge kent natuurlijk „Rommelpot” nie. Men heeft U daarmee niet te kort gedaan. Hij woonde met z’n vrouwke. lijk ’nnen verstekeling in ’n klaan kotje buiten de stad. Ze noemden hem „Rommelpot”, omdat ’m inde kerk, binst de Misse, gedurig zat te grommen. Negen en negentig jaren oud is ’m naar de eeuwigheid gegaan, lijk ’n oud vergeeld bougieke, dat verteert en versmelt en uitdooft ’n Roetpitje is overgebleven. Dat roetpitje mot begraven worren, en het les daarmee dat Meliake. zijn weduwe, tot hier les gekomen om met mij over de begrafenis te klappen. Ze begos te grijzen, zoo haast ze den drempel van de pastorie had overgestapt: , Menitr van Testelt, na heb ’kik geen Rommelpotje meer, en dat overleef ik pertang, maar dat ’m deud is gegaan, drei maanden vóór z’nnen hondersten jaardag zie dat heeft 'm gedaan omdat ’m mijn de cadeaux misgunde. Ik weet goed wat ’m gepeisd heeft: „Ikke leven blijven tot m’n honderdste jaardag en dén sterven ? ’t Zal nie zijn, zulle, want dan gaat Meliake, die nog geen zes en zeuventig ies. mee de cense bamboucheeren Ze aal' mee die cadeaux ’nnen andere vent aan den haak gaan pikken I” „Maar Meliake”, heb ik haar gezegd, „ge doet aldus onrecht aan de nagedachtenis van uwen overleden echtgenoot !” „Merte!” zee ze: „hij was zoodanig sjaloersch, op z’n acht en negentigste jaar, dat ’m in m’nne saccoche ging zuuken naar liefdes-briefkes!” „Maar Meliake, wa durfde gij ier openlijk te zeggen in presensse van meneer dé Paster !” „Ik durf datte te zeggen in presentie van de g'heele wéreld. As ik ’n propere muts op m’nne kop zette, riep ’m : „Motte weer chaans gaan zuuken in de stad, coquet frommes! Zijde nie beschaamd ! Maar ge kunt er op tellen dat ik U zal doen volgen door mannen van de secrete poliesse! En zoowaar, als ik hier voor U sta ik gaan divorceeren, als ik U attrapeer!” De Hemel mag en zal hopelijk zijn zieleke genadig zijn, maar i k zij zoodanig content dat ’m van de vloer is, dat ik zou kunnen dansen en springen En toch zijn ’kik nog fier van diejen „Rommelpot”. want as ge had kunnen zien, hoeveel menschen er zijn komen informeeren naar zijn gezondheid ge zoudt hebben staan zien met verbazing. Pleter Wilde, Bruuntje Naarden, Steintje Verleene, Cilia Mele, Pieter Leymans ik en kan ze nie tellen. En lederen dag, die Onze Lieve Heer gaf, kwamen ze kloppen : Gaat het nog altijd goed mee oewe vent, Melia ?” En as ik zee : „HU moet de honderd jaren halen”, dan wieren ze colèrig : „Laat diejen sukkel in vrede doodgaan. Het is z’nne tijd.” En dan informeerden ze naar wat den docteur had gezegd Ik moet U bekennen, dat ik nooit had kunnen denken, dat m’nne Rommelpot zoo geliefd was”. „Rommelpot” is begraven en weet ge, geachte mijnheer en vriend, waaróm da peeke zoo geliefd was ? AI die mannen en die vrouwen, die rond z’n huizeka dwaalden en aan de deur klopten en informeerden naar z’n gezondheid, dat waren altegaar „hyena’s”, zee onza Paster. Ze hadden Rommelpotje inde assurance op het leven. As het bougieka zou zijn verteerd en versmolten zouden zij duuzend „ballekes” trekken van de Maatschappaa. Rommelpot dronk ’nnen straffen druppel, as m de cense maar van Meliake kon los krabben. En dan kwamen die hyena’s en die offreerden hem zj ene ver uit die clandestiene stokerijen van ’t platteland mee het gedacht : dan zal het masschient rapper mee hem gedaan zijn- En, as Rommelpot je eindelijk z’nnen lesten asem had uitgeblazen, zijnde hyena’s rond het huis van den docteur gaan dwalen en ze hebben op ’n papierke het bewijs gevraagd, dat Rommelpot eenen natuurlijkendood is gestorven. En d’n dreteur dat ies ’nnen halleve Waal, die stond te sakkeren: „Sortez, cochons, gij zijt vliegen op een pain d'épice, gij komt snoepen vaneen oud lijk!” Daarmee konden de hyena’s naar huis gaan. En nou hebben ze ’n klacht naar den Vrederechter gedragen en zullen al die belangstellenden d’r eigen motten verantwoorden en ook de azjenten van die Maatschappa. Da belooft plezant te worden. Ik zend U op voorhand mijn Kerstgroeten en gaai aan ’m Kribbe en Stalleke beginnen. SUSKE VAN TESTELT. --- DE GRAAF HENDRIK POLDER Een groot werk der Bredasche katholieke Nassauers. Na een 38-Jarigen trouwen dienst aan den Keizer Karei V, gevierd en gevreesd aan alle hoven als legeraanvoerder en diplomaat, mocht Hendrik Hl zijn levensavond doorbrengen te Breda. Voorzeker niet het minst op aandrang van zijn derde nog jeugdige en ievenslustige gemalin, de luxueuse Manzia de Mendoza, was hij in 1536 den bouw vaneen nieuw kasteel begonnen, daar het oude slot der Polanen te zeer vervallen en bekrompen was voor één der machtigste rijksgrooten. , Maar dat renaissance-paleis kostte geld, veel geld. Zijn broeder Willem de Oude in Dillenburg, had immer geldgebrek ; Manzia. eender rijkste Spaansche grandes, nog slechts 25 jaren oud, had haar jaarlijksch inkomen van 35V00 ducaten zelf noodig. Wel bracht de Baronie van Breda jaarlijks groote sommen binnen, v/el leverde Roosendaal, Steenbergen en Kruisland jaarlijks ’n 6000 pond netto winst op, maar ook de vorstelijke hofhouding, de vorstelijke gastvrijheid, de vorstelijke gezantschappen vroegen aldoor maar geld. Zijn tweede echtgenoote, Claude de Chalon, had hem op 3 November 1518 zijn Rsinier geschonken, die zijn geslacht zou doorzetten en met een nieuwen luister omgeven als prins van Oranje. Naar hem ging al zijn liefde uit ; voor hem moest hij zorgen, zijn finantieele lasten verminderen. En zoo kunnen we ons indenken, hoe hij zijn laatste levensdagen nog werkzaam was om zijn bezit te vermeerderen en zijn inkomsten te vergrooten. Hij zal nieuwe gronden aanwinnen, den naar hem genoemden Graaf Hendrik Polder, die zonder ’t aandeel, dat hij voor zich reserveerde, nog ruim 1100 gemeten groot werd en hem in eenmaal een verkoopsom van 22.000 carolus guldens opbracht en hem jaarlijks aan tienden nog een duizend pond zou opleveren. --- Deze maand is het juist vier T)eze maand is het tukt vier U eeuwen geleden, dat Reinter van Chalon, prins van Oranje, graaf van Nassau, Baron van Breda en van Steenbergen, op 13 December 1538 ter bedijking uitgaf de schorren die door zijn vader Hendrik van Nassau nog waren verkocht. Dit was den weleerw. heer L. Merkelbach van Enkhuizen, aanleiding een historische beschouwing rond dit feit en over den Graaf Hendrik Polder te schrijven. In deze beschouwing, waarvan wij hiernaast het eerste gedeelte plaatsent wordt aan dit werk der Bredasche katholieke Nassauers een dankbare herinnering gewijd. --- De plannen van graaf Hendrik. Reeds jaren geleden was bij Hendrik het plan gerijpt, om deze schorren in te polderen; immers in Augustus 1520 was Hendrik met zijn echtgenoote te Steenbergen geweest, om persoonlijk de schorren tegen de stad te visiteeren, of zij rijp waren om als korenland ververscht te worden. Op 19 Januari 1537 vraagt hij dijkverlof aan den Keizer en legt daartoe het project der bedijking over, waarin zeer belangrijke redenen tot dit werk worden aangegeven. Door het winnen van dezen polder zouden voortaan het Oudeland en de polders Westland, beide Cromwxelen en St. Ontcommer worden beschermd tegen het zeewater, want hun dijken zouden middel- of slaperdijken worden ; ook zou hiermee een deel der dijken van de Kruisland- en (Oude) Hey polder nog beschutting vinden. De ter bedijking rijpe gorzen liggen aan weerszijden vaneen groeten zwaren watergang, ten deele nog zeer diep en breed, waardoor de schepen neg heden varen, die aan de stad Steenbergen komen, (n.l. de ten deele dichtgeslibde, reeds in 1337 bebakende haven naar de Striene). Deze gorzen, ten westen het Zilvergors, ten oosten het Kerkegors, liggen tegen het gat van de Noordzee. Haar vloed wordt uit het westen en noordwesten voortgestuwd door de wateren genaamd Greveninghe, Stryene, Steen bergscho Vliet, Zijpe en Maerloo (of Vossemeer). terwijl andere wateren van boven af uit den Rijn, de Maas en andere rivieren hierheen streomen; al deze wateren vloeien inéén vóór en omtrent deze gorzingen. En deze wateren worden gehouden voor de meest gevaarlijke, die er in Brabant Holland en Zeeland zijn. Ook de stormen uit het Westen, Noordwesten en Noorden zijn het meest dreigend wegens de opstuwing van het water ten gevolge waarvan de dijken breken en de landen overstroomd worden, zooals onlangs St. Philipsland en de Kijkuitpolder onder Vosmeer beide geheel verdronken zijn, en zelfs alle Steenbergsche polders 5 November 1530 en 1 November 1532 (met uitzondering van St. Ontcommer) zeer geteisterd zijn. --- De bloei der parochie Steenbergen. Nog een andere beweegreden wordt aangegeven: de parochie Steenbergen zal aangroeien door de vestiging van nieuwe ingelanden; ook vermeerderen de inkomsten van den pastoor, zoowel door die nieuwe parochianen, als nog meer door het feit, dat de pastoor een derde deel van alle tienden zou ontvangen, dus een inkomstenvermeerdering van eenige honderden ponden jaarlijks. Volgens oud kerkelijk recht waren de tienden ingesteld voor het onderhoud van kerk en clerus; maar zoowel wegens de kosten van aanleg en onderhoud der zware zeedijken, als wegens den last om zoo noodig vanwege den verren afstand van de kerk ’n nieuwe kerkte bouwen hadden de voorzaten van den graaf, na overlegging van ’n desbetreffende acccordverklaring van den tijdelijken pastoor, verlof ontvangen eerst van Paus Pius H in 1458. vervolgens van Innocentius VUI in 1484, en ten slotte van Julius II in 1511, om twee derde deelen der tienden der nieuwe te bedijken landen tusschen Rijn, Maas en Schelde voor zich zelf te reserveeren. --- De beslissing van Keizer Karel. Het op 19 Januari 1537 aangevraagd verlof werd door den Keizer drie dagen later verleend. Maar een ander verzoek waardoor de graaf zich meer veldheer dan jurist téonde, werd hem tegelijkertijd cp advies van den Raad van Brabant geweigerd; het verzoek n.l. om een bedijker, die in gebreke zou blijven zijn volle medewerking te verleenen. zelf te mogen vervolgen en hiertoe te dwingen; immers deze vervolging en executie ressorteerde bij het gerecht of de schepen bank, ofwel bij het dijkcollege. In verband met de aanstaande onder neming moesten eerst de aloude heerlijke rechten worden vastgelegd en bevestigd ; tusschen den Heer en de ingelanden van Oudeland Westland en St. Ontcommer was er een geschil omtrent den opbrengst van de elfde schoof en van de tienden, die zij den Heer geweigerd hadden ; en wegens de dijkvelden buiten het dijkstaal, die de ingelanden (volgens den Heer wederrechtelijk) in b-;zit hadden genomen; op 15 September werd een schikking getroffen, waarbij de ingelanden voortaan van ieder gemet een bepaalde cijns zouden betalen en de tienden der nieuwe bosschen; daartegenover zal de Heerde nieuwe sluis en sluisvliet leggen en de kosten gemetsgewijze verhalen over al het uitwaterend achterland ; toch gevoelden de ingelanden zich verplicht er uitdrukkelijk aan toe te voegen, dat die sluiskosten niet van hen konden gevorderd worden, maar dat zij „om wille van de vriendschap” zich daartoe bereid verklaarden, evenals zij dat vroeger met St. Ontcommerspolder ook uit vriendschap gedaan hadden. --- Een andere moeilijkheid opgelost. Tegelijkertijd werd een andere moeilijkheid onder de oogen gezien en op 10 November te Breda ook weer „in der minne” geschikt Het betrof een geschil tusschen den Heer met de bedijkers tegenover de ingelanden der drie voornoemde polders. Onder bemiddeling van twee scheidsrechters werd het volgend „acccord” getroffen. 1) Om ge wichtige redenen wordt het noodzakelijk en voordeelig geoordeeld, om de haven der stad door deze bedijking te sluiten zoodat beide gorzen van Zilvernoek en Kerkegors samen onder één nieuwen zeedijk zullen komen ; 2) Met gezamenlijk overleg zullen sluis en sluisvliet gelegd worden, waardoor geloosd zal worden niet slechts het water van de nieuwe bedijking, maar tevens het water der rtrlt voornoemde polders en van alle achterlanden (Halsteren en Moerstraten) die tot heden door de sluis van St. Ontcömmer uitwaterden ; op eigen kosten kenden deze polders desgewenscht zelf molens plaatsen om het water uit hun lage landen (Halstersche en Steenbergsche Laag en Westland) op te malen evenwel zonder den nieuwen polder te overbelasten; en behielden het recht om eventueel later elders hun water op eigen kosten voordeeliser te lossen. 3) De kosten van sluis en sluisvbet zuilen in eersten aanleg betaald worden als volgt: ongeveer 2/3 deelen door de drie polders met hunne achterlanden, en het laatste derde deel door de dijkers; onderhoud van sluis, sluisvliet en watergangen zal verder gemetsgewijze betaald worden en geschouwd dóór een afzonderlijk college uit beide partijen. --- Advertentie Alleen en toch Bridgen kan men met AUTO-BRIDGE, die U tevens wijst op fouten in het bieden en afspelen. Aaardig Kerstgeschenk. Vraagt demonstraties bij : 857 S. KUYPERS, GROOTE MARKT 31, BREDA ---