Thomas Mann doet Faust herleven LETTERKUNDIGE KRONIEK door J. C. BRANDT CORSTIUS Als er één Duitse schrijver is, aan wie het recht toekomt ineen roman het beeld te scheppen van zijn land en zijn volk, zoals zij zijn geweest inde eerste veertig jaren van onze eeuw, dan is dat wel Thomas Mann. In zijn nieuwste werk Doktor Faustus' heeft hij deze moeilijke maar grote poging ondernomen. Ontdaan van alle bijkomstigheden verrijst in dezej roman de historische gestalte van het geestelijk leven in Duitsland tussen 1900—1940. De romanschrijver koos daarvoor de levensgeschiedenis van Adrian Leverkühn, de held van zijn verhaal, een componist, welke geschiedenis hij ons laat vertellet! dooreen eveneens gefingeerde biograaf, Serenus Zeitblom. Leverkühn is êenj intelligente en begaafde jongeman, die beseft, dat de kunst van de 19e eeuw onherroepelijk verleden is geworden. Reeds lang vóór 1914 begrijpt hij dat de burgerlijke levensstijl en de orde van de geest en van de kunst aan het verdwijnen zijn. En hij heeft er schrandere spot voor over. Wat hem ontbreekt is echter een wanri-levend contact met zijn tijd, de zedelijke verontrusting overeen ondergang, die de kunst haar levensboden! ontneemt, uit welke verontrusting het streven kan ontstaan kunst en leven ineen nieuw harmonisch verband bijeen te brengen. Leverkühn keert zijn tijd en volk en land de rug toe, zonder zich nochtans uit hun midden te verwijderen. Hun lot laat hem koud; scherp ziet hij wat er gebeurt; maar zijn eenzaamheid is niet een concentratie op de kern der gebeurtenissen maar een vlucht. Slechts bezorgd om zijn eigen kunst, die daardoor een schoon intelligent spel wordt, sluit hij zich af van de mensen en de wereld. Tot woning kiest hij zich een oord, dat aan de landelijke omgeving van zijn jeugd gelijk is; voor de oorlog van 1914—1918 sluit hij de ogen; de débacle daarna raakt hem niet, het opkomende nationaal-socialisme vindt in hem geen tegenstander. Hij wil slechts zijn kunst redden, ook al kost het hem zijn menselijkheid. Maarde mens ontkomt niet zonder schade aan zich zelf; de ziels-spanningen leiden tot zware ziekten, hij kan in anderen slechts een onvolkomen liefde voor hem wekken, tenslotte breekt zijn geest en eindigt hij inde waanzin, terzelfderb'jd dat het Duitse volk tot de waanzin vervalt. Een critisch beeld THOMAS MANN is er in geslaagd Leverkühn tot een aanvaardbare figuur te maken, met wie wij ons voelen meeleven. Breedvoerig worden om hem heen, maar steeds op het tweede plan, de groepen getekend, die de verschillende historische perioden vertegenwoordigen. Ongetwijfeld brengt hij de jaren vóór 1914 het meest tot leven, de tijd die Mann zelf de meeste bevrediging moet- hebben geschonken. Het ouderlijk huis, het oude stadje Kaiseirsaschern, de trektocht door Thüringen verkrijgen een onmiddellijk leven. Voor de moderne tijd is hij soms gedwongen de vele tijdverschijnselen in klein bestek bijeen te dringen. Ook hier blijkt opnieuw, dat het gemak, kelijker is een verder af gelegen verleden in beeld te brengen dan een, dat dichtbij ligt. 'Mann heeft zich willen dekken van het gevaar dat school in zijn situatie van geëmigreerde schrijver, die een kritisch beeld ontwerpt van de houding der kunstenaars en intellectuelen van zijn land. Daartoe schiep hij de merkwaardige tussenpersoon van de biograaf, de man die van jongs af het leven van Adrian Leverkühn heeft kunnen volgen. Het is met deze Serenus Zeitblom ( wat een naain!) eigenaardig gesteld. De schrijver maakt van hem eender Duitsers die, gevoed door de humaniora, in hun persoon de traditie van Goethe voortzetten, echter zonder tot militante bestrijders van het nationaalsocialisme te worden. Zeitblom wordt eenvoudig opzij geschoven door Hitler’s regimé en in' zijn eenzaamheid beschrijft hij inde jaren 1943—1945 het leven van zijn grote vriend. Daartoe begeleidt op een fasinerende wijze de ondergang van het gehele volk de ondergang van de individu Leverkühn. Telkens worden wij verplaatst naar een zeer recent verleden en de wetenschap omtrent dit algeméne catastrofale einde'belicht dat voorafgaande van de enkeling op spookachtige wijze. Inderdaad bewaart Thomas Mann, dank zij Zeitblom’s sereniteit, tegenover zijn hoofdfiguur de gewenste evenwichtigheid. Of gewenst? Soms prikkelt zijn olympische kalmte en verwensen wij het aan alle actualiteit onttrokken tijdsbeeld, om een ogenblik later bekoord te worden door het zeer wezenlijke van zijn uitbeelding. De zwakke plek MAAR toch is Mann met deze biograaf in moeilijkheden geraakt. Er is iets tweeslachtigs in zijn persoon. Hij is ten dele de Thomas Mann die als toeschouwer het leven bekijkt en registreert, maar ook de Thomas Mann, die, sinds 1933, partij kiest en door de politieke gebeurtenissen meer dan voorheen de criticus is van onze tijd. En er blijft iets onmogelijks in deze detective-figuur, die op de hoogte is van alle gangen van de hoofdpersoon en dikwijls arrangerende allures krijgt, die doen denken aan de rol welke Hildebrand zo graag speelt inde Camera OWfecura. De moeilijkheid is nl. dat de schrijver ons ook Zeitblom niet als de ware intimus van Leverkühn kan vaststellen, omdat zijn held met niemand op waarlijk vertrouwelijke voet stond en zijn leven lang Zeitblom het „du” ontzegde. Daardoor moet hij op allerlei manieren contacten tot stand brengen, die niet overtuigend zijn. hetgeen de zwakke plek uitmaakt van deze roman. ' ; De schrijver mag echter de verwachting koesteren, dat door zijn werk de Duitse literatuur een zeer essentieel beeld bewaart vaneen bijzondere periode van het Duitse geestelijke en artistieke leven. Daarvoor nemen we menige omstandige beschrijving en uitvoerige Zeitblomse—Mannse mededeelzaamheid op de koop toe. Het is soms een onmogelijke roman voor de moderne lezer, maar indien modern hier niet alleen betekent, dat men de omvangrijke roman schuwt alleen omdat hij omvangrijk is, zal men tenslotte een groot kunststuk vinden. Geschreven in Amerika, gedrukt in Zwitserland, uitgegeven in Zweden, handelende inde Duitse taal over het moderne Duitsland, ziedaar Doktor Faustus. Deze wijze van optstaan is symbolisch voor het boek: het loopt van alle kanten dm Duitsland heen en treft het tenslotte in het hart. Dr. J. C. Brandt Corstius. Thomas Mann: Doktor Faustus. Das Leben des Deutschen Tonsetzers Adrian Leverkühn, erzahlt von einem Freunde. Roman. Bermann—Fischer Verley. Stockholm, 1947. THOMAS MANN --- Een raar, maar geen slecht boek „Teerhandelaar?” door Aksel Sandemore. Uitg. De Driehoek, ’s-Graveland. „Teerhandelaar?” (met een vraagteken) is een raar, maar lang geen slecht boek, waarin de psychologisch verwrongen figuur wordt beschreven vaneen man (middelbare leeftijd), die buitenechtelijk geboren tt- zijn vader en zijn vrouw met reden haat en met hen alle mensen en de wereld. Zijn leven is één wraak. Hij geeft zich uit als teerhandelaar, een beroep échter, dat hem slechts dient als masker om zijn misdadigheid te verbergen. In werkelijkheid is hij niet anders dan dief, oplichter, inbreker, die zijn slachtoffers zoekt door middel van huwelijksadvertenties onder verzuurde vrouwtjes. Hij doet het zo verschrikkelijk slim en de politite is zo ditostom, dat hij ongestraft rijk kan worden. Het boek zou zonder zin gebleven zijn, indien niet de schrijver gezorgd had voor een contrastfiguur, een dokter, ook van middelbare leeftijd, eveneens een teleurgesteld man, die in zijn jeugd tevergeefs idealen heeft gekoesterd, ook slachtoffer is geworden vaneen naar, zuur huwelijk; een man, die eenmaal de kans geboden wordt dooreen gemakkelijke diefstal rijk te worden, maar die kans laat glippen en zijn handen noch zijn ziel vuil wil maken. Tenslotte begrijpt de schrijver, dat zijn teerhandelaar een noodlot beschoren moet zijn en hij laat hem ondergaan op een heroischë manier. Al met al zeker geen oppervlakkige, roman, die door Greta Baars-Jelgersrria in goed Nederlands k werd vertaald. --- De boekenweek een boekenfeest In de oorlogsjaren leerde ons volk lezen. Vooral belangstelling hij de jeugd DE BOEKENWEEK is dit jaar een „Boeken-tiendaagse” geworden. Enige bijzondere bedoeling zit daar niet achter; het vindt uitsluitend zijn oorzaak in het practische feit, dat. de Stadsschouwburg in Amsterdam voor de gala-avond slechts vrij was op Woensdagavond. Dé Boekenweek, die met onderbreking van de oorlogsjaren van 1932 af jaarlijks wordt gehouden, mag zich ineen grote populari- # teit verheugen. Oorspronkelijk bepaalde de propaganda voor het boek zich tot een Boekendag, waarmee de Nederlandse Uitgeversbond in 1930 op 15 November aarzegeld aan begin maakte. • Van 40.000 tot 145.000 woordpuzzle werd samengesteld. Werd aanvapkelijk de propaganda voor het boek meer inde breedte gevoerd, door aan het „Geschenk” een wedstrijd te verbinden wordt sinds vorig jaar ook propaganda in de diepte nagestreefd. De lezers toch moeten de auteur van de novelle raden en moeten zich derhalve rekenschap geven van de stijlkenmerken en naar andere aanknopingspunten zoeken. Doordat de auteurs, die manuscripten hebben ingezonden, worden opgegeven, ligt het voor de hand, dat de lezers ook de schrijfwijzen van deze acteurs zullen gaan vergelijken. Vorig jaar hebben niet' minder dan 12.000 personen hun mening te kennen ge. geven en de helft daarvan had, de juiste schrijver genoemd. Inde oorlogsjaren heeft ons volk lezen geleerd en naarmate de tijden donkerder werden steeg de belangstelling. Het .waste voorzien dat dit weer anders zou worden zodra het leven weer meer mogelijkheden tot ontspanning zou gaan bieden. Maar toch is er van die belangstelling meer blijven hangen dan men verwachtte, en vooral .verheugend teken bij de jeugd. Daarom is die overschakeling van propaganda inde breedte naar die inde diepte waarschijnlijk op het psychologische moment gekomen Naarmate de jaren vorderden kreeg het publiek de smaak te pak. ken en de oplaag , van het „Geschenk’,’ moest in overeenstemming daarmee regelmatig worden verhoogd. Bedroeg deze in 1938 nog 40.000 exemplaren, in 1940 was deze reeds gestegen tot 50.000 stuks, terwijl zij nu niet minder dan 145.000 exemplaren telt. Daarnaast is dit jaar voor het eerst een jeugdgeschenk uitgegeven, dat in 45.000 exemplaren het licht zag, terwijl voor de 12.15-jarigen een kruis- De prijs van het boek Die belangstelling is ook blijven bestaan ondanks het feit, dat de uitgevers niet die zorg aan hun boeken konden besteden, die zij gewend waren. Maar ook daarin komt gelukkig weer verandering. Nog is niet altijd houtvrij – papier beschik, baar en ook is het nog piet altijd mogelijk de boeken in heel linnen banden te binden, maar meer en meer is dat toch wel het geval, doordat de materiaalpositie langzamerhand beter wordt. Wel zijnde prijzen gestegen, al is er geen land ter wereld naar ons de deskundigen verzekeren waar het boek goedkoper is dan in Nederland. Weliswaar vindt men in het buitenland allerlei populaire editiës tegen prijzen, die wij hier niet kennen. Maar bij de beoordeling daarvan diene men voor ogen te houden, dat dit veelal boeken zijn, Waarvan al duizenden exemplaren in duurdere uitgaven werden ver. kocht, of die voor het leger bestemd waren en waarvoor de regering derhalve grote subsidies heeft gegeven. Intussen wordt ook in ons land meer en meer aan de samenstelling van dergelijke goedkope series gewerkt, waarin literair uitstekende werken in goede uitvoering verschijnen. Aan het publiek dit streven dooreen intense belangstelling voor het Nederlandse boek, want de Boekenweek heeft niet alleen een commerciële inslag, maar beoogt wel degelijk juist het Nederlandse boek te propageren, te doen waarderen en mogelijk te maken --- Feuilleton 10 kleine negertjes DOOR AGATHA CHRISTIE 3 • Mejuffrouw Brent klemde haar lippen op elkaar. Zij zou graag aan zekere mensen, een voorbeeld willen stellen. Zij herinnerde zich haar zomervakantie vorig jaar. Maar dit jaar zou het anders zijn. Negereiland.... • In gedachten herlas zij de brief, die zij al zovele malen gelezen had. ..Waarde mejuffrouw Brent, • ‘lO°P. dat u zich mij nog herinnert. Een paar jaar geleden waren wij beiden in Augustus te Belhaven en ik kreeg toen de indruk, dat wij zoveel gemeen hadden. Ik begin dit jaar een eigen pension op een eilandje aan de hohl Vtfn .Devon- Ik meen, dat er Pfdoefte is aan» een gelegenheid, waar men goed en eenvoudig kan 'Yaar aardige, ouderwetse mensen komen. Niet van die scnaars geklede juffrouwen, die halve nachten de gramofoon spelen. net zou mij heel veel genoegen doen als het u mogelijk zou zijn uw zomervacantie op Negereiland t?--ibrengen als.mijn gast natuurlijk en dus zonder kosten. Zou begin' Augustus u schikken. ozo omstreeks de achtste? • Met de meeste hoogachting, De handtekening was een krabbel, waarin alleen de N. van de eerste en de M van de- tweede naam te onderscheiden waren. Emily Brent was geërgerd: „Waarom schrijft men een handtekening on-, leesbaar!" In gedachten ging zij de mensen uit Belhaven na. Zij was hier twee zomers achter elkaar geweest. Daar was die aardige vrouw van mildelbare leeftijd geweest mevrouw mevrouw hoe heette zij ook weer? haar vader" was dominee geweest. En ook nog een juffrouw Marten Martin nee, het was Mark. Ja, dat was het Mark. Negereiland. Er -had iets inde krant gestaan over Negereiland iets overeen filmster of was het een Amerikaanse millionnair? Natuurlijk werd dat soort huizen dikwijls goedkoop verkocht een eiland viel niet bij iedereen inde smaak. Het leek erg romantisch, maar als je er woonde, ondervond je de bezwaren en was je gewoonlijk blij als je weer weg. kon gaan. „In ieder geval” dacht Emily Brent „kost die vacantie mij geen cent." Dat was inderdaad iets om rekening mee te houden, nu haar inkomen zo verminderd was en er zoveel dividenden niet uitbetaald wercjen. Als zij zich maar iets meer kon herinneren van mevrouw of was het juffrouw? Mark. Generaal Macarthur keek uit het coupéraampje. De trein reed juist Exeter binden. Daar moest hij overstappen. Verschrikkelijk, die boemeltreinen. De afstand naar Negereiland was eigenlijk de moeite niet waard. Het was hem niet helemaal duidelijk, wie die manheer Owen was. Blijkbaar een kennis van Spoof Leggard en van Johnnie Dyer. „Er komen een paar van. uw vrienden uit de oude tijd daar zouden zij graag nog eens met u over willen praten.” „Nu, hij zou dat ook prettig vinden. Hjj verbeeldde zich de laatste tijd wel eens, dat men zich 'een beetje op een afstand van hem hield. Dank zij dat praatje! Het was hard dat alleswas nu bijna dertig jaar geleden! Armitage had dus toch zijn mond niet kunnen houden. En wat wist hij er van? Maar het had geen zin er over te piekeren. Je verbeeldde je wel eens wat bijvoorbeeld, dat iemand je raar. aankeek. Hij was benieuwd naar dat Negereiland! Er liepen heel wat geruchten over. Het leek, alsof er wel iets waar kon zijn van de bewering, dat de Admiraliteit, het Ministerie van Oorlog of van Luchtvaart het in handen hadden.... De jonge Elmer Robson, de Amerikaanse millionnair, had het huis laten bouwen, Hij had er duizenden aan besteed, vertelde men. ledere denkbare luxe.... Exeter! Een uur wachten! En hij had geen zin om te wachten. Hij wilde opschieten.... Dokter Armstrong reed in zijn auto door de Salisburyvlakte. Hij was erg moe Een geslaagde praktijk had ook haar bezwaren. Er tvas een tijd geweest, daf hij, keurig gekleed en temidden van de allermodernste apparaten en luxueus meubilair in zijn spreekkamer in Harley Street had zitten wachten en wachten dagen had zitten wachten of zijn praktijk een succes zou woren of een mislukking Nu zij was een succes geworden! Hij had geluk gehad. Natuurlijk, hij verstond zijn werk maar dat was niet genoeg om succes te hebben. Geluk, dét had hij gehad! Een goede diagnose, een paar dankbare vrouwelijke patiënten vrouwen met geld en invloed en zijn naam was gemaakt. „Je moest eens naar Armstrong gaan nog een jonge man maar knap Pam liep al jaren bij allerlei dokters en hij wist meteen wat er aan de hand was!” Zo was het begonnen. En nu was dokter- Armstrong er. (Wordt vervolgd) --- Boekenweek geopend Wilt U gaan – gaat dan snel Maar niemand ging en het Gala-feest verliep ongestoord De gala-avond, waarmee gisteravond inde Amsterdamse Stadsschouwburg de Boekenweek werd geopend, was wel in vele opzichten een merkwaardig feest. Het begon al met de vriendelijke uitnodiging voor er nog iets gebeurd was, of zij die van plan waren de zaal te verlaten, het nu maar meteen wilden doen. Op deze wijze vroeg Carel Briels eerbied voor de toneelspeelkunst en voor de geconcentreerde arbeid van mevrouw Stants en de andere acteurs, die in zo korte tijd de Commissie voor de Propaganda voor het Nederlandse Boek uit de nood hadden geholpen. Charmante voorstelling van „Het Kind van Staat” Maar er ging niemand heen en de plaatsen, die leeg waren gebleven, behoorden kennelijk toe aan de letterkundigen, die hun vertier elders zochten en pas later zouden komen. En dan was er het welkomstwoord namens de commissie, dat eerst werd gesproken, nadat de voorstelling van Schimmels „Het Kind van Staat” afgelopen was. En nog waren de verrassingen niet van de lucht. Later inde nacht kwam de hoofdpersoon, wie de toegang was ontzegd, toch op het feest. „Geen Coep’\ zeiden de autoriteiten; „Toch Coen” zeiden de artisten, en geen verbod omdat ,’,Republiek of suiker aanstoot aan hem zouden kunnen nemen” was in staat te verhinderen, dat hij kwam. Coen liet zich niet zonder meer uit de historie schrappen. Hij kwam toen „het Kind van Staat naar bed was”, op bezoek bij „De Inktvis”, dat op eender hogere verdiepingen ineen foyer een intiem cabaret had geschapen, waar de toeschouwers, gedurende een aantal korte voorstellingen, schouder aan schouder stonden en waar men nauw, warm, maar gezellig zat, tot op de tapkast toe. Deze intieme voorstellingen behoorden zonder, twijfel tot de beste ogenblikken van de avond. Verder in het gebouw kon men een offer plengen aan de god der danskunst: inde Rotonde op de klanken van het orkest van Jan Corduwener en in het restaurant bij muziek' van Gerard van Krevelen en Jo Bos. Tot diep inde pacht werd deze „eredienst” toegewijd en met vreugde vervuld. enkele dagen was klaar gestoomd, verdient de grootste eerbied, om het gebonden en sluitend samenspel, dat ondanks enige kleine geheugenstoornissen, werd bereikt. Het hoogtepunt was het wederoptreden, na zeventien jaar, van Nel Stants, die met een luid applaus werd verwelkomd. Zij speelde de jonge Willem met een prachtig weergegeven „beheerste weifelmoedigheid”, een lijdende, maar niettemin wilskrachtige knaap. Henk Schaer was zijn tegenspeler, de raadspensionaris Jan de Witt, een geslepen diplomaat, snel in zijn reacties, scherp in zijn conclusies. Daaromheen schaarden zich o.a. Dick van Veen, de wat onbeheerste Heer van Zuylensteyn, nog niet helemaal er in, Paul Huf, de geraffineerde Engelse minister, John Gobau, de joyeuze Franse gezant en Henk Rigters. een dienaar wie men het verraad uit zijn houding las. De bedrijven werden ingeleid door Valeriusliederen, ten gehore gebracht dooreen quintet van leden van het Nederlandse Jeugdorkest, onder leiding van Alex de Jong en besloten met het Wilhelmus. Bij de voorstelling te Utrecht, als het stuk is ingespeeld, zal de eindindruk nog beter zijn te formuleren. Een woord van hulde voor de voorname decors van Karei Bruckman en de fraaie costuums van de firma Mulder te Utrecht. Aan de spelers, inzonderheid aan Nel Stants, en aan de regisseur werd een ware ovatie bereid. Nel Stants kreeg een fameuze bouquet oranje tulpen, Carel Briels een krans en verder stapelden de bloemen zich op. De voorstelling werd o.m. bijgewoond door minister Witteman, de Commissarissen der Koningin in Noord-Holland en Utrecht en burgemeester d’ Ailly. _ „Het kind van Staat" Mochten de verwachtingen ten aanzien van „Coen”, voor wat de speelbaarheid betreft, niet al te hoog gespannen zijn, toen men hoorde dat het noodgedwongen moest worden vervangen door Schimmels „Het Kind van Staat” hield menigeen zijn hart toch wel een beetje vast. Maa» zie, wij konden er nu, bijna honderd jaar later, bij terecht en het smaakte niet eens zo slecht. De autoriteiten moeten zich overigens niet de rel herinnerd hebben, welke in Schimmels dagen rond dit stuk ontstond, want anders .... De charmante vertoning, die in --- „Oeroeg” – ’n vriendschap in Indonesië Een waardig „geschenk” Het „Geschenk” voor de boekenweek, de novelle „Oerog”, paste uitstekend inde Indonesische sfeer waarin ook het hoofdnummer van het gala-feest ons zou brengen. Het boekje zal het nu, wat dit betreft, alleen moeten doen.-Welnu het is daarvoor sterk genoeg. . De Commissie voor de Propaganda van het Nederlandse Boek heeft ons beloofd, dat het een verrassing zou zijn als de auteur deze _ novelle bekend zou worden. Dat stemt dus nieuwsgierig. Maar -laat de lezer voorlopig zijn belangstelling richten naar dit verhaal, dat die interesse zeker waard is. Zonder een politieke bedoeling na te streven vertelt de schrijver van de vriendschap vaneen Europese en een inlandse jongen, die samen opgroeien, geen andere wereld kennen, dan het leven dat zij zintuiglijk om zich heen waarnemen.'Die hechte band is nog versterkt, omdat de vader van Oeroeg is omgekomen bij een uitgelaten zwempartij vaneen Europees gezelschap. Maarde jongens worden ouder, en op 'een kwade dag blij- ken als zij aan het zwemmen zijn de schemerige grotten niet anders dan schaduwplekken onder het laag neerhangend loof aan de oever, de krabben en waterjuffers prikkdlen niet meer hun fantasie als voorheen. Er is iets voorbij, zij zijn geen kinderen meer. Zij groeien verder uit elkaar, de verschillen in ras worden merkbaar en als na jaren van scheiding de beide jeugdvrienden elkaar weer ontmoeten staan zij elk ineen ander kamp. Meiy kan 'zich afvragen of de ontwikkeling in deze richting noodzakelijk en voor de hand liggend was. Of deze tezamen doorgèbrachte jeugd aiet tot een hechtere band kon hebben geleid, althans van de kant van de Europeaan. Maarde auteur heeft het conflict zich in deze richting laten ontwikkelen. En hij heeft de groei van deze beide jonge levens neergeschreven ineen tegelijk beeldende en dichterlijke taal, die een sterke en zuivere sfeer oproept. Telkens weer verrast zijn verhaal daardoor. --- LOGARITHMEN en Rozen Boekenweek-uitgave voor jonge mensen Aan logarithmen heb ik altijd, wat men noemt, een broertje dood gehad en inde loop der jaren wordt zoiets er gewoonlijk niet beter op. Maar als dan Anne H. Mulder komt om tussen die dorre cijfers wat rozen te vlechten, dan w~rdt de zaak ineens anders. Dan vergeet men zijn vroegere tegenzin, gaat lezen en wordt bekoord. Misschien ook wel omdat het onderwerp dan niéts uitstaande blijkt te hebben met de gehate cijfers, maar met de dichterlijke taal van het boek. De speelse geest van de schrijfster toe,ft op de toppen der literatuur, maar verwijlt evenzeer een enkel ogenblik bij de heel gewone zangbundeltjes die men in zijn zak dient te hebben als men gaat kamperen, of bij het eenvoudige schoolboekje, waaruit mèn parate kennis kan opdoen, zonder welke het dichterlijke of avontuurlijke boek niet te lezen is. De schrijfster vertelt van circusliteratuur eri van dierkunde, maar waarom zou, wie deze boeken mint niet eens mél Roland Holst de bramenzoeker, er op uitgaan? Niemand immers kon zo schoon van de hond vertellen als hij! Zij vertelt hoe Vondel-lezen voor haar het hevige had vaneen eerste ontmoeting. En wie haar niet kan volgen en geen twee of tien werken van deze dichter op zijn examenlijst Wi. hebben, moet toch één stak van hem lezen, omdat het nodig is, adt hij weet wat hij afwijst. En zo gaat de wandeling door in de wereld van het boek, en door de nevengebieden. De lezers leren er iets over de oude librijen en steken en passant iets op over de bibliophiele uitgaven en de letters. Denk niet dat Anne H.. Mulder een rustige, degelijke gids is. Zij is een avontuurlijk reizigster, die wel eens iets overslaat, dat ineen „reisboek” thuishoort, of die er iets in opneemt wat pen ander er geen plaats in ztu geven. Maar dit boekje wil belangstelling wekken, wil tot' lezen prikkelen, en in zijn lichte, geestige toon lijkt het ons een niet te versmaden apéritief. --- Wij hebben onlangs gemeld. Wil hebben onlangs gemeld, dat de Anova Showboat tijdens de Jaarbeurs Utrecht zal bezoeken. Wii vernemen thans, dat nog niet vaststaat, dat Lou Bandy en de Wama’s zullen optreden. --- UIT DE BOEKENMOLEN De romantische wereld Van de schrijfster Margreeth Wo 11 je s verscheen bij de Uitgeversmaatschappij Holland te Amsterdam de roman: De zonde in Gods tuin. Renske, verpleegster ineen Amsterdam’s ziekenhuis, die uiteen orthodox Christelijk milieu komt, vat liefde op voor een patiënt, Martin, die niet meer in God wil en kan geloven. Tenslotte ontstaat een verhouding, doch zij wil niet met Martin trouwen, omdat hij zo geheel anders denkt dan zij. Na vele moeilijkheden wijdt zij zich tenslotte weer geheel- aan haar werk in het ziekenhuis. Het boek is vooral in zijn milieuschildering goed, doch de oplossing van de problemen, die erin naar voren worden gebracht, is niet erg sterk en geeft dan ook geen voldoening. Nell Houwink van Ni e schreef „De Smalle We g”, eveneens een uitgave van Holland te Amsterdam. Hierin wordt het leven vaneen vrouw behandeld, die op jeugdige leeftijd is getrouwd doch de mislukking van haar huwelijk inziet en daarom haar eigen „smalle” weg Inslaat Zij neemt haar dochtertje mee en gaat naar kantoor om in haar eigen levensonderhoud en dat van haar kind te voorzien. Het geeft op eenvoudige . doch zuivere wijze de moeilijkheden weer, waarmee een werkende vrouw te kampen heeft. Jan Gerhard Toonder, die reeds succes mocht oogsten met „Schippers naast God” heeft een tweede avonturenroman geschapen „El Do ra d o”. Nog meer dan in zijn eerste boek, komt hier de rusteloze natuur van de schrijver naar voren, die zijn lezer een grillig romantisch avontuur voorzet, dat zich heet af te spelen inde Zuid-Amerikaanse oerwouden en dat onweerlegbaar meeslepend genoemd mag worden, Toonder mist echter ondanks zijn vlotte verhaaltrant, de fijne pen vaneen Helman, waaraan hij nu en dan doet denken. Dit stelt zijn stijl lager in kwaliteit. Wat Helman echter mist, heeft Toonder zich eigen gemaakt: vaart en goedgesehetste realiteit De Bezige B ij verrijkte met deze uitgave haar fonds. Weinige romans geven een zo schem inzicht inde waanzin, die het Duitse volk bevangen had onder het Hitler-regiem, als „Da s sie b t e Kreuz” van Anna Seghers (Querido-Amsterdam). De schrijfster vertelt de ontzettende lijdensweg, die zeven uiteen Duits concentratiekamp ontvluchte gevangenen gaan; slechts één weet levend uit handen van zijn vervolgers te kopten. Deze roman bevestigt dr raeerloo’s theorie (in „De moeilijke vrede”) dat het Duitse •volk zijn grote angst voor het leven moest afreageren in het nazidom. Een boek, dat ieder, die het tragiek van onze Oosterburen wil begrijpen, moet lezen. Ernst Claes: De Oude Klok. De Wereldbibl. A'dam 1947, De schrijver van het beroemde boek „De Witte” is oud geworden en herdenkt, evenals Stijn ètreuvels dat thans doet, zijn jeugd. „De Oude Klok” bevat zijn herinneringen uit de tijd van 10.13 jaar, geestig en boeiend. Egbert Eewijck: De Vlegel Van Loghum Slaterus, Arnhem ’47. De romans van Eewijck muntten voor de oorlog uit door het warmmenselijke in bet levender arbeidersjongens. Opnieuw beschrijft hij hier het leven vaneen jongen uit de jaren vlak voor 1940, met d3t sterke gevoel van de menselijke persoonlijkheid, die zich tracht te handhaven ineen meedogenloze tijd. Walter Brandligt: De Kromme Voorzienigheid, Bruna, Utrecht, 1947. De letterkundigen Kelk en Vander Woude hebben met deze bundel verhalen het nagelaten werk uitgegeven van de jonge schrijver Brandligt, in 1943 door de Duitsers gefusilleerd. Reeds om de twee verhalen, waarmee het boek opent, is deze uitgave gerechtvaardigd. Mogen de volgende stukken soms teveel hebben van het vlotte korte verhaal, de beide eerste steken ver daarboven uit en doen ons beseffen welk een veel belovend talent door *le oorlog werd vernietigd. WantJa Wassilewska, de Russische schrijfster, die zoveel succes oogstte met haar realistische roman „De Regenboog” heeft nog een tweede werkje geschapen, (Een Liefde) dat ontegenzeglijk minder van kwaliteit is, doch dezelfde gave stijl bevat (waartoe een uitstekende vertaling van Sonja Prins zeker heeft bijgedragen). Het kan zijn, dat het reeds zo vaak gebezigde motief vaneen doodgewaande soldaat die verminkt terugkeert en de liefde van zijn vrouw opeist, weinig perspectief meer bood. In ieder geval is het Russische element, hier en daar nog sterker dan in „De Regenboog” niet nieuw, al waarborgt dit naast suggestieve beschrijving van vaderlandsliefde, de vertolking, van grote menselijke eenvoud. Contact gaf deze novelle uit. Theo van Baaren: De Koning van Madagascar. Bruna Utrecht 1947 Hetgeen een boeiend verhaal had kunnen zijn is mat van alledaagsheid. Hier worden piraten 'tot burgers. De taal is zéér onverzorgd. Maarten Heesters Kempenaar: Om de heb. Bruna Utrecht 1947. Een brabantse histo. rie uit de tijd van Napoleon, waarin de hebzucht als het grote kwaad wordt gesignaleerd. De schrijver kan soms de sfeer van mensen en dingen oproepen, hij is echter niet altjjd vrij van kinderachtigheid en banaliteit. Mr. dr. Ar n. Bor r et SJ. schreef een werkje over ~S oci o-1o g i e”, gebaseerd op de aristotelische, thomistische wijsbegeerte. Het "kwam uit bij J. J. Romen & Zonen, te Roermond. --- Geestelijke omwenteling De gedachtengang in dit door Ley Hana-Lussenburg vertaalde geschrift (Geestelijke Omwenteling) van de Zwitserse hoogleraar Walter Schubart, de voortreffelijke Nietzsche- en Dostojewsky-kenner, •is misschien ’t best samengevat inde volgende alinea: In hef nieuwe physische wereldbeeld is God niet meer gebonden aan strenge natuurwetten. Hij heeft Zijn vrijheid en de 'macht tot immerdurende schepping terugverkregen. Zijn werken lopen niet meer vanuit een begintoestand verder mechanisch af. Er is weer plaats voor de „Creatio Continua”, voor het wonder, voor vitale en geestelijke krachten en voor eigen vrijheid van de mens.... Uit zijn hachelijke situatie wordt hij bevrijd door het nieuwe wereldaspect en met verwondering ontdekt hij, dat niet de begeerte naar eigenmachtigheid, doch het deemoedig opzien naar eeuwige machten hem borg is voor de ware vrijheid. Deze vertaling doet, naar het ons voorkomt, recht wedervaren aan de oorsproftkelijke tekst, al kunnen wij ons moeilijk verenigen met een woord als „ontverzakélijking”. („De Librye”, Haarlem.) --- Advertentie Ingezonden mededeling Blijf rustig zitten! U hoeft er zelfs met voor uit U w stoel te komen; zó gemakkelijk vliegt Uw/baard er af met Philips „P Hl LISHAVE”, het electrisch droogscheerapraraat. Vraag Uw handelaar eep demon- PHILIPS STAALBAARD Ook UW baard vliegt eraf! N.v. PHILIPS- VERKOOP- MAATSCHAPPIJ VOOR NEDERLAND-EINDHOVEN --- Advertentie /nqezonden mededelingen mtlLTQPECT L HOESTSIROOP --- Advertentie Ingezonden mededeling EN NU- – * EEN KOPJE' VAN NELLE ---