Indrukwekkend beeldhouwwerk op Antwerpse tentoonstelling Nederland goed vertegenwoordigd met zeven inzenders den?60 ik kien ket gedecideerd niet eens met de parkwachter in tóidtu 6lm die de bronzen en stenen dames en heren, waar- Jpf6? dagelijks zijn wandelingen maakt, eigenlijk maar zo-zo vindt. D" ?®*rekking t°t de moderne kunst is de vox populi niet altijd de vox ex. Ik kan mij tenminste niet voorstellen, dat in meer dan één hier aanzige kunstscheppingen geen stuk eeuwigheidswaarde zou schuilen. iW^nude Nederlaners hier soms wat , Qger uit de bus ge- ,°ns Patnltrrfo« zelfgevoel, gediagd n°g bovenalen met een tikkel-Een^Wantrouwen 3e- S |^Lonze Zuidelijke v luv P6rs ln de Bene- J tg * geneigd op de- ï gen Mg ’4a” te ze§- i da?' ÏJa?,r ziet men, i viif Pmtsland met z“: Denemarken en zSen elk met zes, e? Unrland met vijf üSS‘Vr“S: -- ml flguur- Neen ï ken?emand kan ont-S?n> dat dein- v Beïgfi.l van deze ■ st? ?mche tentoon- 5 S?g,met de inter- ï Henr?M raadgevers sin° 7 ¥,°.ore en Os- i hoofriadkme aan ’t «* pjne neus % leonen gehad. K>=dlr]?nrflen • van de inzenders ook in .dit opzicht a«essenw?t: Mari Anihute? W7CouziJn-Perl- 5 V. |r- Wessel Couzijn, i Kneuirm,VEf??r' Karel i en Kr°P ' zie sfl Verhulst. Ik brauwe? nsende wenk- ï niet hJf en u vraagt, réchte^6,™331 ten on- i decker ???r°m Rae' ' geen L„’Vet' waarom Her? Va„knVa? Bron-Hiote, CasaUn6k’ Ter- i ihinièm .1,10 en geen Jök auest“kje ••Utrecht”? Het is moeiheden h:. overwegingen en omstandig-Hunnen ziin Ln het SedinS geweest kunsten aai11’ J® achterhalen. Niet iedere Werk hu i' ,dle gevraagd wordt, heeft dere hand, dat hijzelf en de anraar dit w? geschikt achten. En zelfs, hoe en nalatniu®®,klinken, vergeetachtigheid Over eiigheid z«n wel eens in ’t spel. Misschien paar iaar zullen de kaarten komen Ju Wel heel anders liggen en Ven.. 1 aan bod, die nu achterble- Mari Andriessen treden u k?nst van Mari Andriessen schannn typisch Nederlandse eigendat v„fin v“or de dag, op een plan, Sentirrien? sur°Pees5ur°Pees mag heten. Het reet inntT5 zo aangrijpend en di-Werkpj.” ”Bomslachtoffer” en „Dokeven Pp gestalte heeft gekregen is bovena; VoudiS als universeel; maar raai 6piei? heeft hij zuiver sculptu-He imposante werking bereikt. Werk k ™ers hebben alle eer aan dit dige 5e wezen. De lijfelijk zo geweleen rjwtwerker aan het eind van taan maakt een Kodin’p r3lr?druk- Weinig minder dan al Input j lzac (ook hier aanwezig), hoe de geestelijke inhoud ook Van t? veF uiteen. De „Europeanen” 61 tvneulman, bekend van scharr,jfK’ waar menigeen zich ten diier Pver deze scharminkels, hebbou -?16* veet meer dan skelet lukki „ MuSetaten, kon men hier, geter nfuniet *°t hun nadeel, wat dichtiguur ,rerL ademloos rennende ter nu?n Beald Couzijn Porlmute hm-;- e? heen ineen langgestrekkenhof °Sale welke inde Keutlaab p voorjaar zo’n unieke hiinricu , ruimte had, kwam hier zijn’s uit- Helaas heb ik CouhunnpuUu ei’-met geen mogelijkheid heidernv begri-)Pen. Essers forse Ar-vroet»P„oep’, naturalistischer dan ter sto-i w®rk van hem, maakte echoierke indruk. jyj De Italianen Stoerf+i111 haast ik mij de Italiaanse kern vin die niet alleen de hiaakt « “eze ,exPositie heeft uitge-nationoiuawr di.e tevens alle andere d’ng Pn j.e:‘t®n in rijkdom van vinviejgi? van uitdrukking overhingen V- let minder dan 88 inzenihans n;Zlini voor zover ze zich al» ' toevallig inde omgeving de Schpiu’ Yan over de Alpen naar He te estad gekomen, om de glo-ScWptuurngen Van de hedendaagse de tiir™et'beelden volgepropte en door geSaapte SLïJï?1 bête bewondering aan?Pijt heeft arkhoven van Genua etc, ten Ui de ep,,,,, Italiaanse beeldhouwkunst ?.hkeie r.wen van Bernini (t 1680), een ijzige rWu , naar uitgezonderd, een jevipp ~ doorgemaakt. De heris ®en k»T ,e Italiaanse beeldhouwkunst 'Urn. w=,*e van noS vrÜ recente daachiedemi viJftig iaar inde geaehsitiev s G-ei\ kunst? Het was vooral de C*e renl?*iWedardo R°sso (t 1928) die tot hoewel hiiSaPcf de bezielende stoot gaf, ?e in eiok Zlabzelf verschoppeling voel-1909 de S? >?d- Het futurisme, dat in *flk rript bazuinen hief, wilde tegeditie met u muren van Jericho alle traïjedaar 1 de ®rond gelijk maken. Maar f9OB, hauueven tevoren, tussen 1899 en levenslirht _n – de drie grote M’s het t gezien, die bewijzen zouden, dat in Italië de moderne gedachte de geesten bezielt en bevrucht, zonder dat de traditie (goed te onderscheiden van academische sleur) daarbij werkeloos blijft. De fijnzinnige inleiding tot de catalogus van F. Baudouin licht de lezer daarover uitvoerig in. De drie M’s Wij kenden ze hier, de drie M's: Arturo Martini, die in 1947 overleed, en die inspiratie ontving uit München en Parijs; Marino Marini, die indertijd in het Stedelijk Museum en op Sonsbeek zijn magische en exotische ruiters aan de spits liet rijden van de hele sculpturale stoet; Manzu, jongste van de drie, die inde 'Nederlandse belangstelling tot dusver achterstond. Kenden wij ze eigenlijk wel? De Hollanders, die niet jaarlijks naar Italië kunnen gaan moesten, rondkijkend in Middelheim, wel toegeven, dat hun kennis maar uiterst gebrekkig was. De drie M’s Martini, de rusteloze zoeker en pionier, was niet de grootste van de drie, hoewel misschien dè veelzijdigste. Hij hunkerde naar een archaische grootheid en heeft in groepen als Maneschijn en Wintersport, op deze expositie met bizondere piëteit opgesteld, beide frontaal gerichte dubbelfiguren, een neo-romantische, bijna sacrale verstilling bereikt, die ongemeen fascineert. Etruskische invloeden spelen hier een rol. Hoewel het zuiver, plastische element te kort komt dat is lang niet in al zijn werk het geval mag men toch zeggen, dat 1931, voor hem zelf het vruchtbaarste scheppingsjaar, voor de Italiaanse sculptuur in zijn geheel een „klassiek” jaartal zal blijven. Marini is niet uitsluitend de man van het Paard en de Ruiter, ofschoon hij in dit geliefde thema vervoerende variëteiten blijft geven, ook weer, hoewel op kleinere schaal, in Middelheim. Hij modelleert in zijn geheimzinnige brons ook de Vrouw, liefst in trotse, weelderige en volbloedige vormen, zoals Maillol dat deed. Terwijl de Fransman echter bijna steeds de klassieke schoonheidscode in het oog houdt La Rivière op Middelheim doet daardoor wat grof aan en vooral het ongerepte, argeloze en ideale zoekt, ziet de Italiaan inde vrouw ook iets van het natuurgeweld, de animale oerkracht, waarbij hij evenwel met kan nalaten, geloof ik, nu en dan een ironisch knipoogje te geven naar de moderne cultuur. ~ . , Ineen totaal andere wereld is de kunst van de zeven jaar jongere Manzu geaard. Het verhaal, dat hij en Marini, die beide leraar zijn, of geweest zijn aan dezelfde Academie in Milaan, elkaar verketteren, lijkt mij niet onaanvaardbaar. Tegenover de eruptieve Marini is Manzu een bijna serene geest die geen behoefte heeft aan experiment, noch aan bizarre deformatie; van het „oer”, dat Marini najaagt blijft hij ver. Zijn kunst sluit zich in contour en compositie, weer aan bij het Italiaanse Quattro-centro. Zonder in het litteraire te vervallen, zonder ook de lichamelijke schoonheid, de vrouwelijke gratie te verloochenen (zie de sublieme dansfiguren en zijn gave portretten) ademt zijn kunst vooral een bezonnen, religieuse geest. Zij is meer op intieme en inferieure werkingen gericht en komt zelfs inde open lucht niet ideaal tot haar recht. Zijn Kardinaal is intussen daardoor zo ontroerend, omdat het beeld met een minimum aan middelen een maximum aan genegenheid wakker roept. Manzu en onze Mari Andriessen zie ik als verwante naturen. De grotere, zittende Kardinaalfiguur moge plastisch meer monumentaliteit vertonen, zij is psychologisch minder diep en argeloos. Henry Moore Uiteraard is met deze drie centrale figuren de rijkdom van de Italiaanse beeldhouwkunst lang niet uitgeput. Ik moge volstaan met de fascinerende portretten van Emilio Greco te vermelden, de Heersers van Marino Mazzacurati en de „soeiaal-realistische” beelden van Agenore Fabbri. Mijn plan om nog iets te zeggen over andere hier vertegenwoordigde nationaliteiten moet ik laten varen. Ik maak één uitzondering, nl. voor Henry Moore, wiens werk zo raadselachtig dwingend is dat de bezoeker telkens weer terugkeert: een koning en een koningin (Egyptisch van allure?) zittend op een bank, haast plat van lijf, vogelachtig van gelaat maar in zijn plastische reserve toch vol van wonderlijke schakeringen. Zij die zeggen, dat Moore hiermee een kentering doormaakt in zijn stijl, dichter naar het naturalisme, hebben misschien geen ongelijk. Maar wat hiervan zij: Moore blijft, hoewel slechts in één werk vertegenwoordigd op de dominerende plaats, die hij zich sinds luttele jaren in West-Europa heeft veroverd, naast Zadkine, Gargallo en enkele (maar wei- C.A.S. ue, ucugdiiu CU nig) anderen. ' KARDINAAL, een fAntmn brc”« op Middelheim wejpen) Van Giacomo Manu- gemaakt in 1952. POMONA, een grote tors in brons van Marino Marini (1949) uit het Kon. Mus. voor Schone Kunsten te Brussel. --- Agenda voor de komende week muziek VRIJDAG 11 September. Jacobikerk, 20 uur: Concert Stockport Citadel band. ZATERDAG 12 September. Tivoli, 20 u.: Concert Merscheider Mannergesangverein 1890 uit Solingen-Merscheid. ZONDAG 13 September. Stadsschouwburg met „Carrpen” voor leden van „De Stem”. r MAANDAG 14 September, 20 uur: Vakbondenconcert door U.S.O. ■ WOENSDAG 16 September. Domkerk 8 uur: Orgelconcert. „ . ZATERDAG 19 September. Tivoli, 20 u.. Optreden Hot Club de Hollande. toneel VRIJDAG 11 September. Stadsschouwburg, 20 uur: Vereniging van Spoorwegambtenaren met „Als ’n kwartel”, voor leden van Nederl. Koae Kruis afd. Utrecht. ZONDAG 13 September. Stadsschouwburg, 14.30 uur: Rotterdams Kinder Toneel met Assepoester. MAANDAG 14 September. Stadsschouwburg, 8 uur: Rotterdams, Toneel met De waaier-patience voor het Nederlands Theater Centrum. DINSDAG 15 September. Stadsschouwburg, 20.15 uur: Nederlandse Comedie met ~’n Zomerdagdroom”. WOENSDAG 16 September. Stadsschouwburg, 20 u ■ Toneelgezelschap Johan Kaart met „Toontje heeft een paard getekend”. DONDERDAG 17 Sept. Stadsschouwburg, 20 u.: Toneelgezelschap Johan Kaart met „Potasch en Perlemoer . VRIJDAG 18 September. Stadsschouwburg, 20 uur: De Toneelvereniging met „Wat is de waarheid?” ZATERDAG 19 Sept. Stadsschouwburg, 20 uur: Het Vrije Toneel met „Daar moet je ’n vrouw voor zijn . CAJSARET ZONDAG 13 September. Tivoli, 20 uur: Showavond m.m.v. Joop de Knegt, Kilima Hawaiians, Tobi Rex enz. --- Films in Olympia Dat de opkomst van Los Angelos met veel strijd en bloedvergieten gepaard ging leert de film „Legioen der Verraders”. De plaats wordt geterroriseerd dooreen bende en de regering stuurt majoor Callicut (Randolph Scott) als geheim agent om poolshoogte te nemen. De majoor, een echte „killer”, heeft heel wat te stellen met de volgelingen van Senator Sheldon, die zich zogenaamd laat vermoorden, maar een dubbelganger laat neerknallen, om zelf zijn ongure praktijken ongestoord te kunnen voortzetten. Maar de majoor en enkele trouwe volgelingen laten zich niet van het goede spoor afbrengen en met behulp van het garnizoen wordt de bende „opgerold”. Van Maandag af draait hier „Terugtocht der helden”. --- Pierre Cressoy, in de rol van de componist Mascagni in de film 'ierre Cressoy, in de rol van de componist Mascagni in de film „Onsterfelijke Melodie” --- Veronese, meester der louter picturale kunst Groter tegenstelling dan tussen Veronese en Tintoretto, de twee leerlingen en opvolgers van Titiaan, is moeilijk denkbaar. Rondom deze beide vaste sterren uit de 16e eeuw, waarbij ook nog Jacopo Bassano is te noemen, ontdekt men tal van mindere planeten, die aan het Venetiaanse firmament hun tijdelijke en duurzame schittering gekend hebben. Meer dan een van hen, wier werkzaamheid voor een deel inde 17e eeuw valt, zijn op de tentoonstelling vertegenwoordigd in vaak boeiende en virtuose composities. E>erst inde 18e eeuw beleeft men dan een nieuwe bloei, waarmee het Venetiaanse aandeel inde grote kunst practisch afsluit. Veronese is de zonnige en fortuinlijke tegenvoeter van de sombere, fronsende Tintoretto, die in ons vorig artikel naast Titiaan werd besproken. Al in zijn jeugd krijgt Veronese opdrachten om hulzen van vermaak in zijn geboorteplaats Verona te versieren, in Venetië aangekomen, nauwelijks 25 jaar, wordt hij uitverkoren om naast anderen grote taferelen te schilderen in het Doge-paleis. Zijn eigenlijke roem dateert van de grote en éclatante Bruiloft van Cana in het Louvre. Evenals Tintoretto heeft hij naast Titiaan ook de onvermijdelijke invloed van Michel Angelo ondergaan, naast menig ander trouwens, en tot welke andere resultaten komt Veronese! Ook bij hem aandacht voor de beweging en het „verkort”, maar terwijl Tintoretto de actie opzweept tot een haast irreëel, soms zelfs maniëristisch plan, is bij Veronese alles veel gematigder, men kan gerust zeggen, meer op society-gedragingen gericht. Zelfs zijn religieuse doeken blijven overwegend werelds en mondain. Terwijl zoals een kenner heeft gezegd, snaren-muziek trilt, vermengen inde feesten, die hij uitbeelt, de heiligen en de Olympische Goden zich met rijke heren en edelvrouwen, courtisanen en gondeliers. Zij behoorden tot een zelfde begenadigd ras. Schilder in hart en nieren raakt Veronese ons innerlijk wezen alleen door het genot dat ons oog smaken kan in verfijnde kleurenweelde. Bij hem is, zoals Vermeylen zegt, het wordingsproces volvoerd van de „louter picturale” schilderkunst; de schilderkunst, die niets gemeen meer heeft met de plastiek en de dingen weergeeft, niet zoals wij. weten dat ze zijn, doordat wij ze betast hebben, maar zoals ze aan ons oog verschijnen. Hij is de eerste, die practisch geen gebruik meer maakt van schaduwen. Portretten Het kost moeite om de ogen en de geest, vol van de indrukken welke ons bij Titiaan en Tintoretto hebben bereikt, voor de doeken van Veronese inde volgende zalen even wakkere belangstelling te tonen. Meer dan van de respectabele composities heb ik hier genoten van zijn portretten, waarin hij niet alleen de uiterlijke statie zoekt, maar wel degelijk ook het innerlijk van zijn personages treft. Het sublieme jongensportretje, dat wijde vorige week reproduceerden, mocht dit al duidelijk maken. Maar ook het portret vaneen Vrouw met Jongetje (123) is kennelijk geïnspireerd evenals het kniestuk (125), een jonge patricische vrouw, een weinig naar rechts gewend, ondanks de voorname allure toch prachtig op het leven betrapt. Veel moois moet ik laten rusten, maar Jacopo Bassano mag niet onvermeld blijven. Niet zozeer, omdat hij een leerling is van Tintoretto, maar wel, omdat zijn zin voor het realisme, zijn uitvoerige schildering van het landschap etc., hem grote invloed heeft gegeven op de schilders van het Noorden, zowel in Vlaanderen als in Noord-Nederland. De 18e eeuw Middelerwijl zijn wij inde laat-, ste grote zaal van deze expositie aangeland, waar de geniale figuren uit de 18e eeuw terecht vaneen extra helder daglicht profiteren. Hun werk, zou men kunnen zeggen, zet geestelijk gesproken, de lijn van Veronese voort. Het Bijbelse onderwerp is vrijwel geheel verdrongen door het mythologische en daarnaast komen er schilders, en niet de eersten de besten, die zich wijden aan hét stadsgezicht en aan scènes uit het dagelijkse leven. Van Tiepolo’s meest vermaarde werk, zijn plafondschilderingen GIAMBATTISTA TIEPOLO: De lachende filosoof Democritus (Verzameling, Hoare, Londen) --- FILMS VAM DEZE WEEK „Onsterfelijke Melodie”, film die men moet zien Als u deze week naar bioscoop Vreeburg gaat, betaalt u daar iets meer dan anders. Maar u zult er om twee redenen geen spijt van hebben. V ziet er een film, die zeker boven de middelmaat uitko.mt en bovendien helpt u, door die film te gaan zien. mee aan de instandhouding van onze Utrechtse Opera. Het geld, dat u meer betaalt, wordt namelijk afgestaan aan deze instelling. Vreeburg vertoont, om inde opera-sfeer te blijven, de film „Onsterfelijke Melodie”, die het leven, althans een gedeelte daarvan, van de beroemde Italiaanse componist Mascagni tot onderwerp heeft. Mascagni’s studietijd, zijn gedrag op het conservatorium, zijn werk als dirigent vaneen rondtrekkend operettegezelschap en zijn huwelijk vormen de aanloop tot het laatste gedeelte van de film, waarin de componist, voortreffelijk uitgebeeld door Pierre Cressoy —de première van zijn Cavalleria Rusticana ziet. Het is in dit slot van de film, dat de grootste hoogte wordt bereikt. De toeschouwers zien een fragmentarische opvoering van de Cavalleria. De beroemde tenor Mario del Monaco zingt hier een aantal aria’s op een wijze, die grote bewondering af dwingt. Alleen al voor dit laatste deel mag men niet verzuimen de film te gaan zien. Maar ook inde rest van „Onsterfelijke Melodie” kan men genieten van de meeslepende muziek van Mascagni. die vaak hoofdzaak is. Het beeld dient, dan als illustratie. De regie is in die opzet uitstekend geslaagd. City Tintelende humor, voornamelijk naar voren gebracht door Fernandel met de hem zo eigen esprit, kunt u zien inde Franse film „’n Dorpsschandaaltje” die deze week in het City-theater wordt vertoond. Het verhaal, dat een persiflage is op het kleinburgerlijke leven op het platteland, speelt zich af in het dorpje Valorgue, dicht bij Marseille. Felicien, de bakker van het dorp (gespeeld door Fernandel) heeft een zoon die in Algiers zijn dienstplicht moet gaan vervullen. Enige tijd nadat Juskin naar Noord-Afrika is vertrokken komt het uit, dat de dochter van de kruidenierster een kind van hem verwacht. De bakker kan dit niet geloven. Het dorp verdeelt zich dadelijk in twee partijen die elkaar het bekampen. De vreemdste situaties ontstaan. Tenslotte keert de zoon terug en deze bekent onmiddellijk de vader te zijn. Eensgezind viert Valorque nu een klinkende bruiloft. Camera Filmac Sommige lieden hebben typische manieren om de dagelijkse boterham op de plank te krijgen. Een vrij overjarig filmpje voert als sprekend voorbeeld twee verweerde ruiters in Amerika’s Noord-Westen ten tonele, die de wilde katten inde bomen laten zitten, maarde manenloze leeuwen, die er leven, met lasso’s van de takken halen. Een en ander is niet zo spannend als Tarzan het doorgaans versiert, doch in elk geval spannender dan de vangst op zalm dat een tweede rolprentje belicht. Hierbij gaat het natuurlijk minder om de verkoop dan wel om de sport en de inwendige mens. Enkele oudere heren lopen dapper in lieslaarzen door Canada’s bergstromen en stallen naderhand kanjers van stukvoor-stuk 25 pond op de oever uit. Afgezien van het snorkerig commentaar is de kleine en onvolledige documentaire over het leven aan boord van het vliegdekschip „Mid* way”, een grote Amerikaanse marinebodem, een goede illustratie van de risico’s, die de piloten lopen. Het starten van de toestellen is steeds weer een avontuur, nog erger het invliegen en landen. Een machine duikt de zee in, maarde bestuurder wordt opgepikt dooreen torpedo* ■>ager. „De jongens uit Kansas en Missouri vinden het wat leuk, dit leven” zegt de opgewekte commen* tator. Rembrandt Emily Brontë’s roman ..De woeste hoogte” is natuurlijk niet uit handen van de producers geble. ven, die er een gelijknamige film van maakten, waarin de sfeer middels veel trieste rotsen, slecht wee? en uitnemend spel, volkomen tot zijn recht komt. Laurence Oliver als de vreemde, wilde stalknecht Heathcliff vindt in Merle Oberon een uitstekend tegenspeelster, terwijl David Niven de rol van haar totaal anders geaarde echtgenoot vervult, de man met het onbuigzame gevoel voos stand en, ondanks zijn liefde, vol onbegrip voor de band, die zijn vrouw met Heathcliff bindt. Wie het boek kent, wordt opnieuw geconfronteerd met de welhaast onbegrijpelijke liefdesaffaire in dit bijzondere verhaal, wie het niet las zal geboeid zijn door de uitbeelding van twee ontembare karakters, wier noodlot dreigend blijft meespelen inde pogingen het geluk langs totaal andere wegen té vinden. Scala Een pension, waarvan de opbrengst een pas gehuwd jong stelletje in het leven moet houden, is voor regisseur Joseph Newman aanleiding geweest om middels een ver. haal vol komische incidentjes, da aandacht te vragen voor de bewoners van dit „Love nest”, of zoals de Nederlandse titel luidt „Casanova en de hospita”. De film is de aandacht ook volkomen waard. Er zijn tenminste voldoende facetten ini aan te wijzen, welke „Love nest”* tot een prettige amusementsfilm bestempelen. Zo is de vlotte en dikwijls geestige en gevatte dialoog al een genoegen op zich zelf om te lezen, is het spel van June Haver, William Lundigan en Marilyn Monroe eenvoudig en ongekunsteld en volgen de verwarde situaties in goed afgestemde vaart elkander op. Hierdoor volgt men bijna doorlopend jammer dat in het midden de aandacht even verslapt doordat Newman de vaart even heeft losgelaten met een glimlach op het gelaat deze vermakelijke pension» historie. Palüce Barbara Britton en Philip Reed brengen sensatie en avontuur ia het Palace-theater met de film „Koning der Bandieten”. Vol woeste tonelen met tenslotte het vanzelfsprekende happy-end. Inde tweede hoofdfilm „Geef Acht” kan men zien hoe een modelsoldaat zich door de moeilijkheden werkt, die de dienst hem bezorgt. Het is een nogal simpel geschiedenisje, die als los zand aan elkaar hangt. De kostelijke Engelse film „Veilig, vlug, voordelig”, die tijdens het Filmfestival in Camera reeds te zien was, is in hetzelfde theater geprolongeerd. Men is dus nog een week inde gelegenheid deze vermakelijke geschiedenis te aanschouwen. (men denke aan Würzburg) is hier uiteraard niets aanwezig, behalve een enkel toch wel representatief ontwerp, maar daarnaast leert men hem kennen in doeken, die een duidelijk beeld geven van zijn macht over het penseel, de gratie van zijn figuren, de ongrijpbare charme van zijn composities. Zijn tedere blauwe, grijze en rosé tinten zijn niet ten onrechte de quintessence genoemd van de 18e eeuw. Wel nimmer is de schoonheid van Venetië met zijn verfijnde gevels als kantwerk en zijn transparante lagune, met zulke verliefde ’ ogen gezien als door Guardi, van wie hier enige voortreffelijke specimina te zien zijn, vol bedrijvigheid en toch groot gehouden. De fameuze stadsgezichten van Canaletto zijn wat fotografischer van allure en droger van kleur, maar blijven toch imposant. Inde geestige tintelende binnenhuistafereeltjes van Pietrp Longhi weerspiegelt zich het luchtige leven van de Venetiaanse society en men denkt daarbij even aan onze Troost en aan de Engelsman Howard. Tenslotte hopen wij nog een artikel te wijden aan de prachtige collectie tekeningen. C.A.S. --- HORIZONTALE BALANS VAN CYRIL CONNOLLY Litteraire kroniek door JACQUES DE HAAN Een VAN DE MEEST BELANGRIJKE en minst bekende schrijvers van het tegenwoordige Engeland Is Cyril Connolly. De enkele handboeken, die tot onze tijd gaan, vermelden hem nauwelijks of helemaal niet en daarom durf ik niet eens met zekerheid beweren, dat The Rock Pool zijn eerste hoek was. Het verscheen in 1936 hij de Obelisk Press in Parijs. Deze uitgeverij van Engelse boeken was het eigendom van Jack Kahane, die een eenzame guerilla voerde tegen een schijnzedig Albion, een gueriila, die hij, na zijn dood, nog op menig punt gewonnen blijkt te hebben. The Rock Pool bijvoorbeeld werd in 1947 zonder de minste opschudding in Engeland herdrukt. Het is een wrange, sarcastische roman, die in Zuid-Frankrijk speelt ineen milieu van kunst- en dranklievende dwazen en het is eigenlijk een boek, dat we heel best vergeten kunnen, ware het niet, dat er een inleiding in voorkomt van zeven pagina’s. Méér dan uit het verhaaltje spreekt daaruit de echte Connolly. Hij schrijft in die paar bladzij’s onder andere over zijn jeugd en het zou mij niet verbazen, als die inleiding de aanleiding geweest was om nog wat meer over die jeugd te vertellen. CYRIL VERNON CONNOLLY is in 1903 geboren en ontving zijn opleiding in Eton en Oxford, die curieuze instituten, die het Engels welen-wee van eeuwen bepaald hebben. Dié jeugd nu vinden wé beschreven in Enemies of Pr o mis e, dat in 1938 verscheen en in 1949 herdrukt werd (Routledge). Een bijzonder knap en scherpzinnig werk, dat handelt over stijl en over de techniek van de kunst van het woord, maar vooral over de vele gevarèn en de weinige vreugden van het schrijversberoep. Hij besluit dit overwogen, reële boek vol levenswijsheid met het autobiografische hoofdstuk: A Georgian B o y – h o o d. In dat hoofdstuk kan men de oorzaken vinden waarom de volwassen Connolly zich in zijn meest bekende werk: The Unquiet Gr ave, dat onder het pseudoniem Palinurus voor het eerst in 1944 verscheen, vertoont als een gekweld en bijna levensvijandig erudiet The Unquiet Grave is enige malen herdrukt (Hamilton) en ik ken een boekhandelaar ineen grote stad. die er honderden exemplaren van verkocht heeft, omdat hij het met laten kon. Het is, ook wat de vorm betreft, een uniek werk, dat m de trant der grote moralisten uxt aforismen bestaat, uit doorwerk – te notities, die de vrucht zijn van meditaties over religie, liefde en huwelijk, over de geneugten van tafel over de angst en de vertvijfeling van de moderne sterve, ï? Yol. tragische zelfkwelling en pathologische afkeer van de eigen menselijke staat. Een sterk en persoonlijk en eerlijk en bitter boek. The Condernned Playground (Routledge, 1945) is een verzameling essays uit de jaren 1927 —1944. Puntige, felle opstellen over literatuur, met speelse, ironische invallen, onverwacht, maar inspirerende vergelijkingen en een waakzame belangstelling voor de positie van de kunstenaar. inde samenleving. Als geheel zijn werk dwingt het de opmerkzame lezer tot het vormen van eigen meningen. Inspirerend IN 1940 richtte Connolly het tijdschrift Horizon op. Een tijdschrift, waarin hij het beste verzameld heeft, dat er op het gebied van verzen, essays en korte verhalen in Engeland, Amerika, Frankrijk, Spanje of waar dan ook maarte krijgen was. Ook hier heeft hij zeldzaam inspirerend gewerkt. Misschien met uitzondering van John Lehman in zijn periodiek New Writing heeft niemand zó welbewust gestreefd naar voortzetting van de grote literaire traditie en zó gespeurd naar jonge talenten, waaruit het kader voor een nieuwe generatie gevormd moest worden als Connolly in H o r i zo n . Het materiaal voor de literatuurgeschiedenis van de zwarte oorlogsjaren en van die eerste diep grijze jaren erna ligt in dat tijdschrift voor het grijpen. In welhaast ieder nummer legde Connolly verantwoording af van zijn redactioneel beleid en besprak hij vanuit een algemeen cultureel standpunt de wereldsituatie van het moment. Deze inleidingen, die zo bijzonder waardevol zijn voor de sfeer van die tijd, zijn nu gebundeld in Ideas and Places (Weidenfeld & Nicholson, 1953). Men kan er tien jaar literair leven in naslaan; men vindt er de vreugde over de bevrijding van Frankrijk, het blijde, eerste na-oorlogse bezoek aan Parijs; men proeft er de toenemende verbittering uit, die hem in 1950 deed besluiten zijn tijdschrift op te heffen. Zijn pogingen waren mislukt, zijn streven was vergeefs geweest. Ideas and Places is een rijk boek. Boeiend en levendig is steeds Connolly’s politiek commentaar, altijd ineen groot verband, op de gebeurtenissen en toestanden ineen steeds soberder en somberder wordend Engeland, of op de situaties in dat tweede vaderland: Frankrijk, of ineen Europa, dat weer eens een oorlog verloren had. Ontroerend is zijn afscheid van Valéry; indrukwekkend het relaas van zijn reis naar de Verenigde Staten en zijn ontmoetingen in New York, dat „betonnen Capri”. Vooral plezierig is de beschrijving van dat land, dat hem als geen ander aan het hart ligt: de streek tussen de Gironde en de Dordogne, ten NO. van Bordeaux. ledere liefhebber van The U nquiet Grave, waarin Connolly zo vol verlangen, maar zo heel in ’t kort over die streek schrijft, _ zal met genoegen het veel uitvoeriger reisverslag in Ideas and Places lezen. Maar nóg belangrijker_ is dit boek om wat hier geschreven is over de oude kwestie: de positie van de kunstenaar inde huidige maatschappij. In het hoofdstuk The Cost of Letters vinden wede reacties vaneen aantal schrijvers, die met betrekking tot dit probleem een vragenlijst van Connólly beantwoord hebben. Over het minimum waarvan een schrijver zou kunnen leven, over het nut of onnut van staatsbemoeiing, over al deze zaken kan men hier de dikwijls zeer uiteenlopende meningen aantreffen van auteurs als Elisabeth Bowen, C. Day Lewis, Robert Graves, Rosé Macaulay, George Orwell, Stephen Spender en anderen. Connolly hield niet inde eerste plaats wegens een tekort aan abonné’s met Horizon op, maar bij gebrek aan weerklank en aan goede bijdragen. Het bankroet van Horizon is het bankroet van het individualisme. Horizon zocht inde eerste plaatsnaar kwaliteit. Connolly was van mening, dat „kunst en literatuur op zich zelf bestaansrecht moeten hebben niet als symptoom vaneen politieke instelling, noch ad majorem Dei gloriam”. Deze man, wiens Unquiet Grave begint met de opmerking, dat de enige functie vaneen schrijver het scheppen vaneen meesterwerk moet zijn, is nog altijd van mening, dat een goed boek het eindproduct vaneen obsessie is. Publiek en uitgever menen evenwel hoe langer hoe meer, dat een goed boek de best seller van het jaar of de hardloper van de maand moet zijn. Horizon heeft tien jaar lang tegen dit groeiend misverstand gevochten en het pleit ogenschijnlijk verloren. Er is naar mijn mening evenwel geen twijfel aan, of het oeuvre van Connolly zal voor lange tijden nog „de schok der herkenning” en de vreugde van het herlezen verschaffen aan de enkeling, lang nadat bij de massa zelfs de vaagste herinnering aan onze best sellers verdwenen zal zijn. CYRIL CONNOLLY --- Journaal van zeven dagen Politiek, sport en kunst hebben de cameralieden terdege uit mogelijke na-komkommertijdzorgen getild, want uit het binnenland komt bijvoorbeeld het bezoek van onze koningin aan de eerste voorstelling van de nieuwe Oostelijke toneelgroep, die in Arnhem speelde, de Nederlandse scooters maakten met buitenlandse broertjes en zusjes een zware ralley vanuit Ede, terwijl de K.N.V.v.L. iets dergelijks van Woensdrecht tot Beek organiseerde, maar dan voor sportvliegtuigen. Als herinnering aan de warmte en attentie voor de naderende winter paraderen tal van schone mannequins in bontjassen door Amsterdams verhitte Kalverstraat en showen in het Vondelpark, wat veel bekijks trekt, zij het niets in vergelijking met de duizenden, die Koningin Juliana en Prins Bernhard begroeten bij het bezoek aan de hoofdstad. Tenslotte nog’n stukje hippische gratie en durf: het concours hippique te Rotterdam. Uiteraard sloeg het filmnieuws buiten onze grenzen de Duitse verkiezingen niet over, al even spannend als de beklemdheid, die Triest bedrukte, waar men kan zien, dat de mensen daar nog altijd voor allerlei zone-contróles inde rij moeten staan en portretten van Tito aan hoge kantoormuren prijken. Duke knalt in zijn Hawker Hunter binnen twaalf minuten een nieuw snelheidsrecord op de Britse lijst en lacht tegen mevrouw Duke. Op Famborough glijden luchtmonsters boven ons hoofd en heeft men met de lens ook nog een ogenblikje s werelds grootste Deltavleugelbommenwerper gevangen, die als een witte troffel door de lucht snijdt. ---