Maatschappijtje midden in IJsselmeer Nergens in ons land wordt geleefd als in fascinerend Lelystad De echte pioniers smullen van het leven op „Perceel P” (Van onze reportage-redacteur). Het schijnt heus gebeurd te zijn. Bij een van de „bazen” van Lelystad is niet zo lang geleden een brief beland vaneen goedmoedige kruidenier ergens uit Brabant. Deze schreef, dat hij de moed had bijeengegaard een gans nieuw bestaan op te bouwen in Oostelijk Flevoland, de IJsselmeerpolder-in-wording. Wanneer hem een winkelpand in Lelystad ter beschikking werd gesteld, zou hij bereid zijn Brabant te verlaten. Deze kruidenier met dadendrang was in gedachten de realiteit al diverse jaren vooruit, en hij zou bepaald schrikken wanneer men hem met zijn winkeltje neer zou planten inde nederzetting, welke nu Lelystad heet. Overigens: boven de bodem van de hoofdstad zijner fantasie, welke waarschijnlijk enige kilometers van het huidige werkkamp af komt te liggen, staat voorlopig nog grauwgrijs IJsselmeerwater. Wat nu met heel veel optimisme wordt aangeduid als „Lelystad” is voor de nuchtere dijkenbouwers Perceel P, een stuk dijk van om en bij drie en een halve kilometer lengte, dat daar schijnbaar vergeten midden in het IJsselmeer ligt te drijven. Achter in September van het vorig jaar is op een dijkverbreding het stenen werkkamp in gebruik genomen en sindsdien kreeg Perceel P meer algemeen de wijdse benaming Lelystad. Trouwens, als je met het bootje uit Harderwijk komt, „lijkt” het ook wel wat, vooral als een zonnetje de fel rode pannendaken van de zes woonbarakken, van het hospitaalgebouwtje en het ambtenarenpension tot een fleurige toets maakt ergens boven de winterse grijze wijdheid van de zee. Het wonder van de vrouwen te vormen. En tevens is dat stuk dijk het eerste brok grond van de 60.000 bunder grote Markerwaard, welke na Oostelijk en vóór Westelijk Flevoland aan de beurt komt. Tweemaal per dag vaart kapitein Piet Plobbe met zijn „Dr C. Lely” heen en weer naar Harderwijk. Het gaat al drie jaar zo. ’s Ochtends om zeven uur uit Perceel P, twaalf uur terug; vier uur weer weg en acht uur terug. Een flinke „binnenzeeboot”, die soms enkele passagiers aan boord heeft, die voor hun werk naar Lelystad moeten en verder proviand, post en kranten. Deze zomer zal de boot van kaptein Flobbe nog wel eens een keertje druk bevolkt zijn, want het staat nu al vast, dat er „technische excursies” in overvloed komen. De echte pioniers, de onvervalste minnaars der eenzaamheid moeten weinig hebben van die visites „wat doe je met al die vreemden om je heen?” maar ze hebben me met een flinke dosis opluchting in hun stem toevertrouwd, dat Lelystad nog lang niet aan het „sight-seeing-stadium” toe is. Negen kilometer niets Als je van Harderwijk af komt is het eigenlijk zo:. eerst wordt de „Dr C. Lely” dertien kilometer lang geflankeerd dooreen royaal fragment nieuwe dijk, dan komt er negen kilometer niets of beter de oude ruime glorie van de Zuiderzee en tenslotte volgt de drie en een halve kilometer van het huidige Perceel P. Deze zakelijke lengtematen gelden over enkele weken nog, want de dijkbouw begint in Maart pas weer op toeren te komen. Op honderden meters afstand van Perceel P loopt parallel een even lange slang van keileem en zand. Deze leidam dient er voor om Lelystad te beschermen, en zo een soort ruime haven Dijk, barakken, woonschuiten, betonpalen, slib, vrachtauto’s en heimachines zijn zeker suggestief als voorboden van een land in wording, maar als dynamisch décor voor het leven van alledag kan het geheel op een druilige winterdag wel eens wat erg troosteloos schijnen. Maar zeg zoiets niet tegen een pionier als kampbeheerder Jacob Bos, want die weet geen beter plekje op aarde. In November ’50 kwam hij al naar Perceel P, dat toen nog niets anders was dan een glibberig hompje keileem, dat even boven de golven uit kwam. Sleepboten, kranen, bakken en wat al meer waren bedrijvig rond die wordende dijk in actie en Bos mocht vijf maanden lang aan boord van een bak van de MUZ werken als kok en in zijn vrije ogenblikken kijken naar dat groeiende stukje dijk. Eens in de veertien dagen gingen ze toen een weekeinde naar huis en zelfs een „harde” als Bos geeft toe, dat telkens twaalf dagen achtereen aan boord van zo’n schommelende bak nu niet direct een paradijs op aarde was. Maar toen aan de Oostkant van Perceel P de eerste houten barakken plus noodcantine kwamen, werd Jacob Bos kampbeheerder. Het stenen dorp Dat oude kamp aan de Oostkant van de dijk staat er wat zielig bij nu afgelopen herfst het stenen dorp klaar is gekomen. Maar deze zomer, als volop legeringsruimte nodig is, en de dijk groeit in de richting Harderwijk, zal er wel weer liefhebberij voor de houten gebouwen zijn. Het centrum van alle activiteit is nu in elk geval in het stenen dorp geconcentreerd, waar Willem de Jong als beheerder de scepter zwaait. Een gezellige prater, die onlangs landelijke publiciteit heeft verworven vanwege zijn thans zeventien dagen oude spruit Bertus: het eerste borelingske van Maar Jacob Bos en de andere echte polderpioniers smullen, geloof ik, van de sfeer, die ook eens, vóór inde veertiger jaren, inde NOP heeft geheerst. Ze hebben er geen uitgekiende woorden voor: „Ik verveel me niks. Je ziet het groeien hè en dat vind ik mooi!” En als ze over de Noordoostpolder van vandaag beginnen, halen ze hun neus op: „Daar is het goeie achter de rug. Zo gauw de „burgers” er in komen, is er voor ons geen aardigheid meer aan. Hier kun je met je laarzen aan naar de cantine als er wat te doen is. Moet je nou in ’t Yoorhuys in Emmeloord proberen. Kijken ze je weg. Laat mij maar hier inde blubber zitten!” Flevoland. Die stenen barakken staan tezamen met de ruime houten cantine op èen dijkplatform vaneen 125 meter breedte. Als het wat waait spatten de schuimvlokken tegen de ramen van de slaapzaaltjes, maar op een zonnige zomerdag moet het goed wakker worden zijn met de zee vijf meter van je bed. Er leven thans in dit Lelystad om en bij honderd mensen. Straks, als de dijkbouw voortgaat, zullen het er tweeof driehonderd zijn. De arbeiders maken lange dagen omdat ze bijna allen Vrijdagsavonds naar huis gaan en ze toch aan hun werkuren moeten komen. Na het avondeten hebben de mannen van Lelystad de keuze: óf onder de wol kruipen óf nog een potje gaan klaverjassen, biljarten of tafeltennissen inde cantine. Tweemaal inde maand of daaromtrent is er „wat te doen” film, toneel of muziek en het televisie-apparaat, dat in deze wijdheid met een armzalig stompje antenne kan volstaan, heeft ook zijn liefhebbers. Vertier is er dus niet zoveel op de dijk en de gemiddelde arbeider zegt: „Ik zit liever op de vaste wal, maarde verdiensten maken het goed.” De gezelligheid der keetjes En toch moet ge niet denken, dat het daar in Lelystad alleen maar een ruige mannenmaatschappij is van laarzen, modder, betonpalen, klaverjas en kranen. Er zijn ook vrouwen en die hebben eigenlijk stuk voor stuk voor een klein wonder op het robuste, maar toch ook wel bar onherbergzame Perceel P gezorgd. Kampbeheerder Willem de Jong woont met zijn vrouw en drie kinderen in het mooiste huisje van Lelystad. Een huisje van rode steen met een soort tuintje en een tegelpad ervoor. Het zou een gevalletje kunnen zijn uit een stedelijke buitenwijk, zo permanent ziet het er uit. En dat is heel begrijpelijk, want naar schatting zal dit stenen werkdorp een kwarteeuw dienst moeten doen. Het ligt immers op een trefpunt van drie nog te creëren IJsselmeerpolders, het is een zenuwknoop in het ganse droogmakingssysteen, welke nog lang zijn waarde zal houden. Dat het in W. de Jongs huis knus en keurig is en dat je je aan boord van een welhaast luxueuze, (twee verdiepingen hoge) woonschuit behaaglijk voelt valt te begrijpen, maar er zijn ook heel andere gevallen. Het merendeel van de vijftien in Lelystad vertoevende gezinnen van opzichters, uitvoerders, afmakers enzovoort, moeten het doen met houten keetjes in de blubberige dijkjungle, omringd door decimeters dikke modder, roestig vlechtwerk, stukken katrol en onkruid. Je klopt aan en als de huisvrouw zegt: „kom binnen”, trekt een getrouwd en dus begrijpend man zijn schoenen uit omdat de uitnodiging tenslotte hemzelf en niet de slibkluiten gold. En dan zie je een proper gangetje, een kamertje, waar alles glimt en glanst, waar een schemerlampje brandt, een vogeltje beheerst in een hangkooitje hupt, dan zie je het wonder van een Hollands huis in de rimboe. Ik heb met de vrouw van Sjouke Blauw, de afmaker, gepraat. „Ach ja”, zei ze, „we hadden net een hele tijd in Amsterdam gezeten en nou ineens dit eiland, dan is het wat stil. Vooral Zondags, als ze bijna allemaal weg zijn. Maar ik heb mijn man en mijn kinderen vlak bij huis en dat is ook wat waard”. Kinderen. Er zijn er twaalf in Lelystad, die het, naar me schijnt, best naar hun zin hebben. Vooral de vijf, die elke dag op de schoolbanken zouden moeten zitten. Nu hoeven ze maar tweemaal inde week met de boot naar Harderwijk. Ze krijgen huiswerk mee en thuis mag moeder de rest regelen. Voor de moeders heeft dat zijn bezwaren, maarde kinderen vinden het best en ze bespieden met wantrouwende blikken de nieuwe gezinnen, want als er nog wat leeftijdgenootjes bij komen, is een „juffrouw” en daarmee een dagelijks klasje wettelijk verantwoord. En wanneer er dan ook nog op een dag een politieman in Leleystad komt, vinden de echte pioniers, dat de aardigheid er langzamerhand al weer afgaat. Indrukwekkend In wat ik tot nu toe schreef, is het grootse, is de macht van dit ganse gebeuren niet tot uitdrukking gekomen. Wat immers ziet de leek, die aan wal stapt: een stuk dijk, lage rode huizen, lage houten barakken. En hij mistin eerste instantie de fantasie en de technische „feeling”, om achter de bedrijvigheid op dit Perceel P de gigantische omvang van deze ganse droogmaking te zien. Die indruk van: er gebeurt hier toch waarlijk iets groots krijgt de man-van-de-vaste-wal pas als hij het stenen dorp met honderd passen doorloopt, tien meter door de blubber baggert en dan ineens aan zijn voeten een tafreel van indrukwekkende conceptie ziet: de bouwput voor de sluis en het gemaal van Lelystad. Het woord put wekt de indruk vaneen zekere beslotenheid, van iets betrekkelijk kleins. Vergeet het lezer. Dit is een vallei elf meter onder het zeeoppervlak, waar tientallen mensen rond de stoommachines krioelen, waar vrachtwagens in en uit rijden, waar viertons heiblokken telkens met dreunende ploffen de betonpalen voor de fundering de grond in moeten stampen (vaak duizend klappen per paal, en er komen er 2983!) Dit is een vallei, welke in stand gehouden wordt door 36 pompen, die dag en nacht het water wegzuigen, dat vrijgelaten deze bouwput in schrikwekkend korte tijd zou vernietigen. Eén van de drie gemalen van Ooste» lijk Flevoland komt hier en een royale sluis. Een flink werk, maar in het kader van het geheel niet anders dan normaal. De leek echter wordt door de stoom, de diepte van de put, het gekrioel en ’s avonds door de schijnwerpers en de vuren meer geïmponeerd dan dooreen nuchter stuk dijk. Een wonderlijke samenleving op dat Perceel P, dat zich, zolang de polder nog niet droog is, Leleystad mag noemen. Je vindt er een welhaast bezield doorzettingsvermogen en vakmanschap, nuchtere zakelijkheid en ook in de enkele „gezinshuizen” een knusse beslotenheid. Je vindt er de kameraadschap, die ineen hard werkende mannenmaatschappij kan heersen, maar ook bot materialisme en de naargeestige ongezelligheid vaneen stuk dijk in regen en verlatenheid. Het heeft iets fascinerends dit alles bij elkaar! Gerrit de Jong (zoontje van de kampbeheerder) en Bob Flobbe (telg van de kapitein van de „Dr Lely”) hebben het best naar hun zin in Lelystad. „Schepen maken” is hun grootste liefhebberij. Kampbeheerder W. de Jong bij het eerste schilderij, dat van Lelystad werd gemaakt (door een timmerman). Er was toen (om en bij drie jaar geleden) nog niet anders dan een paar honderd meter dijk met wat houten barakken. --- Flevoland in 1957 droog Stand van zaken op dit ogenblik De Februari-ramp in Zeeland met de daarop volgende herstelwerkzaamheden, heeft tot gevolg, dat Oostelijk Flevoland pas een jaar later dan aanvankelijk geschat was droog zal kómen. Verwacht mag thans worden, dat de dijken om Oostelijk Flevoland niet gesloten zullen kunnen worden vóór 1956 en dat eerst in 1957 het nieuwe land droog zal komen. Toch hebben de werkzaamheden niet geheel stil gelegen. Er is doorgewerkt o.a. inde bouwputten voor twee der drie gemalen, die zullen verrijzen n.l. bij de Ketélmond (gemaal Colijn) en bij Lelystad (gemaal Wortman). Het is de bedoeling, dat inde loop van dit jaar nog de dijkverbinding tussen Lelystad en Harderwijk (de z.g. Knardijk) tot stand zal komen. Verder zal worden gewerkt aan de dijk van Elburg langs de Ketel tot aan de Zwolse Hoek (dat is de plaats waar de polder Oostelijk Flevoland de Noordoostpolder dicht zal naderen). Tussen Harderwijk en Elburg is de dijk langs het Veluwëmeer reeds drie km gevorderd. De zwaarste dijk, die gemaakt wordt, is die tussen Lelystad en de Zwolse Hoek, dit met het oog op de omstandigheid, dat deze dijk zal blijven blootgesteld aan de Noord-Westenwind, die over het intact blijvende deel van het IJsselmeer zal blazen. Een belangrijk werk, dat nog ter hand moet worden genomen, is het graven van de kanalen in het toekomstige land, dat „inden natte” zal geschieden, dus met behulp van baggermolens. Men heeft hiermede ervaring opgedaan bij de kanaalaanleg inde NOP. Met dit baggeren der kanalen zal echter zo laat mogelijk worden begonnen. --- Bezinning TROUW ZIJN door ds Frits Kuiper, Doopsgezind predikant te Amsterdam Ruim honderdvijftig jaar geleden werd dooreen Duits denker het wezen van de religie omschreven als gevoel van volstrekte afhankelijkheid. Zeer, zeer velen zullen op de een of andere manier met deze omschrijving in aanraking gekomen zijn en er in hun leven kracht uit hebben geput. Het kon moeite kosten om alle storende gevoelens uitte schakelen en werkelijk rust en vrede te vinden in het besef volkomen van hoger macht afhankelijk te zijn dat men moest trachten zijn innerlijk leven daartoe te laten geraken stond vfst. Als vanzelf, haast onwillekeurig, schreef ik hierboven dat dit vast stond. Want het staat voor ons geslacht klaarblijkelijk niet meer vast. Omdat we het niet meer kunnen, maar ook omdat we het niet meer willen. We zijn er te onrustig voor om het te kunnen en we zijn er ook te hoogmoedig voor om ’t te willen. Natuurlijk is zulk een onrust en een dergelijke hoogmoed in onze dagen niet ieders deel, maar voor de gehele sfeer van onze tijd lijken ze mij wel kenmerkend. Wij leven er niet gelukkiger om, al zijn wij stellig meer op ons geluk bedacht. Wij presteren in onze arbeid stellig wel méér, maar niet beter werk dan een vorige generatie, dank zij onze zich steeds hoger ontwikkelende productie-capaeiteit. Wij denken en experimenteren stoutmoediger dan enig geslacht, dat vóór ons geweest is, maar of we ook werkelijk moediger zijn, lijkt me de vraag. De volkeren van deze eeuw blijken tot enorme offers bereid om hun vrijheid te waarborgen dan wel te verwerven; zij sparen daartoe de levens van hun jongemannen niet. Maar weten ze nog wel, wat voor vrijheid ze eigenlijk zouden willen verdedigen of verkrijgen? Kan men tot deze opgejaagde massa’s van het midden van de twintigste eeuw zeggen, dat ze terug moeten keren tot de meer bezadigde levensvormen vaneen vroegere tijd? Natuurlijk kan dat, en waarschijnlijk zal men daarbij ook nog wel een zekere mate van succes hebben. Dat, wat je niet hebt, lijkt immers altijd begerenswaardig. Én waarom zou het althans een aantal mensen niet lukken om, naast hun dagelijkse bestaan in de maatschappij van tegenwoordig, in gezin en geloofsgemeenschap een rustig plekje te vinden van veilige geborgenheid? Daarin slaagt een deel van onze medemensen immers inderdaad; het staat dus wel vast, dat het kan. Maarde schuilplaats voor het vrome gemoed wordt niet alleen bedreigd door de verleidingen uit de wereld daarbuiten, die de mens willen verlokken tot ontrouw. Daartegen zou men zich kunnen verdedigen met Gods hulp. Het is echter zo, dat de God van de Bijbel, bij Wie de mens zijn toevlucht zoekt, hem ineen onrust schijnt te brengen, die nog veel heviger is. Hij spreekt hem immers niet alleen van rust en veiligheid, maar ook van waarheid en recht. En juist tot trouw aan het recht der waarheid wordt de mens door de God van de Bijbel opgeroepen. Het wordt hem beloofd, dat hij daarin vrede vinden zal, maar niet zonder moeite en strijd. Die Strijd kan de mens, die naar Gods Woord inde Bijbel luistert, niet strijden inde veilige beslotenheid van de eigen kring. Hij weet zich geplaatst temidden van anderen, omtrent wie Gods waarheid hem geleerd heeft, dat* zij óók hun recht hebben. Aan die waarheid moet hij trouw zijn, dat is de zin van zijn door God aangesproken zijn, waar hij zijn leven op heeft te richten. Geloof is dan ook inde grond niet een zaak van zich al dan niet afhankelijk voelen van hoger macht, maar van steeds opnieuw trouw weten te zijn aan die God, die de Bijbel ons , kennen doet. * --- Advertentie VICTORIA HOTEL MSTE R D A M van I 8.50 af ---