Naar buiten! Op reis! MSjfc r<*>! Bfi-ii. 8 ro^en, iOikj) tl«t on ks* IN- een- preis [■■£ dat f ri>6eld d‘’ 2urgen ■N:kost W a]L UVant al|eeu de Keaiak dere ,and(*n ■SSÏ ffi »P *. BS, dJUeUWa ii h n Varn ■s»?e aie?tteea* kleffe'l 3 Weer »»■ BS». 8 dea wee rOx . 8 Im ’vS De |Sfi?&>aa IPL U , gez°nclei) «&*!**•* IRS?1 ÏÏÏÏ: --- De nieuwe Gouv.-Generaal? IS.. ’12 Mi. fik,4 Ks^-hadn,,aai? Kjï"5>k4l «»»>«,. KSh»»kec'«« BSÏNi.. ">b'” eerJ- PyX.ïk°f(liD4^evaai. eei'n-Evedea RuSSl, / ’■ «Waterleidingmaatschappij”, te Roteidam; Cultuur-, handel- en indusriema^.taehappij Bornèo, te Amster,aa!; Sakoeda, te Amsterdam, Moord wjjksche conservenfabriek Anna, te Noord wijk; Tabaktn. Soe-JWffaw, te Rotterdam; Mpij. van onr. ■pOed Mondiusstraat, te Rotterdam; evor.sverzmpy. Seeurilas, te ’s-Graennage; Stoom houtzagerij en sehai.®uJ,eu bandelsonderneming Patria, Maastricht; „Gasfabriek Booge-V, te Boogezand; „Stoomgortpenery voorheen J. Zwaardemaker elf‘ ’. *e Zaandam; Maatschappij epboot Mathilda Geertruida, te t; ° ,echt; „Naaml. venn. Internad Ua ® Cacaofabrieken”, te Amsterm; bouwmaatschappij Hercules, te waterdam; Rotterdamsche Trani- te Rotterdam; Capv» efaunek Loenen, te Loosdrecht; faatschappy sleepboot Henrieite, te ordrecht; Hiüegomsche BaukvereeBigmg, te Hillegom. s*waa»«om™» --- Residentienieuws. Vervroegde winkelsluiting. u . ? °ntvingen een schrijven van en tt,. ,*UU1' van Jen Alg. MagazijnwjnkeWediendenbond in Nederland, L ariQ n°g eens weer een krachtig “SP wordt gedaan ojf de medein h 'Van eu patroons om z°Mermaanden tot eene alget> ne. Tfoegere sluiting te komen. De (lii13! 18 . overtuigd, dat, als allen da t °t wïllen medewerken, de zware 1 aaa *n zóóverre zeer goed zou n«»nea worden verlicht, dat de oa^eTeer 25.000 winkelbedienden in s land des avonds allen een paar ovp Uren hadden. En dat is voor de ill r8*r°ote meerderheid nü nog eene a[e, zegt het bestuur; voor de esten zyn zomer en winter gelijk. „ . aar het voor iemand, die den eelen langen dag tusschen de re.u Z1t opgesloten, driugend noohnkk18’ e® av°flds een paar uren te t» l 6n om wat van de frissche lucht Bonr)DüeiS Profi^eerei:l> daar doet de rip),iL een P°K’n8 om het die Rn sturen dat zulk een outst a“lnS recht zal worden. Het bedien' We allen die kunnen op in het 8*1 werkzaam te zyn eu vooral tnin om met gepaste wp™ ■ eu’ langs redelijken en billijken zan va?r dit doel te streven. Gedoe eu overleg kan in dezen veel i., ’ v°oral waar vele patroons reeds lijk"671 hebben in deze aan een bily Verzoek gaarne te wiilen voldoen. ino, Oor.de afdeeling Den Haag wende boo' ji’ch het bestuurslid deu 73 r°ud8tra, Van Gochstraat de behandeling van lupus i ,e z. g. „Finsens-lamp” in het gehea-, alhier, wordt zoo druk reonu 5 Semaakt, en met zulke goede lam ltate.n> dat weldra eene tweede P zal worden aangeschaft. 1897er er 0 is overleden de iu bii I g,ePensi°uos0rde hoofdcommies Pr, hoofdbestuur der Posterijen van j e8raPhie, de heer “W. C. P. 1„. .der Burgh, die zijn ambtelijke linp-M aanvinS ia 1856 als leer-j11(?'‘tta!egrafist, en van wiens hand „«M °-a. verscheen een verzamei-pj! besluiten, verdragen en fje° ?meBten, betrekkelijk detelegralg^,gNeerland over het tijdvak begrafenis is bepaald op morgen, !,„• eiisdag’ 11 uur van het sterf- Daar de Alg. Begraafplaats. ag0*sche gezant by ons Hof, Howard, is gisteravond voor eenige weken met verlof naar Engeland vertrokken. Tijdens zijn afwezigheid zal de legatie beheerd worden door den In secretaris, den heer Levison Gower, als zaakgelastigde. Van 13 tot 20 dezer zal in het voormalige paleis Buitenrust aan den Scheveningschen weg tentoongesteld worden het monument voor Suriname, bestemd ter nagedachtenis van den oud-gouverneur dier kolonie jhr. mr. T. A. J. vau Asc'n van Wyck. Toegangskaarten zijn op aanvraag verkrijgbaar by den heer T. W. van Lelyveld, Jan van Nassaustraat 14. --- Gemengde Berichten. Te Amsterdam is gisteravond in Plancius een druk bezochte feestelijke bijeenkomst gehouden, belegd door de S. D. A. P. ter eere van het bezoek vau een 100-tai Gentsche socialisten aan ons land, waarin o. a. mr.Troelstra enEd. Anseele (uitBelgië) optraden. De zaal was eivol en de stemming opgewekt. Mr. ïroelstra schetste de opleving van het proletariaat gedurende de laatste veertig jaar, en begroette de Belgeu als medestrijders in. den wereldkamp tegen liet kapitalisme. Deze excursie is al evenmin een plezierreisje ais de tocht, dien de Nederlandacbe socialisten ’t vorige jaar naar Ztiid-Nederland maakten. Ze dient om de geestverwanten uit deu vreemde te doen kennis maken met hetgeen ook het georganiseerd proletariaat iu Nederland tot staud bracht. Dat is de reden van dat vriendschappelijk bezoek. De heer Anseele dankte namens zijne kameraden voor de hartelijke, broederlijke ontvangst in Nederland, speciaal in Amsterdam. Hjj raadde den partjjgenooten hier te lande aan, ook coöperatie en soeiaaldemocratie te verbinden, gelijk dit in België geschiedt, want coöperatie is de praetische oplossing van het socialistische beginsel, wijl het patronaat er overbodig door wordt. Deze woorden vonden veel bijval. Te Leiden werden in den laatsteu lijd iu de Doelenkazerne der huzaren verschillende diefstallen gepleegd vau belangrijke hoeveelheden Ryksequipementsgoederen. Eindelijk mocht het dezer dagen gelukken den dader, een milicien der lichting 1904, G. A., te ontdekken, die van af zijn indiensttreding in Maart j. 1. voortdurend met slim overleg met een valschen sleutel en als corveeër dienstdoende van de gesloten rust- en deponeerkamers dier kazerne goederen had weten machtig te worden en deze dan na verandering of onherkenbaarmaking onder talrijke kameraden had verkocht en aldus een aardig spaarpotje trachtte te maken. Na een uitgebreid onderzoek is de dader naar het Huis van Bewaring te ’s Gravenhage overgebracht en ter beschikking van den waarnemend auditeur-militair aldaar gesteld. Pokken. — Te Rotterdam is een geval van pokken geconstateerd bij een DaitseheD zeeman,met een stoomschip uit Libau aldaar aangekomen. De lijder wordt in het ziekenhuis Woudensteyn verpleegd en de logementhoudster met hare drie kindereD, dienstbode en logeergasten, meest Duitsche en Hoilandsche zeelieden, t.e zaaien 23 personen, zijn in de observatieinrichting in de Noord-Molenstraat opgenomen. Twee zeelieden, die ook in dat logement waren, maar nog in de stad rondloopen, worden opgespoord. * By de IIaarlemsche politie is aangifte gedaan, dat eene dame uit Utrecht, in het restaurant van den heer B. te Haarlem, in liet zeepbakje vau het damestoilet, twee gouden ringen met diamanten ter waarde van f250 heeft laten liggen. Toen zjj het te Bloemeudaal had ontdekten terugkeerde, waren ze verdwenen. De examens in krankzinnigenverpleging — afgenomen door eene commissie uit de „Nederlandsche vereeniging voor Psychiatrie en Neurologie” — zyn voortgezet met de candidaten uit de gestichten te ’s Gravenhage, St. Joris binnen Delft en St. Joris buiten Delft. Eerste gedeelte, ’s Gravenhage : geëx. vjjf cand., afgewezen 1. Geslaagd de verpleegsters: J. H. Dabroek, C. H. Lettering, A. Stolling» en A. Trompetter. St. Joris, binnen Delft: geëx. zes cand., afg. 1, gesl. de verpleegsters: H. W. Bosboom, C. M. J. C. Kohier, A. A. Rademaker, P. Eademakeren W. P. Vuurman. St. Joris buiten Delft: geëx. 8 cand., afgew. geene, gesl. de verpleegsters: M. Burgers, Ö. Bylsma, K. G. Landegent, J. G.de Lange, J. E- Lammens, A. K. Mulder, J. A. Riemslag en E. A. Verhoeff. Tweede gedeelte, ’s Gravenhage: geëx. 2 cand., gesl. de verpleegsters C. H. Lotteriug en A. Stollinga. St. Joris binnen Delft: geëx. 2 cand., teruggetr. I, gesl. C. A. C. Zelling. St. Joris buiten Delft: een cand., gesl. G. Bijlsma. De examens worden voortgezet. Te Leiden is de le jaarlykscbe ledenvergadering gehouden van den ver. Centraal Israël. Wees- en Doorgangshuis, onder voorzitterschap van den vice-voorzitt:r, mr. M. de Pinto, te ’s Gravenhage. Uit het jaarverslag bleek dat 7 kinderen bet gesticht hadden verlaten, terwjjl er 4 waren bjjgekomen, zoodat er nu 21 kinderen zijn, tegen 17 in ’t vorig jaar. Dr. Lewenstein moest wegens vertrek zijn betrekking als regent neerleggen, de heer Willing wegens gezondheidsreden. Ze werden resp. vervangen door den opperrabbijn, den heer J. van Loen en mr. M. de Piuto, te ’s Gravenhage. De heereu M. J. Hendrix en M. Swaab werden mede als regenten benoemd, waardoor het college met twee leden werd versterkt. Met inbegrip van een legaat groot f300, bedroegen de ontvangsten f7868, de uitgaven f7448. De nominale waarde der bezittingen bedraagt ongeveer f38,000. De hoop werd uitgesproken, dat op den grond aan een der Singels van Leiden aangekocht, eerlang een nieuw weeshuis zal verrijzen. Het bestuur • van het Zuid-Afrikaansch Museum (te Dordrecht deelt ons mede, dat de inrichting vanfjhet museum een geheele verandering heeft ondergaan. De plaatsing der voorwerpen in de benedenzalen is veel verbeterd, door bet aanbrengen van gordijnen en kleeden het gezellige van het geheel verhoogd en dooiden inheud van een vijftiental kisten de verzameling belangrijk uitgebreid. Deze kisten bevatten de verschillende geschenken, die President Kruger gedurende zjjn reis van Marseille naar Holland in 1900 en gedurende zijn later verblijf in Europa mocht ontvangen. Hieronder bevinden zich kostbare bronzen beelden, kunstig bewerkte oorkonden en hulde-adressen, albums, zi! versmeed werk, legpenningen, medailles en vaandels enz., benevens vele treffende blijken van sympathie voor het Afrikaner volk. Alles bij elkaar zeker een bezoek overwaard. Naar de Midd. Ot. verneemt heeft de minister van Binnenl. Zaken zjjne belangstelling betuigd in de tentoonstelling van oude koperwerken te Middelburg, en liet voornemen uitgesproken, die tentoonstelling te bezoekeu. Iadieu het mogelijk is, zal de Minister a.s. Donderdag bij de opening tegenwoordig zijn, anders op een nader te bepalen dag. De voorstelling van de„Germaansche marke” te Baarn op 2 Augustus — verjaardag van Koningin Emma — belooft uitstekend te zullen slagen. Men hoopt drie voorstellingen te geven die, wegens de guustige ligging van ’t terrein — 5 minuten van ’t station Baarn —-, door duizenden kunnen worden bijgewoond en bij eene van welke men op de komst der Vorstelijke familie meent te mogen rekenen. * Men meldt ons uit VVageningen: Sedert eenigen tijd is onder leiding van den heer J. vau Baren, lesraar aan de Rykslaudbouwschool te Wageningen, een aanvang gemaakt met een agronomisch-geologische karteering vau ons jlaud. Ter diepte van 2 M. geschieden de boringen op 1 K.M. afstand vau Oost tot West en van 250 M. vau Noord tot Zuid. De werkzaamheden, waarvoor de Regeering subsidie verleent, zijn tot dusver uitgevoerd fdoor, leerlingen van de Ned. afdeeling der Hoogere Landbouwschool te WageningeD. Als proeve v.iu bewerking ia men begonnen met het blad Wugeningen. Te Leeuwarden is Zondagavond herrie geweest tusschen opgeschoten jongens en meideD aan den eenen en militairen aan den andeven kant. Om half negen werd het een vechtpartij, die natuurlijk algemeene belangstelling trok. De politie maakte er een eind aan en nam een paar belhamels mee naar ’t bureau. y, Achter de kogelvangers op de Leusderheide bij Amersfoort brak Zondagmorgen een zware heidebrand uit. De genietroepen in het kamp vau Zeist, die juist voor de kerkparade stonden aangetreden, begaTeu er zich, met schoppen gewapend,zoo spoedig mogelijk heeu. Ook infanterie-detachementen uit Amersfoort werden naar de heide gezonden, en met vereende krachten trachtte men door oragraving het vuur, dat zich, door den wind aangewakkerd, in de richting van de Pyramide vau Austerlitz uitbreidde, te stuiten. Het was een zwaar werk, waarbij de manschappen niet alleen van de hitte, maar vooral ook van den rook te lijden hadden. Toen men tegen den middag het vuur meester meende te zijn, rukten de troepen in, maar des avonds brak de brand andermaal uit en spoedde zich een groot detachement van het 5e reg. infanterie weer naar de Zeister heide, nu om tot ’s nachts half een te blijven. Toen was’t vhur bedwongen. Verscheidene hectaren heide zijn verbrand. In verband met de komst vau H. M. de Koningin en Prins Hendrik in ’s Hertogenbosch worden de vertrekken in het gouvernementshuis aldaar, voor eventueel verblijf der vorstelijke familie bestemd, gerestaureerd. De Vorstin-Moeder van Waldeck-Pyrmont en haar 10-jarig zoontje worden a. s. Zaterdagavond op het paleis Soestdijk verwacht. Zaterdagmiddag geeft H. M. de Koningin een tuinfeest in ’t Konink- ljjk park van ’t paleis het Loo. Woensdag komt de vorstelijke familie terug-Mejuffrouw Rika Hopper, uit Amsterdam, heeft Vrijdagavond den patiënten op Oranje-NassaiCs Oord een aangeuamen avond bezorgd, door eenige verzen voor te dragen. Vooral voldeden Meesters straf, van Jan C. de Vos, een kindersprookj'e, en bovenal het gedicht, dat zij voor H. M. de Koningin-Moeder heeft voorgedragen bij haar jubileum. Een hartelijk applaus, aan het einde van eik harer voordrachten, maar inzonderheid aan het einde vau laatstgenoemd gedicht, konden mej. Hopper ten bewijze strekken, dat zoowel baar groot talent als hare vriendelijkheid om voor de patiënten vau Oranje Nassau's Oord te willen optreden op hoogen prijs werden gesteld. Op algemeen verzoek gaf ook de heer Mijin eene voordracht. Hij koos daartoe: De Brand, van Tollens. Tot gemeente-ontvanger van Sappemeer is buiten de aanbeveling om benoemd de heer J. Buiuing. Tot wethouder vau Hbngeloo (Öv.) is benoemd de heer H. Krabbe, die de benoeming iu beraad heeft gehouden. Ongelukken. — Gisternacht i de 20-jarige J. J„ uit; Berlikum, te Heerenveen door een tram aangereden. Hij was onmiddelijk dood.— Gistervoormiddag is nabij Goes een voer hooi omgesiageD. De voerman w'erd gedood. — Te Koewacht is Zaterdagnamiddag een 13-jarigejongen by het zwemmen verdronken. — Zaterdagmiddag sprong in de stoompellery van den heer Kooi te Stroobos een der pelsteeuen, met het ongelukkig gevolg, dat de knecht H. de J. werd getroffen en onmiddellijk een lijk was. — Te Bussom is de stalhouder W. J. Verver, lerwyl hij op den bok wilde stappen, door het aanzetten van het paard op een ijzeren hek gevallen, waarvan de punten hem in het gelaat drongen. Na een hevig lijden is do ongelukkige aan de gevolgen overleden.— Te Lopik (tF.)is het vierjarig zoontje van den arbeider v. L. nabij de ouderlijke woning te water geraakt en helaas verdronken. — Te Kameeik (CJ.) werd de echtgenoote van C. Koojjman nabij hare woning drijvende in eene sloot gevonden. Hoewel zij terstond er uit gehaald werden oogenblikkelyk: eene doelmatige behandeling werd toegepast, bleken de levensgeesten helaas reeds voor goed geweken te zijn.— Te Nijmegen is een auderbalfjarig kindje van een bankwerker der Staatsspoormpjj. bij het eten van een rauw worteltje, dat in de keel schoot, gestikt. Ofschoon spoedig geneeskundige hulp aanwezig was, mocht die niet meer baten. — Op den Aroste! bij Amsterdam sloeg een roeibootje om waarin een broer en zuster zaten. De eerste verdween in de diepte, de laatste werd door een jolleraan gered. De aardbeien hebben blijkbaar nog lang niet afgedaan. Te Velsén zjju er zooveel, dat men handen tekort komt voor het plukken. Volgeladen treinen vertrekken naar het buitenland, verleden week een van z e s t i g wagens, die naar Duitschlaud ging. --- Kerk en School Ned. Hert. Kerk. Bij de Ned. Herv. Kerk waren op 1 dezer. 173 predikautsplaatsen vacant, of 15 minder dan op 1 Januari vau dit jaar, verdeeld als volgt: Gelderland 16, Zuid-Holland 17, Noord-Hollaud 28, Zeeland 8, Utrecht 6, Friesland iS9, Overjjsel 12, Groningen 26, Noord-Brabant 9, Limburg 2 en Drenthe 10 plaatsen. Voor deze vaaturen zijn nog een 40-tal candida,en beroepbaar. . B e r o e p e n: te Ootmarsum (toez.) ds. Van Oostrom Soede te ’s-Gravenhage; — te Warstiens en Wartena ds. C. Bruins te Sappemeer. Aangenomen: het beroep (toez.) te Nijeveen door den heerP. W. J. van den Berg,cand. te Brielle; — te Lobith (toez.) door ds. A. Wunder te Heerenveen. Bedankt: voor het beroep te Holwerd door ds. C. Kunst te Assendelt; — te Abbekerk c. a. door ds. W. D- van Leeuwen Boomkamp te Borkulo. — Het Pror. Kerkbestuur van Friesland heeft de aandacht van het class. bestuur van Heerenveen gevestigd op de brochure, getiteld: Het Christelijk barbarendom in Europa, uit het Duit3ch vertaald en van een voorwoord voorzien door dr. Louis A. Bahler, pred. der Herv. Gemeente te Oosterwolde. Na kennisneming van dat geschrift is het Prov. Kerkbestuur van oordeel, dat dr. Bahler door de uitgave dier brochure, waarin bet Christendom bfi het Boeddhisme wordt achtergesteld en inzonderheid door zjjue gevoelens in het Voorwoord uitgesproken, zich in openbaren strijd betoont „met den geest en de beginselen van de belijdenis der Herr. Kerk.” Chk. Gee. Gem. —• Beroepen te Leiden ds. W. Janssen, te Amsterdam. Doopsg. Gemeenten. — De. J. S. Pekema, te Huizen en Hilversum, heeft wegens ongesteldheid emeritaat aangevraagd. Ger. Kerk. — Beroepen: te Hindeloopen de heer J. ScholteD, caud. te Zuidhorn. Aangenomen: het beroep te Herwijnen door ds. J. Offringa te Dinteloord. Directeuren der Vrije Universiteit zijn volgens de Ned. voornemens met dep aan vang van den nieuwen cursus het aantal hoogleeraren uit te breiden. --- ken en schrijvers. S " II » 1?* »/sJf“*n iè' u,,’ dl, or: .’ en X’ k Stl/,R van SV'N, 7 >ri u 8 SSSSk ** Ie ktSc|'e M; 4üe ? f'vöVïï^ï00' Vïo i'ki»K‘"‘«t \ > k>? bl%baWf'ir 1 oou8e(!n * v/e] ,jo Usb koa worden, aangezien ook (jn r aD(iere dingeD in het boek volto|. i wordt aangetoond, dat de turkl’ï ®apbaarBche gedreven „krijgs-Wer, ” A Wel bij machte is, het lederte d£ 1,6 en Klimmen en deknoopen wili °eQ blinken, den soldaat als een o» °OS object in ’t gelid te doen ee' n’ ~~ maar in geen enkel opzicht W 6 "edel«ke beschaving bijbrengt. ,je aUl' Beyerlein’s boek is, hoewel kim rU*'ÖUr ontegenzeggeli)k letteruit C lgen aanleg heeft (wat ook blijkt Tn!ïn ,Becftrt opgevoerd tooneelstuk tp„ P 06 ' de eerste plaats een all»i.i!"ZTwerk- Hef tot „an ritcit ock.ster Stelle” de militaire auto den V1 ru’Ben vertoornd door anfnr fttel, welks vraagteeken het onU ïn z>oh draagt, door de tair«lfIJart'Ke eebildering van milidat ,toestHnden en door de moraal, slecht b Huitache militaire regime '7 eoeiaal-demokraten kweekt, voln a . ”Ü Beyerlein niet dezelfde en nening wekt, die het by Bebel tonossen, zal teweegbrengen. dior^61 ®oe<* verstand van de zaak boe’ aier herinnerd, dat Beyerlein’s Het 6” en wel was, eer Bilse hepl o bo?ki° kwam, waarop een v.6- »yaniison”-literatuur volgde, opi beeft „Jena of Sedan ?” dus hot 6 ze*ft*:andig te beschouwen als nia BP°ntane werk vaneen ernstig voelii ai° scbrii versgave ih zich bezik ~ en '?ezo ontegenzeggelük SriP». ®n wieus hart vol was van ofi;'.Bn‘ Men moet ook den gewezen re.iClei golooven als hij inde voory ® ,7,au ZÜU „dem deutschen 3n i6' i opgedragen boek bij den 2onderUk *chrkft: "7 beb gepoogd, \ ei omwegen of nevenbedoelingen, zoo rechtvaardig te schilderen als menschelijkerwijze mogelijk was, en heb mijn boek geschreven inde eerlijke overtuiging, het land, welks taal ik spreek en dat ik liefheb, naar mijn beste krachten van nut te zijn”. Al is de fantasie van den literator, den kunstenaar merkbaar in samenstelling en groepeering der feiten, men voelt aan kleinigheden, dat de schrijver putte uit de zuivere bron van eigen ervaring. En ondanks de groote vrijmoedgheid, waarmee hü de groote fouten aanwijst, valt een verstandige matiging te prijzen, bijv. op ’t stuk van de „Soldatenschinderei”, waarvoor ook buiten eigen gezichtsveld de Duitsche dagbladpers, ondanks keizerlijke rescripten, kolommen stof leverde inde laatste jaren. Beyerlein is Duitscher, is vaderlander, is militair inden goeden zin en mensch tevens. lijj stelt zich op voldoende hoogte om een vrijen blik te hebben en niet bedrogen te worden door bekrompen perspectieven. Hij stelt, zeer menschkundig en zeer eerlijk, bet goede tegenover bet kwade; al zullen er ongetwijfeld zijn, die ineen figuur uit dit boek hun schetsportret herkennen, nergens maakt het den indruk van gewilde onthulling of persoonlijke wraakneming. HÜ bestrijdt dit blijkt nader ook in „Taptoe” een stelsel, een onhoudbaar stelsel, dat een leger in vredestijd verslapt en, inplaats vaneen weerbaar volk aan te kweeken, slechts voedsel geeft aan de bange vraag: zal het, in geval van nood, den weg opgaan naar de zegepraal of...naar de nederlaag? En des schrijvers vrees wordt niet verbloemd. Het is een bekend en verklaarbaar verschijnsel, dat iemand, die zulk een taak op zich neemt, te weinig schift, te veel omvademen wil en daardoor eenigszins verward raakt in de stof. Ook in dit geval wordt dat gevaar niet ontgaan. De indruk van ’t boek zou misschien, de kunstwaarde zeker grooter geworden zijn by meer beperking. Niettemin is het materiaal zeer handig geordend. Er is iets van Zola’s prachtig organiseerend talent inde wijze, waarop de schildering dor geheele massa is geconcentreerd om enkele typen: officiereu, onderofficieren, rekruten ; en ook iets Zolaachtigs in enkele beschrijvingen, als die van het onklaar geraakte kanon. Met groote klaarheid ook zijnde verschillende karakters aangegeven, nooit uiterste tegen uiterste, enkel zwart tegen wit, maar het menscheljjke in al zijn scliakeeringen, zooals het zich in elke groote menschenverzameling, ondanks elk dwaugstelsel, openbaart. „Jena of Sedan” is een boek vol overtuiging en dat overtuigend werkt, en het behoort werkelijk tot die enkele verschijningen op intellectueel gebied, waarvan men de kennismaking verplicht mag stellen voor ieder, die het leven van zijn tijd wil volgen. Want wie kan zich onttrekken aan de belangstelling voor Duitschland en zjjn leger, dat, niet ongeljjk aan een reusachtigen waakhond, deu vrede op eigen erf handhaaft, tegelijk de rust der buitenwereld aanhoudend bedreigend ? Het Duitsche leger, naarLde traditie voorwerp van schrik en bewondering tegelijk en daarbij: voorbeeld, waarop de oogen van anderen aanhoudend zjjn gericht. Dit laatste geeft aan „Jena of Sedan” bizondere beteekeriis in elk land, dat op grooter of kleiner schaal het Duitsche militaire stelsel volgt, ook in ons land. leder Nederlander, die dit boek leest, voelt, dat het op de spits gedreven militarisme iu den Duitschen staat toestanden heeft gekweekt, die wij, als zoodanig, niet kennen—gelukkig ’ Maar hy voelt ook, dat de kiem aanwezig is, waaruit zulke toestanden zich kunnen ontwikkelen, in elke nabootsing van Duit3chlands militaire streven. Eu dat in hoofdzaak overal, waar ’t Duitsche voorbeeld werd gevolgd, dezelfde fout bestaat: de verwarring van krijgstucht met onlogische persoonlijke dwang; de verwarring bovenal van africhting met weerbaarheid ; van landsverdediging met wat wjj familiaar weg soldaatje-spelen noemen. Beyerlein neemt als middenpunt van zijn breede allegorie de figuur van den normalen landsverdediger, den gezonden, onbedorven boerenzoon, dooreen oud-gedienden vader loyaal opgevoed, krachtig en vol goeden wil, den besten militiesoldaat, dien men zich kan denken ... ëd toch gaat hij als soldaat ten gronde door ue domheden vaneen outnenschkunkig stelsel. Den gedachtengarig van dien soldaat geeft de schrijver op zekere bladzijde het is bij de manoeuvres als volgt weer: Toch was de inspanning beter te dragen dan in het garnizoen. Dit kwam ten eerste door het verschil iu oefeningen, eo ten tweede bleef de ergste plaag van bet soldatenleven achterwege, — het eentonige exerceeren, waarvan men het doel nooit leerde inzien. ,By bet inarcheeren was men afgebeuld, tot dat alles in den haak was, by het gymnastiseereu had men als een pop moeten huppelen en springen, in plaats van zijn krachten le oefenen en zijn lichaam lenig te maken — en geleek het er dikwijls op, alsof al de afschuwelijke plagerijen. die een mensch het geheele soldaat-zyn konden verbitteren, alleen geschied waren voor die éene parade, voor die éene inspectie. „Dit begrepen zelfs de domsten, hoeveel meer dus Vogt met zijn helder verstand, dat de schietoefeningen op het oefeningsterreiu het gewichtigste onderdeel vormden van de geheele militaire opvoeding. Bier kon men althans eenigsziDs ernstig toonen, wat men geleerd had. En dit zonder den beroemden parademarsch en het gymnastiseereu op kommando! \litzing, die thuis altijd een jammerlijk soldaat was geweest, werd hier op zijn rechte waarde geschat. Bjj het prijsricbten (van het kanon) had hij den eersten prijs gekregen ; hij was de anderen ver vooruit geweest. Doch zijn inarcheeren was niet beter geworden en zijn gymnastiseereu evenmin. Een jammerlijk soldaat was hij dus gebleven! „Als Vogt daarover begon te denken, schudde hij het hoofd . ■.” Zulke bladzijden zijn er vele in dit ernstige boek. Lecto*. ---