Advertentie r Spirtg- I %jj, Nl PU* Sept. K zelf zijue jt k IwN oVer d r Onthoud iv V,, 10. K, 10 Jaar K% eéne r J trein i h HrdJe en 3e |N4'W AM l,“ 6|. rHt, „,ea V>Ww are°' Y W naar s>«„, ikS 0p é, rv i5°3e Wk NS’* *•«*>, --- Advertentie öen „f 0 Nijmegen omgekeerd, over Rotterdam, lste klas f27,50, 2de klas f 21,25, 3de klas f 13,75. N.B. De Tienrittenboekjes Zljn «iet persoonlijk. litiokrteii tusschen Den enDelffc lste kl. f2,75, 2de kl. f 1,75, 3de kl. f 1,25. Tusschen Den Haag en Leiden lste kl.f s—, 2de kl. f3,—, 3de kl. f 2,- . N.B. De Tienrittenkaarten zijn niet persoonlijk, Vraag nadere informatiën aan de stations en aan het Reisbureau der llolkndsche Spoorweg-Maatschappij, Groenmarkt 23, le Den Haag. --- De Scheveningsche haven. Die zal Maandag nog „een zwareu dobber” hebben. Dan toch zal de Raad eindelijk in °penbare behandeling nemen het verslag en de voorstellen van de commissie voor de vissehershaven te pcheveningen, dat 12 November 1903 lugediend. Menigeen zal vergeten zoü wat die commissie eigenlijk wil; We zullen ’t daarom in ’t kort nog epy?. Hmedeelen. "Ü acht een stoomsleepdienst onontbeerlijk, om de bommen en loggers de haven te sleepen; een vaat sleeploon, dat niet te hoog mag zyn, moet te voren worden vastgesteld, on dan wil zij daarvoor concessie geven voor den tyd van 6 jaar. Volgens de oommisßie zou het belangrijke opofferit|gen kosten als de gemeente zelf ®en sleepdienst exploiteerde. Ook de scheepshellingen wil zij in concessie Keven. Het groote complex grono®ü rondom de haven ter gezanten‘Dke oppervlakte van 170,700 M*. Wl* zij ten deele reserveeren voor ?ventueele uitbreiding en overigens lu erfpacht uitgeven voor het bouwen van schuren, pakhuizen en andere in verband metdehavenoxploitatie. Voor een vischhal wil zy ovenzeer een terrein reserveeren, en verder een directeur aanstellen op ®en aanvangssalaris van f2OOO. Het havengeld wil zy bepalen op f0.70 Per M* en per jaar, gelijkstaande m®t 11/,l1/, pot. der bruto besomming Dat voorstel is inde afdeelingen .v*n den Raad behandeld, en toen 'heek duidelijk dat daar een stroobestaat om het werk; met zooveel Woejt.e en ten koste van zooveel duizenden tot stand gebracht, verder onuitgevoerd te laten rusten. Sommige leden toch spraken als hun jneening uit, „dat ernstig de vraag behoort te worden overwogen, of meu zal voortgaan met dit werk, dat de gemeente tonnen gouds dreigt te kosten zonder daaraan geëvenredigd nut”. Waarop die sombere gedaehtengang berustte, zal blijken by bet ontwikkelen der argumenten van het voor en tegen. Wij willen toch alleen trachten onzen lezers een objectief beeld to geven van de bezwaren, tegen de voorstellen ingebracht, en van de argumenten, daartegenover gesteld door de commissie en de belanghebbenden. * 9 * En dan rijst allereerst de vraag of de haven wel deugt, of zy wel beantwoorden zal aan haar doel als bommenhaveu. Sommige leden meenden in het verslag der commissie te lezen, dat zij zelve de haven als een mislukking beschouwde. Doch zij heeft dat vierkant weersproken: „De commissie twijfelt er geenszins aan of de haven zal aan het doel beantwoorden wanneer hare adviezen worden gevolgd”, zoo heette het in haar memorie van antwoord. Wy hebben ook de meening hoeren verkondigen, dat de haven geen 10 jaar meer bestaan zal, omdat dan de bom geheel zal hebben uitgediend. En daarop antwoordde een belanghebbende: „’t kan best, dat dan alle bommen verdwenen zyn, maar dan zullen ze vervangen worden door loggers, die slechts een diepgang hebben van 2.70 M. of 20 c.M. meer dan een kielbom, terwijl de haveu bij hoogwater 3,50 M. diep is. ’t Is waar, dat de bommen geleidelijk door loggers worden vervangen, maar niet door stoomloggers (inden volksmond „stoomfietsen” geheeten), want die hebben geen toekomst. Ware dat wel zoo, dan zou de grootere diepgang van de stoomloggers een bezwaar wezen om ze hier te laten binnenvallen”. Zal het bedrijf zich niet opnieuw verplaatsen naar IJmuiden, Hoek van Holland, Maassluis, Vlaardingen en Schiedam ? Dat vreesden eenige Raadsleden. En niemand kan Datuurlijk voorspellen of dat’tgeval zal wezen. De Scheveningsche reeders hebben groot vertrouwen in het welslagen der haren, er zullen wel eens tijden komen, bij ruw weer bijvoorbeeld, dat de loggers en bommen elders binnenloopen, maar als regel zullen ze zeker bij voorkeur hier, vlak bij huis, havenen. Volgens de Permanente Commissie uit de Reederjj hangt echter alles at van de vaststelling van het havengeld. Zij acht 70 ets. per M'. en per jaar te hoog, vooral waar het bedrijf kwijnt; dit tarief komt neer op f 89 voor een bom en f 154 voor een logger per jaar. Dat bedrag willen de reeders nu verlaagd zien tot 40 ets. per M’.ln IJmuiden wordt geen havengeld geheven van de bommen en loggers; in Schiedam f 14 tot f 27 per jaar, in Vlaardingen f 80, in Maassluis f 60 en inde Laakhaven alhier, die ruim 21/, millioen gekost heeft, f 10 voor de bommen die daar meer dan een half jaar hebben gelegen. Wat de reeders nu „bieden” is dus bijna de helft minder dan de havencommissie heeft voorgesteld, en deze bleef nog 12/,l2/, pet. beneden het aanbod, indertijd uit den kring der reeders gedaan. Maar daartegen voerende betrokkenen weer aan dat die 3 pet. van de bruto besomming als bijdrage inde kosten van onderhoud feitelijk nimmer officieel is geschied. Trouwens zoo is hun redeneering dat aanbod dateert uiteen tijd, toen men nog dacht aan een haven met grooten diepgang, volgens het ontwerp van de havencommissie uit Handel en Nijverheid, een haven waar niet alleen bommen maar ook stootnloggers en vrachtbooten uit Noord- en Oostzee konden binnen- loopen, waardoor het mogeljjk zou zijn eeu zout- eu houthandel te begiunen, en directe verbinding met Engeland, de Oostzee-provincies, Spanje en Portugal te verkrijgen. In 1895 heeft de heer Yan de Rovaart, in dien gedaehtengang, gesproken van 8 pet. der brutobesomming, maar nu men eenmaal wist, dat de haven voor diepgaande schepen ontoegankelijk zijn zou, heeft geen enkele reeder er meer aan gedacht van die 3 pet. te gewagen. De reeders redeneeren nu zoo: „als men eau laag tarief vaststelt, gaan wij er eerder toe overeen abonnement te nemen ; bij oen hoog tarief wagen we het er op aan ’t strand te landen of elders binnen te loopen, doch we zullen wel bereid zijn een hoog tarief te betalen als er een verbinding met een bchutsluis tot stand komt tusschen de vissehershaven en de Laakhaven via het Ververschingskauaal, want nu zal alles toch nog per as naar de schuiten vervoerd moeten worden om de haring „binnendoor” naar andere plaatsen té verzenden.” Men ziet: een nieuwe eisch. Tegen het monopolie voor een s t o o m s 1 e e p d i e n s t is in de afdeelingen als argument aangevoerd dat we hier al genoeg schadelijke gevolgen hebben ondervonden van monopolies. Daarbij zweefde den Raadsleden zeker nog de nu gelukkig opgeloste tramquaestie voor den geest. De commissie stelt daartegeuover als correctief den korten duur der concessie, 5 jaar; de reeders blijken ook, vooreerst althans, zoolang de ervaring op dit punt hun nog niet voldoende geleerd heeft, de voorkeur te geven aan een concessie, omdat zij dan iemand hebben die desnoods „gecommandeerd” kan worden. N u is toch in alle omstandigheden een sleepboot noodig om deschepeu binnen te brengen. Ware de haven niet 1,88 M. maar 3.25 M. diep bij laag water, dan zouden ook de reeders zeker geen bezwaar hebben tegen vrije concurrentie op dit gebied. Ja, dan... Maandag zal er zeker over die sleepconcessie nog wel een woordje vallen. Maar de zwaarwiehtigste debatten verwachten wij toch over de quaestie van den vischafslag. Voorloopig wil de Raadscommissie den gebruikelijken vischafslag handhaven. Die is in handen van de Permanente Commissie uit de reederij; deze zorgt er voor, dat aan den afslag alleen gekocht wordt door personen die crediet verdienen, door een borgtocht bevestigd. Van de bruto besomming wordt 1 pet. door den Verkooper betaald voor de kosten van verkoop, benevons 5 cent van eiken koop of kaveling („zoodje” zeggen de Scheveningers), welke stuiver in rede van 3:1 verdeeld wordt tusschen de Ned. Herv. kerk en het Oude lieden- en weeshuis. Die 1 pet. dient tot goedmaking der onkosten van administratie en de rest wordt gestortin het fonds voor oude visschers. En die heffing van een „stuiver van het zoodje” berust op een oud privilege, al iu de 13e eeuw toegekend, toen Scheveningen nog grooter was dan het „vlek” Den Haag. Hst recht van de Kerk op dien stuiver is een halve eeuw geleden nog door een rechterlijk vonnis erkend*). Op een wederkeerig werkend contract met andere kustplaatsen berust de heffing van 10 pet. bij afslag van visch van elders, maar zoodra de haven in exploitatie is wordt dit tot 3 pet. verlaagd. De Permanente Commissie is er erg op gesteld, vooreerst den afslag *) De reeders verwijzen in dit verband naar vlgnr. 186 det, gemeente begrOoting: «recht der Groote Kerk op een vierde van de opbrengst der visch markt, f200». zelf in handen te houden. En zij heeft zich dan ook, desgevraagd, sterk verklaard tegen de motie-Van der Toorn, om een nadere regeling van den vischafslag door den Raad te laten goedkeuren. Van zulk een dwang zijn de reeders afkeerig. Maar pvincipiëele tegeustand tegen een vischhal op het haventerrein bestaat bij hen niet; ze willen echter eerst eens „den kat uit den boom kijken” om na te gaan waar dat gebouw ’t doelmatigst staan zou en dan in afwachting aan de Havenkade blijven afslaan volgens de gebruikelijke methode. Als er maar eenmaal een vischhal te Scheveningeu is, zoo denken sommigen, dan zullen de Hagenaars daar goedkoop „een zoodje visch” kunnen gaan koopen. Deskundigen betwijfelen dat echter sterk. Zulke koppers zouden door de vischvrouwen allicht smadelijk bejegend worden. Daar toch wordt alleen groothandel gedreven ; wie voor zijn gezin versche visch wil koopen op den afslag te Scheveningen, zou evengoed bij een grossier in granen kunnen gaan vragen om een paar kop haver voor zijn kippen. In Den Haag zelf, zeggen de reeders, is echter groote behoefte aan een flinke vischhal, waar particulieren kunnen koopen; als de haven eenmaal open is, en er voortdurend aanvoer is van versche visch, zal die zeker goedkooper en beter te krijgen zijn dan thans, nu ze circa 24 uur noodig heeft om na den aauvoer te IJmuiden en elders, in de Residentie bij de klanten ten verkoop te worden aangeboden. * * * Over de aanstelling van een directeur en overde sleephellingen zal Maandag ook nog wel een woordje vallen, maar hoofdzakelijk zal toch wel gediscussieerd worden over de hierboven uiteengezette geschilpunten. Van de zijde der commissie zal dan zeker wel dit argument, ook in de afdeelingen van den Raad ontwikkeld, gehoord worden: tot het maken der haven is nu eenmaal besloten, de haven is er thans, zij heeft aan de gemeente een anderhalf millieen gekost,— laat men haar thans in exploitatie brengen óok. --- Residentienieuws. Het Vredespaleis. Het bestuur der vereeniging Die Haghe heeft tot den Raad het dringend verzoek gericht om zyne toestemming te weigeren tot plaatsing van het gebouw van het Hof van Arbitrage —. Caruegiestichting in den zg. Koekamp en wel ter plaatse van de Boschwachterrwoning, „als gevolg waarvan dit gedeelte van het flaagsche bosoh voor immer dreigt geschonden te worden, en niet te gedoogen, dat waar en om welke redenen ook, de hand worde geslagen tot ontsiering van het Haagsche bosch of gehandeld in strijd met de bedoeling der „Akte van redemptie van ’t Bosch van den Haeg van 10 April 1576”, doch te bevorderen door uwen invloed al wat strekken kan om dit sieraad der residentie, tot behoud waarvan reeds zulke groote offers zyu gebracht, ongestoord te handhaven.’* --- A.s. Maandag komt het verlengde A.s. Maandag komt het verlengde van de tramlijn Laan van Nieuw Oost-Indië—Laan van Meerdervoort naar het Statenplein in exploitatie. De geheele lijn zal in vier sectiën a 5 ct. zijn verdeeld nl.: Laan van Nieuw Oost-Indië—Plein, Plein—Hoogewal, Hoogewal—Zoutmanstraat en Zoutmanstraat—Statenplein. --- Minister De Marez Oyens begaf Minister De Marez Oyens begaf zich heden naar Het Loo ter audiëntie bij de Koningin. Daartoe nitgenoodigd door de directie der Maatschappij Zeebad Scheveningen, woonden de heer en mevrouw Van Heutsz gisteravond het Wagnerconcert inde Kurzaal by. Zij werden aan den ingang van het gebouw ontvangen door de heeren Gold beek, directeur-generaal, en Uijttenhooven, vice-president, en naar de voor hen bestemde loge geleid. --- Zekere A. L. H. B., wonende in Zekere A. L. H. B., wonende ia de Rüswykschestraat alhier, werd in staat van dronkenschap te Rotterdam aangehouden eD naar het bureau van politie gebracht. Toen ng zijn roes had uitgeslapen, bekende hij, dat hij zich ten nadeele van zijn patroon den heer O., in de Frederikstraat alhier, had schuldig gemaakt aan diefstal van f50. De man is naar hier overgebracht. --- Kerk en School. Ned. Hebt. Kerk. Beroepen te Makkinga c. a. de heer J. Nieweg, cand. te Zuidwolde (Gr.); te Bt. Maartensdijk (toez.) ds. B. v.d. Wal te Waddingsveen ; te Oudelaude (Z.) en te Nederhemert (toez.) de heer J. Pannebaklcer Jr., cand. te Utrecht; te Den Hoorn op Tessel, F. A. Visser, cand. te Utrecht. Bedankt voor het beroep te Koedijk (toez.) door ds. S. J. Piso te Twisk; voor Zuid-Scharwonde (toez.) door ds. A.Kabel te Kediehem. Chk. Gekef. Kekk. Bedankt: voor Noordeloos, door J. Jausen, cand. te Arnhem. Oud Geref. Kerk. —Aangenomen naar Medemblik: J. Fokkiüga, te Zuidlaren. Bedankt voor Zeist: 0. H. Eigoman. Op 79-jarigen leeftijd is te Loenen a. d. Vecht overleden ds. B. Ch. Ledeboer, emiritus predikant der Ned. Herv. Kerk. De overledene, ridder inde orde van Oranje-Nassau, was achtereenvolgens werkzaam te Over-Langbroek, te Eibergen, te Dalfsen en te Loenen a. d- Vecht, waarna hij 1 April 1901 emeritus werd. Bij het onderwijs inde ziektekundige ontleedkunde van den koogleeraar dr. C. H. Kubn aan de uuivorsiteit van Amsterdam, is voor dit studiejaar benoemd tot assistent de heer J. G. Olivier, arts aldaar. B. en W. van Middelburg stellen den gemeenteraad voor dr. R. van der Laan definitief te benoemen tot leeraar inde natuurkunde aan het gymnasium. --- Onderwijzerspensioen. Naar aanleiding van het door de' Tweede Kamer uitgebracht voorloopig verslag, betreffende de ontwerpen van wet tot wijziging en aanvulling der wet op het lager onderwijs en der burgerlijke pensioenwet enz. zal de minister van Binnenlandsche Zaken doen nagaan, in hoever het mogelijk is, inde aanhangige pensioenregeling alsnog te begrijpen dë onderwijzers, die voor vaßt verbonden zijn aan de kweekscholen, wier besturen in het genot van ryksbydragen zijn. Ten einde de daartoe vereischte gegevens te bekomen, heeft de minister door tusschonkomst der districtsschoolopzieners aan de onderwijzers en onderwijzeressen dier kweekscholen eenige vragen ter beantwoording doen toekomen. --- Verplichte schoolvergaderingen. B. en W. van Leeuwarden hebben prae-advies uitgebracht op het bij den gemeenteraad iugediende verzoekschrift der afdeeling Leeuwarden van den Bond van Ned. Onderwijzers, om het houden van schoolvergaderingen verplicht te stellen. Zjj stellen voor, adressant te doen weten, dat randen Raad de verlangde maatregel rciei is te verwachten. --- Museum-Mesdag. l\>v teI;'*''*- LjAfc, '"ter K'tó;'",'»». d„, te,vC‘* l\S »U|y/ar* hftf Tan Ntoj,*\ «jji» K'.NtSlo.jl» *55 Ss>iSSc< RwK'S- *" ki'?,'?*,?«■» i^>>“ (* S ki«Ull^'ra!Ö’Ss- '«rif !!Scli« yr VC <:; attlateUj voor wier werk, wier persoon of wier streven ik uw aandacht vroeg. En in dit verband verband moet ik nog inde eerste plaats wijzen op ug paar dingen van den vee schilder Charles Jacque; twee kleine, zeer traai geschilderde paneeltjes met Varkens, en een bijzonder mooi land-Bchapje met schapen. Vooral trekt 01 h dit schilderij aan door de smaakvolle compositie, de eenvoudige, def“Ke kleur en de delicate penseelvoering. En wie nu het werk van Roelofs, Gabriel of Weissenbruch oit hun jonge jaren ziet, dien wordt hot dubbel duidelijk, hoe de Fransche invloeden hebben gewerkt op de herleving der Hollandsche landschapschool,wier grootstenbloei wij hebben Rezien in het laatste vierde van de negentiende eeuw en die haar glanspunt bereikte in het werk van Jacob Mar is. Maar alvorens over de Hollandsche kunst in het Mesdag-museum een slotwoord te zoggen, nog gewezen °P een paar buitenlanders. V an Hippolyte Boulenger een groot, bergachtig landschap, stout van bouw en opvatting, dat, hing het alleen of meen andere omgeving, stellig niet z°u nalaten nog grooteren indruk te maken. Dit is een gezond, recht manuel\jk-krachtig schilderij, diep en rijp van coloriet, forsch van peinture, zonder ruwheid, origineel en interessant als compositie. .. Eu dat het niet al te gunstig verlicht hangt, dat het bovendien de nabuurschap van alles overweldigende dingen niet geheel zonder schade verdraagt,mag waar en te bejammeren zijn, laat het ons niet ondankbaar malcen voor dit inderdaad respectabele doek. Van Thomas Couture vind ik voor mij van het meeste belang het jougenskopje. Als het onderwerp is ook de behandeling eenvoudig, maar daarom niet minder mooi. Er zit in het kopje, en bjj herhaalde beschouwingen valt dit temeer op, een groote charme door zjju uitdrukking. Het is vlak en zacht geschilderd en het echt jeugdige, jongensachtige is met groote gevoeligheid weergegeven. Bezie nu het werk van den kleurendronkeman Mouticelli. Er is toch inderdaad in zijn uitingen iets zeer aangrijpends. Wat moet bij dien kunstenaar het kleuren-vizioen sterk geweest zijn ; vorm is bij hem niets, kleur alles. Maar eoloristisch bereikt hij dan ook een zeldzame hoogte. En zonderling is het, dat, zooals hjj den vorm verwaarloost, de beschouwer immers dien vorm totaal vergeet, om mee te zwelgen in die kleurenweelde. , . , Laten we ook niet verzuimen te bezichtigen de beide teekeningen van Segautmi, twee krijtteekeniugeu, de eerste een maneschijn, de tweede stel ik me voor een herfstmorgen. Als tegenstelling met de dingen van Montecelli zijnde beide monochrome teekeningen vud Segantini dubbel eigenaardig e’n geven ze u inderdaad een zeker gevoel van rust. Er heerscht in beide teekeningen een stemming van vredige kalmte en het zilverachtige licht, dat over den grond glijdt, tusschen de pooten van het vee door, en alles omhult, heeft iets ongemeen bekoorlijks. Een eigenaardige noot geeft in de Mesdag-collectie ook het werk van den modernen Italiaan Mancini, van wien een vrij groot aantal dingen voorhanden zijn. Een jaar of wat geleden was de naam Mancini alleen reeds genoeg om een soort agitatie te verwekken. Mesdag heeft hem, hier voor ons in Holland althans, ontdekt. De meeste in het museum aanwezige werken zijn bekend van expositiën, waarvoor de eigenaar ze steeds bereidwillig afstoud. Reeds vroeger schreef ik daarvan: „Succes hadden zo, o, buitengewoon! Het had zelfs iets van een knaleffect. Iedereen moest ze zien, die schilderijen, zoo raar in de verf gemetseld. Men stond stil en wees elkaar de touwtjes, glaasjes, muntjes en kraaltjes, die er op- en ingeplakt zaten ; veel lui gingen zelfs dcuivom alleen. Maar ik wees tevens op het „zieke kind” om te bewijzen, dat Manciui die zekere onrustige overladeuheid niet noodig had om iets zeer hoogs te geven, dat hij eon voornaam kunstenaar en een talent van den eersten rang is. Dit zou ik thans nog moeten zeggen. Nog een paar woorden over sommige Hollanders, die hier vertegenwoordigd zjjn. Aan do schitterende doeken van Jacob Maris, de enkele uitzondering waarop ik inden aanhet dezes doelde, wijdde ik reeds een afzonderlijke bespreking. Maar er blijft toch nog te wgzon op Matthijs Maris, die met werken uit verschillende tijdvakken aanwezig is. iEen paneeltje, groot als een handpalm, met twee kleine figuurtjes, de koekenbakster, het bruidje en de schemering, die allen vertegenwoordigen eon periode in zijn artistieke loopbaan. Ik, voor mij, erken gaarne dat het fijne, delicate schilderij, dat wede koekenbakster noemden, mij het liefst is. Jozef Israels. Behalve zjjn bekende schilderij „Alleen op de wereld een naakt figuur van zeer fraaie behandeling, maar dat voor mij ten achter staat bij hel naakt van Courbet, waarover we vroeger spraken. Willem Maris. Behalve een groot schilderij met koeien van vroeger, enkele kleine landschappen en veestukjes van zeer lang geledeu, die, ze mogen niet dien vollen, malschen kleurengloed vertoonen van het latere werk van dezen meester, toch uitmunten door de vastheid, de geserreerdheid waarmeeze zjjn behandeld. Bovendien eon superieure aquarel, ook wel niet uit de laatste jaren, maar niettemin een van z;jn voornaamste eu deftigste uitingen. Mauve. Een aantal van die gevoelige, eenvoudige studies, zooals hij alleen haast ze kon maken. En in de benedensalon bjj den ingang eveneens een paar buitengewone water verfteekeniugen. Bosboom. Een kleine collectie op zichzelf, dit magistrale Vrerk. Ook dit besprak ik vroeger, toen veel er van in Pulchri was, uitvoerig. Gabriel, mét wat landschappen en heel mooie witte rozen, en last not least het werk van Mesdag zelf en van mevrouw Mesdag zie de buitengemeen fraaie aquarel, het duinlandschap, van haar hand dat alles noem ik maar met een enkele aanduiding om aan te toonen, dat er nog moois genoeg is, om van to genieten. Eu daarbij zwijg ik nog geheel van de zeldzame verzameling bronzen, povceleinen, zoo modern als oud, eu de enkele exquise beien. * * * Ik heb hier afscheid te nemen. Deze kleine opstellen werden niet onwelwillend ontvangen. Van verschillende en zeer ge waardeerde zijden mocht ik bewijzen van instemming of belangstelling ontvangen, die, ik wil het gaarne erkennen, mij hef voortgaan en voltooien veraangenaamd en vergemakkelijkt hebben, waarom ik er prijs op stel daarvoor mijn dank uitte spreken- Eu hiermede voorshands dixi. B. ---