INDISCHE CAUSERIEËN wonderlijk volkje toch, die Chinee-2011 in ons Indië! Er valt evenveel goeds j nn hen te zeggen, als kwaad, en wij ge°°ven vast, dat xnen al het kwaad, wat en Jokn Chinaman inden reg*el in onze fietaengde Indische maatschappij aan-WW, voor een niet onbelangrijk deel op j ®nihg dient te schrijven van de onbe«ndheiorv©n grootendeels ten nadeele van inlandsche bevolking. Dit juj 1 het Chineesche element zoowel ge- als gevreesd gemaakt en allen Chjh 00n kam scherende, werd de naam iu Indië vrijwel synoniem met t4tüle?or, afzetter, woekeraar. Dit was H , Ük onzin en onrechtvaardig even' maar werden in hun beweging Chj.o6ll hinderlijk passenstelsel ernstig Hf* erdj dat niet zelden op zeer willeen weinig tactvolle wijze door be-1 Ambtenaren toegepast, hoe langer hoe meer redenen gaf tot rechtmatige ergernis aan de al te zeer miskende Chineesch© bevolking. Deze bleef evenwel dulden en verdragen en op de nu en dan min of meer luide klachten harerzijds werd niet gelet. Dit duurde ongeveer tot na den oorlog van Japan en Rusland, toen plotseling de Oost-Aziaat tót het besef was gekomen van zijn kracht tegenover den Westerling. De invloed der Japansche overwinningen op Ruslandwas snel merkbaar ook in onze Koloniën. De Chinees ging zich voelen, de politieke toestanden in het Oosten begonnen het nationaliteitsgevoel der Mongolen in Indië op Java vooral wakker te schudden. ~In verhand daarmede ontstond ook op Java een opvoedingsbeweging, waartoe de grondslag gelegd werd door dm verlichten hervormer Kang Toe Wei,, die zich uitte inde oprichting van eigen scholen waar niet de door de kolonisten gesproken dialecten uit de Eoekkien- en Cantonprovinciën , doch het K w a n H w a, de taal der mandarijnen, wordt onderwezen, de ééue taal, die thans door geheel China in het onderwijs wordt ingevoerd,omdat men daar beseft, ..dat zondeT eenheid van taal een volkseenheid slecht mogelijk is”, zo-oals de heer Van Hinloopen Labberton liet in zijn Handboek van Insulinde bldz. 114 zegt. Hierbij kwam de sinds lang bestaande zucht der Chineezen iu Indië, om elk verschil tusschen hen en het Europeiesch element, vooral ook in kleeding en uiterlijk, zooveel mogelijk te doen ophouden. De Chinees kleedde zich gaarne als een Europeaan, en al bestaan er in het Indisch Regeeringsreglement ook al verbodsbepalingen voor inlanders en zoogenoemde „Vreemde Oosterlingen”, om andere dan nationale kleedrente dragen, aok dit verbod scheen sinds lang, als zooveel andere in bedoeld reglement, te bestaan, om overtreden te worden. De Chinees vertoont zich gaarne als een rechte dandy in Europeesche kleeren, en sinds eenigen tijd is er onder de Jong-Chineezen oen beweging ontstaan om ook de typische haarvlecht alias „staart” weg te nemen. Dwaas genoeg ergert dit menig Europeaan in Indië in hooge mate. Ten onrechte heeft ook de Regeering te lang geaarzeld om van het drijven der Chineezen naar ontwikkeling in Westerschen zin gebruik te maken om den band tusschen Nederland en de Indo-Chineesche bevolking hechter te maken. Toen zij èr eindelijk aarzelend toe overging, hadden de hierboven door ons bedoelde politieke toestanden in Oosit-Azië reeds een zoodanig blijvend karakter aangenomen, dat de laat misschien wel te laat.— betoonde welwillendheid der Regeering door de Chineezen werd toegeschreven aan vrees voor Japan en China, Intusschen, wat verkregen werd, werd door bet meerendeel met erkentelijkheid als goede gave der Regeering geapprecieerd. Wij hebben in onze causerieën hiervan eenige staaltjes medegedeeld, en herinneren hier nog even aan do ovatie der Chineezen te Japara, na de publiceering van de intrekking van het passenstelsel, door de Regeering, aan den assistentresident aldaar en de vrij dwaze en pseudo-vaderlijke toespraak, door dit bestuurshoofd bij die gelegenheid afgevuurd. Er is veel verbeterd: De Chineezen krijgen nu hun consuls-generaal, consuls en consulaire agenten; de kwestie van het onderdaanschap is geregeld zoodanig, dat de uitdrukkingen Chinetesche en Nederlandsche onderdanen volgens onze wetgeving moeten worden opgevat; de Ghetto’s zijn opgeheven, zoodat de Chinees, behoudens enkele beperkende bepalingen mag wonen, waar hij wil, evenzoo het passenstelsel. Maar het :'s hem niet genoeg. Yooral ook eischt hij nog een wijziging van de politierol-recht,spraak. Hieraan is wel gedeeltelijk reeds voldaan, door voor een zekere rubriek vandoor ontwikkeling en maatschappelijken welstand zich onderscheidende Chineezen de voor dezen zoo vernederende straf van publieke ten arbeidstelling te veranderen in gevangenisstraf. maar, dat men zich ook aan die wijziging slechts zeer willekeurig houdt, is gebleken inde nog onlangs toegewezen straf van zes maanden dwangarbeid aan den redacteur van de „Warna Warta”, eerder van de „Hoa To”, beide Maleische weekbladen, waarvan bet laatste niet meer bestaat. Deze redacteur, de 19-jarige Chinees Pboa Tjoen Hoay,is door den assistent-resident van Buitenzorg, wegens een artikel inde „Hoa To” den hden Nov. van het vorige jaar, drie vierendeel-jaars later nog wel,'aangeklaagd wegens opruiing en ondermijning van net gezag. Deze straf is vreeaslijk zwaar en naar de opinie van enkele Indische bladen absoluut. onevenredig aan het misdrijf. Het schijnt, dat de vrij heetbloedige knaap zrn landgenooten heeft opgewekt, zich niet te veei gelegen te laten liggen aan het aanleeren van de Hollandsche taal en zich wat beter toe te leggen op de ken„is van het Chineesch. Phoa Tjoen Hoay beweerde 0.a., dat men eerst goed Chinees-h dient te kennen, dan Engei&ch, omdat dit een wereldtaal is, en dan, als het moet, Hollandsch, dat slechts gesproken wordt „dooreen nietig klein gedeelte van de wereld”, zooals hij zich uitdrukte. Hij sprak van „verdachte bübedoelingen” der Regeering met het geven van Hollandsche scholen aan Chineezen en nam aan, dat. het de overheid alleen te doen is, de Chineezen er toe te brengen, gevaarlijke nationale tendenzen prijs te geven en zoo al meer. Hom en onvoorzichtig inderdaad. Dom, omdat hij weten kon, dat de Hollandsck-Chineoscke scholen op aandrang en door de actie der Chineezenvereeniging zelf in llet leven zijn geroepen, en onvoorzichtig, omdat zijn blad, ook gelezen door inlanders en door Chineezen, . wier kennis van zaken ontoereikend is, om . goed daarover te kunnen oordeelen, bij deze menschen slechts kwaad bloed kan zetten. Maar zoo’n domheid moest niet na maanden gestraft worden op deze wijze. Dit zet vrij wat meer kwaad bloed en dit bij een deel der Chineesche bevolking met wier gezindheid de Regeering thans wel rekening beeft te houden. Pas nog, om een enkel staaltje te noemen, schonk een aanzienlijke Chinees te Kertosono f 20.000 voor een aldaar op te richten, ooglijdersgesticht en zulke menschen grieft men niet ongestraft in bun nationaliteitsgevoel. Dat dit geschied is door bet vonnis aan den jongen en zeer zeker ontwikkelden Pboa Tjoen Hoay, is reeds door tal van uitingen inde Maleisebe pers door Chineezen gebleken. Maar grappig was de wijze, waarop de Chineezen op andere wijze uiting hebben gegeven aan bun verlangen in zake de door ben terecht veroordeelde rechtspraak door de politierol. Er is in sommige bladen nog al hoog opgegeven van de spontane geestdrift der Chineezen bij het bezoek van den G.-G. te Soerabaja. Volgens anderen was die geestdrift biister gering en waren de mensclien tot bet illumineeren en pavoiseeren vrijwel door den majoor en den kapitein Chinees gedwongen. Hat zij zicli rekenen onder Chineesche en niet onder Nederland’* cafiocvtiitót werd door hen gedemonstreerd door haast de Hollandsche de Chineesche vlag uitte steken en wel links van de onze, d.i. volgens de Chineesche adat op de eereplaats. Er is een gondolserenade gehouden, waarin Chineesche juffertjes met hun toewans waren gezeten, musiceerende, grappen makende en zingende op een wijze, die weinig eerbied bewees voor het hoofd van het Indische gezag. Ook waren er aan enkele gondels tabletten bevestigd met opschriften als: „De bevriende staat, Holland, is met ons op voet van harmonie en eendracht, en ons rijk, China, handhaaft vrede en overeenstemming” .Of :„De hier gevestigde Chineezen verheugen zich in de verkregen rechten en vrijheden en hopen nu ook, dat de politierol op liberale wijze zal worden veranderd”. Een en ander klinkt wel iets anders, dan de door sommige correspondenten uit Soerabaja gestoken loftrompet over de groote blijdschap der Chineezen, toen zij den landvoogd in. bun midden zagen. Inderdaad, het is een vreemd volkje die Chineezen, en een dat goed bestudeerd dient te worden en in het oog gehouden vooral. Zij zijn licht geneigd van de verkregen vrijheid misbruik te maken, wal nu reeds hier en daar is gebleken met de vergunning van zich buiten hun wijken te mogen vestigen. Verscheidene Chineesche warongs, die op eens hij. massa’s aan den publieken weg te Batavia en elders verrezen, bleken hij onderzoek speelholen te zijn, waar de snuggere Javaan zijn zuurverdiende centen liet. --- RESIDENTIE NIEUWS. Godsdienst en Kunst, * In "het gebouw der Remonstrantsche gemeente hield prof. dr. H. Y. Groenewegen gisteravond een voordracht over het onderwerp: „Godsdienst en kunst”, de eerste vaneen reeks welke door verschillende sprekers in dit winterseizoen gehouden zullen worden. De voorzitter, ds. Heering, zette vooraf nog uiteen, dat het doel van de winteravondbijeenkomst is verspreiden van godsdienstige kennis, welke van zelf zal leiden tot grootere belangstelling inden godsdienst. Prof. Groenewegen noemde zijn onderwerp een van groote actualiteit. De godsdienst heeft in het leven van menschen, Staat en wereld zijne actualiteit nooit verloren. Met den zin voor het schoone is dat meermalen het geval geweest : tijden waarin waarachtige kunstenaars en kunstscheppingen ontbraken. Thans is dat echter niet zoo; kunst wordt thans algemeen beschouwd als belangrijk element inde beschaving en ook de zin voor kunst is algemeen verbreid. Doch bet is lang niet alles goud wat er blinkt; er is veel opgepriktbeid en de kunst met een hoofdletter dreigt wel te worden tot afgoderij. De onwaarachtigheid, het schijnvertoon van het mode-zieko kunstgedoe is dikwijls ergerlijk. Toch verblijdt spreker zich inde belangstelling voor de kunst, vooral bij het .jongere geslacht en ook dat de scheppingsdrang weer is ontwaakt. In welke verhouding staat de kunst nu tot het godsdienstig bewustzijn, tot de levende werkelijkheid van de geestelijke wereld? In zeloeren zin neutraal. Het is een alom verkondigde wet I’art pour l’art. En inderdaad is dat een kant van de waarheid. Kunst is levend geworden en van levensvolheid overvloeiende schoonheidszin, leven dat leven zocht doorleven te wekken. Kunst wil schoonheid openbaren in de menscholijke ziel. Vroeger was ’t anders, een vers meest stichtelijk zijn, een schilderij' een legendetje vertolken. Kunst was toen dienares. Maar zij heeft zich opgeheven, al is haar weg soms gegaan langs wegen van wrang realisme. Doch ook daarin viel wel zuivere schoonheid te genieten. Daarom hebben we er vrede mede, dat inde kunst niets gezocht wordt dan het schoone. De godsdienst heeft zegt spr. wel eens schade gedaan aan de kunst; inde katholieke kerkenkunst is een beoaal.de periode aan te wijzen van den z.g. Jezuieten-stiil en kerken in rococo. Maar onder de katholieken bouwt men tegenwoordig weer inde heerlijke, zuivere gothiek. En de Protestanten, die eenmaal zoovele heerlijke kath. cathedralen verknoeiden, gaande waarde van schoonen kerkenbouw inzien; 'zelfs het. stugge Calvinisme verlaat zijn gepleisterde stallen. Evenzoo gaat de schilderkunst inde richting van de religieus© primitieven. Ook veelt Nederland weer voor oud-Hollandsche Protestantsche kunst. Nog sterker komt het religieuse element op den voorgrond inde muziek. Vandaar tegenwoordig de groote bewondering voor Wagner, Handel en Bach. Letterlijk overal worden inde dagen. voor Pasohen met zorgvuldige voorbereiding de „Passions” uitgevoerd, waarnaar katholieken en protestanten soms ook ongeloovigen met .gelijk© devotie luisteren. Maar is dat religieuse inde kunst nu werkelijk godsdienst? Mag het, op de creditzijde gebracht worden? Snr. aarzelt. Wel wijst het religieuse iu de. kunst op een godsdienstige grondstemming in dit van God vervreemd geslacht. Maar verder gaat zijn dankbaarheid niet. Want het is geen klare, diepgevoelde godsvrucht, die de menschen naar oratoria en tentoonstellingen van religieuse kunst drijft Hen drijft ook zucht naar genot, zii hei ook genot inden goeden zin. Godsdienst is meer dan een moment van welbehaaglijke stemming, meer dan genieten, tenzij met geloof. Niet geloof als een stelletje dogmata, maar als innige, diepgevoelde overtuiging. Daar is geen godsvrucht zonder geloof. Als Bach’s werk niet een verwante, overeenkomstige stemming in* de ziel wekt, dan is slechts sprake van aesthetisch welbehagen, een teleurstellenden aestbetisclien schijngodsdienst een surrogaat, dat geestelijk op.een koopje genoten wordt. Geen toewijding, geen opoffering, geen arbeid, zooals het oprechte geloof eischt. Die schijngodsdienst van de kunst inde concertzaal schenkt .geen zielekracht, dat teren oo liet geloof van den schepper van het kunstwerk brengt, niet nader tot God. Al genoten we dagelijks Bach en Handel en al lazen we dagelijks de heerlijkste poëtische werken, al aanschouwden we dagelijks de schoonste kunstwerken, onze ziel zou er niet bij winnen. Onze tijd is in zijn geestelijke ontwikkeling gekomen op ’t punt, dat er diep zielsverlangen is naar een periode, waarin de kunst de religie niet ontberen kan en de religie zich uit iu heerlijke kunst. ~L’art pour l’art” is een halve waarheid en als zoodanig een heele onwaarheid. Als er geen godsdienst geweest was, zou de menschheid haar schoonste bouwwerken missen, zouden de schoonste drama’s ongeschreven zijn gebleven, zouden de heerlijkste composities niet geschapen zijn. Eerst dan zal de kunst weer ware kunst worden en kunst voor alle tijden zijn, als de menschheid God den Vader heeft weergevonden. Wee het Protestantisme, als het niet ook in zijn eeredienst het schoone weet te waardeeren. Gewijde kunst zii inde kerk, zij niet minder in het huisgezin. Aan ieder van ons de taak mede te werken tot het harmonisch samenvloeien van het Schoone met het Ware! Alliance Franpaise. De Balzac zegt ergens in zijn „Physiologie du ALariage” dat geen enkele man moest mogen trouwen zonder op zijn minst één vrouw ontleed te hebben. Üf zoo’n anatomisch practicum veel zou helpen om het peil van zijn levenswijsheid ten opzichte van zijn natuurlqke cornponente of natuurlijke antigoniste da's ’n quaestie die de psvchologen nog niet hebben uitgemaakt te verhoogen? We 'betwijfelen ’t: ten eerste omdat hij de vrouweziel niet onder ontleedmes of microscoop kan bestudeeren en ten tweede, neen, misschien wel ten eerste, omdat ’t een allernatuurlijkste zaak schijnt, dat de „mari”, ’t is door alle tijden lieen bewezen nu eenmaal ’n „tête de turc” moét zijn en als gevolg daarvan ’n dankbare komische figuur voor den fabeldichter, den romancier, den chansonnier. De echtgenoot is ’n subject voor scherts en spot. Dat beeft ons gister de beer Debost, ’n echte Parijzenaar in zijn geestige conférence over den echtgenoot inde fabel, het lied en de letterkunde weer eens duidelijk gemaakt. (Hij sprong er voor inde bres: hij is n.l. zelf getrouwd, naar hij verklaarde). Aan de hand daarvan gaf hij ’n psychologie van den echtgenoot, van de middeleeuwen tot op onzen tijd en waarempel, we moesten weer constateeren dat, ondanks alle veranderingen, de „mari” niet veranderd is. ’t Begint reeds inde middeleeuwen, getuige, een oud Fransch liedje, waarin de schepping van de vrouw op verzoek van den man plaats heeft om hem „rust” te geven. Spr. laat in ’t midden of de vrouw hem die verschaffen ban maar ook een ander, wellicht juister liedje, waarin de man op verzoek van de vrouw geschapen wordt opdat zij iemand hebbe tegen wie zij klagen kan. „Zenuwen”, enz. schijnen dus toen ook al bestaan te hebben. Hier is de man al de „tête de turc”. Verder de lijn der litteratuur volgende, blijkt bijna geregeld dat de „mari” overal belachelijk gemaakt wordt: ook bij Molière, inde meest afwisselende variaties bij wien de vrouw altijd boven den man staat (Tartuffe, Le Bourgeois-Gentilhomme, enz.) De mari-libertin daarentegen is ’n uitzondering. Inde 17e eeuw houdt de echtgenoot even op „ridicule” te zijn maar. gelijk daarmee boet hij zijn ..belangrijkheid” en loyaliteit in. Maar om niet te veel kwaad van den „mari” te vertellen, krijgt ook de „épouse” een beurt. Deze is de geïncarneerde geest der tegenspraak. (Spr. heeft natuurlijk alleen ’t oog op de vrouw der 17e eeuw). Of is ’t niet ’t comble van die ondeugd, dat de „femme noyée” uit Fontaine’s fabel, stroom opwaarts afdrijvende verondersteld wordt uit louter „esorit de contradiction”, zo o als de „mari” van haar vermoedt? Ook de andere zelfkantjes van de vrouw de geest van overdrijving, ’t niet kunnen bewaren vaneen geheim, en haar onbescheidenheid illustreert spr. met fragmenten uit de litteratuur (Lavedan en Polliche) en haast zich weer er bij te voegen dat die „mauvaises qualités” alleen op de vrouw van vroeger betrekking hebben. Dan weer krijgt de man een beurt. Zijn coquetterie: zijn gebaar, het grootste machtmiddel om te boeien: de vrouw luistert niet naar hem als hij iets belangrijks zegt; wèl kijkt zij hem oplettend aan: la geste, c’est tout. Een diepe gedachte kan door de vrouw niet begrepen worden: ’t gebaar moet ’t woord vervangen. „I’Attitude, le regard, la geste, daarin ligt ’t geheim om de vrouw door conversatie te boeien, waarbij spr. gaarne als voorbeeld naar zichzelf ver. wijst. In die „gestes” van den man bestaat een enorme variatie, zooals daar zijn: gestes d’opéra, de théatre, de cirque, ja zelfs „gestes d’entre-aete” en „gestes de rue”. Een uitzondering op de scherts op den gehuwden man maakt onze Hollandsche dichter Justus van Effen, de man van de Nederl. Spectator, die zoowaar in ’n weinig bekend Fransch liedje „Le savetier heureux” de loftrompet steekt over den gemoedelijken, doch bijkans immer gesmaden echtgenoot. Maar dit was inde 17e eeuw, de tijd dat de echtgenoot, zooals gezegd, ineen eenigszins ander lich,t verscheen door de herleving van ’t gevoel voor ’t huwelijk. De echtgenoot inde romantiek is weer de philister, de bourgeois, „le héros le plus sympathique en Franco”, al is ’t ’n „héros ridicule” zooals sp brengt eenig nieuws over de l' Wn de Amerikanen bereikt bij hun archaeologische onderzoe, Wa, opgravingen te Cyrene. h ] o aangaat, behaald in Cyrene, daaromtrent verklaart ’t 'X‘ aU&ön dat ze ~rijk en merkwaarreQ! „The Nation”, het bekende panache week-periodiek, geeft in laatste nummers een uitge-4tldei. er over waaraan we een en i „mi ontleenen. pfiiiH uUetin” begint met ’n kort in Q,fing brengen van „het drama te (Zooals we indertijd onder „welelijke berichten” mededeelden op 11 Maart j.l. \an den rfo jrn. Amerikaanschen oudheidkun- Fletcher De Cou, door inuit Cyrene). ’t .dit;U ïas mistent van den leider der 6ige7lie.. diehard Norton, op wien men r J bad gemunt. De inboorlingen PS voor hun meen trachten op liet opgravingen en wildon er bij Vr ifaileu den schrik in jagen door a