Geschiedenis en Kunst. Reizen in vroeger tijd. Wie wel eens reisbeschrijvingen gelezen heeft uit de 18e en het begin der 19e eeuw, zal gezien hebben, hoe men toen op een heel andere ma nier reisde dan tegenwoordig, veel primitiever, veel vermoeiender, maar ook veel inhoudsvol ler. Men Geleefde meer, men moest zich meer inspannen, men kwam in heel wat nauwer con tact met natuur en mensch, soms ten genoege, even vaak zeer ten nadeele van den rei ziger- Goethe beschrijft in z’n „Italiaansche Reis” hoe in September 1786 hem de „ontstellen de snelheid" der postkoets hinderde, waarmee men de heerlijke streek „schijnt door te vlie gen”. Een bewijs van de groote realiteit van alle dingen' Wat geven de reisboeken inden postkoets-tijd totaal andere gegevens dan thans. We lazen een „Baedeker" uit de 18e eeuw, met gegevens voor reizigers, geschreven doorgraaf Berchtold. Alles en alles bevat da-t boek je, tot zelfs de gegevens, hoe men voor z’n ge zondheid zorgen moet op reis en vele wijze raad gevingen. Men reize b.v. niet bij avond door de bosschen, want het gevaar voor roovers is dan te groot. Verder bevat ’t werkje aanwijzingen bet effende bruggen, tol- en weggeld, de inrichting der va liezen, reiszakken en velerlei betreffende de hoogst comfortabele postwagens, die in riemen en veeren hangen en waarmee het reizien een ongekend genot is. Dat alles echter ook z’n bezwaren had, schetst ons het zakboekje voor reizigers van den zelfden auteur en zoo lezen we er b.v. over ho tels, dat ze bijna altijd onaangenaam rieken, zoo dat men goed doet, er wijnazijn in te gebruiken. Voorzichtige reizigers moeten hun eigen bedde goed meebrengen en zullen goed doen met op te letten dat de beddewarmers niet met kolen verwarmd zijn. Verder wordt gelaakt dat vele reizigers zulke hooge eischen stellen. Ze wenschen vorken met drie tanden (de oude hadden er maar twee), verlangen gezuiverde suiker en zelfs inkt! Dat hoort toch niet voor te komen! Over het stoomschip zegt de gids verder, dat het wel aangenaam „reizen zal”. Men zal even wel goed doen, met zelf voor eigen consumptie te zorgen, zooals rijst, vruchtensappen cn bij lange trajecten ook levende kippen, om z’n ei onderweg niet te moeten ontberen. Ook eigen dekens en slaapgerei is een noodzakcljjk iets, daar liet andere, indien al aanwezig, een te uitgebreide bevolking herbergt. Waardeeren wij wel voldoende den ontzetten den vooruitgang? Auto, reiswagen, autocar, D trein met doorloopende wagens, restauratievva gen, slaapwagen, radio en telefoon inden trein en straks wellicht de vliegmachine of het lucht schip. Comfort en snelheid, maar ... minder avonturen en minder charme, zoodat ook hier weer blijkt, hoe elke medaille twee zijden heeft, al is de voorzijde hier tóch wel de mooiste kant. De Robot van konlng Ftolemeus. Onze trots op de technische vindingen en den bloei der wetenschap, waardoor onze tijd zich kenmerkt, is niet geheel ongemotiveerd, doch aan den anderen kant moeten wij niet verge ten, dat vele uitvindingen uit de laatste tien tallen jaren slechts de volmaking beteeke nen van ideeën, welke reeds honderden of zelfs duizenden jaren oud zijn. Zelfs de kunst matige mensch, de robot, is in wezen niets nieuws. Reeds Ptolemeus Philadelphos, die van 285—246 voor Christus koning van Egypte was, bezat zoo’n robot, die tot taak ba,d on ophoudelijk de groote waaiers van struisvee ren been en weer te zwaaien, waardoor den vorst koelte werd toegewuifd. De groote geleer de Albertus Magnus heeft inde dertiende eeuw een automaat inden vorm vaneen mensch geconstrueerd, welke voor de binnen tredende gasten de deur opende en hen met een buiging begroette. Velen hielden hem daarom voor een duivelskunstenaar. Om streeks 1770 maakten de Zwitser Pierre Louis Droz en zijn zoon Jacques een pop, welke een jongen voorstel de en een schrijfvoorbeeld over nam op een plaatje, waarbij hij evenals een jong kind na elke letter ophield en verder keek. Later bouwden zij een tweeden automati schen jongen, die de omtrekken vaneen teeke ning nauwkeurig op een vel papier copieerde. Het spreekt vanzelf, dat bij deze experimenten altijd van hetzelfde „voorbeeld” gebruik moest worden gemaakt, aangezien de handbewegin gen altijd in dezelfde volgorde dooreen uur werk werden voortgebracht. Zeer bekend en bewonderd was ook de pop, welke in 1768 door Wolfgang von Kempelen te Presburg is gemaakt en de bekwaamste schaakspelers versloeg. Het vermoeden is ge rechtvaardigd, dat er een mensch in deze pop verborgen was, hoewel de berichten der tijdge nooten dit beslist ontkennen. In dat geval zou de pop bijwijze van spreken, „draadloos be stuurd’ zijn geweest. Helaas kan dit thans niet meer worden nagegaan, want de dooreen Amerikaan aangekochte pop verbrandde in 1854 te Philadelphia. Historische Diefstallen, Het beeld der Boeddhistische godin Parvati is ontvreemd uit haar tempel te Poona, zoo meldt ons een weinig opgemèrkt berichtje en de dief is nog niet gevonden, hoewel niet alleen de politie, maar ook het Boeddhistische deel der bevolking met koortsachtigen ijver zoekt naar hem en naar het kostbare, zuiver gouden beeld, waarvan de waarde op een half millioen wordt geschat. Tegelijkertijd is de Internationa le politie opnieuw op zoek gegaan naar den persoon, die twee jaar geleden uit het Berlijn sche museum voor volkenkunde eveneens een Parvati-beeld ontvreemdde, want er wordt ver band gezocht tusschen dezen diefstal en die, welke de bevolking van Voor-Indië zoozeer in opwinding heeft gebracht. Inde Berlijnsche diefstalzaak werd evenmin resultaat bereikt, hoewel de dief zelf kort daarna ineen brief aan de politie als reden van zijn daad opgaf, dat naar zijn meening het beeld niet op zijn plaats was ineen Westersch musuem. „Wanneer een Indiër uit den Berlijnschen Dom een Christus beeld stal, zoudt ge hem terecht een heiligschen ner noemen”, stond o.a. inden brief en daaruit bleek dus reeds veel omtrent de persoonlijkheid van den dief. Ongetwijfeld behoort hij tot een van de Oostersche geheime vereenigingen, die zich ten doel hebben gesteld, zich te wreken op hun Europeesche „onderdrukkers”. Deze beide diefstallen staan inde geschiede nis der misdaad dan ook geenszins alleen. Men denke slechts aan de gebeurtenissen, welke heb ben plaats gehad in verhand met dep beroem den Koh-i-noor, den grootsten Indischen dia mant, die er, voor zoover bekend is, bestaat. De ze prachtige steen was de trots van den Brahma tempel te Sheringham, waar hem als eender oogen van den god Shiwa een zeer bijzondere vereering en bewaking ten deel vielen. Op po gingen om den diamant te ontvreemden, stel den de priesters zware straffen en zij voerden ze ook uit. Dit hielp hun echter niets, want toen de Perzische Sjah Nadir Khan in 1739 In dië met zijn legers overstroomde en onderwierp, liet hij als teeken van zijn triomf den steen uit liet beeld verwijderen en in zijn troon plaatsen. Het duurde intusschen slechts enkele jaren, of Nadir Khan was vermoord en de steen verdwe nen. Eerst vele jaren later kwam het kleinood weer tevoorschijn; het werd in stukken gesple ten en opnieuw geslepen. Een gedeelte ervan is onder den ouden naam Koh-i-noor in 1849 in het bezit van de Britsche kroon gekomen, doch het grootste stuk heeft jaren lang als de be roemde Orloff-diamant den scepter van den tsaar versierd. Inden loop van die jaren zijn er ontstellend veel pogingen gedaan, om juist dien steen te ontvreemden; hiervan is dan ook iets uitgelekt, al was de Russische politie over dat onderwerp zeer gesloten. En op het oogen blik moet er ernstig aan getwijfeld worden, of de diamant zich nog wel inde schatkamers van het Krem! bevindt. Het is wel opvallend, dat, terwijl de Sowjets herhaaldelijk Russische kroonjuwelen naar het buitenland te koop hebben aangeboden daarbij geen enkele maal de Orloff-diamant is genoemd, welke toch verre weg hét kostbaarste stuk is. Zou hij weer naar het land van zijn oorsprong zijn teruggebracht? --- Wetenschap en Industrie. Ons Lichaam en onze Gezondheid. Kunnen emoties hartziekten veroorzaken? Eender lezers vroeg ons. of het mogelijk is dat een ernstig verdriet of voortdurende moede loosheid op den duur hartziekten kunnen ver oorzaken. Dat kunnen zij ongetwijfeld Doch zulke gevallen komen niet zoo dikwijls voor; gewoonlijk is de hartkwaal reeds aanwezig en wordt zij door de onaangename emoties slechis versterkt, dan wel, er worden daardoor compli caties veroorzaakt. Me! dat al kunnen de ge volgen doodeiijk zijn, wanneer de neerslachtig heid te lang aanhoudt en het is dan ook noo dig, de omstandigheden van den patiënt tijdig en grondig te veranderen. Wanneer dit niet ge schiedt of niet mogelijk is, zooals hij een sterf geval, kan de patiënt alleen zichzelf helpen door zijn geest te dwingen, zich van het ver driet los te maken. Het verergeren'van reeds bestaande hartkwa len door harde slagen van het noodlot is zeer dikwijls geconstateerd, vooral tijdens een oor log en ook inden tijd der inflatie. Toen kwa men er dikwijls nog ander ongunstige facto ren bij, zooals ondervoeding, gebrek aan slaap e.d. Wanneer zulke lichamelijke oorzaken met de geestelijke samenwerken, ontstaan dik wijls chronische hartkwalen en wanneer ver driet en lichamelijke ontbering hun invloed bij zonder sterk deden gevoelen, veroorzaakte de hartkwaal vroeger of later den dood. Dat langdurige en hevige gemoedsaandoenin gen hartkwalen kunnen veroorzaken of verer geren, komt voornamelijk doordat het hart voor zijn functies in zekeren zin afhankelijk is van het centrale zenuwstelsel, hoewel de hartzenuwen een eenigszins afzonderlijk be staan leiden. Door sterke emoties kunnen de verbindingen tusschen het hart en het centra le zenuwstelsel belangrijk gestoord worden. Een van de meest voorkomende kwalen, die hierdoor ontstaan, is de bekende hartneurose. waarbij zoowel het rythme als de kracht van den hartslag worden beïnvloed, zonder dat er zich nog organische gebreken behoeven voor te doen. De pyrotechniek in dienst der luchtvaart. Inde laatste twaalf jaar hebben 109 vlie gers beproefd, den Atlantische Oceaan over te vliegen. Slechts 37 hunner hebben deze po ging niet met den dood behoeven te bekoo pen. En als men onder die overlevenden rul eens niet hen interviewt, die hun doel hebben bereikt, maar hen, die op zee gedwongen wa ren te dalen en dooreen gelukkig toeval zijn gered- dan komt men tot de overtuiging, dat ook van de 72 slachtoffers ongetwijfeld een groot gedeelte gered had kunnen worden.wan neer zij slechts eenige schijnbaar onbelangrtj ke voorzorgen hadden genomen. Men kan wel als zeker aannemen, dat lang niet alle omgekomen vliegers onmiddellijk na het neerstorten den dood hebben gevonden. Zij, over wie wij hier willen spreken, zij, die gered hadden kunnen worden, hebben zich nog eenigen tijd drijvende kunnen houden. Meer dan een van die ongelukkigen heeft on getwijfeld dagen lang op den oceaan rondge dobberd en erop gewacht, dat hij opgepikt zou worden; zooals het geval van Bertram en Klausmann ons heeft geleerd, kan deze vreese lijke periode van vruchteloos wachten zelfs weken achtereen duren. Welke hoop is er nog voor een vlieger, die zich genoodzaakt ziet om op zee te dalen? Slechts deze, dat hij uit de verte dooreen schip wordt opgemerkt. Hijzelf ziet een nade rend schilt reeds op tientallen kilometers af stand, doch de moeilijkheid is dat men hem niet opuieikt. Bertram en Klausmann vertel den dat een mailboot op nog geen KM. af stand passeerde, langs het vlot, dat zij van een gedeelte van het vliegtuig hadden ge maakt. Zij deden van alles om de aandacht op zich te vestigen, doch ze werden niet. opge merkt Nog duidelijker spreekt de ervaring van Kausner, die acht vreeselijke dagen on zee heeft doorgebracht. Reeds den eersten nacht stond het voor hem vast, dat hij zich op een scheepvaartroute bevond; hij zag gedurende den nacht verscheidene schepen en ook de volgende nachten bleef dit zoo. Eiken keer maakte hij als een wanhopige teekens met zijn hemd, eiken keer passeerde de boot. Het is nog een wonder, dat hij eindelijk werd op gemerkt, juist op het kritieke oogenblik, dat de zee reeds donker zag, vlak voordat de tro pische nacht snel over den oceaan daalde. Toch zou een vlieger in dergelijke omstan disheden reeds den eersten nacht de aan dacht op zich kunnen vestigen door vuurpij len. Het gewicht van eenige tientallen vuurpij len bedraagt niet meer dan enkele kilosram men en kan dus geen bezwaar zijn. Zoo’n vuurpijl blijft niet onopgemerkt, zelfs al pas seert de boot op 20 of 30 K.M. afstand. Bovendien zou men vuurpijlen kunnen ne men. die lichtkogels aan jrarachutes de lucht inschieten; deze verlichten de omgeving gedn rende 2 of 3 minuten overeen afstand van ver sebeidene kilometers. De pyrotechniek is thans zoover, dat aan eiken wensch terzake kan worden voldaan. Moge dit artikel ertoe bijdragen, dat inde toe komst geen vlieger zich meer op den Oceaan waagt zonder vuurpijlen- Uit de kinderkamer der gemzen. Een Alpenklimmer vei telt in „Op Reis” de volgende herinnering aan een stil oogenblik inde bergen: Ik bevond mij op een rustig plekje onder de rots. Uiteen hooge bergkloof kwam een koel windje aangesuisd. Daaraan heb ik het toeval te danken, dat mij vergunde een tooneeltje te zien. dat een menschenoog slechts zeer zelden kan genieten. Terwijl ik met smaak een boter ham met vieesch verorberde, dwaalde mijn blik langs den voet der steile bergwanden en opeens zag ik een gems. Ik verroerde mij niet want het was mij uit ervaring bekend, dat gemzen weliswaar slecht zien, maar een uiterst scherp gehoor hebben. Het verwonder de mij daarom niet, dat het dier bij dezen gun stigen wind langzaam op mij toeschreed. Het was een vrouwtje. Naarden pezigen li cbaamsbomv en den strammen, afgemeten gang te oordeelen. behoorde zij tot de soort, die op de kale bergtoppen huist en slechts ze] den tot den zoom der wouden afdaalt. Zij zag er allerliefst uit in haar lichte, vaalbruine zó mervacht en met het held -rwitte keeltje. Ik sloeg haar oplettend gade. Zij stond op eenmaal als vastgenageld en keek aandachtig overwe gend naar een veruitstekende sneeuwtong, het spoor vaneen lawine, dat zich door de verweer de steenmassa’s tot nabij de Sausbeek voortzet te. Zij liet een zacht geblaat hooren ais een geit en van achter de rotsen kwamen drie vroo lijke gemzenbokjes tevoorschijn, die met dolle sprongen op de moeder toehuppelden. De oude bezag haar jongen met opmerkzame oogen. Dan gebeurde er iets. wat ik mijn le venlang 'niet zal vergeten: de gemzenmoeder liep vastberaden naar het lawinespoor, hurkte neer op de zachte sneeuw, strekte de voorpoo ten recht voor zich uit en gleed, de aehterpoo ten als slede gebruikend, de steile, blinkend witte helling af Naarmate de vaart toenam, remde de gems sterker, zoodat de stuifsneeuw hoog opvloog, waarbij kop en rugharen met een witte wade overdekt werden. Ik was van verbazing als met stomheid ge slagen. De drie bokjes waren inmiddels rade loos aan den rotswand blijven staan en keken hun moeder met verwonderde blikken na. On geloofelijk wat die daar toch voor duivels kunsten uithaalde! Het kunststukje kwam dezen dri-e jongen gemzen buitengewoon moei lijk voor. Eerst na lang aarzelen waagde de een na den ander zich op het sneeuwveld, maar alle drie tuimelden languit naar bene den. Zij deden het over en één hunner scheen de zaak bliksemsnel te vatten, hij ging op zijn hurken zitten en gleed langs het witte spoor omlaag. De beide andere deden het na en toen zij alle behouden beneden aankwamen, werden zij door de moeder met vroolijk geblaat be groet. Dadelijk ging de oude opnieuw naar bo ven om met ernstfg gebaar de steile sneeuw haan af te glijden, de jongen volgden en zoo herhaalde zich het spelletje vele malen, de oude ging voor. de jongen volgden en het ging den kleintjes voortdurend beter af. Bijna een uur lang oefende de oude ervaren gemzenmoeder met haar kinderen, die spoedig een verbazende vaardigheid kregen. Zij geno ten blijkbaar alle van deze sport. Hei nieten van de kracht van ultraviolette stralen. Op het oogenbliiik beschikt de medische weten schap nog niet overeen middel om met volstrek te nauwkeurigheid de hoeveelheid ultra,violette stralen te bepalen, die ineen bepaald geval moet worden toegepast. Daarom wordt de pa tiënt zelf al* meter gebruikt door eerst bij-v. de binnenzijde van den onderarm te bestralen en daaraan te zien, hoe hij de bestraling verdraagt. Toch is men zelfs dan niet gevrijwaard tegen brandwonden, want de gevoeligheid hiervoor wisselt sterk met de hoeveelheid pigment inde huid. Het spreekt dus vanzelf, dat er overal ge zocht wordt naar een middel om de intensiteit van de ultraviolette stralen op eenvoudige wij ze te bepalen. Deze stralen, die een groote ge neeskrachtige werking hebben, bezitten alle golflengten v«,n minder dan 313 millimicron; zij komen voor in het zonlicht, doch kunnen ook 'kunstmatig worden opgewekt. Men is er thans in geslaagd, een instrument je samen te stellen, waarmee de intensiteit de zer stralen kan worden gemeten. Twee punten van ihet instrument dienen als ontvangers; wor den zij in denzelfden lichtstraal geplaatst, dan ge beurt er niets, doch als één ervan wordt afge dekt dooreen filter (hier een filter voor ultravio lette stralen) dan ontstaat er een thermo-elee trische stroom, waarvan de sterkte kan worden bepaald uit de aJwijtoing v,an een galvanometer. Door verschillende filters te gebruiken, kan men ook bepalet, in welk gedeelte van het spectrum de dooreen bepaalde bron uitgezonden stralen zich in hoofdzaok bevinden. Noviol-a-glas is bijv. alleen doordringbaar voor golflengten van minder dan 400 millimicron. Bij de proeven bleek de hoeveelheid ul traviolette stralen in het zonlicht overeen te ko men met 90 microwatt per c.M2. in het midden van den zomer en 20 in het midden van den winter; beide waarden zijn gemeten op voliko men heldere dagen en op een punt, dat op ge middelde breedte (45 graden N.8.) en op zee hoog te ligt. Het bleek verder, dat de golflengte van 297 millimicron het, eerst en het hevigst ver brandinigsverschijnselen veroorzaakt op de men schel ijlke huid. --- Wekelijksche Kalender. ALLERLEI DINSDAG. Onze daden, hetzij goed of kwaad, volgr ons als onze schaduwen. VRIJDAG. Vaak worden wijdoor den lof, welken m ons toezwaait, wegens een deugd, die wij nu bezitten, gedrongen om ons deze eigen te ma ken, gelijk wij dikwijls een deugd, die in om miskend wordt, prijsgeven. ZATERDAG. De wijsheid van heden en de domheid van gisteren blijken veeltijds morgen tweelingen te zijn. ZONDAG. Mensch, wees mensebelijk; dat is uw eerste plicht! Wees het voor alle gelegenheden en voor alle leeftijden en wees het voor alles,wat den mensch kenmerk (‘lijk eigen is. Uw wijs heid kan buiten de menschelijkheid niet be staan. MAANDAG. Niet. iedereen kan zich onderscheiden door groote daden, maar wel kan en moet ieder me dewerken tot het algemeen welzijn. DINSDAG. Eer en voordeel gaan zelden hand aan hand. WOENSDAG. De waarheid is de eenige zekere wijsgeer op den weg der liefde en van den echt. Bij Ludington (Michigan) staat een paal, die uitgegroeid is tot een perzikboom. De godsdienstigste stad op aarde is Gholula in Mexico, waar men 365 kerken en ka pellen vindt op een bevolking van 6200 zielen. China bezit in zijn Chineeschen muur het grootste werk, dat ooit door mcnschenhand is eemaat: het eenige. dat van de maand ai door het mensebelijk oog onderscheiden zou kunnen worden. Deze muur werd gebouwd in niet meer dan 15 jaar. Volgens het heidensche geloof der Chineezen moesten er mrnschcn in begraven worden om hem sterk te maken; naar schatting ruim een millioen! Het mate naai, dat in dezen muur verwerkt is, zou vol doende zijn om een 2.5 M. hoogen muur rond om de aarde te bouwen. Josef Bern is iïi vier landen een nationale held geweest; hij was Poolsoh maarschalk, i'ransel) generaal, Hongaarsch veldmaarschalk en Turksoh maarschalk. Er leeft een prins Hendrik de 245 e van Heuss; inde elfde eeuw beval Hendrik de Vrome dat elke jongen, die inde familie gebo ren werd, Hendrik zou heeten en een volg nummer zou krijgen. VOOR KINDEREN. Oplossing vorig raadsel. Bankdirecteur. Raadsel: Een verzamelaar van munten toonde een vriend, zijn collectie. Dit is mijn oudste en kost baarste stuk, zei hij, een gouden munt met het jaartal 55 v. C. (vóór Christus) er op Wat is het ongeloofelijke in deze geschiede nis? ii i' ir Oplossing vorige opgave; Drie ganzen. OPGAVE: Vorm uit de volgende lettergrepen 9 woorden waarvan de eerste en de laatste letters van bo ven naar beneden gelezen een schoone spreuk vormen. bloemd – che – den – don – erf – fi – graaf– – je – lon – moei – nef -o-ol – on oud – por – ran – rie – schap – tie – ver – zaal I een oud leengoed,ll aandeel ineen nalaten schap, 111 een groote stad, IV grensplaats, V oudtante, VI speelpenning, VII Duitsche bad plaats, VIII rond borst ig, IX broeihuis. ---