Het Burger Weeshuis. i. Heden, 20 Januari, bestaat het Burger Weeshuis 350 jaar. Dat is een heele tijd en het feit is merkwaardig genoeg om het met vermelding van eenige historische bijzonderheden te herdenken. Want er is inderdaad reden tot vreugde over zoo langdurig een bestaan van eene inrichting, welke in die drie-eneen-halve eeuw zooveel zegen om zich heen heeft verspreid. Duizenden weezen hebben aan deze stichting liun opvoeding tot nuttige leden der maatschappij te danken. Op het oogenblik dat die kinderen ouderloos werden, hebben bestuurders van dit weeshuis hun helpende en ‘zorgende hand over die knapen en meisjes uitgestrekt, hen gevoed, hén opgeleid tot mannen en vrouwen, in staat om zelf hun dagelijksch brood te verdienen. Zeker, de tijd voor de weeshuizen raakt langzaam maar zeker voorbij. Door den langeren levensduur der mensehen, door allerlei pensioenregelingen, door ’t algemeener wordend gebruik om een levensverzekering te sluiten, blijven steeds minder kinderen onverzorgd achter wanneer vader of moeder of wel beiden, zijn heengegaan. De familie, ook wanneer zij zelf niet vermogend is, wordt daardoor te eerder In staat het kind van broer of zuster tot zich te nemen nu het niet ganschelijk zonder middelen achterbleef.Maar niettemin zullen weeshuizen nog tot in ■ lengte van dagen werk te over vinden, om aan hun roeping getrouw te blij-1 ven, zij hot ook dat zij hun taak breeder gaan opvatten dan waartoe de oorspronkelijke bedoeling der stichters hen machtigde. Met dat verminderen van aanvragen om opname of ondersteuning van weezen gaat gepaard een grooter ruimte van geldmiddelen, waardoor de besturen van weeshuizen meer dan vroeger kunnen besteden voor hunne weezen. En bovendien zijn zij daardoor bij machte geworden hun arbeidsveld uitte breiden on hun zorgen ook uitte strekken tot ouderlooze kinderen die niet direct naar de letter van het, oorspronkelijke reglement aanspraak op ondersteuning zouden kunnen laten gelden. Daarbij kunnen zij nu ook aan lialve weezen eene ondersteuning verschaffen, welke aan de achtergebleven moeder den strijd om het bestaan aanmerkelijk vergemakkelijkt. En dan stelt ruimte van geldmiddelen bestuurders in staat hun helpende hand óók uit te strekken tot zoodanige instellingen, welker streven ligt inde lijn van hun weeshuis. Provisoren van hét Burgerweeshuis nu verkeeren in zoodanige gelukkige omstandigheden. Inden volksmond is hun stichting bekend onder den riaam van „het rijke weeshuis”. Dat is, en gelukkig, ook een juiste ; benaming. Maar verheugender nog is de omstandigheid, dat provisoren van de- | ze instelling nu al jaren lang getoond hebben, met hun tijd mee te willen gaan, de teekenen der tijden te begrijpen en met milde hand steun verschaffen waar die noodzakelijk was. In onze samenleving neemt dan ook het Burgerweeshuis een bijzondere plaats in. Het is een toevlucht voor weezen maar ook een steun voor weduwen metl kinderen. Die steun berust op gerechte aanspraken, welke elk inwoner van Zutphen, van welke religie ook, voor zijn kinderen verwerven kan wanneer hij maar 4 jaar inwoner van Zutphen is geweest en nader te noemen bedrag aan belasting heeft betaald. Dat al leek ons merkwaardig genoeg om heden, op den 350n verjaardag dezer Stichting, een en ander uit "hare historie te vertellen. Die historie is uitteraard rijk aan feiten. Wij kunnen die natuurlijk niet alle verhalen. Wij moeten ons bepalen tót een greep hier en daar om eenigszins een beeld te kunnen geven van haar groei en bloei. De oorspronkelijke stichtingsbrief van het Burger Weeshuis is nergens meer ta vinden. Zij is naar. alle waarschijnlijkheid verloren gegaan bij de inneming van Zutphen in 1592. In dc stedelijke ordonnantie van 1606 wordt althans gezegd dat „die fundationbrief bij deze bange en droevige Kriegestiden veikommen offt verlaren mach wesen.” Er bestaat echter eene kopie van den stichtingsbrief welke inde archieven van het Weeshuis berust. Wij zijn in staat gesteld, die hieronder te vermelden : Fundati e-b riet van liet Weeshuis te Zutphen van H. Berner. (Concept, opgesteld omstreeks 1564.) Wy, Borgemeisteren, Scepenen ind Rait der Stadt Zutphen, doen kondt ende bekennen, vur ons ende onsen naekomelingen, dat voor ons erschenen syn etlicke van onsen gueden Borgeren,die ons voirhielden, dat sommige guede luede bynnen Zutphen begerden, dat men ter eere Gaetz, nutticheit der gein eynle ind walfairt der armer elendigen weyskinder, doch eyn weesenhuys wolde beginnen toe maicken, dair sie syn deel van oiren guede to geven wolden ind verhaipten, dat dair wall meer van ander gueden luede to gegeven solde warden. Angemarckt dan dat guede duechJcike voirnemen dat die Godlicke eer, vervullingen der gebae- I den Gaetz almeehtich, ind dattet der armen weyskinder duegenlicke onderholdinge wesen solde, hebben wy dat guede vurnemen nyet willen behinderen of wederstaen; dan liever myt allen vlyet ende nerslicheit begerren to stareken, wairom wy Borgemeisteren, Scepenen ind Ilaide, mit toedoen ende consent onser gedeputierde Borger van der gemeynten eyndrechtelick myt rijpen raede ende walbedachten moede beraeden, eyn Weesenhuys tot loff, prys Gaedtz te verordinijeren. Ende hebben tot onderholdinge der vursz. weysen gegeven van onser stat wegen op onser gemeynte, vier koeweyden erfiiek ende eyn stucke lantz voir onser Lairporte gelegen myt eynre sydt langes met ander sydt metier synen eynde op rnetter anderen eynde. dair sfe hoy in wynnen moegen voer oir koene (welck oir lant, als dat vursz. Weysenhuus in voirspoet met goede of lant is, dattet dan weder an die stat komen sai). Ind vorder mitdenkerekmeistercn van onser liever vrouwen keloke bynnen Zutphen gespraicken, dni sie sich guiixvillich solden maicken der kereken liuys tot eyn Weysen (huus) to geven, welck der kereken onlangs angestorven is gewest van verkofien lyfgelt, dat die përSoèn Fie Loedewychs nyt lange geboirt en bedde. Dat die vursz. kerekmeisteren ter eren Gaeds ende onser begert ind outheit guedertyrlik ind liefück te doin consentyrt hebben, opdat die voirgeroite weyskinder godlich, eerlich ende tuchtich geregyrt, geleert ende onderhoelden moegen warden. Ende die vursz. kerekmeisteren hebben hyr to bewyllicht,dat men totter tymmeronge nemen sall alsoe dane twie hondert gl.als sie voirtytz der Stadt ondergelaeten hebben op ander manyren van timmerönge to eysschen, na luyt ener obligatien. Hyr to hebben die kerekmeisteren mit. onsen consent belieft, dat men van der kercke guet dat sie iairlix plegen to verdeylen, sall nemen vyffèntwintich molder roggen, die die kerekmeisteren iairlix den wesenhuezen sullen ende willen lieveren tot volleste der kost. Ende dryc guede bezegelde Zutphensche witten tot der wesen kledinge, ter tyt toe dattet vursz. weysenhuus alsoe begyfiiget ende in stainde renthen kompt als nu in deser fundatiën afgedruckt ende begreppen stain. Ende alsdan sall die kereke van den rogge ende, laeckenen ontslagen ende loss wesen dat langer to geven, ind die kerekmeisteren sullen dan den vursz. roggen mytten laekenen laeten ende kvzen als van oltz I gewoentlyk is. Oick hebben wy 8., S. ind Raet gespraecken onsen met ver-1 waerreren ende opsieneren des Oelden [ ende Nyengastliuyses, dat sie elc van oiren Gaslhuus iairlix van der stat an oiren spnthen tol behoif der weysen ontbeeren sollen elc X stat gl. dat die weese meisteren van der Stat Rentmeister selven boeren ende maenen sollen, soe lange heut dat wesenhuys soe starek van hem selven berenthiget is als nu in dese fundatiën die renthen beloipen; ind alsdan sullen die vursz. opsienres of rentmeisters elc oir renthen weder tot. oiren Gasthuysen nemen ende boeren. Hyr to heft eyn guede düechtlick persoen tot onderholdinge der weeskind er gegeven tve» naeme int Boick des levens gescreven moet stain.— dusent daeler, die men tot behoyf der armer wesen belegen soll. Noch heft die Borgemeister Slyndewater sich verlueden laten dat men syn huus in der Kaelen straete, dair zelige Johan Wsecker in to woenen plach, oick gerne to geven will ende vermeent dair noch wal eyn hondert gl. by to brengen. Ende is des betrouwens dat syn suster Joffer Kaelsaicks oiek dat beste doin. Mede is oick van gueden Jueden voirgegeven: wert, dat men die Erfgenamen Du/ofs ter Ryt myt gueden warden begruete, die solden wallicht cónsentyren dat die XYc gl. van zelige Lulof ter Rytz testament dair oick to gegeven moegén warden etc. Hyr to moegen U Eirsamheiden die lofliclie statuten van wesenhuysen als U Eirsarnh. sulse an besten wetten, nemen. Dit vursz. is op correctie van U Eirsamh. gescreven; is dair wes guetz in angetaegen, is van God, is aver wat unnuttes dair in angetaigen, is van Herman Berner als eyn onverstandich, vorbracht. Nochtan ut gueder menonge all is- dat gedichte onbeqyem, dat U Eirsamh. sampt u Eirsamh. secretarien in betteren manyren konnen stellen ind vergeven Herman, dat hie dit vermetelic gescreven heft. In hot provinciaal archief te Arnhem bevindt zich een handschrift „Kentenissèn”, d. z. bekentenissen of verklaringen voor de vroedschap afgelegd, waarin voorkomt dat Herman Berner en verschillende anderen op 20 Januari 1564 aan de magistraat van Zutphen verklaarden dat zij een huis op den .hoek van Waterstraat en ’s-Gravenhof aan het op dien dag opgerichte weeshuis hadden afgestaan. ❖ * * Inden loop der tijden zijn er natuurlijk heel wat ordinanties, instructies, resoluties en reglementen vastgesteld. Daarbij is er eer van 1606, waarbij o. m. werd bepaald dat een wees va – der en eene wees moeder toezicht op de weeskinderen zouden houden; zij moesten de kinderen, onderwijzen in het „Vader onze, die Geloove, dnen Geboden, en andere Christelijke Gebeden Op Pelri (22 Februari) moesten 4 „w e is e m e is t e r e n’’, verkozen of m hunne betrekking gecontinueerd worden; zij zouden voor zoo’n benoeming niet mogen bedanken, tenzij zij 200 gouden kronen boete betaalden. Deze weesmeesters moesten Zondags na de tweede preek in het gesticht vergadering houden; met Kerstmis en op St. Jan (24 Juni) moesten zij een omgang door de stad doen om aalmoezen voor de weezen te vragen en de predikanten moesten Zondags tc voren van den preekstoel tot ruime gitten opwekken. In het weeshuis zouden geen andere dan echte kinderen worden opgenomen, „die verstorven zijn van vader und, moeder”, en. wier ouders de laatste ji> jaren vóór hun overlijden burger zijn geweest; men moest echter de voorkeur geveen aan de kinderen,, wier ouders hier geboren zijn. De kinderen moesten bij hunne opname boven de drie en onder de tien jaren en geheel zindelijk zijn. Bij besmettelijke ziekten of krankzinnigheid werden zij naar het gasthuis gebracht. De kinderen moesten behoorlijk leeren lezen cn schrijven en een handwerk uitoefenen; zij moesten inde kerk stil zitten en zij moesten in ’t blauwe laken met een witte streep gekleed gaan.- In lioofdzaak zijn deze bepalingen tot in lengte van jaren blijven bestaan. Nu is daarin veel ten goede veranderd. Zoo bestaat er geen gestichtskleeding meer;de weezen worden ook niet meer in het weeshuis zelf verpleegd, maar bij families uitbesteed,al bestaat er nog voldoende gelegenheid om de kinderen tijdelijk in het gesticht onderdak te brengen. Het aantal „weesmeesters” (later provisoren genoemd) bleef steeds vier. De weesvader is sedert 8 Februari 1751 tevens rentmeester. De weesvader en -moeder kregen gewoonlijk behalve kost en inwoning, slechts f 80 traktement. Volgens resolutie van Augustus 1673 werd dit evenwel tot f 100 gebracht en sedert dien tijd telkens vermeerderd maar ook overeenkomstig den bloei en den geldelijken vooruitgang van het gesticht. Door giften en gaven, legaten, maar vooral dooreen verstandig en voorzichtig beheer is het aan al de opvolgende provisoren gelukt, de stichting aan haar doel blijvend te doen beantwoorden en het kapitaal aanmerkelijk ie doen klimmen. Reeds op 1 December 1643 achtte de Raad der stad zich geroepen de volgende resolutie te nemen; „Vermits de kleyne quantiteyt van kinderen en redelyke situatie van des huis Finantien verstaan dat de Provisoren met den ommeganek door de stadt sullen supersedcren, totdat de nood sulks weer vereyscht.” (Slot volgt.) --- Bericht. Ten einde aan veler wensch te voldoen zuilen wijde rubriek „Kleine Advertentiën voortaan inde nummers van Woensdag en Zaterdag opnesiien. Hierin worden advertentiën geplaatst betreffende aanvragen en aanbiedingen van Personeel, Koop en Verkoop, Huur- en Verhuur van Woirngen. Kamers, Vee enz, De prijs van deze advertentiën ter grootte van 4 regels bedraagt slechts 30 ct s. per keer a contant, iedere regel meer i |a Cts. 83e UiigevaE’s. --- Hinderwet. BURGEMEESTER en WETHOUDERS van. Zntphen, brengen ter kennis, dat ctoor ben voorwaardelijk vergunning is verleend aan J. Olree, firma C. D. Muij(l er man alhier, tot het uitbreiden van zijne door gaskracht gedreven tabakskerverij in het perceel aan de Laarstraat n. 44, door bijplaatsing- vaneen zuiggasmotor. Zutphon, 20 Januari 1914. Burgemeester en Wethouders voornobmd, De Scerelaris. De Burgemeester, JORDENS. ZIMMEBMAN. --- Haagsche Currespondentie. Langer dan ooit te voren duurt dit iaar de begrootingsdiscussie der Tweede Kamer en nu hel Kersthck van der dam is houden de sprekers zich nog gretiger dan voorheen met allerlei details bezig. Er worden middelen gezocht om den stroom van breedsprakigheid te stuiten, men heeft het reglement van orde reeds gewijzigd en voor elke redevoering een bepaalden tijd vastgesteld, wat helpt het als wij vergaderingen bijwonen, waarin, gelijk onlangs, één afgevaardigde zeventien keer het woord vraagt? De parlementaire arbeid lijdt er on der, de gang der wetgeving wordt vertraagd erger dan in eenig ander land,en ons constitutioneel bestel loopt werkelijk gevaar inde oogen van het volk lachwekkend te worden. In andere landen worden de wetten ook degelijk voorbereid en danig besproken, maar een tijdverspilling gelijk hier bestaat is daar onbekend. In 10 maanden tijds heeft in Amenka de president Wilson de herziening der Tariefwet en de hervorming van het bankwezen der Vereenigde Staten tot wetten weten te verheffen. Beide maatregelen zijn belankrijker dan eenige wet hier inde laatste kwarteeuw tot stand gekomen, wijl zij veel dieper in het economisch leven ingrijpen. De Tariefwet ging gepaard met een nieuwe Inkomstenbelasting zij was vijf maanden na het optreden van Wilson’s democratisch bewind inde beide huizen, Congress en Senate afgehandeld en andermaal vier maanden daarna kwam de z.g. Currenaybiil tot stand. Over beide hervormingen zijn aile belanghebbenden die zich zich aanmeldden, én door eene commissie uit den Senaat en door eene commissie uit het Congres gehoord, over beide zijn in duizende vergaderingen in het geheele land debatten gevoerd.En middelerwijl heeft de legislatieve machine in Amerika niet stilgestaan. Integendeel. Wetten, waarbij haast was, kwamen 24 uur na hare indiening tot stand, zxo in Juli een wet tot wijziging der arbitrage op arbeidsgeschillen. Welk een indruk maakt daarnevens ons armzalig begrootingsgewurm, onze wetgeving, die jaren en jaren vergt voor hervormingen, niet half zoo ingrijpend als b.v. de Fransche en Duitsehe legerwetten, welke beiden, de laatste zelfs gepaard aan de hoogst gecompliceerde cxtra-belasting-wet, binnen het jaar afgehandeld waren? Wij hebben grondwetscommissies zien komen en gaan. Zij moesten naspeuren wat er in onze constitutioneele organisatie wijziging behoeft, maar zij hebben hun aandacht niet gevestigd op dit alles overwegende punt: de wetgevende machine moet sneller werken! Er zijn uitteraard tal van middelen denkbaar om de openbare en niet-openbare behandeling van wetsontwerpen te bekorten. Wij stellen ons voor er bij gelegenheid verscheidene te bespreken, voor heden willen wij ons bepalen tot de „lotsverbetering'1 van werklieden, bepaalde groepen van personeel in dienst van den slaat. Ten onzent is de parlementaire arbeid voor een goed deel ontaard in het bepleiten van speciale belangen, en wel voornamelijk die van ambtenaren en beambten. Het zou onbillijk zijn dat euvel alleen toe te schrijven aan het feit, dat zij, wier lot zoo vaak besproken wordt, kiezers zijn en partijen en afgevaardigden deswege naar hun gunst moeten dingen cn zelfs moeten probceren elkaar in ijver te dier zake te overtroeven. Dat is natuurlijk eender voornaamste hefboomen der lotsverbc-terings-speechen, doch niet de eenige en niet de edelste. Er ligt daaraan ook ten grondslag een uiting van meer sociale opvattingen: wat moet een afgevaardigde met ontvankelijk gemoed doen zoo hem door de geïnteresseerden zelf bewezen wordt dat diens arbeidsvoorwaarden te ongunstig zijn I Hij moet er over spreken, anders kan hij niets beloven, hij moet het parlement maken tot een soort van scheidsgerecht en van het katheder der Kamer een beroep doen op- de publieke opinie. Maar deze laatste beschikt niet over onuitputtelijke belangstelling en als in den begrootingtijd per dag een dertig a veertig arbeidswantoeslanden van ambtenaren en werklieden welker bestaan zij zelfs niet vermoedde, aan de verontwaardiging der publieke opinie worden prijsgegeven dan is zulks het bes te middel om de belangstelling des volks voorgoed op te ruimen. De lotsverbeterings-speechen dringen trouwens niet tot het volk door, de pers behandelt ze om allerlei gegronde en niet-gegronde redenen met laatdunkendheid; de verslagen conslateeren eenvou a,T bei feit, dat de heer Zus of Zoo heeft gesproken voor de surnumerairs bij de belastingen of de brugwachters in Groningen, de overzichtschrijvers zwijgen er over, behoudens hcoge uitzondering en geen dagblad stelt er prijs op zijn kolommen met zoo vervelende stoi te vullen. De Kamer voorts is wel het gebrekkigst denkbare scheidsgerecht voor de berechting van eischen van personeel. Politiek speelt bij haar uitteraard een zeer groote rol, en wat nog erger is, zij mist. inde praktijk de gelegenheid zich behoorlijk op de hoogte te stellen. Zij kan natuurlijk niet veel anders doen dan genoegen nemen met de toezegging eens ministers dat hij de zaak zal overwegen. Er behoort daarom gezocht te worden naar ee.i betere oplossing, waarbij zoo de belanghebbende werknemers als de kamers zelve gebaat zijn. Voorop dient dus te worden gesimd, d- het parlepient moet worden ontlast van de bemoeiing met arbeidsvoorwaarden en dat deze bemoeiing zelf zoo uitnemend mogelijk dient te geschieden. Do oplossing ligt voor de hand: eener commissie buiten de Kamer moet de functie van sociaal scheidsgerecht worden toevertrouwd. De taak alle eischen van algemeenen aard gesteld door de werknemers in dienst van den staat (en van de ondernemingen die den staat de controle over haar arbeidsvoorwaarden hebben afgestaan, z. a. de spoorwegen) te onderzoeken en daarop hetzij een definitief hetzij een adviseerende uitspraak te geven moet eener commissie worden opgedragen. Die Commissie zou kunnen zijn een permanente parlementaire, bv. eens inde vier jaren te kiezen door en uit de Tweede Kamer; wij achten het echter veel wenschelijker dat zij een volkomen extra-parlementair karakter dragen, doch wel door de Tweede Kamer worden aangesteld. Geschiedt dat, dan blijft zij buiten den invloed der dagelijksche politiek, doch dan zal zij in hare samenstelling toch weergeven den gedachtengang van het land, zooals immers de Kamer zelve daarvan een afspiegeling behoort te zijn. Dan is tevens gewaarborgd dat sociale en etische sympathieën in zulk eene commissie volkomen tot haar recht komen. Volledige openbaarheid zou de voorliet scheidsgerecht te voeren handelingen en schriftelijke discussies gewaarborgd moeten zijn; geen beslissing zou genomen mogen worden dan nadat alle partijen, de geïnteresseerde groep van werknemers dooreen voldoende aantal door hen aan te wijzen vertegenwoordigers, de bestaande vakorganisaties, de zaakgelastigden van den minister onder wiens departement de zaak ressorteert en ten slotte eventueele particuliere belanghebbenden, zouden zijn gehoord. Intussehen dient als beginsel voorop te staan, dat de Nederlandsche staat gebonden is zijn personeel een billijk loon en billijke arbeidsvoorwaarden te bieden, geen van beiden achterstaande, ja zelfs beiden eenigermate tot voorbeeld voor de condities die inde vrije maatschappij bedongen kunnen worden. Alsdan zou na degelijk onderzoek en na toepassing van het hoor en wederhoor een degelijke, afdoende beslissing kunnen worden verkregen, heel wat meer waard voor de betrokkenen dan zelfs een uitspraak der Kamer. Aldus zou ook werkelijk gewaarborgd zijn een billijke behandeling van het personeel. Alsdan eindelijk waren althans een belemmering van de parlementaire machine weggenomen. Alweer inde Vereenigde Staten kunnen wijde voorbeelden van zulke scheidsgerechten vinden, en wij willen slechts wijzen op de Interstate Trade Commission, die ten opzichte der Spoorwegen de beslissingen neemt, terwijl anderzijds de Interstate Commerce Commission over de vrachttarieven heeft te oordeelen. --- Feuilleton. Margaret Rand. Roman van L. ï. MEADE. (Nadruk verboden.) 39 Je maakt me.vvreselijkeeselijk ongelukkig, zeicle juffrouw Mansfieid. U kan daarvoor niet de minste r(*len hebben, antwoordde Charlotte. Ik ga weg om mijn gemoed voor altijd tot rustte brengen. En als hefniet tot rust komt? •7~ t1 dat geval, moeder, zal het 'Jn plic,ht zun om te handelen zooals en goede vrouw inde gegeven omstandigheden handelen moet. Maar geuoeg hierover. Wij hebben bijna nog mi]1 geh.elel Jaar vool' ons. En nu over Bel