Fransche Brieven. Parijs, 18 Juni 1911. Wel scheen de zon niet, van morgen om half vijf, toen ik me in liet Bosch van Vincennes bevond, maar het weelwas daarom niet slecht. Het had een oogenblikje zacht geregend, en er was slechts weinig wind. Een prachtige temperatuur voorliet „CircuitEuropeen1' den grooten luchtwedstrijd, dievandaagbeg-on, en voor de honderdduizenden, die ten drie uur opgestaan (of -wel niet naar bed gegaan) waren om van de „afvlucht" getuige te zijn. „Honderdduizenden1' is niet overdreven. Men kan het aantal personen, dat in en om het Bosch van Vincennes op de been was, gerust over het half millioen schatten, hetgeen bewijst dat, in weerwil van de twee andere groote wedstrijden, die nog geen zes weken geleden plaats gehad hebben, de menschen nog buitengewoon verzot zijn op schouwspelen van de allernieuwste sport. Het schrikkelijk ongeluk van Issy schijnt heden niemand afgeschrikt te hebben en, zonder kwaad van den evenmensch te denken, kan men zelfs de vraag opperen of integendeel niet velen zich juist door het gevaar dat de luchtvaart biedt, aan getrokken gevoelen en, onwillekeurig, een ongeluk niet als de „clou‘‘ van de groote gebeurtenis, vaneen wedstrijd beschouwen. Iloe liet zij, ook nu weer is de animo van het Parijsche publiek buitengewoon groot geweest. Ofschoon het „JournalI*, die dit „Circuit" georganiseerd heeft, van te voren bekend gemaakt had, dat er geen toegangskaarten aan het publiek zouden uitgereikt worden, verkeerden gedurende de drie laatste dagen de bureaus van het blad als het ware in staat van beleg. Er moest een talrijke politiemacht aan den ingang van het gebouw inde Rue Richelieu opgesteld worden om te beletten dat de menschen er binnendrongen. Want toch werden er kaarten uitgereikt en ieder wilde onder de begunstigden behooren. Achteraf is het heden gebleken dat niemand eigenlijk entreebiljetten noodig had om de afvlucht te kunnen gadeslaan. Vooreerst is de vlakte, gelegen tusschen hot Bois de Vincennes en de Marne en bestaande uit het coursesveld en het manoeuvreterrein der artillerie van Vincennes, ettelijke malen grooter dan liet aërodroom van Issy. Vervolgens zijnde genomen maatregelen weder zóó onvol doende gebleken dat op verschillende punten de, trouwens erg kleine en wrakke, houten hekken, die de afscheidingen der voor de verschillende categorieën van toeschouwers bestemde ruimten moesten vormen, doorgebroken zijn en het grootste gedeelte van het publiek gaan kon, waar het hem lustte, in weerwil van de troepen en politie. Er is daardoor hier en daar verschrikkelijk gedrang ontstaan en menigeen is inde benauwdheid geraakt,, doch, I wonder hoven wonder, zijn ernstige! ongelukken althans onder de kijkers,1 niet vuurgeKuuien. Ook bij deze nieuwe sport openbaart zich dus weer het eigenaardig volkskarakter der Franschen. Ilun handigheid, hun vindingrijkheid en, men mag het niet ontkennen, hun moed en opgewektheid, dat alles bijeen maakt dat zij aan de spits staan der beoefenaars van de jongste der kunsten, die ongelukkig nog niet de jongste der wetenschappen mag genoemd worden. Doch wanneer het op organiseereu aankomt, loopt alles in do war en schieten zij beslist te kort inde noodige voorbereiding. Van morgen heeft men weer de gekste dingen zien gebeuren. Zoo werd plotseling-, niemand wist waarom, eender naar de vliegviakte leidende hoofdwegen van het boseh (die expresselijk bestemd was voor de houders van toegangskaarten; dooreen detachement kurassiers, nog wel met een kolonel aan het hoofd, afgezet. Niemand mocht er meer dooien protesteeren hielp niet. Vijf minuten iater, nadat door het optreden een verschrikkelijk gedrang ontstaan was, rukte het detachement in en kon ieder, zelfs hij die geen kaart liad, vrij den wee* volgen. Werd er op het veld een hek doorgebroken, dan werden op de eeiie plaats de binnendringers gechargeerd en weggejaagd, terwijl men hen twintig pas verder kalm hun gang liet gaan. Overal kon men tegenstrijdige orders en maatregelen eonstateeren. Doch het echt Fransehe publiek laat zich door zoo iets niet afschrikken.Het is nu eenmaal gewend aan het totaal gebrek aan logica inde hersenen, of liever aan de afwezigheid van takt’ en doorzettingsvermogen, bij hen die de publieke zaak besturen. Voor het publiek vormt een vliegwedstrijd dan ook op het oogenblik liet toppunt vaneen openbare vermakelijkheid, ook al ziet een groot deei de vliegers slechts een kortoogenblik, wanneer zij achter een boomenrij verdwijnen en al merkt het van het opgaan niet veei meer dan het snorren van den motor. In dit opzicht nu, hebben de toeschouwers van heden morgen hun hart althans kunnen ophalen, want er zijn in het geheel 35 vliegers weggevlogen. Ze volgden elkaar, elke zes minuten vrij geregeld op en elk vertrek werd aangekondigd dooreen knallenden vuurpijl. En telkens gingen in dc fouie de op- en aanmerkingen, als betrof het reeds oude bekenden, haar gang, want met een verrekijker waren de nummers vrij goed aan de vliegmachine zichtbaar. „Dat is _Védrines“, boorde men allerwege. „Dat is Garros“. Die twee zijn namelijk al tot favorieten van het publiek gepromoveerd. De één ging natuurlijk mooier op dan de andere. Van dezen zag men de machine deinen, als eendoor onziehtbaren golfslag gedreven schip. Gene had moeite om te stijgen. En dan was het: „Ce n Pas of „II va tombenI'. Sommigen maakten eerst een rondreis boven bet terrein en dan hoorde men gejuich en handgeklap, als inde comedie. Anderen, zooals Garros, kwamen een paar ; maal terug, eer ze voor goed wegvlogen ; en dat lokte dan allerlei veronderstellingen en commentaren uit van de geleerde dilettanten, of liever „beste stuurlui aan wal". Soms zag men tegelijk drie of meer machines, de een dichterbij, de andere verderaf, inde lucht en zulk een schouwspel was werkelijk indrukwekkend. Zelfs de meest stompzinnige kijker geeft zich op zulk een oogenblik er rekenschap van, dat het menschelijk weten en kunnen aan geen grenzen gebonden is, dat de menschelijke geest de materie langzamerhand weet te dwingen en, dat de toekomst, wie weet nog- hoeveel, wonderen staat te baren. Een onbestemd gevoel van trots en blijdschap dringt dan, onwillekeurig, bij diezelfde wreedc en egoïstische massa door, die geen minuut geleden den evenwensch liet licht der zon niet gunde, wanneer het betrof een gunstige staan- of kijkplaats uitte kiezen. In dit opzicht werkt elke nieuwe overwinning van den menscli, zelfs wanneer de gevoelens over liet onmiddellijk practisch nut verdeeld zijn, heilzaam en veredelend. Zelfs is ze in staat poëzie in het meest eenvoudig gemoed te scheppen, om de metaforen waartoe een nog nooit gezien iets zich leenen kan. „Vischjes ineen heel doorzichtig aquarium" heb ik een buurman hooren uitroepen, toen op een gegeven oogenblik vier machines zich in verschillende richtingen voortbewogen. De vergelijking met vogels of vlinders, waaraan anderen de voorkeur geven, schijnt, uit den aard der zaak, echter beter toepasselijk. Een ander weer denkt aan een voorwereldlijk gedierte en hij, die noties van mythologie bezit, inde eerste plaats, aan wijlen Icarus. Met den aard en liet uiterlijk der machines wisselen overigens de vergelijkingen. Want reeds begint het leekenpubliek heel goed dc verschillende fabrieksmerken van elkaar te onderscheiden. ledereen weet hoe een Farman er uitziet. Zoo wist ook ieder in het publiek dat het onze landgenoot Wijnmalen was, die met een biplaan Henry Farman van morgen weggevlogen is. De Deperdussin’s kent iedereen reeds als de sierlijkste van vorm, lichte, slanke zwaluwen gelijk. De Rep's (initialen van den fabrikant Robert Esnault le Pelleterie) hebben iets van roede vogels, de Blériot’s doen aan langg-estaarte populaire tweevoeters denken. De Fransehman, vlug van bevatting en vlug er mee zijn indrukken te uiten, laat, de vluchten volgende, den vrijen loop aan zijn fantazie. En zoo komen van zelf opgeruimdheid en vroolijkheid, bewondering en geestdrift de hoofdrol spelen bij het luchthartige publiek. Luchthartig .... tot hij op eens getroffen wordt door den bliksemslag vaneen, hier zooveel meer dan elders altijd te verwachten ongeluk. Ook van morgen is zulks, helaas weer het geval geweest. Ilad, de nummer zes vertrekkende, Gaget een val gedaan, | die op een zacht neerstrijken geleek op liet vliegveld zelf en die hem volkomen ongedeerd liet, auders is het gegaan mot Lemartin, die ondgr de jaatsteu ziin vlucht genomen had en zeer mooi opgestegen was. Nog zag men hem achter de boomenrij, welke het vliegveld van het Champ de Courses scheidt, oogenschijnlijk iets hooger dan die boomën, maar in werkelijkheid honderd meter hoog inde lucht. En -op eens (het duurde dertig seconden), terwijl hij een bocht maakte, stortte hij pijlsnel en loodrecht. Men zag de machine achter de boomen verdwijnen. Men begreep dat er een ongeluk gebeurd was! De gemoederen voelden zich beklemd, maaier werd geen tijd gelaten om den angst lucht te geven. Reeds was er een ander opgestegen en nog zweefden er twee, verderop, door het luchtruim. Op eens hoorde men roepen: „daar, daar, de auto’s van het roode kruis, cyclisten en dragonders, in volle vaart, aan de andere zijde van het vliegveld l" Eenige oogenbükken later hoorde men de waarheid. Lemartin was op een boom voor de tribunes van het renperk neergekomen. Zijn hoofd was bijna verbrijzeld. De nieuwe kunst had een slachtoffer meer te tellen. lerwijl ik dit, eenig-e uren later neerscluijf, en nadat men daarenboven reeds den verschrikkelijken dood van luitenant 1 rïncctc