Uit het Hooge Noorden. DE MENSCHEN OP RUNii. Weinige weken geleden las de omroeper Van Stockholm-Motala tusschen de weervoorspelling en de persberichten een mededeeling voor aan de bewoners van Rund, die uitgenoodigd werden den volgenden dag met voldoende booten de „Kaliweipoeg", die de verbinding tusschen Stockholm en Riga onderhoudt, op te wachten om den nieuwen dominee en zijn verhuisboel af te halen. Nog een paar maal is de oproep dien avond herhaald, want als zij toevallig niet door den eenigen bewoner van Rund, die een radiotoestel rijk is, opgevangen was, dan had de boot bij ongunstigen wind wellicht uren lang ver van het eiland op de reede kunnen liggen wachten voor met onophoudelijk geloei van de stoomfluit of met vuurpijlen en geweerschoten de aandacht van de eilanden getrokken was en de ranke booten in 't water achter de zandbanken waren gesleept. _ _ honderd kilometer en dat wordt natuurlijk vaak heel wat meer, wanneer de wind niet gunstig is. . Sedert den herfst van 1923 behoort Rund bij Estland, al deelt deze republiek • samen met Letland het beheer van den • vuurtoren, die van veel beteekenis is voor • de vaart op Riga, maar wanneer de menschen van Rund over „den koning" spre' ken, dan bedoelen zij den grijzen ouden , heer op het Stockholmsche Slot; hun taal • is een vrij zuiver otid-Zweedsch dialect. Geen schipper van het eiland wordt met • grooter spanning terug-verwacht dan Jacob Osterman, wanneer die in den • herfst zijn jaarlijksche reis naar de • Zweedsche hoofdstad maakt. Want het • zijn in wezen Zweden, die hier wonen op dit kleine eilandje aan de Baltische kust, eeuw jaartelling ontstond In de tweede helft van eer overbevolking vijfde L onzer eln. dotinP• is toen een op Gotland en ij n derde mannen uitgekozen om me ren en al hun deel der er en vrijne k , roerende goederen de wijde wereld in te vrouwen trekken. Zij hebben zich eerst op een eilandje in de buurt, Fard, gevestigd, maar • waren spoedig gedwongen verder te gaan en vondsten van steenen bijlen van Gotlandschen oorsprong wijzen er op, dat enkelen hunner op Rund en Osel en Dagd zijn beland. In alle geval was er reeds een oude Zweedsche kolonie op Rund toen bisschop Johannes van Koerland de eilanders in 1341 verschillende privileges verleende en belastingen oplegde. In de zeventiende eeuw werd het eiland voor geruimen tijd Zweedsch territorium en in 't begin van de volgende eeuw veroverden de Russen het, maar ook onder 't Russisch regime, dat tot het einde van den wereldoorlog duurde, werd er op het eiland volgens de oude tradities geleefd en gewerkt en waren de eilanders zeer lang nog verplicht volgens Zweedsche wetten te leven en bestond zelfs hooger beroep bij den Zweedschen koning van een vonnis van de Russische rechtbank te Arensburg, over menschen van Rund uitgesproken. En tegenwoordig hebben de Estlandsche autoriteiten er in 't geheel geen bezwaar tegen, dat deze menschen hun oude Zweedsche taal spreken, dat zij een Zweedschen dominee hebben en een Zweedsche verpleegster en dat zij vrij nauwe betrekkingen onderhouden met het oude moederland. Maar daardoor is er weinig veranderd in hun levensgewoonten, daardoor kunnen zij er op hun kleine la ge eilandje in de eenzaamheid van het wijde water leven zooals hun vaders en hun voorvaderen het hebben gedaan, zooals men er leefde zes, zeven eeuwen geleden. Er wonen nu ongeveer driehonderd menschen op het eiland, enkelen zijn er komen wonen van Osel of Wormsd of Nyekii, maar alle families zijn onderling aan elkaar verwant, zoodat allen tezamen feitelijk één heel groote familie vormen, amaraan alles op het eiland toebehoort. Maar-ditm^aal is alles naar wensch verloopen. De „tallitaja", de hoofdman van de kleine gemeenschap op het kleine eiland, is naar de hoeven gegaan waar men aan de beurt was om booten en mannen beschikbaar te stellen, in de schemering van den grijzen wintermorgen zijn de jala's onder zeil gegaan en trokken groepjes menschen naar een van de hoogste duinen tot daar de halve bevong stond uit te zien naar de rookpluim van de „Kaliweiploeg" en toen het witte schip eenmaal op de reede lag duurde het niet lang voor de dominee en zijn boekenkisten en koffers en meubels waren overgeladen en de laatste etappe van de reis beginnen kon. Al zal de pastor nog wel even bedenkelijk hebben gekeken, toen breedgeschouderde mannen stuk voor stuk zijn bagage op den nek namen en, tot het middel door het water wadend, naar land stapten. Runb heeft geen haven en zal er wel nooit een krijgen, want aan alle kanten loopt het land heel langzaam in zee af en hier en daar strekken zich breede zandbanken uit, maar daaraan juist dankt dit van Noord naar Zuid vijf en van Oost naar West nauwelijks drie kilometer breede eilandje in de Golf van Riga zijn Isolatie, waardoor er tot in onzen tijd haast middeleeuwsche toestanden konden blijven heerschen, waardoor het voor ethnologen, philologen en sociologen zeer belangrijk studiemateriaal oplevert en den buitenstaander vrijwel een paradijs toeschijnt. De menschen van Runb hebben rondom zich den wijden horizon van de zee. Een enkele maal als het zeer helder weer is kan men van den vuurtoren de vrij hooge Blauwe Bergen van Domesnes zien, het schiereiland, dat in 't Westen de Golf van Riga van de Oostzee scheidt. De oude hoofdstad van Osel, Arensburg, onder welker administratieve en juridische organen Rund vroeger ressorteerde, ligt op zeventig kilometer afstand van het eiland en naar Riga, „naar stad", is het ruilt Elke hoeve heeft zijn bepaalde aandeel in de gemeenschappelijke akkers en in het gemeenschappelijke bosch en tevens het recht om een bepaald aantal paarden en koeien, varkens en kippen en ganzen te houden op de gemeenschappelijke weiden en daar het aantal hoeven niet uitgebreid kan worden omdat immers alle grond verdeeld is, kan een enkele maal slechts een hoeve met de daarbij behoorende rechten verdeeld worden, al is het veelal gewoonte, dat een hoeve door twee of drie gezinnen, bij voorbeeld door vader en moeder, de zoon en de schoondochter en de dochter en de schoonzoon, gemeenschappelijk beww nd wordt. Maar het kan natuurlijk ook gebeuren, dat een echtpaar oud en stram wordt zonder dat er een zoon is, die het werk van vader over kan nemen, en zonder dat er een dochter is, die met een „overtollige" jongeman van een andere hoeve kan trouwen, zoodat deze de leiding van de hoeve op zich zou kunnen nemen. Is daar niet in voorzien, door een zoon van een buurman te adopteeren, dan krijgt een jong gezin, dat op een der andere hoeven feitelijk overbodig is, de hoeve op voorwaarde, dat men voor de beide oudjes zal zorgen. Verkocht worden de hoeven nooit, dat ! kan eenvoudig niet omdat zij eigendom , zijn van de geheele dorpsgemeenschap. ! Ook het privaat-bezit aan roerende goederen is zeer beperkt, landbouwwerktuigen en vee behooren bij de hoeven, een ! vader kan zijn zoons slechts een paar buksen en kijkers, een boek of een stel zilveren hemdsknoopen vermaken, een moeder haar dochter een kostbare witwollen omslagdoek, een kleurige trui of wat eigen-geweven linnengoed nalaten, en booten en netten zijn niet zelden het bezit van twee of drie personen tezamen, zoodat zij feitelijk slechts recht hebben op een gedeeltelijk gebruik van deze hulpmiddelen. En per slot van rekening maakt het althans op Runii weinig uit wat men bezit en waarvan men gebruiksrecht heeft, want mislukt de roggeoogst, dan mislukt die voor alle gezinnen, daar elke hoeve van eiken akker zijn lapje heeft, en levert de zeehondenjacht een winter abnormaal weinig op, dan zijn de resultaten voor elk der drie groepen jagers, die volgens een bepaalde groepeering der boerderijen gevormd zijn, even slecht en dan krijgt ook elk der jagers een even groot aandeel in de opbrengst van den buit. Tot de jagers behooren alle mannen, die een buks hanteeren kunnen, de jongens van boven de twaalf even goed als de ouwe mannetjes van boven de zestig, tenminste wanneer die nog in staat zijn om naar het strand te wandelen en uitkijk te houden of de jagers op het ijs of in de booten geen hulp noodig hebben. Een soort primitieve pensioenverzekering dus. Op Runii zorgt ieder nog voor zichzelf. leder behoort tot een huishouding, welke een zeker stuk aardappelland en een bepaald deel van de rogge-akkers te betelen heeft, welke recht heeft op een deel van het hooiland en een bepaald aantal huisdieren. De hooioogst begint op een tevoren bcpaaden dag reeds om twee uur in den morgen en niet voordat de hoofdman het sein heeft gegeven dat men beginnen kan, En dan zijn er zeker 225 van de 300 eilanders in de weer om te maaien en te harken, de mannen voorop om te zorgen dat men op de eigen reep grond blijft, de jongens met de ouderwetsche zeisen, de vrouwen en meisjes in haar lichte, kleurige zomerdracht met de harken er achter aan. En bij den rogge-oogst herhaalt dit schouwspel zich, ook dan trekt men eerst de akkers op wanneer de hoof dinan een groenen tak van het hek heeft gehaald, die er dagen lang stond als een bordje-verboden-toegang; ook dan moet er opgelet worden dat men binnen de grenssteenen van de smalle strooken blijft. En zoo wordt eveneens de zeehondenjacht op een vasten datum aangevangen, wanneer iedere man verplicht is bij de booten aanwezig te zijn met zijn vaak thuis vervaardigde geweer en zijn eigenhandig gesmeden harpoen en al de andere gereedschappen, die door vorm en makelij en naam duidelijk wijzen op de zeer oude verwantschap met de Gotlanders. Men kan alles zelf maken, men bouwt oude Japansche en Russische en Duitsche legergeweren om tot lichte buksen, men giet zelf de kogels en vormt zelf de vuursteentjes uit den voorraad vuursteen, die afkomstig is van een gestrand vrachtschip en die tot in lengte van dagen toereikend moet zijn. En het ijzer, dat soms aan wrakhout aan komt drijven, wordt bewerkt tot scharnieren en messen en hamers, uit krom-gegroeide boomtakken maakt men draaiboren en ploegen van een model, dat in 't eind van de Middeleeuwen al niet meer in Zweden gebruikt werd en de eenig,e specialisten op het eiland zijn de dominee, de verpleegster, de vroedvrouw, de koster-onderwijzer ook een gewone boer, die nauwelijks meer weet dan wat hij den kinderen moet leeren en een oude man, die op den vasten wal ziek geworden was en toen meer dan een half jaar moest wachten voor het ijs wegdreef uit de Golf van Riga, zoodat hij naar zijn eiland terug kon keeren, en die dien tijd benutte om voor bankwerker te loeren. Nu maakt hij de klokken en horloges van zijn medemenschen, repareert hij geweren, waar niemand anders raad mee weet, bouwt hij violen voor de speellieden en prutst hij steeds aan zijn van wrakhout en aangespoelden rommel gebouwde harmonium. Men leeft op Runë ten deele nog onder omstandigheden, die men vijf, zes eeuwen geleden in het moederland, Zweden, kende, maar die daar sedert dien verdwenen en vergeten zijn. De dorpsweg slingert zich tusschen de onder zware eiken verscholen stroogedekte hoeven, de varkens loopen er knorrend door de plassen, de rook van het open vuur wolkt zwart door de deuropening van de keukens, die nog geen schoorsteen hebben. Maar de menschen zijn tevreden en gelukkig, gelukkiger wellicht dan zij, die onder andere, betere omstandigheden leven, die andere, ruimer behoeften kennen, maar deze behoeften niet altijd kunnen bevredigen, terwijl de menschen op Runë vrijwel geen onbevredigende verlangens kennen. En waarschijnlijk zal dat nog lang zoo blijven. De onlangs in Zweden gevormde Runë-commissie wil er voor zorgen, dat de verpleegster op het eiland kan blijven, dat de dorpsbibliotheek uitgebreid wordt, dat er steeds een dominee is om de menschen leiding te geven. Maar zij zal er tegen waken, dat medelijdende oude dames hemdjes en kousen voor de „arme kindertjes" gaan breien, dat men kistjes met groenten in bik en afgedankt speelgoed en dergelijke dingen gaat sturen. Dit hebben de menschen van Rune' niet noodig, zij talon er niet naar, want een fier zelfbewustzijn geeft hun de innerlijke kracht om zichzelf te blijven: gelukkige menschen op een klein laag eiland in de eenzaamheid van de zee. Stockholm, December. BERTIL J. --- Advertentie Ingezonden mededeelingen betreffende particuliere en handelsondernemingen. , NATIONALE ' LEVENSVERZEKERING-BANK ROTTERDAM Voor f 10 000 verkrijgt een 67-jarige vrouw een lijfrente van------' /1015,23 s-jaars --- Advertentie Ingezonden mededeelingen betreffende particuliere en handelsondernemingen. DIAMANT Bak- en Braadvet 45 cts p. pond – 22; cis p. half pond --- Algemeene Berichten GEEN ZELFBEPERKING. Op vragen van het Tweede Kamerlid Kupers in verband met de toelaatbaarheid der door een burgemeester eener Nederlandsche gemeente in een op 2 November 1933 te Goes gehouden openbare vergadering van de Nationaal Socialistische Beweging gedane uitlatingen, heeft minister De Wilde geantwoord, dat uit een ingesteld onderzoek is gebleken dat een courantenverslag niet geheel juist was en met name de woorden van den heer C. van der Voort van Zijp te scherp heeft weergegeven. Daargelaten of hetgeen wel is gezegd inderdaad als beleedigend voor een groep van de Nederlandsche bevolking moet worden aangemerkt, is voor den Minister komen vast te staan, dat de uitingen in een politiek-agressieven vorm waren gegoten, welke onvereenigbaar is met de zelfbeperking, die de burgemeester eener Nederlandsche gemeente heeft te betrachten. De Minister heeft zich er van verzekerd, dat een herhaling niet zal voorkomen. GEEN KONINKLIJKE GOEDKEURING. Op het door het genootschap „Nederland-U.d.S.S.R." ruim vijf jaar geleden tot de Koningin gericht verzoek, om de Koninklijke goedkeuring op de statuten ;te ontvangen, welk verzoek daarna ieder ;jaar mondeling, schriftelijk of telegrafisch is herhaald, ontving het secretariaat leen schrijven van den minister van Justitie d.d. 18 December 1933, uidende, dat „vermits uit de ingewonnen ambtsberichten niet is kunnen blijken, dat de statuten der vereeniging niet strijdig zouden zijn te achten met haar werkelijk karakter, aan het verzoek geen gevolg kan worden gegevell.m --- JONG HOLLAND VLIEGT I— 11 -1 •,luall imam „ Z > 2. 111 l'a • LIEU .c 4T.peput no • 442 mA ainoi < ril et d•glpui 4.91.1 jo ` La te U 32, laa4 aralu (i ‘sau!xpeua2alJ, e< , i•la4surv uflpti: < n) i i•UO0A1 unq Jan i Is. ua •Te-e fTqloo .. MOM mág IA .. nam ou p[plE Clii in° •ua2oo unq lat tel qer k Tr.pnTA pag u: 0,-. . 7:j ~_, 5 a> L ap 4pus ‘aNio, 1-.1 up ua nu '4 -01).WM,-7 > = .W ."' C,3o'.= -Q :Q 0 ce ',it.>, 45 1:5 •-• °6' 25g.a " Ta ..o :o oc,>o.ooccs,-.0 • T IIUITI A ._—,..,-.. _ci..,.. fict CD al ez .g .e cp.' 0 C 0. •-e P er g c• e co c o cr. c CD c CD • 5. to o CD p CD D2 0 0 0 • '0 C" 0 CD S (D K. o P 0 al g O CD .2 n 0 O in cn ag er, d cn ti) ci,'D 0 DD 5 , ro 0,0 ss. • e eD o opo 0 t: n ren re er, mee 2 uaop noz Ouffinikaan ui qosuank unq lenk `apinaqa Isin t ua94 lep ua siaauatu ualpsurevauw ua!p Jano. `ua2a!in aam) uappeuslnf Tag az lep `4!11 .10A0 lalu rauw LI a uauunl az •u3l4rA uauunl &eis ap suaSuof lepioon '2uri puone a!p 434 4.mnp Tem • uareq uauunl ialem 1, lin areuolillua uaa 121 u az Jo `ua!z u.lo l!n do su aa aa unnz Flz „ivagoq uana lep si" jipsiaoref sua2uor ap urlz TeAk •sFlráaq puaS!npano U 3 anois ua.4 s! 'Tee. 2puoi •("!.ni ap a!p `japq ap arrN •uapnoq 135 ap 8 laq uauurni szapno aninf •„I!Ak op urf urn sua2 -uof" jOO uflz iep : ualam allinf ua •„puaapá" siap.innisaq _reed uaa jtqaq •ini•Tx apjiaz -alp urA .(uaualaalaq sianai alrp Junk af win. ‘sua2uof atiDspurlloll sie) •N•T)I op lIBA 1315904 uaa `Janog uaa si 1, -qat' l!niqas u! aultiorm 1133 )1! Tep ‘plooqa2 suaa ualtpssruz uaqqaq aqinf •ualrul o aal at.o imoooa!in uaa suaa U 3 uacuol O turpiaisuly 12BU suaa 100 A )1! ras jiaz allinf ua slapno af urr payrrq u`f!!.o 11BA sfriiiaq uaa uan!!!.tips tp atu 4f!ia2al )i!• annis UIOiEEp ua )if!.l uaq )1! lEM.! `uaqqaq uacliotpá uapnoz uana tiosuatu _ WIE uaa affinf Tep ua uaZuenluo 3 u!uooTaq uaa ulo 'UO3 affinf lrp `laank )11 •qati laouquo suaZuof alp ÜBA aaml nu 31! Tep