FRANÇOISE SAGAN weet wat het toneel toekomt Debuut in Parijs: „Kasteel in Zweden" °P het overrompelend succes van Frangoise Sagan, de romancière, is dat van e toneelschrijfster gevolgd. Want daarover zijnde meesten het wel eens, al is Verschil in waardering voor snel en inhoud van het stuk „Kasteel in Zweden”, *tor eersteling op dit gebied: Sagan weet wat het toneel toekomt; zij heeft de een vlotte en spitse dialoog te schrjjven, zij omgeeft haar personages, °toend en gaand in soevereine willekeur, met een geheimzinnig fluïdum, dat 11 in het oog van de toeschouwer aanstonds belangwekkend maakt; zij heeft eigen maatstaven en regelt en leeft er naar. Kortom zij weet te boeien. Verwachten valt dus, dat dit merk.‘«rdig samenzijn van enkele, met *r**elf geen raad wetende figuren, on» z'°h gedurende een lange winter Opsloten voelen ineen afgelegen , [. 5 een spel, waaraan de „Tris| J*” niet ontbreekt, al wordt het ! ."hn certain sourire” gepresen- J nog wel enige tijd publiek j1 trekken. Ook andere landen, waar- Nederland, hebben er reeds bevjt’Se blikken op laten vallen. [i/torn van de vreemdsoortige famii ■ Waarmee de schrijfster werkt, zijn «steeiheer Hugo Falsen en zijn zuster "Sathe. De laatste heeft een dusdam-P hang naar het decorum, dat zij ?ar omgeving inspireert in dit histot-tohe encadrement ook de kostuums ir wagen van enkele eeuwen terug. orts is er Hugo’s tweede echtgenoj. Eleonore, door wie de buitenwacht .de waan kan komen, dat er geen .fste vrouw meer is. Maar deze, Phelia, in feite een gevangene, dwaalt 1,8 Wel degelijk rond. Bij de Falsens i.,.togamie namelijk altijd nog wenh'toker dan zich te laten scheiden. aonore’s broeder Sebastiaan voelt Jto in dit milieu, dat hij heel aardig tor zijn pijpen weet te laten dansen, «toderwel op zijn plaats. Dan meldt s« onverwacht bezoek. Met Frederik, ..» Verre neef, komt er opeens een Prke dosis buitenlucht naar binnen, i? menselijk-onstuimig voor al dit ..eek-blauwe bloed, ontstaat er deiop en onder het ondoorgrondelijk .PPervlak van deze samenleving. Zijn °tseling opkomende liefde voor Eleo-o.°re, de ontmaskering van Ophelia, /"-Voeringen waar hij op aanstuurt en .tor van die tactloosheden, verhaaszijn buitenspelpositie. Die dan °oral te danken is aan Sebastiaan, [(tot Ophelia als welkome bondgenote, L*®e die hier de toon aangeven en ."ken voor ongewenste inbreuken op zeden van het huis. Typerend is v wijze waarop de cynische figuur tfai> Eleonores broer opereert met tr ,g0’s jaloezie of de registers opentot voor de wisselende gemoedstoe,?tod van de arme Frederik, die in ,ri amoureusheid telkens overslaat „tor een toenemende angst. Totdat hij .itidelijk maar redding zoekt ineen PPeloze vlucht. Met een knecht, die I als schrikaanjagend _ voorwerp .tot gebruiken en weinig bijdraagt tot P sfeer, benevens een zwijgende P°otmama natuurlijk net niet de .toPs-ex-machina, op wie de toeschouier ten onrechte zit te wachten Ptooefde Sagan haar stuk nauwelijks toer aan te vullen. I Ten voeten uit 4 Natuurlijk had de schrijfster voor | ,aze eersteling voorbeelden te over en % :?t wel uiteen recente ttjd, die aan,u>t op de hare. Zo men wil zijn het Peciale parfum der „pièces roses 'ah Anouilh met zijn speelse vermenvan esprit, realiteit en fantasie !> Achard’s nauwkeurige repliek ook mer te speuren. Primair is echter de pesteshouding van het stuk en deze **> voor wie ze kent uit haar romans, ten voeten uit. Ook hier : ®ntdekt men, al luisterend, opnieuw „6 jeugd, die zijn Francqisé /adoreert terefflf'in haar1 een van zijn exporten ziet. Die geen moeite doet zijn a.6hzaamheid en leegtes te verbergen, ‘*eh graag het air wil geven situaties ah menselijke verhoudingen met één ?°gopslag te overzien, geen prijs stelphd 0p het compliment ze ook nog y doorgronden. Een jeugd, die wel F® humor kent, al smaakt ze wat bit* ver, maar dan een, die meer naar föhnen dan naar buiten is gericht, dit „Kasteel in Zweden”, dat, het onderwerp, de weg van het Pookje op had kunnen gaan, ver*»i)dt al wat zou kunnen tippen aan romantiek. Onder de ban vaneen ‘6kere allure en van de vermomming, Sagan haar komedie presenteert, men bijna gaan denken aan emollGs of willen zoeken naar symptomen een waarachtig sentiment. Zo moet haar echter niet benaderen. Sagans wapen is het Woord, dat zij meesterschap hanteert en dat men *ate voor wat het is: instrument van *.ermift en rede, dan wel plaisantetie. Sagan-stijl Men heeft Sagan ook het verwijt ge. aakt, dat zij bij deze komedie die niet ,°P één enkel punt tot een precisie'Utwerking is gekomen. De criticus, !taat dan dadelijk klaar vooral J'aar het hier een debuut betreft gebrek aan techniek als hoofdoorzaak ,an dit manco aan te wijzen. Doch f?U het flitsend korte en schetsmatige tafereel, dat eensklaps afbreekt ahi even later op een ongedacht moment de draad weer op te nemen, en jjeze schijnbaar achteloos op- en af|'lande figuren niet het begin vaneen ,agan-stijl kunnen zijn, waaraan men tater nog de gelegenheid krijgt te Wennen? Dat de schaduwzijde van dit atUk aanstonds is onderkend, is op a'eh zelf een gunstig teken. Men weet het nu: achter Sagans melancholie ah mysterieuze glimlach, waarmee wij 'v°rden ingepalmd, behoeft niemand een „doorbraak” zitten hopen. Het sPel is er om te behagen en met dit woordenvuurwerk en de overtuiging „toneel” te hebben bijgewoond, moet men het doen. Zij wenste ons niet bovendien nog wat behartenswaardige wenken mee te geven. Het zij zo; een nieuw toneeltalent manifesteerde zich en dit is voorshands genoeg. Ontdekking De première op een van Montmartres oude pleintjes in het bekoorlijkkleine „Théatre de I’Atelier” bracht onder de acteurs, die het werk ten tonele voerden, nog een ontdekking mee inde persoon van Claude Rich. Deze nu dertigjarige diende enkele jaren de lichte muze inde boulevardtheaters en maakte thans een creatie van de rol van Sebastiaan. Zoals Rich deze speelbal der Fortuin „enfant terrible” en ontwapenende spotter, die de anderen telkens plaatst voor de onmogelijkste situaties, op de planken zet, is hij in ieder opzicht de motor van het stuk. Sagan is hem veel verschuldigd. M. v. D. --- Nieuwe lente, nieuw geluid LITERAIRE KRONIEK Prof. dr Garmt Stuiveling heeft zich onlangs ineen voordracht over de moderne Nederlandse letterkunde afgevraagd, welk nieuw geluid het jaar 1960 in onze literatuur, speciaal inde poëzie, te horen zou geven. Hij zei dat in verband met het opmerkelijk verschijnsel, dat zich sinds omstreeks 1930 te onzent iedere tien jaar een nieuwe literaire generatie aankondigt, met geheel eigen en andere toonaard. Zullen de z.g. „Vijftigers” nu dus plaats maken voor de „Zestigers”, of hoe zij zich willen noemen, en waait er een andere wind door die poëzie van deze onze hedendaagse lente? Het antwoord is eigenlijk in de loop van de laatste twee jaar al gegeven, en de allerjongste dichtersgeneratie is zelfs reeds geëtiketteerd. Na de „Vijftigers”, de experimentelen van keizer Lucebert, zijnde z.g. „post-experimentelen” aan bod, tot voor kort hoofdzakelijk in tijdschriften, en inde grote bloemlezing van Ad den Besten: „Dichters van Morgen”, maar nu zo langzamerhand ook gebundeld, in kleurige boekjes, als de eerste bloemen vaneen nieuw voorjaar. Er prijken twee van die april-wondertjes op onze tafel: het eerste en m.i. ook het fraaiste (wat de inhoud betreft) is van de jonge dichteres Fem Rutke: „Blauw gras”, uitgegeven bij A. A. M. Stols. De poëzie van Fem Rutke demonstreert wel heel typisch het verschil tussen het werk der experimentele dichters en dat van de allerjongste lichting. Dit verschil Hjkt overigens op het eerste gezicht niet zo ingrijpend en duidelijk als het in wezen wel is. Een vers van deze dichteres, en van meerdere andere postexperimentelen, bezit eigenschappen, die men ook in de poëzie van Lucebert en zijn dichtverwanten aantreft. De vorm is vrij, voor het metrum is het ritme inde plaats gekomen, de beelden zün dikwijls ontleend aan associatieve invallen. Zij staan als het ware ineen geïsoleerd verband en hebben daardoor een polyvalente betekenis gekregen, die voor de „mee-dichtende" en musisch zeer gevoelige lezer spanningen en ontroeringen oproept, maar die de ver. staanbaarheid voor anderen onontraadselbaar maakt. Toch is dit laatste bij een dichteres als Fem Rutke in veel mindere mate het geval dan bij een „echte” experimenteel. Men vindt in haar poëzie een sterke neiging om het Isolement van het beeld niet al te ver door te voeren, om een voor de aan redelijke volzinnen gewende lezer klaarder taal te spreken. De originaliteit en de „magie” van het verrassende woordenspel zijn gebleven, er is evenwel nog een ander magisch element bij gekomen, dat niet enkel meerde bezweringskracht van het woord of het beeld op zichzelf betreft, doch de inhoud van het vers, als men wil: de „boodschap” die de dichteres ons te brengen heeft. De zuiver experimentele dichter heeft geen boodschap: hij wil door de magie van het woord, dat hij een nieuwe betekenis tracht te geven, bij de lezer een sfeer, een stemming, een gevoelswereld suggereren waarin deze zichzelf en natuurlijk ook de dichter ontmoet en herkent. Het is een soort zwarte magie, een toveren met woorden. Een dichteres als Femke Rutke beoefent die woordentoverkunst niet als doel maar als middel, en bedrijft als het ware de „witte magie”, d.w.z. dat zij ons niet alleen onder een ban wil brengen, maar daaraan voor de lezer ook geestelijke gevolgen verbindt. In zoverre kan men dit werk zelfs „religieus” noemen, met dien verstande dat hiermede in dit geval iets heel anders wordt bedoeld dan „godsdienstig”; het is in zover religieus, dat het naar mijn gevoel elementen in zich draagt vaneen mystieke neiging, namelijk die om de dingen van de aarde te verbinden met het Al, of met wat ergens ineen van haar verzen de Adem heet. Telkens opnieuw is de dichteres zich van de onmogelijkheid dezer vereniging tussen wereld en onaardsheid bewust; zij kan die aarde liefhebben om zijn vlinders en voor. jaarsgrond, hoewel zij zichzelf daartussen ziet staan als bloedend gekwetst. Doch eens ook daar is zij van overtuigd zal zelfs „de kleine manke kever een libelle zijn”. En zij kan soms de mens zien als een engel „met hard verdiende vleugels”, ineen ruimte die zij afwisselend als steriel, kreunend of razend ervaart, doch die haar tenslotte toch een moment gunt van opperste verrukking. Men denkt hierbij onwillekeurig aan de poëzie onzer middeleeuwse mystica zuster Hadewych. „Blauw gras”, zoals de bundel heet is, gelijk lk ineen encyclopedie heb moeten opzoeken, lage vochtige „onverzorgde” weidegrond, agrarisch gesproken armoedige grond, waarin het bodemwater te hoog staat. Maar uit floristisch oogpunt is blauwgrasland iets heel bijzonders; het bevat uiterst merkwaardige en niet elders voorkomende bloemen en planten, doorgaans vaneen blauwgrijze kleur. Wellicht heeft de dichteres met de benaming van haar bundeltje symbolisch iets willen uitdrukken van die vreemde samenhang tussen armoede, althans economisch en „menselijk” gezien, en zeldzame „natuurlijke” rijkdom, zoals de Schepper die daar heeft neergestrooid. Wanneer zij het niet zo bedoeld heeft, het blijkt nergens uit, dan heeft zij er toch, onbewust, het wezen van haar debuut voortreffelijk mee aangeduid. Haar poëzie getuigt op dikwijls ontroerende en ook vaak vertederende wijze vaneen jong levensgevoel dat zijn rijkdom put uit verbazing en wonderen ineen op zichzelf armoedige wereld, waarin wij zo kaal „als kaden inde mist” „bidden voor een mager vuur”. Met deze vernieuwende bundel heeft Fem Rutke zich een dichteres getoond, die haar onder de eersten der jongste generatie rangschikt. Boeiend, maar over het algemeen wat zwakker van toon, is ook het debuut van J. Bernlef, een jonge dichter die onlangs met de Reina Prinsen Geerligsprijs werd onderscheiden. De bekroonde bundel heet „Kokkels”, en zag bij Querido het licht. Ook hier is een „post-experimenteel” aan het woord, maar zijn verzen zijn qua betekenis en inhoud meer aardsgericht dan bij Fem Rutke. Zijn poëzie is een getuigenis van hartgrondige liefde voor de aarde, het leven, maar een liefde die soms niet zonder een zeker gevoel van distantie en ironie beleden wordt. Ook hij zoekt daarbij, veel sterker dan inde experimentele dichtkunst, het contact met de lezer; hij spreekt het zelfs ergens heel duidelijk uit: „Het gedicht is een hand, tastend naar een lezer”. Zijn poëzie is, ondanks duidelijke experimentele beïnvloeding, over het algemeen klaar verstaanbaar; de punten en komma’s en het metrum mogen zoek blijven, de volzin is toch in ere hersteld. Wat „Kok• • • kels” zijn, een naar klinkende titel, is mij echter niet helemaal duidelijk geworden, het kan het zaad van een bepaald soort heester betekenen. Naar de omslagtekening op de bundel te oordelen zullen er inderdaad wel zaadkorrels mee bedoeld zijn, symbolisch misschien het vruchtbaar maken van deze wereld door de oogst van liefde en schoonheid. Ineen zijner verzen zegt Bernlef dat hij het woord wil gebruiken als een mes om uit het „eenmansheelal van het gedicht” „een weg naar het licht te snijden”. Het oogstmes der innerlijke bevrijding? Ik moge één zeer goed vers uit dit eerste bundeltje van deze veelbelovende jonge dichter tenslotte in zijn geheel citeren, het heet „Boerenlente”: het vee breekt uit de winterhanden van de boer en struikelend inde kooi van gras wrijft hij hars in zijn haar met een mond vol vogels staat hij aan het water tot het vlam vat en bloed hem uitbreekt dan rossend op zijn witgekalkte (paard naar het avonddorp vecht hij hard en gespierd als een steen om haar zijn stotterende liefde (te bekennen. door Witlsu^ FEM RUTKE --- Spanje bezint zich op DIEGO VELASQUEZ Kunsthistorici: Velasquez was méér dan een portrettist Waar zijnde stoffelijke resten van de grote schilder? (Vaneen speciale correspondent) MADRID. Inde komende zomer >-al voor de eerste maal het totale °euvre van de grote Spaanse schilder ölego Velasquez, die op een augustusdag in het jaar 1660 in Madrid de ogen sloot, Inde hoofdstad van Spanje op een tentoonstelling te zien zijn. Uit de hiusea van Sevilla en het Escoriaal, t-onden en New York, Rome en Wenen alsmede uit verschillende privé-collecttes werden de schilderijen van de •heester geleend. Kunsthistorici en kunatenaars uit de gehele wereld zullen deelnemen aan de herdenkingsplechtigheden en zij zullen trachten een hieuw beeld op te bouwen van de meester en zijn invloed op de gehele Europese schilderkunst. Terwijl in het verleden Diego Velasquez vaak slechts als historisch schilder en portrettist en vooral ook als het Prototype van de hofschilder werd gezien, moet dit eerste totaalbeeld van zij n werken het scheppende en revolutionaire van zijn kunst naar voren doen komen en hem voor het voetlicht brengen als een geniaal individualist. Aan deze tentoonstelling in het Prado is óverigens ook nog een oud – – en onopgelost— probleem verbonden: Evenals de graven van Lopez de Vegaz en Cervantes is ook de laatste rustplaats van Diego Velasquez onvindbaar. Tijdens de regering van Joseph Bonaparte, die door zijn broer Napoleon I in 1808 als „Koning van Spanje’ op de troon werd gezet, werd de kapel van de Heilige Johannes, waarin de stoffelijke resten van de grote schilder waren bijgezet, met de grond gelijk gemaakt. Pas enkele tientallen jaren geleden is men gaan zoeken naar de rustplaats. Of de sarcofaag uit de krypt van de Johanneskapel naar een andere plaats is overgebracht dan wel tijdens de nivelleringswerkzaamheden werd begraven heeft men nog niet kunnen vaststellen. Hierdoor duidt slechts eendoor mos en gras overwoekerde steen op het Ramalesplein in het centrum van Madrid op de plaats, waar Velasquez driehonderd jaar geleden werd begraven. De Madrileense kranten hebben nu een offensief ingeleid tegen de autoriteiten. Zij eisen, dat terstond het speurwerk naar de resten van de onsterfelijke kunstenaar weer ter hand wordt genomen. --- IN KRöLLER—MULLER MUSEUM Collectie-Theo van Gogh heeft een heel eigen sfeer Werken die schilders aan elkaar opdragen (Vaneen bijzondere medewerker) n het rijksmuseum Kröller-Müller Is enige maanden de collectie Theo van 1 Gogh te zien, die in februari In het Amsterdamse Stedelijk Museum heeft gehangen. We moeten teruggaan tot 1953 voor een vroegere expositie vaneen deel van deze zelfde collectie. Toen reisde dit werk ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van Vincent van Gogh naar enige van onze grootste musea om voor het eerst te worden tentoongesteld. ï)e*fcollectie is het eigendom van lr. V. W. van Gogh, de zoon van Theo, die al zovéél heeft gedaan om de herinnering aan Vicent en Theo levend te houden. Hij heeft eigenlijk zijn leven in dienst gesteld vaneen in hoge ere gehouden nagedachtenis en zette daarmee tevens de traditie van de familie Van Gogh als kunstminnaars voort. Heel vaak stelde hij werken van Vincent ten toon, nu echter werken van schilders die Vincent en Theo hebben gekend en waarvan sommigen tot hun vrienden hebben behoord. Met veel gevoel voor kwaliteit verzameld Men kent de geschiedenis van Theo van Gogh, wiens leven zo verweven was met dat van Vincent. Vooral is bekend, hoe hij Vincent altijd weer steunde, financieel en moreel, hoe hij hem in Frankrijk introduceerde, in hem geloofde, zijn werk verzamelde en daardoor heeft zorggedragen, dat er van Vincent zo veel is bewaard gebleven. Van even grote waarde is het feit, dat er een uitvoerige briefwisseling tussen hen is bewaard gebleven, een onuitputtelijke informatiebron. Theo was in dienst van de kunsthandel Goupil. Hij kwam op zijn vijftiende jaar te werken in het filiaal te Brussel. Voor hem had zijn oom H. V. van Gogh zich uit dat filiaal teruggetrokken. Als we daarbij ook herinneren aan het feit, dat Mauve een oom van Theo Vincent was, dan blijkt weer eens hoe vele de relaties tussen de familie Van Gogh en de schilderkunst waren. Na een jaar ging Theo naar het Haagse filiaal van Goupil, waar voor hem ook Vincent had gewerkt. Weer enige jaren later kreeg hij het beheer overeen der Parijse filialen, dat op de Boulevard Montmartre. Daar op Montmartre had Theo de mogelijkheden, die hem een plaats in de kunsthistorie hebben verschaft. Hij hielp van daaruit Vincent, wat zijn grootste verdienste was, maar hij steunde moreel ook vele anderen, die toen net als Vincent nog naam moesten maken. Hij trachtte, vaak tegen de zin van zijn directie in, werk van toenmaals modernen te verkopen. Omdat hij een werkelijke belangstelling voor hen had, was hij ook inde gelegenheid om voor zichzelf wat te kopen. Bekend is, dat veel van zijn relaties ook tot zijn vriendenkring behoorden. Bevruchtend klimaat Deze tentoonstelling nu, de collectie Theo van Gogh, is vooral interessant omdat ze toestaat het klimaat na te voelen waarin Theo en Vincent leefden. Het moet een bijzonder bevruchtend klimaat zijn geweest wat we ook wel uit Vincents brieven leren waarin zich een groot aantal schilders wél voelde. Het wonderlijke is namelijk, dat deze collectie, die zeker niet kostbaar of uitzonderlijk van kwaliteit mag worden genoemd, toch zo’n bijzonder goede indruk achterlaat. Twee redenen zijn er voor aan te wijzen. De eerste is het persoonlijke cachet. Men komt schilderijen en bladen tegen met opdrachten aan Vincent en Theo. Men vindt portretten en zelfportretten, die schilders als Gauguin, Guillemin, Laval, Bernard, Russel, Lautrec en anderen maakten in en voor de relatiekring, zo bijv. portretten van Russel, Gauguin en Lautrec van Van Gogh, die elk op hun wijze raak zijn getroffen en zo’n prachtige aanvulling vormen op Van Goghs zelfportretten. Men kende en waardeerde eikaars werk in deze kring en dan sluit men op een tweede reden: men stimuleerde elkaar blijkbaar. Dat laatste willen we nog ruimer stellen, want ook de tijdgenoten, die elkaar niet als vrienden hebben gekend, moeten elkaar hebben gestimuleerd want allerwegen blijkt er veel talent te zijn. In deze collectie hangen vrijwel onbekenden met werk, dat van allure is, zo goed als onbekenden van thans het zeker niet maken, zelfs vele bekenden niet. Nu is dat verschijnsel niet nieuw. Bepaalde perioden blijken vruchtbaar te zijn voor bepaalde kunsten of kunstenaarsgroeperingen. Onze Gouden Eeuw is er een voorbeeld van, het literaire Duitsland van Goethe, in Italië de uitbarsting van talent, die met de renaissance gepaard ging, enz. Van dat klimaat blijkt Theo van Gogh te hebben geprofiteerd, want hoewel zijn collectie zeker in zijn tijd niet kostbaar was, ze komt ons nu toch wel als kostelijk voor. Een collectie als deze, uit krappe middelen bijeengebracht, leent zich eigenlijk niet voor het zoeken naar extravagante hoogtepunten inde schilderkunst. De gemiddelde burger in goeden doen had deze collectie in die jaren bijeen kunnen brengen, als hij tenminste was toegerust geweest met de fijne smaak van Theo van Gogh en met diens karakter, dat hem tot een vriend van kunstschilders stempelde. Mooie Monticelli's Toch zijn er naar ons gevoel wel hoogtepunten, o.a. de schilderijen van Montioelli, over wie de meningen overigens verdeeld zün. Wp zien in hem veel meer dan één uit de rü van bekende impressionisten uit die jaren. Hij biedt meer, een grote dichterlijkheid bü het uitbeelden van zijn jonge vrouwen in parken. Ze verschijnen als wezens vaneen andere orde, met iets van de droom die het werk van Matthijs Maris enerzijds kenmerkte en de warm-menselijke charme, die we in goed werk van Watteau ook vinden anderzijds. Intrigerend is in dit verband een aan Monticelli toegeschreven schilderij, een ruiter voorstellende. Het ademt echter een heel andere geest, feller, romantischer, maar tevens moderner van expressie. Van Monticelli lijkt het ons niet. Van wie dan wel? Het blijft een aange lame verrassing, zo’n niet te definiëren, maar toch uitsekend werk. Wat nog meer noemen? Een mooi bloemstuk van Fantin-Latour? Een uitstékend vföüwënportret, waarin men Toulouse de Lautrec anders dan anders vindt? Dan Is er een goed doek van A. H. Koning, een Nederlander in dit gezelschap. Hoe goed het is, dat alles in deze nalatenschap bleef bewaard, blijkt uit de tekeningen en grafiek. Er hangt een crayon van Seurat, waarmee hij ons eigenlijk meer bekoort dan met Zijn veel meer bekende schilderijen. Van Daumier hangt er een opmerkelijke pentekening, een ruiter, enfin, er is nog veel meer, ook artistiek onbelangrijk werk, zoals eenvoudige drukjes, bestemd voor een verloting van schilderijen, allerlei gebruiksgrafiek e.d. Vergeet ook niet een kabinetje opzij te bezoeken met ander werk uit de familie Van Gogh, portretten van Theo’s echtgenote, van de grootouders van Theo en Vincent en werk, dat van oudsher tot het familiebezit hoorde. Het stelt ons in staat een blik te werpen in het familiale karakter van de Van Gogh’s. Een zelfportret van Gauguin, die op de achtergrond ook een portret van Bernard schilderde. Dit werk is opgedragen aan Vincent van Gogh. De collectie-Theo van Gogh bevat meer der gelijke portretten. --- Scapino jarig met 27.000 gasten Jeugd en vurig idealisme behoren wel zo’n beetje bij elkaar. Maar men moet vaneen zeer aparte persoonlijke structuur zijn om z’n idealisme brandend te houden gedurende vijftien jaren, waarin niet alleen de routine z’n afslijpend en afstompend effect probeert te verkrijgen, maar waarin bovendien een nimmer aflatende zorgelijkheid dag na dag neertikt als de druppel, die ook de hardste steen pleegt uitte hollen. De zorg om het materiële bestaan, die juist in artistieke zaken veelal dodelijk wordt voor enthousiasme en frisse ideeën. Aan enthousiasme en opwindende ideeën ontbreekt het Hans Snoek echter nog steeds niet, ondanks de vijftien zware jaren „Scapino”, die ze in mei 1960 achter zich zal weten. Jaren van voortdurend gevecht om met te geringe materiële (en daardoor vaak ook met te geringe artistieke) middelen de enige jeugd-balletgroep in Europa op de dansbenen te houden. ’ Jaren van tastend voortgaan op een cultureel pad, waarover nog geen theorie of handboek bestaat, en waarop conventionele gedachten over „het kind” en over de pedagogiek als evenzovele hindernissen plegen te tuimelen ten overstaan van deze „onbewezen" of „onbeproefde” poging om de jeugd op directe wijze in contact te brengen met de kunst. Kwantitatief staat dit contact buiten kijf! In vijftien jaar zullen omstreeks de drie miljoen Nederlandse ' kinderen te eniger tijd en op veelal zeer jeugdige leeftijd temidden van hun soortgenootjes gezeten hebben tegenover het levend sprookjesboek, dat deze vorm van jeugdballet meestal in eerste instantie voor hem betekent. Of ook kwalitatief het contact met de levende kunst groot is geweest ,laat zich niet door cijfers bewijzen. Wel laat het zich raden uit dein de afgelopen vijftien jaar zo enorm toegenomen belangstelling inde vorm van toenemend theaterbezoek bij volwassenen-balletvoorstelling, actieve belangstelling inde vorm van zelf-doen, van ballet-les dus, waaraan nu naar schatting in Nederland tussen de 200.000 en 300.000 kinderen deelhebben tegenover vijftien jaar geleden enkele duizenden. Hans Snoek en haar jeugdballet Scapino hebben dus een omvangrijke en langdurige tredmolen achter de rug. Maar het Idealisme blijkt alleen al uit de manier, waarop het vijftienjarig bestaan zal worden herdacht! Van begin mei tot begin juni zullen namelijk rond 27.000 schoolkinderen, gerekruteerd tot vanuit de verste uithoeken van Nederland, met extra-treinen en met bussen naar Amsterdam worden gehaald om daar, telkens met 1200 tegelijk in Theater Carré de gast te zijn tijdens ’n voorstelling. Met twee voorstellingen per dag betekent dat dus 2400 kleine gasten inde grote stad, waar ze verder worden onthaald op een bezoek aan Artis, op een rondvaart door de grachten en havens en op véél heerlijkheden. Het totaal van 27.000 kinderen komt voornamelijk uit de kleinere plaatsen, waar Scapino inde afgelopen vijftien jaar wegens gebrek aan zaaltjes of accommodatie niet heeft kunnen optreden. IDEALISME Dit soort van massale schoolreizen (tegen uiterst laag gehouden onkostenvergoedingen) is evenzeer nieuw als het fris is en getuigt van het ongebluste idealisme, dat Hans Snoek en haar medestanders bezielt. Maar het feit dat het mogelijk werd, dat het aantal aanvragen van schoolhoofden verre elke verwachting overtrof , juist dat getuigt ook van het doorbreken van starre opvattingen, waarvoor Scapino zozeer geijverd heeft. Een doorbraak van,, de afzijdigheid, die het onderwijs zo lang'en zo vaak heeft gekenmerkt in haar houding tegenovW alles wat met „artiesten” had te maken; een groeiende waardering en begrip dus voor wat ook buiten de beroeps-pedagogie voor het kind en voor de algemene ontwikkeling kan worden gedaan. Een waardering, die zich voorshands helaas nog in hoofdzaak manifesteert in enthousiasme van de lagere regionen der onderwijswereld; de regionale en departementale top-kringen lijken aan een verdiende verhoging van de materiële steun nog niet toe. Hans Snoek zal het betreuren, maar ze zal er niet bij neerzitten, want aan nijpende geldproblemen is ze gewend en haar onderbetaalde dansertjes dansen er geen ziertje minder vrolijk om. Wat dan verheffend moge heten tegenover het in wezen toch wel beschamend gebrek aan voldoende steun. C. NICOLAI --- ICC sticht fonds voor jonge kunstenaars AMSTERDAM. Het internationaal cultureel centrum te Amsterdam zal een fonds voor jonge kunstenaars stichten. De bedoeling hiervan is o.m. jonge kunstenaars inde gelegenheid te stellen met medewerking van het 1.C.C.-fonds op te treden. Hierdoor hoopt men niet alleen hun financiële positie te kunnen verbeteren, maar tevens meent het I.C.C. op deze wijze in het openbaar de aandacht op jong talent te kunnen vestigen. Prins Bernhard, die beschermheer van het I.C.C. is, heeft zich bereid verklaard zitting te nemen in het comité van aanbeveling, waarvan voorts een aantal leidende figuren uit het bedrijfsleven deel zullen uit maken. De middelen die nodig zijn voor het fonds hoopt men via het bedrijfsleven te kunnen verkrijgen, omdat de donaties van de 1.C.C.-leden onvoldoende zijn om het stimuleren van jonge kunstenaars op ruimere schaal dan tot nu toe gebruikelijk waste kunnen financieren. De basis voor het 1.C.C.- fonds hebben de leden kortgeleden reeds gelegd door middel van twee tombola’s die f 3000 opbrachten. --- BEELDEN DIENEN DE COMMERCIE SCULPTUUR ALS AANHANGSEL VAN DE FLORIADE (Vaneen medewerker beeldende kunsten) Het moet er nu maar eens uit: beeldhouvjkunst kan men doorgaans het best inde openlucht zien. Maar daarom is nog niet elke ineen tuin opgestelde collectie sculptuur een goede tentoonstelling. Wat op Sonsbeek in Arnhem iedere drie jaar opnieuw een verrassing is, blijkt in Rotterdam op het ogenblik nauwelijks meer dan een heel bescheiden aanhangsel vaneen uiterst zakelijke manifestatie te zijn. Nu neem ik het de heer Kleiboer allerminst kwalijk, dat hij zijn Floriade commercieel opzet. Integendeel: hij moet als het even kan eind september met een sluitende rekening bij zijn opdrachtgevers komen. Dat hij de aantrekkelijkheid van zijn onderneming probeert te verhogen door er een tentoonstelling van hedendaagse sculptuur aan te verbinden akkoord. Maar ik heb me toch wel afgevraagd, of het nu beslist nodig was, om zo’n belangrijke collectie op zo’n betrekkelijk klein hoekje samen te dringen. Het is helemaal een ietwat wonderlijke samenwerking, die tussen museum Boymans-Van Beuningen en de Floriade-leiding. De directie van het museum heeft de beelden van her en der in Europa bij elkaar gehaald. Een deel ervan is opgesteld in drie zaaltjes van het museum; veel ervan is kleine plastiek, de rest verdraagt geen opstelling inde .buitenlucht. Wat wèl buiten kan staan, heeft een plaats gekregen inde museumtuin, waarvan een deel „zomaar” bij het Floriadeterrein is getrokken, en op een groot grasveld nabij de ingang van de grote tentoonstelling. Nu heb ik al eens vaker menen op te merken, dat de tuin van het museum Boymans-Van Beuningen zich bepaald niet inde eerste plaats leent voor een tentoonstelling van beeldhouwkunst. Vooral wanneer de sculptuur qua formaat de norm „levensgroot” overschrijdt, dreigen de verschillende beelden elkaar al gauw te verdringen. Vaak kunnen nl. de moderne stukken een enorme ruimte om zich heen verdragen. Deze kunnen ze inde museumtuin nooit krijgen. Alleen al daarom is park Sonsbeek in Arnhem voor deze soort exposities zo uitzonderlijk geschikt. Scheiding Maar nu komt er hier nog wat bij. De belangrijkste stukken zijn bij de ingang van het tentoonstellingsterrein geplaatst; ze staan ineen vrij stijve rij op een grasveld, zo ver van het pad af, dat elke detaillering haar zin dreigt te verliezen. Naderbij komen kan men niet; de grasvlakte werkt als een psychologische scheiding. Men zal dit stellig wel toejuichen; in dit lieve land is men nu eenmaal op nette, ongeschonden grasperkjes gesteld. Of daardoor het rechte contact met de tentoongestelde sculptuur verloren gaat, is dan van minder belang. Ik ben dus, kort gezegd, helemaal niet zo bijster gelukkig met de wijze, waarop hier de kunst in relatie tot de commercie is gebracht, vooral niet, omdat ik ervan overtuigd ben, dat er een gevarieerder, boeiender en meer tot het publiek sprekende opstelling mogelijk zou zijn geweest. Vooral: het Floriadeterrein is groot genoeg; een enkele sculptuur op een markant punt, zoals De Ruiter van Marini bij de bijbelse kassen, zou veel sterker hebben „gewerkt.” Nu blijft het geheel te veel een soort aanhangsel, dat men kan genieten of negeren, al naar men wenst. In deze vorm zal het vaak worden genegeerd, omdat lang niet iedere genieter van het dagje-uit dat Floriade heet, zich geroepen zal voelen om zich dooreen rijstebrijberg van zeer uiteenlopende kunstvoorwerpen heen te worstelen. Bovendien: wie let er bij de herrie rondom de ingang, waar honderden om geleide lopen te zoeken, nu op beelden? Mo eite waard Kijk, en dat is nu allemaal zo jammer. Want wat de directie van museum Boymans-Van Beuningen heeft bijeengebracht, is bepaaldelijk de moeite waard. Nurksen kunnen opmerken, dat men er alweer dezelfde namen tegenkomt, die men zo vaak op deze soort exposities ontmoet. Maar ten eerste ziet men van deze bekende meesters lang niet altijd bekende werken, en ten tweede is er toch wel het een en ander bij, dat in dit land voor zover ik weet nog niet eerder werd getoond. Men heeft zich inderdaad tot het meest wezenlijke beperkt; van de Nederlandse beeldhouwers is er maar een enkele vertegenwoordigd en die staat dan ook inderdaad op internationaal niveau. Natuurlijk vindt men er oude bekenden als de Duitser Barlach, de Fransman Bourdelle. de Engelsman Lynn Chadwick, de Italianen Greco, Manzu, Macherini, Marini, Minguzzi, om er maar een willekeurig aantal te noemen. Maar vooral de Italiaanse groep is van zodanige betekenis, dat een ontmoeting steeds weer interessant wordt. Belangwekkender is trouwens de ontmoeting met veel minder bekende beeldhouwers. Doordat men zich met betrekking tot de grote meesters beperkingen heeft opgelegd ten aanzien van wat men wenste te laten zien, bleef er ruimte voor figuren, die we hier niet of nauwelijks kennen. Zo kon hier werk van de Duitse Renée Sinte- ais verschijnen, van wie we hier amper ooit hoorden. Ze munt uit door bijzonder mooie, gevoelige dierplastieken. Van Gerhard Marcks zijn er onder meer drie plastieken, die hij maakte voor de gevel Van de Katharinakerk te Ltibeck werken die sterk op Romaanse voorbeelden geïnspireerd lijken. Zijn vrije plastiek vind ik boeiender. De Duitser Fritz König heeft een uitgesproken voorkeur voor een persoonlijk vormenspel. Weliswaar gaat hij uit van naturalistische gegevens, maar die verwerkt hij op een ongewone manier. Al eerder zag ik van hem eens een groep koeien; ditmaal is er een vierspan, heel merkwaardig in verticale vlakken opgelost. Ik heb maar een paar facetten kunnen noemen, die misschien anders aan de aandacht ontsnappen. Bewust trouwens: de bekenden vragen toch al met een bepaalde nadruk om de aandacht. Daarom noem ik ook verder alleen Nederlanders als Andriessen, Esser (met een bijzonder expressief monument voor de Stormramp!), Kneulman met een boeiende Jacob en de Engel, Charlotte van Pallandt met ’n Zittende Figuur, een gevoelige en zelfbewuste David, van Jan Pieters, en tenslotte Wezelaars bekende Barmhartige Samaritaan. Van Marino Marini is er deze „Krijger”, een beeld, waarin men nog de gevallen ruiter kan herkennen, maar dat toch anderzijds bewijst, hoezeer deze kunstenaar zich in abstracte richting ontwikkelt. ---