Uit het Land der Hunnebedden. IX. Toen in 1594 Groningen, het laatste bolwerk der koningegezinden in het noorden, gevallen wae, werd ook Drente geheel en al ten onder gebracht. Gedurende het grootste deel der zestiende eeuw was er alles in de diepe rust gebleven. De Hervorming had er weinig of geen ingang gevonden ; het wandalenwerk der beeldstormerij had het niet binnen zijn grenzen aanschouwd. Geen enkele Drent is in Alva's tijd wegens het breken van boelden vervolgd of gevonnist. Niet in steden, maar overal in dorpen wonende, hielden zich de landlieden bij dag in het veld op en 's avonds aan den haard. Wqd verspreid van elkander, hadden zij slechts morgen- en avondspraak met hunne buren over de werkzaamheden, die aan hun etand verhouden wareD. Bij overheid en volk heerschte ééa geest,, één oude Duitsche geest, die orde hield en orde volgde. Waarlijk 't was 'n volk, dat minder bestuurd werd door zijn landswetten dan dóór zijn goede zeden, gelijk Magnin het uitdrukt. Graaf Willem Lodewijk van Nassau werd door de Staten-Generaal als stadhouder van 't gewest aangesteld en vooral twee zaken waren hem opgedragen: de verdediging van 't land tegen 't krijgsvolk in dienst des konings en de uitvoering der nieuwe leer. Met deze laatste opdracht begon hij reeds eenige weken, nadat Groningen zich had moeten overgeven. Om de zaak met kracht door te zetten bedieude hij zich van Meneo Alting. Deze was te Eelde, in 't land van Drente, geboren, had te Heidelberg gestudeerd en werd later predikant te Emden in Oost-Friesland. Toen Groningen ingenomen wae, werd hij naar die stad geroepen en nadat de groote kerk eerst van „de beelden gezuiverd was," hield hij er de eerste predikatie. Menso Alting aanvaardde zijne taak met zeer veel ijver, maar gemakkelijk was ze niet; van de nieuwe leer was weinig of niets bij 't eenvoudige volk bekend en waar haalde men zoo maar in eens predikanten en schoolmeesters vandaan, die het volk de nieuwe leerstellingen konden inprenten. In vier jaar tijds werd er dan ook zoo goed als niets uitgericht; het volk bleef aan zijn oude geestelijkheid en zijn oud geloof getrouw. Den lOden Mei 1598 verwittigde Willem Lodelijk het landschap Drente, dat hij op last der Staten-Generaal eerstdaags het te lang uitgestelde werk van de hervorming der kerken en der scholen bij de hand zou nemen. Hij beval, dat alle pastoors, priesters, vikarissen en andere geestelijken benevens alle schoolmeesters zich van allsn dienst moesten onthouden en binLen drie weken de kerkelijke goederen en bunne woningen verlaten. Pastoors en geestelijken, die geneigd waren de hervormde leer aan te nemen, zouden op een be paalden dag onderzocht worden omtrent de zuiverheid hunner leer en huune geschiktheid tot het predikambt. Was dat onderzoek gunstig, dan zouden zij als predikanten aangesteld w,order. Den 15den Mei daaraanvolgende werd Menso Alting door Willem Lodewijk aangeschreven, dat hij het werk der reformatie van Drente moest aanvangen en zich te dien einde door eenige voorname ingezetenen, welke hij daartoe bekwaam achtte, moest laten bijstaan. Het duurde echter tot 12 Augustus eer de zittingen, welke tot de invoering der nieuwe leer in Drente moesten leiden, eep aanvang namen. Voor deze vergadering werden de Roomsche geestelijken, die nog in Drente waren, opgeroepen te verschijnen. Everard van Reidt (als geschiedschrijver bekend) voerde het woord en vroeg, of zij voor God en hun geweten wilden verklaren, dat zij gezind waren zich naar Gods woord te laten reformeeren, zich wilden onderwerpen aan de kerkelijke gebruiken iu de vereenigde provinciën en of zij zich in de voornaamste artikelen des christelijken geloofs wilden laten examineeren. De gedagvaarde priesters vroegen zes weken uitstel, om te antwoorden. Dit werd hun geweigerd. Slechts twee geestelijken werden afvallig en verklaarden zich bereid tot de Hervormden over te gaan. De andere vertrokken. Hun werd verboden op eenige wijze hoegenaamd ook hun geestelijke bedieningen waar te nemen en het volk niet op te stoken. Hiertoe werden zij op een eed gevorderd. Tevens werden maatregelen genomen, om hen uit kerk en pastorie te verjagen. Nu volgden aanschrijvingen aan de drosten, om verder den staat van zaken op te nemen en lijsten der katholieke geestelijken te maken. Zij moesten de pastorieën, waar zulks noodig mocht wezen, in gereedheid brengen of herbouwen, ten einde gereed te zijn, om de nieuwbenoemde predikanten te ontvangen. De groote moeilijheid bestond hierin, het noodige getal predikanten te verkrijgen. Men kon ze niet werven uit afvallige monniken en priesters, gelijk bij den aanvang der reformatie geschiedde ; want de geestelijkheid van het landschap bleef met uitzondering van twee barer leden aan de Kerk getrouw en verdroeg liever vervolging, armoede en ballingschap dan afvallig te willen worden aan 't voorvaderlijk geloof. Aanvankelijk konden er dan ook maar zeer weinig predikanten naar Dwente gezonden worden. De latere waren meest allen uit Oost-Friesland, West falen en Oldenburg afkomstig. Da benoemde predikanten hadden in den beginne nogal te worstelen; de katholieke geestelijken en schoolmeesters bleven weigeren hunne huizen te verlaten en bleven zooveel mogelijk de omstandigheden zulks toelieten, hun ambt uitoefenen. Hierop vaardigde Willem Lodewijk, 17 Maart 1599, een nader bevelschrift uit, waarin den schouten der verschil lende dorpen gelast werd, zonder oog luiking, onder strafbedreiging, de bevelen tot invoering der nieuwe leeraars ten uitvoer te brengen en de nalatigen tot gehoorzaamheid te dwingen. Aan de kerkvoogden, werd verder opgedragen, bet beheer der kerkelijke goederen tot zich te trekken en niet toe te laten, dat de Roomsche pastoors en andere gebrui kers de reeds door hen gezaaide veldvruchten in^bezit namen. Alle inkomsten en opbrengsten zouden door de kerkvoogden, moeten bewaard worden ten behoeve van de predikanten en schoolmeesters, welke eerstdaags zouden aankomen. Ontmoetten- zij ergens tegenkanting, dan konden zij zich wenden tot de schouten, aan wien bij hetzelfde bevelachrift {fe'.o lan werd, hun bijstand en hulp te VGiiéonsn. Dit bevel van Willem Lodev^jk had de gewenschte uitwerking. Da predikanten,* voor wier aankomst Menso Alting gezorgd had, werden in de hun toegewezen kerken en parochieën gebracht, de Roomsche priesters daaruit verdreven. De drost, de schouten, aoms door een gewapende macht geholpen, verjoegen de geestelijken en stelden de verkondigers der nieuwe leer in hun ambt. Ia 1601 telde Drente 27 predikanten. Eenige waren personen, die juist niet uitmuntten door e^n stichtelijk leven, maar ter eere van Willem Lodewijk moet gezegd worden, dat hij er geen gras over liet groeien of om met Magnin te spreken, dat hü dadelijk toebereidselen maakte om 't kaf uit het koren te doen ziften. H. N. Ouwerling. (Wordt vervolgd.) --- FEUILLETON. De Franschen in Noord-Brabant in 1793. 35) Ik bevond my op het oogenblik, waarvan ik hooger sprak, op eene plaats van waar ik den eersten schok tusschen de ruiterij, in oogenschouw nemen kon. De Pruisische cavalerie verscheen op den door het mastbotch bedekten weg, en ontplooide zich op de vlakte. Het was een kloek, forsch en onstuimig voorwaarts rollend, stalen bolwerk, in en boven hetwelk duizenden bliksems flitsen; want de zon deed de nitgetogen palassen, de wapens en de uniformen, verblindend schitteren. E9n ontzaglijke scherpe en doorsnijdende kreet steeg in de verte op en de grond daverde onder den hoefslag der paarden, alsof de donder in den schoot der aarde verborgen zat. De Fransche cavelerie wachtte hare artillerie niet af; zij viel met den verschrikkelijken kreet van vive la réjpublique! die te Jemmapes de Oostenrijkers reeds bad doen deinzen, de Pruisische troepen aan, en de twee kolossale monsters versmolten zich eenige oogenblikken en verdwenen in eene wolk van stof en rook. De gelederen der Pruisen waren, wel is waar, niet gebroken ; maar zij plooiden ; de tweede charge der Franschen was heviger dan de eerste en nu was ook de artillerie ter plaatse. Het kanon braakte zijne mitraille ea 't scheen my toe, dat nu de grond berstte en schenrde, en een tot na toe ver borgen krater zya vnur donderend opwaarts wierp. De Franschen waren meester van het bedreigde punt. De Pruisen kwamen nn echter ten allen kante opdagen; rechts en links was de achterhoede omsingeld. Het vorw&rts I vortoürts 1 klonk ons dreigend in de ooren. Toch kan de vijand slechts stap voor stap naderen ; want de Franschen, zich gedurig concentreerende, hadden al hunne kracht dadigheid herwonnen en iedere haag, iedere muur,' iedere boom, ieder Bchutsel werd eene batterij, welke telkens vunr, verdelging en dood braakte. Ik bleef immer in de nabijheid van kapitein Cordonnet; in de hand welke hij vrij had, zwaaide hij den degen, en gansch myn leven zal ik hem zien hoe hij, in zijne gehavende uniform, blootshoofds, den gekwetsten arm nog altijd in den draagband, onder het aanheffen van en avanl, citoyens ! vooruit sprong en aan de zijnen den weg toees om te overwinnen of te sterven. Ik hoorde weldra geen kogelgeschuiffel, geen trompetgeschal, geen tromgeroffel, geen kommando, geen gekerm, geen wraakgeschreenw meer; alles versmolt zich in eeu vreeselijk gedommel. Ook zag ik niets meer van al de ellenden, het bloed en de vermorzelde lidmaten van diegenen, welke vielen en op den grond uitgestrekt bleven liggen. Het giog over alles heen vooruit, vooruit 1 en in dien stroom van bloed en vnur, ik zal niet zeggen, stapte ik voort, maar werd ik letterlijk voortgerold.... De Fransche troepen hadden met voortreffelijken uitslag gestreden, en de bevelhebber gelukte er in, buiten het dorp zijne soldaten ten eenemale te concentreeren. Ik heb gezegd, dat er een enkele weg van het gehacht naar de brng leidde, welke laatste iu de macht van onze cavelerie en artillerie gebleven was; ik zeg ome— want ik behoorde immers weer tot het repnbli keinsche leger ? Al strijdende rukten de troepen, in zes kolonnen, drie langs elke zijde der baan, voorwaarts. Op de baan zelve bevond zich het overige der artillerie, welke tusschen de kolonnen gehouden werd, de mitraille over de beide zaaide, en de vlakte zooveel mogelijk zuiver hield. Eene verschrikkelijker marsch dan deze, heb ik nooit gezien. Herinnert gij u, dat gy in uwe jeugd, den schooljongen, die de wetten der eerlijkheid geschonden had, door de „kardons" deed loopen, terwijl het aan de twee rijen bengels vrijstond, hem middelerwijl zooveel slagen toe te dienen als mogelijk was ? Hebt gij nooit hooren vertellen, dat men vroeger den soldaat tot straf door de spitsroê deed loopen, terwijl eene hageljacht stokslagen op zijnen rug neerkwanr. Welnu I wij liepen niet, neen 1 wij gingen stap voor stap, doör een „kardons", door een spitsroe van gloeiende kogels. Och, het was zoo verschrikkelijk I De arme soldaten vielen als weggemaaid en men stapte onbarmhartig over de dooden, alsof het enkel een verpletterd ongedierte was geweest. Wij lieten eene lange rij van bloedige lijken, gebroken kanonnen, stervende paarden achter ons, doch niemand wendde het hoofd om; altijd voorwaarts! want ginds, op korten afstand voor ens, lag de redding, het behoud. Ik was tot nu toe vrij geregeld aan de zijde van kapitein Cordonnet gebleven. Ik was gansch met bloed bemorst, want meer dan eens was ik over lijken heengetuimeld, of was mij een bloedstraal van een der val lende soldaten, op het lijf en in het aange zicht gespoten; ik had mij letterlijk in het bloed gewenteld. Een juist denkbeeld geven van de gevoe lens, welke mij in die verschrikkelijke oogenblikken beheerschten, zou mij onmogelijk zijn. Dit weet ik, dat mijne tanden klapperden en ik over mijne ledematen rilde; maar de kleine tamboer, een knaap van veertien of vijftien jaren, rilde niet — neenl Die sloeg, bij het vallen van dien kogelregen, nog al de signalen. De vijandelijke troepen daagden meer en meer op; het vuur werd heviger en de hoop om buiten dien gloeienden kring te geraken, werd allengs kleiner. Soms klonk de stem van Cordonnet boven al dat gebulder nit, en ik hoorde de afgebroken woorden : patrie ripublique en avant I Eensklaps deed zich een verschrikkelijken slag hooren. Het was of de grond opwaarts bonsde, gansch de vlakte scheen donderend te kraken, te scheuren en tot brokkelen te slaan. Een onmeetlijke vuurberg, bekroond met zwartgrauwe wolken, steeg aan den kant der brng, tot aan de wolken in de hoogte. De vijand was, niettegenstaande alles, meester der stelling geworden en had ze in de lucht doen springen. De slag deed mi> wankelen en vallen. Wat heb ik verder gezien ï Ik weet het niet. Een krijgsgeschreeuw, dat een oogenblik alles overheerschte; een verdubbeld gedommel, geknetter en geknal — eene laatste poging vanwege het republikeinsche leger, om zich, hoe bloedend en gewond ook, op te richten — en toen viel het neergesabeld en onder de hoeven der paarden vertrapt in' den drabberigen poldergrond. De Pruisische huzaren stormden met een razend hoerrah I als wilde jagers, als furiën over mg heen. Hunne dolmans vlogen achterwaarts in den wind, gelijk de manen en staarten hnnner brieschende paarden. De ruiters zwaaiden hnnne sabels en spoorden immer hunne rossen aan. Al wat nog van onze achterhoede recht stond, zakte neer gelijk de korenhalmen, die onder de zeis van den maaier worden neergeslagen XI. Hoe lang heb ik bewusteloos op het slagveld gelegen ? Dat kan ik niet zeggen. Toen ik tot het bewustzijn terugkwam, was het nacht of tenminste schemerdonker; want de maan wierp een twijfelachtig licht over het slagveld heen. (Wordt vervolgd.) --- Nuenensche Pennekrassen. IV. De Zuidwillemsvaart van 17 Oct. jl. heeft een stukje overgenomen uit de P. enK. Naar aanleiding van dit schrijven eerst een en ander. Er zijn bier dan volgens de P. en K. 66 varkens ingeënt. Dit is waarheid. Er waren 166 dieren aangegeven om te laten inenten maar tusschen den dag van aangifte en den dag van inenten verliepen eenige dagen. In dien tusschentijd hoorden velen dat er geen schitterende resultaten behaald waren met de voorbehoedende behandeling en daarom trokken zij zich terug. In enkele gemeenten rondom Eindhoven hadden de boeren hunne beesten door den veearts uit Schijnder iaten behandelen met, naar gezegd wordt, uitstekend gevolg. Verscheidene varkens zijn gestorven na deze inenting, lees ik verder. Dat is waarheid. De volgende zin: Maar nu blijkt, dat de vlekziekte, die hevig heeft gewoed in het naburige Tongelre ook hier heerschte. Ik vraag waaruit is het gebleken dat de vlekziekte hier heerschte? Is het soms omdat de varkens na de inenting gebtorven zijn? Dat kan toch niet? — Straks zien we verder. Verder staat er: onder die omstandigheden had de inenting niet mogen geschieden. Wie moet dat, vraag ik, beter weten dan de veearts? Dat dit verzwegen is, zooals er verder staat, ja, wat moet men daarvan denken. De boeren lieten tooh hunne varkens inenten met het doel om de vlekziekte, die in naburige gemeenten zou heerschen, te weren; met dat doel lieten zij den heer van der Leeden komen: nu was aan hem de beslissing hoe te handelen. Het middel draagt toch ook dezen naam van voorbehoedmiddel. Nog verder leeB ik: dit zaakje is hier aangegroeid tot een heele varkenskwestie; had men zich direct tot den veearts gewend, dan waren misschien nog wel maatregelen ter schadeloosstelling te treffen geweest. Dit deed men echter niet. Natuurlijk deed men dat niet, omdat de boeren zeer goed begrijpen dat alle moeiten die zij daarvoor deden vruchteloos waren. Qroote honden bijten elkander niet, murmerden zij. De doode beesten weer levend maken ging natuurlek ook niet en de schade, die zij geleden hadden zou toch niemand betalen. Alweer verder lees ik: Ook zijn verscheidene dieren gestorven, die niet waren ingeënt. Dit is — ik aarzel niet het woord te gebruiken — een groote leugen. Wel waren er in onze gemeente voor dat de inenting plaats had eenige varkens — ik meen van 4 stuks — gestorven en dit was niet het geval in die streek, waar de dieren ingeënt zijn. Volgens verklaring van alle varkenshouders — en deze verklaring willen zy gaarne onder eede bevestigen — was in de 3treek, waar men de beesten liet inenten geen enkel ziek varken; al de varkens die gestorven zijn waren ingeente dieren; de niet ingeënte, die te midden tusschen de behandelde leven, blijven volmaakt gezond, geen enkel — ik verklaar het uitdrukkei ij k — dezer laatste is er gestorven. Ten laatste staat er: En bovendien zijn varkens verkocht, levend, die echter de ziekte onder de leden hadden, aan een slager uit de buurt, die er hammetjes, zijspek enz. van heeft gemaakt. ' Het eerste gedeelte van dezen zin is waar. Er zijn varkens verkocht aan een slager uit Helmond, zoover als ik zeker weet 3 stuks; alle drie waren ingeënte dieren, die de eige naars verkochten, omdat zij weinig meer voor het leven dezer dieren wilden geven. Een dezer drie werd verkocht voor — naar ik vernomen heb — zes gulden. Zij werden naar Helmond vervoerd op een kar, waarop zich voor en achter takkebossen (mutserden) bevonden. Wat er daar van gemaakt is weet ik niet, mnar zijn natuurlijk in de magen d6r Hel mnndsche menschen terecht gekomen. Tot zoover dit. Nu wat anders. In het nummer van de P. en K. van 1 Oct. 1908 kunnen wij lezen de inlichtingen die de redac teur van dat blad ingewonnen had, naar aar.leiding van een artikel, door den Nuenenschen correspondent ter plaatsing aangeboden. Deze inlichtingen zijn volgens genoemden redacteur van zeer goede zijde. Ze ziju de volgende: le. Dat van de vele behandelde varkens enkele gestorven zijn. 2a. Dat dit in het geheel niet te verwonderen is, daar het voorbehoedmiddel niet zonder gevaar is, wanneer het varken de vlekziekte of eenige andere kwaal onder de leden heeft. En dat kan hier zeer licht het geval geweest zijn waar in de nabijheid zoovele varkens aan deze ziekte zijn gestorven. 3e. Dat het de gewone weg is, dat de varkens na de inenting ziekteverschijnselen verto men. 4e. Dat aangetaste varkens met het heilmiddel, dat in de cultuur bestaat worden behandeld. 5e. Dat de jeremiades wel zullen ophouden wanneer — zooals met beslistheid kan verwacht worden — het voorbehoedmiddel zioh deugdelijk toont bij de dieren, die nog gezond waren, toen zij werden behandeld. Nu heb ik nog voor me liggen een circulaire van de Rijksserumenrichting. Ik neem er een gedeelte uit over: „ In de INENTING heeft men echter een krachtig middel om de GEZONDE varkens tegen de vlekziekte te beschutten, niettegenstaande die dieren aan de besmetting blootgesteld en zelfs met de vlekziektebacillen bezoedeld kunnen worden. Zooals bekend is stelt de Rijksseruminrichtiag serum en entstoffen o. a. ook tegen de vlekziekte voortdurend GRATIS ter beschikking en de ervaring heeft thans afdoende geleerd, dat de ziekte onder ingeënte varkens slechts bij hooge uitzondering voorkomt. Ook is het serum, aangewend zonder de cultuur, een uitstekend middel om de aange taste varkens te genezen. De geneeskrachtige werking van het serum treedt evenwel vooral dan duidelijk op den voorgrond wanneer de dieren worden ingespoten als de ziekte nog in het begin is. Bovendien moet de inspuiting in den regel herhaald worden HETGEEN NIET ZELDEN VERZUIMD WORDT. HET IS VEELAL GEHEEL ONVOLDOENDE DE AANGETASTE VARKENS SLECHTS EENMAAL MET SERUM TE BEHANDELEN. Ofschoon het bekend is wordt het hier nogmaals nadrukkelijk gezegd dat zieke en verdachte varkens slechts met het serum mogen ingespoten worden en niet met de cultuur. De cultuur bestaat uit vlekziektebacillen, waardoor gezonde dieren onvat baar gemaakt worden maar die in staat zijn de vlekziekte bij de aangetaste varkens te doen toenemen. Nu op sommige plaatsen de vlekziekte zeer hevig heerscht en de smetstof daardoor lange vele wegen verspreid wordt, staat de veearts aan het gevaar bloot, dat hij reeds aangetaste of besmette varkens inent ofschoon hij in de meening kan verkeeren dat de dieren gezond of niet besmet zijn. De inspuiting der cultuur heeft dan een sohadelijke uitwerking, zij zal het uitbreken der ziekte bevorderen. Het verdient daarom thans ernstig overweging in plaatsen waar de ziekte zeer hevig heerscht de dieren eerst met serum in te spuiten en de inenting met CULTUUR EN SERUM 12 DAGEN LATER te doen. Het doel van deze circulaire is om de vee' houders en sommige veeartsen andermaal op merkzaam te maken. a. Op de Rijksseruminrichting, die serum in overvloed in voorraad heeft en die dit voordurend gratis ter beschikking stelt om de ziekte te bestrijden. b. Op het feit, dat d3 aangetaste dieren bij den aanvang der ziekte en dikwijls bij her haling met serum moeten behandeld worden. c. Op de noodzakelijkheid, dat thans in zeer verdachte plaatsen de serumbehandeling aan de voorbehoedende enting met cultuur bo hoort vooraf te gaan. * * * Nu geldt bij mij de verklaring van de Rjjks seruminrichting, die het brouwsel fabriceert voor het aannemelijkste en dus is de oorzaak, dat hier naar vérhouding vele dieren bezweken zijn, de volgde: De vlekziekte zou hier dan geheerecht hebben, zooals ook verklaard wordt in de Zuidw. van 17 Oct. j.1., de dieren waren dus door de ziekte aangetast en daar deze met de cultuur be handeld moeten worden, volgens punt 4 van de inlichtingen, die de P. en K. van zeer goede zijde kreeg, wat echter volgens verklaring van de Rijksseruminrichting niet mag, daar daardoor in dat geval het uitbreken der ziekte bevorderd wordt. Deze varkens hadden dus met serum behandeld moeten worden en niet met cultuur. Gaarne wil ik gelooven, dat dit voor den veearts, vooral in den beginne, dikwijls moeilijk vast te stellen is, maar hoe zou het dan verklaard moeten worden dat als de vlekziekte hier werkelijk heerschte er in de gansche streek geen enkel niet ingeënt varken aan bezweken '8? Ik ben een leek, ik constateer ook alleen maar het feit. Ik moet voor ditmaal eindigen. Over die serumbehandeling binnenkort meer. Om alle misverstand te voorkomen, wil ik hier uitdrukkelijk verklaren dat ik niets persoonlijks heb tegen den heer van der Leeden, die alle achting waard is. Ik moet ophouden want ik heb nog een P. S. voor alle schrijvers in de Z. W. Henri Crooymans. P. S. Zondagavond 18 Oct. diende zich bij mij aan een persoon, die zioh aoli' noemde de Liessentsche krantensohrijver; hij had namelijk een stukje geschreven — een tijdje geleden — over het winnen van een prijs van een - - ik denk pikbooggezelaohap. Hij spreidde een journalistische kennis ten toon, dat ik er om moest lachen, Hy beoordeelde en veroordeelde verschillende kranten. Op mijne vraag wat hij het eerst las in een krant kreeg ik ten antwoord: „het gemengd nieuws en het neijs van de durpe". Ik wist al wat voor vleeech ik in de kuip had, maar ik dacht aan het spreekwoord: als het bier is in den man, dan is de wijsheid in de kan. Ik vroèg hem hoe lang hij de Z. W. las. Ik kreeg ten antwoord: 3 maanden. Maar de Z. W. was geen krant, 't waren volgens hem allemaal boeren, die de Z. W, lezen. Hij scheen op mij gebeten te z\jn. Vermanend zeide hij mjj: „bent nou wijzer en schrijft nie meer! ge doet er niks mee af; en gy nie alleen, maar Piet van Houtum, de Weertsche pennekrassen, de Gemertsche krantenschrijver, ineen woord allen, gij makt het veul beroerder as 't is; denk te nauw, dè ze 'r iets no luistere." Hij sprak over rechter- en linkerzij in gemeenteraden, over gemeenteraadsverslagen enz. enz. ronduit gezegd, 't was kofiie wij ven taal. Later moet hij nog verklaard hebben, dat hij er mij eens aan was geweest. Nu weet gij het allen, krantenschrijvers van de Z. W., leg uwe pen neer; 't zijn allemaal boeren die de Z. W. lezen; de Liessentsche krantensohrijver heeft het mij gezegd; ik govoel mij verplicht het U mee te deelen. H. C. --- Land- en Tuinbouw. Aardappelen als veevoeder. Wat worden er tegenwoordig een hoeveelheid aardappelen verbouwd. Want, zoo redeneert de boer, kan ik ze verkoopen, dan is het een voordeelgewas, en kan ik ze niet kwijt worden, dan gebruik ik ze als veevoeder. En als hij een grooten voorraad heeft, dan gaat hij onbezorgd den winter in. Maar bij 't voeren komt hij tot de overtuiging, dat de huisdieren ook heel wat aardappelen noodig hebben. En geen wonder, want zij bestaat voor een groot deel uit water en de voedende deelen worden meeat erin aangetroffen als zetmeel, terwijl zij slechts zeer weinig vet en eiwit bevatten. In vroegere jaren, toen op 't zand de aardappelen 's winters het hoofdrantsoen vormden voor 't rundvee, zag men in de lente de arme koetjes vaak als geraamten uit den stal komen, als sukkels, die maar moeilijk op de pooten konden Btaan. En geen wonder, want aardappelen bevatten heel weinig kalk, zoodat het beendergestel der dieren onmogelijk sterk kon wezen. Zoolang men bij aardappelen geen voldoende hoeveelheid krachtvoer geeft, zijn zij niet als goed veevoeder te beschouwen. Veel eiwitrijk voer moet gegeven worden naast een matige hoeveelheid aardappelen. Soms voert men de aardappelen rauw, maar meest gekookt. Het laatste keuren wij 't best, omdat juist de rauwe aardappelen iets scherps bevatten dat in maag en darmen veel vocht doet afscheiden, en dit vocht in minder gunstige samenstelling omzet. Het gevolg hiervan kan zijn, dat er storingen in de spijsvertering ontstaan, en deze zijn nooit goed voor. onze dieren. Nu is het waar, dat niet alle beesten in dit opzicht even gevoelig zijn, maar paarden zijn al hoogst gevoelig, zoodat wij bij voorkeur nooit aardappels aan paarden voeren.. Schapen en varkens kunnen er beter tegen en runderen eten de aardappelen ook zonder er veel hinder van te hebben. Toch zouden we rundvee nooit meer dan 15 K.G. p. dag en p. koe geven, en zeker geen aardappels vereenigd met raapkoek of melasse, dan vreezen we, dat de prikkeling van maag en darmen te sterk wordt en aanleiding zou geven tot doorloop. Voor jong vee en kalfvaarzen zijn aardappels minder aan te bevelen en melkkoeien, die er veel krijgen, zullen wellicht voldoende melk geven, als ze ook voldoende krachtvoer ontvangen, maar de smaak der melk wordt er niet beter op. Voor varkens zijn ze heel goed, maar liefst gekookt of gestoomd en vermengd met meel en ondermelk. Toch moeten we nog waarschuwen tegen een misbruik. Onze boeren bewaren vaak hun aardappels zoo lang mogelijk om ze in 't voorjaar nog voor de consumptie te verkoopen. Lukt dit niet dan w orden ze in de lente vervoederd, ook al staan de kiemen er lang op, ja die kiemen alleen worden zelfs opgevoerd, ea men bedenkt niet, dat daarin vergif zit, het solanin, dat erg gevaarlij-k is. --- Advertentie Iedereen weet, dat de drukste Kruidenierswinkel in de stad is van i. 1. EBBEN, Markt, Helmond. Moet dit voor U geen reden zijn, om óók d&&r alléén Uwe inkoopen te doen, indien gij dit nog niet geregeld doet? Wil s. v. p. hierover eens met ernst nadenken. ---