Sociale ca Economische toestanden in oud-Helmond. IX. Op een der eerste dagen van Augustus 1594, overleed in zijn kasteel alhier Jhr. Adolf van Cortenbach. heer van Helmond, burggraaf van Tervueren en Duysborch. heer van Oukene en:., en Commandeur van 's Hertogenbosch. Hij liet 'n weduwe met enkele zeer jonge kinderen achter en deze hoopte binnen enkele maanden wederom moeder te worden. Omdat het oorlogsrumoer steeds heerschte ron' dom de muren van haar burcht en het gevaar niet denkbeeldig was, dat het sterke bolwerk, waarvoor de Staatschen reeds meermalen het hoofd gestooten hadden, bij een eventueele nieuwe belegering «ou worden ingenomen, daarom achtte de jonge weduwe het raadzaam naar veiliger oorden te vertrekken. In December 1594 werd haar te Mechelen een dochtertje geboren, dat naar den pas gestorven vader, Adolfina genoemd werd. Bijna 10 maanden bleef de Vrouwe van Helmond buiten hare heerlijkheid. Maar het bleek steeds meer noodig voor het bestuur der uitgestrekte bezittingen, dat zij zich naar Helmond begaf. In Augustus 1595 besloot zij tot den terugkeer. De Helmondsche schutters reden haar met paarden en wagens te Berlicum bij 's Hertogenbosch tegemoet om haar en haar bagage af te halen. Het eerst wat haar te doen stond was een overzicht te krijgen van den toestand der bezittingen en van de opbrengsten der talrijke landerijen en weiden, aan het kasteel behoorende. Toen zij de aanwezige boeken van haar overleden man nazag, kwam zij tot de ontdekking, dat vele pachters één, twee tot drie jaren in het betalen der pachtpenningen ten achter waren en niettegenstaande zij hen „zeer scerpelyck had doen maenen" had zij geen betaling kunnen krijgen „midts desen duren tyt". De pachten werden berekend en ook vaak betaald in natura, dus in een zeker aantal vaten rog, enz. Nu was de rog ïeer in prijs gedaald, n.1. per vat wel vijf of zes stuivers. Het Helmondsche vat had n.1. gegolden drie tot vier en dertig stuivers. De opbrengsten harer goederen zouden dus in verhouding tot vorige jaren beduidend minder zijn en zij zou „daerby zeer groote scaede hebben". Zij vroeg daarom per brief aan „Meester Willem, burchgrave, mijn besundere goede vrient" te Brussel of het Hof van Brabant geen regeling betreffende dergelijke prijsdalingen had gemaakt en hoe in zoo'n geval het best diende gehandeld te worden. Of en welk antwoord de Vrouwe van Helmond van haar raadsman te Brussel ontvangen heeft, is niet bekend. Kort daarop echter nam zii haar maatregelen. In de eerste dagen van October 1595 waren bij haar ten kasteele gekomen twee schepenen der stad n.1. Jeronimo van der Werve en Hubert Geraerts In tegenwoordigheid van deze twee mannen der wet liet zij haar pachters één voor cén voor zich komen om met hen „af te rekenen". 't Slot van zoo'n bespreking was, dat de schuldenaar moest erkennen, dat hij in zijn plicht te kort was geschoten en beloven moest zijn achterstand te betalen en voortaan op iederen vervaldag de huur aan den rentmeester over te dragen. Een enkele keer had de pachter een tegenrekening, die dan tegelijk — zoo zij in orde bevonden werd — vereffend kon worden. Zoo had Peter Verclaren meermalen een oven brood voor het kasteel gebakken; Heilken van Limborch had „botter, eieren en rapen" geleverd. Aert, de zoon van Keun Deckers had met zijn broer Peter samen verdiend aan dekken en het leveren van ijzerwerk 5 gulden. Gijsbert Willems had 'n vordering voor het doen van verscheidene boodschappen naar diverse plaatsen ten believe van den overleden heer. Goort Gooners had gezorgd voor vreemd geld. Hij had n.1. geleverd „23 hoetkens, elk hoetgen 10 stuivers" en „2 francken, doende elfe franc 22 stuivers". Bovendien moest hij nog beuren voor een geleverd varken de som van 19 gulden. Heusken die ketelaar, die een sille land in pacht had en daarvoor 15 vaten rogge 's jaars betalen moest, had als tegenprestatie den arbeid zijner kinderen: 2 dochters hadden 15 dagen gehooid ten gerieve van het kasteel en voor elk kind werd per dag 6 stuivers gerekend. Een andere dochter had 13 maanden op 't kasteel gewoond en 20 gulden verdiend. Henrick die Soeteler had met zijn kar gevaren en rekende voor eiken dag 10 stuivers. Voor een br met zand bracht hij 3 stuivers in rekening. Om de pachters aan te sporen „hard geld" te brengen in plaats van opbrengsten in natura, werd aan deze lieden meegedeeld, blijkens 'n aanteekening op een los stukje papier, wanneer Zij, die hun ..achterstellen op betalen willen, mevrouw haer sal laeten conterteeren met eene gulden voor elckc vat rogge". Doch indien zij op deze voorwaarde niet wilden ingaan, zouden zij moeten voldoen „naer den merekganek" dus naar de koers van den dag. Behalve haar goederen en landerijen, had de heerlijkheid nog andere bronnen van inkomsten. Enkele daarvan vinden we opgeteekend in het „Cladboek", dat de vrouwe van Helmond in 1595 had laten aanleggen. De meeste van die opbrengsten, spruitende uit diverse rechten, werden aan den meestbiedende per jaar verpacht. De „eeckelen-pacht" bracht in 1595 de som van 33 gulden op; het volgend jaar 42 gulden; daarna 20 gulden enz. In de jaren 1601—1603 werd dit recht om eikels te rapen in de bosschen van den heer niet verpacht ten gevolge van het oorlogsbedrijf dat toen in vollen gang was. Den 16 Juli 1602 trok Prins Maurits met zijn troepen het stadje binnen en werd het kasteel door de Staatsche troepen ingenomen. De „parekschaere", ofwel het recht om beesten te laten grazen in de weilanden nabij het parek, bracht jaarlijks tusschen de 200 en 175 gld. op. De „tol van Helmond" werd verpacht voor ongeveer 120 gld. 's jaars. De „gruit" of de belasting op het brouwen van bier, bracht gemiddeld 90 gld. op. De „waag" werd voor 10 jaar achtereen gepacht tegen 60 gld. 's jaars. Over de pacht van de 8 tot 10 boerderijen en de grootere stukken wei- en bouwaland hebben we thans geen gelegenheid meer iets te vertellen. fWordt vervolgd.) J. HEEREN. --- 12) FEUILLETON HET GEHEIMZINNIGE JACHT. Naar het Engelsch. Door GUY BOOTHBY (Nadruk verboden.) Terwijl zij sprak, stak zij haar armen uit naar dc ster* ren, die bleek schitterden in afwachting van de opko* Tiende maan. Bij een andere vrouw zou zulk een ge* baar theatraal en gemaakt geweest zijn. Maar bij haar scheen het slechts iets te zijn, wat paste bij zulk een Prachtig schepsel. Eenige seconden stond mijn gezellin zwijgend cn staarde naar de diepte . Toen zei zij, zeer zacht: t ,En wie is er beter in staat over haar gevaren te spre* ken dan ik, wier tehuis zij is? Dr. De Normanville, ik denk dat, als ik u zou vertellen van de gevaren, die ik heb doorgemaakt, u mij nauwelijks zou gelooven." ..Ik denk, dat ik alles wat u mij vertelt, zal kunnen gelooven." ..Ik betwijfel het. Ziet u, u hebt er geen idee van, wat ee n buitengewoon bestaan ik leid. Mijn leven is één lange strijd tegen wanhoop. Ik gelijk op een opgejaagd dier, dat vlucht voor zijn achtervolgers, de menschen. Weet u, hoe dicht ik eens bij mijn gevangenneming was? Laat ik u dat eens vertellen. Het was in Singapore en 'k dineerde ten huize van een hoog politieambtenaar, als een vriendin van zijn vrouw. Ik had haar enkele baanden te voren ontmoet onder moeilijke omstandig* heden, cn wij waren erg intiem geworden. Gedurende den maaltijd sprak mijn gastheer over de Schoone Zee* roofster en weidde uit over haar stoutmoedigheid. Ja, zei hij, wij hebben kort geleden een aanwijzing betref* fende haar ontvangen. Op het oogenblik is zij niet ver van Singapore en ik heb alle reden te gelooven, dat zij binnen achtenveertig uur in onze handen zal zijn. Op dat moment had ik een vol glas champagne in mijn hand; het is een bewijs van de sterkte van mijn zenuwen, dat ik het aan mijn lippen bracht vóór hem te antwoor* den, zonder een droppel te morsen." „En had hij in het geheel geen argwaan?" „Neen, heelemaal niet. Om u de waarheid te zeggen, ik twijfel er aan of hij vandaag den dag weet, hoe dicht de Schoone Zeeroofster toen in zijn nabijheid was. Eén moment van aarzeling zou mij mijn vrijheid gekost heb* ben. Een anderen keer bezocht ik het bal van den onder* koning in Colombo in de kwaliteit van een erfgename uit Engeland. In den loop van den avond verontschul* digde mijn partner, met wien ik danste, een jong inspec* teur van politie, zich, dat hij mij moest verlaten. Hij zei, dat hij bericht gekregen had betreffende de Schoone Zeeroofster, van wie men wist dat zij in de stad was. Gedurende het souper had hij mij verteld van zijn vooruitzichten en van het meisje, dat uit Engeland zou komen, om hem te trouwen, als hij bevorderd werd. „Het zal voor u van veel beteekenis zijn, als u deze vrouw te pakken krijgt, niet?", informeerde ik „Het zal mijn pro* motie zijn en dat zal het grootste geluk van mijn leven beteekenen — mijn huwelijk! Wilt u mij geen gelukwens schen?" Ik wenschte hem inderdaad geluk en ging toen heen, om met Zijne Excellentie den Gouverneur te dansen." „Vindt u het verstandig, zoo veel risico te loopen?", vroeg ik, verbaasd over haar stoutmoedigheid. „Misschien niet; maar in dat bijzondere geval kon ik er niets aan doen. Ik stond op het punt, belangrijke inlichtingen te krijgen en kon niemand anders dan mij zelf vertrouwen, om ze in te winnen." „Het moeten voor u vijf verschrikkelijke minuten geweest zijn." „Ja; ik viel haast flauw na den dans. De Gouverneur was zoo goed de warmte in de kamer als verontschul* diging te laten gelden." Toen zij met spreken ophield, vertoonde de maan zich boven den horizpn cn rees stukje voor stukje in de wolkelooze lucht. • „Ik geloof, dat men u wel enkele vreemde verhalen over mij verteld zal hebben, Dr. Dc Normanville!", zei mijn gezellin, na een poosje. „Ik zou graag willen, dat u mij vertelde, wat u heeft gehoord. Geloof mij, ik heb alle reden om te wenschen, dat u de waarheid omtrent mij kent." „Dat is gemakkelijk gezegd", antwoordde ik. „Ik heb een groot aantal variaties van hetzelfde verhaal ge* hoord, maar ik weet hoe praatjes de ronde doen, cn dus heb ik er niet veel geloof aan geschonken." „U hebt misschien gehoord van den Sultan van Ralpore?" Ik bekende. „U moet dat van mijn kant wel een verraderlijke daad hebben gevonden. En toch, als u alles wist, zou uw af* keer veranderen. U weet waarschijnlijk niet, welk cen slecht karakter die man in zich draagt: het leven, dat hij leidt, zijn uitspattingen, zijn voortdurende wreedheden, zijn tyrannie over zijn ongelukkige onderdanen. Ik zeg u, dat deze man was cn is één van de grootste boos* doeners, die er op den aardbodem rondloopen. Ik had telkens weer over hem hooren spreken en toen ik ont* dekte, dat zijn menschen- voor hun grieven nergens gehoor kregen, besloot ik hem met gelijke munt te betalen. Dienovereenkomstig regelde ik mijn plannen en zette hem een groote som geld af, welke ik liet verdee* len onder de arme drommels, die hij had uitgezogen. Nooit was een straf beter verdiend. Dan was er in Hong Kong een koopman, Vesey genaamd. Ik denk wel, dat u van hem gehoord zult hebben? Welnu, deze man had mij in het openbaar op schandelijke wijze belee* digd; ik kan die beleediging tegenover u niet herhalen, maar ik deed de belofte, dat ik vroeg of laat hem zou straffen. Ik heb zijn straf toegediend en op de eenige manier, waarvoor hij gevoelig was — namelijk door zijn bankiet. Hij zal mij natuurlijk nooit vergeven. Dan is er b.v. nog een geval met Barkmansworth. Deze man koestert eveneens wrok tegen mij, omdat ik hem op een dergelijke manier onder handen heb genomen. Mis* schien doet zich later een gelegenheid voor, waarbij ik iets naders hierover kan mededeelen". Zij zweeg cen poos en ging dan voort: „Zoo staat het met al die „misdaden" van mij; er is een onbekende maar goede reden voor. Ik ben, en dat was ik mijn heele leven, op voet van oorlog geweest met wat u noemt dc samenleving; de reden daarvan zal ik u mis* schien later wel eens verklaren. Ik ken het gevaar, dat ik loop. Als men mij te pakken krijgt, zal ik met mijn vrijheid moeten boeten. Dat weet ik en ik ben vast besloten mij niet te laten vangen. Eén ding is zeker, ik plunder alleen hen, die zich onrechtvaardig verrijkt hebben. En gelijk de vrijbuiters uit een roman, kan ik er mij op beroemen, dat ik bij mijn weten nog nooit een armen man heb beroofd, terwijl ik daartegenover velen geldelijk heb gesteund. Er zijn er natuurlijk, die mij streng veroordeelen. De hemel verhoede dat zij ooit in den toestand worden geplaatst waarin ik verkeer! Be* denk dat! Ik word overal opgejaagd — iedereen Is tegen mij; ik ben afgesneden van mijn land en van mijn vrienden; er staat een prijs op mijn hoofd en daarom ben ik verplicht iedereen te wantrouwen. Gevoelt u wat het zeggen wil, voortdurend met de wetenschap rond te loopen, dat, wanneer je niet steeds op je qui vive bent, je gevaar loopt gevangen genomen te wor* den. En dan...." „En dan?" „Er zal geen dan zijn, Dr. De Normanville, dus hoe* ven wij er niet over te spreken; bij mijn leven zullen zij mij nooit te pakken krijgen. En als ik dood ben is het mij onverschillig wat er van mij wordt. Goeden avond!" Vóórdat ik kon antwoorden, had zij mij verlaten en ging reeds dc kajuitstrap af. Ik keerde naar de zee en mijn eigen gedachten terug. De scheepsbel luidde vier keer (tien uur), de uitkijk in het kraaienest riep „Alles wel!", daarna heerschte weer stilte, alleen onderbroken door het suizen van den wind in het wand en het klot* sen van het water langs de boot. Ik leunde tegen de verschansing en dacht na over 't leven van de Schoone Zeeroofster, zooals ik het in slechts weinig woorden had hooren vertellen van haar eigen lippen. --- Sociale Wetgeving. VRAGENBUS. Vraag 1. Ik ben 28 Juni 1931 arbeidsonge* schikt worden wegens ziekte, heb 180 dagen uitkeering ontvangen van de Ziekte* wet. Thans ben ik nog arbeidsgeschikt, zoo* dat invaliditeitsrente wordt uitgekeerd. Kan ik dit jaar nog aanspraak maken op 90 dagen uitkeering als bedoeld in art. 42 der ziekte* wet. Gaarne zag ik die vraag zoo spoedig mogelijk in de ' Zuidwillemsvaart beant* woord. A. S. Deurne. Antwoord. Neen. Artikel 42 zegt: Den ver* zekerde, die in een tijdvak van 12 maanden wegens ongesehikheid tot werken uit een* zelfde ziekteoorzaak voortkomende, over 180 dagen, al dan niet onafgebroken, zieken* geld heeft genoten, wordt in de op dat tijd* vak onmiddellijk volgende periode van 12 maanden — indien en voor zoover de her^ haalde ongeschiktheid tot werken uit dezelf* de ziekte*oorzaak voorkomt — over niet meer dan 90 dagen ziekengeld uitgekeerd. Het tijdvak van 12 maanden wordt gerekend aan te vangen met den eersten dag, waar* over ziekengeld wegens ongeschiktheid tot werken door den verzekerde werd genoten, voor u begint dat tijdvak dus 1 Juli 1931 en loopt tot 1 Juli 1932. U valt dus niet onder dit artikel. Na 1 Juli '32 verviel uw recht op uitkeering. Vraag 2. Een weduwe, geboren in Eebr. 1854, Nederlandsche, heeft vanaf 1890 tot Februari 1924 in Duitschland gewoond. Van af dien tijd is ze weer in Nederland. Heeft deze weduwe recht op ouderdoms* rente. X. te C. Antwoord: Aangezien deze weduwe op 3 Dec. 1919 reeds 65 jaar oud was, heeft zij recht op ouderdomsrente, indien ze deze aanvraagt. Daartoe is evenwel noodig, dat over het dienstjaar 1932*1933 de weduwe niet is aangeslagen in de vermogensbelasting en evenmin in de inkomstenbelasting voor een inkomen van 1200 gld. of hooger. Vraag 3. Een arbeider, door een ongeval invalide geworden, trekt uit de ongevallen* verzekering ƒ 9.45 per week. Hoeveel mag deze persoon bijverdienen om toch zijn ƒ 9.45 te behouden? P. te Helmond. Antwoord: Een antwoord op die vraag is niet te geven. Alles hangt af van de omstan* digheid. of en in welke mate de getroffen ar* beider bij het gaan verrichten van loonar* beid zoodanige aanpassing zal vertoonen, dat tengevolge daarvan het geschatte percentage zijner invaliditeit vermindert. Immers de blijvende rente werd destijds vastgesteld op grond van zeker percentage invaliditeit en dit percentage kan lager geschat worden. SCHOFFELEN. --- Quadragesimo Anno in het licht der historie. X. De factoren, welke hei rechtvaardig loon bepalen. Nadat de Paus in het tweede deel der encycliek bij punt 3 over het rechtvaardig loon de kwestie van het loóncontract heeft uiteengezet, legt Hij nog eerst, voordat Hij overgaat de factoren te bespreken die het rechtvaardig loon bepalen, de stelling vast, dat de arbeid zoowel een individueel als een sociaal karakter heeft. Dit is een zeer belangrijke uitspraak. En waarom? Dat de arbeid ook een individueel ka* rakter heeft, heeft tweeërlei gevolg. Dit leerpunt richt zich zoowel tegen de valsche liberale leerstellingen, als tegen de valsche socialistische leeringen. Tegen de valsche liberale leerstellingen, omdat in het indivi* dueel karakter de onderhoudsplicht ver* scholen ligt van den arbeider en zijn gezin — de eerste factor, dien de Paus ter bepa* ling van het rechtvaardig loon opnoemt, — hetgeen radicaal ingaat tegen de koopwaar* theorie van vraag en aanbod der liberalen. Wij behoeven hieromtrent uit de geschiede* nis geen voorbeelden aan te halen, dit heb* ben wij reeds overvloedig gedaan in onze voorgaande artikelen. Wij willen alleen den nadruk hierop leggen, dat de Paus om deze reden nog eens nadrukkelijk wijst op het individueel karakter van den arbeid, omdat de liberale historische opvatting van „arbeid en koopwaar", met wortel en tak uitgeroeid moet worden en dat daartegen deze natuurlijke plicht gesteld moet wor* den, dat hit minimumloonniveau zoodanig moet zijn, dat de arbeider en zijn gezin er een menschwaardig bestaan van kunnen vinden. De arbeid, als een goddelijk gebod en een menschelijke plicht moet a priori en en op dit laatste leggen wij vooral den na* druk — als een algemeen maatschappelijke functie van dien aard zijn, dat er binnen het raam der samenleving een mensch* waardig bestaan door mogelijk wordt. Dit is een factor, die aan geen enkel opportumisme mag onderworpen zijn, die vóór alles en bóven alles richtlijn is, die de grondslag van de heele loontheoric moet zijn. Het tweede gevolg van het individueel karakter van den arbeid is, dat de arbeid, in tegenstelling met de leer der socialisten, door de absolute sociale geaardheid die deze aan den arbeid toekennen, geen bron van alleenrecht tot bezitsverwerving kan zijn. Hier staat het individueel karakter radicaal tegenover het sociale karakter. De socialistische maatschappijbeschouwing steunt op den arbeid als titel van bezit. Heel hun socialisatietheorie is hierop ge* bouwd. Door deze beschouwing ontwortel len zij ten eerste den arbeid als goddelijk gebod — in 't zweet uws aanschijns zult gij uw brood verdienen, — hetgeen den arbeid bestempelt als een menschelijke functie, inhaerent aan de menschelijke persoonlijk* heid en individualiteit en niet als een maat* schappelijke functie, uitsluitend en alleen geproportioneerd aan de inrichting en wer* king der samenleving als zoodanig. Maar ten tweede ontwortelen zij den arbeid ook als een menschelijken plicht — geheel los staande van het maatschappelijk leven — die voortkomt uit de nooden en behoeften van het menschelijk individu en zijn voort* planting en ontwaarden de menschelijke persoonlijkheid, door den arbeid uitsluitend en alleen af te leiden uit de menschelijke samenleving en de uitkomst hiervan op den individueelen mensch te leggen. Het is bij lange na niet de minste zijde van h et arbeidsvraagstuk, hoe de arbeid, geheel los van de algemeene sociale omstandigheden, voortspruit en ontspringt uit de menschc* lijke psyche en de biologische omstandig* heden van den mensch. Ook hieromtrent vinden wij in de geschiedenis vele voor* beelden. Alle pogingen van gemeenschap* pelijke arbeidskolonies, waarin de arbeid hoofdzakelijk als een gemeenschapsfunctie werd gezien en de resultaten gelijkelijk over de leden werd verdeeld, hebben tot per* soonlijke mislukkingen geleid. Of die arbeidskolonies meer religieus — bijv. de Hernhutters — of meer sociaal — kolonies als Bij Walden van Fred. v. Eeden — ge* tint waren was hetzelfde. In dezen vorm miskent men de menschelijke persoonlijk* heid, die èn in psychisch opzicht èn in na* tuurrechtelijk opzicht, bepalend werkt ten opzichte van den arbeid. Uit het individueel karakter van den arbeid vloeit de eerste factor voort die de Paus noemt ter bepaling van het rechtvaar* dig loon en die Hij aldus formuleert: Op de eerste plaats behoort aan den werkman een loon uitgekeerd te worden, waarmee hij zijn eigen onderhoud en dat van zijn gezin kan bestrijden". Wij zouden deze pauselijke uitspraak als algemeene conclusie van het voorgaande kunnen beschouwen. Toch moet ik nog op één punt wijzen en wel dit: Men heeft uit deze uitspraak vaak een loontheorie naar behoefte willen constru* eeren. Dit is echter onjuist. Dezen eersten loonfactor formuleert de Paus niet omdat hij bij de loontheorie als zoodanig behoort, maar als een algemeenen eisch van menschelijk recht, die in dit opzicht buiten elke loontheorie valt en uitsluitend steunt op de menschelijke waardigheid die nu eenmaal op onverbrekelijke wijze aan den arbeid verbonden is. Het geldt hier dus feitelijke omstandigheden die buiten de vrije be* schikking van den mensch vallen, maar die den arbeid op een bepaalden, niet meer te veranderen grondslag plaatsen. Evenals nu eenmaal de menschelijke constitutie van dien aard is, dat zij aan ziekte en dood onderworpen is, en wij in de maatschappij dienovereenkomstige instituten en gewoon* !tn vinden — dokters, ziekenhuizen, kerk* hofen, begrafenissen enz. — die hiervan het noodzakelijk gevolg zijn, evenzoo geldt bij den arbeid het loon te dienen om den arbei* der en zijn gezin te onderhouden, niet als theoretische beschouwing, maar als consta* teering van een nuchter feit, waaraan wij niets meer kunnen veranderen. Dat de Paus echter toch nog zoo nadrukkelijk op deze omstandigheid moet wijzen, is een duide* lijke illustreering van het feit, dat „Quadra* gesimo Anno" voor een belangrijk deel ook een historisch document is, zich aanpas* send bij de heerschende denkbeelden, be* strijdend wat daarin verkeerd is en aange* vend wat en hoe het veranderd moet wor* den. „Quadragesimo Anno" is niet alleen de uiteenzetting van de natuurlijke rechten van den mensch in sociaal opzicht, maar ook wel degelijk een weerspiegeling van den huidigen tijdgeest, een voortbrengsel en product van dezen tijd. Dat het onderhoud van den arbeider en zijn gezin ten opzichte van het loon een a*prioristischc eisch der feiten is, blijkt ten overvloede ook nog uit deze uitspraak van den Paus: „Wanneer dit laatste (n.1. om door het loon behoorlijk in de behoefte van het gezin te voorzien), in de tegenwoordige omstandigheden, niet altijd het geval zal kunnen zijn, dan eischt de sociale rechtvaardigheid, dat ten spoe* digste hervormingen worden ingevoerd van dien aard, dat aan eiken volwassen arbei* der een loon, als boven bedoeld, worde ge* garandeerd." Hier eischt de Paus dus niets meer of minder, dan dat, afgezien van elke verdere omstandigheden en factoren, dit minimumloon aan elk volwassen arbeider gegarandeerd wordt. De doorvoering van hervormingen, zoo noodig, die dit ten doel hebben, zijn a*priori verplichtend en hangen van geen enkele voorwaarde af of worden er door beperkt. Maar de arbeid heeft ook een sociaal ka* rakter en wat volgt hieruit? Wat zegt de Paus hieromtrent? De Paus zegt dit: als er geen sociaal organisme is, als de arbeid geen sociale rechtsbescherming ge* niet, als de verschillende, onderling zoo nauw samenhangende, bedrijven niet samen* werken en elkaar onderling aanvullen, als vooral intellect, kapitaal en arbeid niet ge* combineerd worden en als 't ware een een* heid vormen, kan het menschelijk arbcids* vermogen zijn anders bereikbare resultaten niet opleveren." Wat is de sententie van deze uitspraak, vooral in verband met die allereerste a*prioristische eisch inzake het loon? Wat de Paus hier zegt heeft de essen* tieele beteekenis het loon te plaatsen in de sociale omstandigheden, die het gevolg zijn van de noodzakelijke samenwerking der menschen. De gevolgen, die hieruit dus voortvloeien, zijn van een geheel andere waarde dan de eerste factor, die de Paus noemt: het onderhoud van den arbeider en zijn gezin. Hier komen wij aan de grens, waar het loon een constitutioneel, d.w.z. een medevormend en medebepalend, element der samenleving wordt in sociaal* economisch opzicht. Dit blijkt overduidelijk uit de factoren, welke dc Paus hieromtrent noemt: het loon moet rekening houden met de omstandigheden, waarin de onderne* mers en de onderneming verkeeren en het loon moet rekening houden met de eischen van het algemeen belang. In deze twee fac» toren ligt heel de werking van het sociale leven vervat. En wanneer deze geheele werking van het sociale leven — zoowel ne» gatief als positief — medebepalend is voor het loon, dan volgt hieruit, dat het loon, in zooverre het reeds aangepast is aan de eisch van natuurlijke feitelijkheid: onder* houd van arbeider en zijn gezin, verder ge» vormd wordt uit en bepaald wordt door de verdere algemeene sociale omstandigheden. Hierover in het volgend artikel. P. H. --- Advertentie Bij Pijn in hoofd en ledematen, alsook bij Kiespijn en gevatte Koude, Rheumatische pijnen, Griep, Influenza en vastzittende Hoest, zullen Mijnhardt's Poeders U spoedig helpen. Prijs per poeder 8 et., Doos 45 et. Verkrijgbaar bij Uw Drogist. --- Binnenland. BEZUINIGING OP ONDERWIJS. Concentratie van scholen. VERTROUWELIJKE BESPREKINGEN OP HET DEPARTEMENT. Op het Departement van Financiën moeten naar „Het Volk" weet te berichten, hoogst vertrouwelijke besprekingen hebben plaatsgehad onder leiding van den thesau* rier*generaal Mr. Dr. A. van Doornick, met het doel te geraken tot ingrijpende onder» wijsbezuinigingen overeenkomstig het plan» Feberwee Dit plan behelst voornamelijk concentra» tic van scholen. De besprekingen hadden tot doel na te gaan of dit plan voor verwezenlijking vat» baar is. Het blad meent verder te weten, dat de uitnoodiging tot deelneming aan deze 'besprekingen is uitgegaan van den heer Van Doornick persoonlijk. Hij richtte zich zoowel tot voorstanders als tot tegenstan» ders van het plan. Tot degenen, die de conferenties hebben bijgewoond behooren behalve de heer Feberwee, o.a.: dr. C. P. Gunning, rector van het Amsterdamsch Lyceum, dr. Ph. J. Idenburg, chef van de af deeling Onderwijsstatistiek van het Cen» traal Bureau voor de Statistiek, mr. dr. J. H. van Zanten, directeur van het gemeente» lijk Bureau van Statistiek te Amsterdam, prof. mr. dr. G. A. van Poelje, chef van de afdeeling Onderwijs te Den Haag en de heeren P. Laban en J. C. Ligtvoet, chefs van de afdeeling Lager Onderwijs van het departement. Nadat enkele besprekingen hadden plaats gehad, is aan den heer Feberwee opgedra» gen een nota over zijn plan samen te stellen. Over enkele dagen zullen, naar aanleiding van deze nota, de vertrouwelijke onderhandelingen worden voortgezet,. VETTE VARKENS NAAR RUSLAND? Onderhandelingen over uitvoer voortgezet. Naar wij van betrouwbare zijde vernemen, worden de onderhandelingen over den uit» voer van vette varkens naar Rusland, waar» mede de Varkens Centrale reeds eenige maanden bezig is, voortgezet. Er bestaat kans, dat zij tot een resultaat zullen leiden. Intusschen is het bij onderhandelingen met Rusland altijd goed met onverwachte wen» dingen rekening te houden. ONDERWIJSBEGROOTING. Lof en blaam voor den Minister. In het Voorloopig Verslag der Eerste Kamer over het wetsontwerp tot vaststel» ling van hoofdstuk VI (Departement van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen) der Rijksbegrooting 1933, wordt medege» deeld, dat verscheidene leden van oordeel waren, dat de tegenwoordige minister niet de juiste persoon is om een zoo belangrijk Departement te beheeren. Onvergeeflijk achtte deze leden het, dat gedurende zijn bewind een wetsontwerp was ingediend, hetwelk tot niets anders kan leiden dan tot achteruitgang van het onderwijs. Vele andere leden konden zich met deze beschouwingen niet vereenigen. Naar het oordeel dezer leden mag veeleer de vraag worden gesteld, of wel voldoende op het lager onderwijs zal zijn bezuinigd, indien 's ministers denkbeelden te dezer aanzien zullen worden verwezenlijkt. Enkele leden betoogden, dat gezien de taak van den Staat ten opzichte van het onderwijs en de groote behoefte aan be» zuiniging, welke er thans bestaat, de regec» ring zich meer dan ooit dient af te vragen, of de gelden, welke uit 's Rijks kas aan het onderwijs worden uitgegeven, goed besteed zijn. Naar de meening dezer leden is dit laatste niet het geval. De vruchten, die het lager en het middelbaar onderwijs afwerpen zijn daarvan het bewijs. Het eerste brengt o.a. in den regel een kennis van taal en stijl, die niet alleen volkomen onvoldoende is voor degenen, die middel» baar en voorbereidend hooger onderwijs gaan genieten, doch ook voor hen, die dat voorrecht moeten missen. Het tweede brengt een overvloed van feiten, doch veel te weinig scholing van den geest, „multa", inplaats van „multum". Met nadruk betoog» den de leden, hier aan het woord, dat zij verbetering van den toestand allerminst verwachtten van een vermindering van het aantal leerlingen per klasse, of van de toe» passing van andere dergelijke middelen, doch wèl van die wijziging van het karak» ter en de methode van het lager, zoowel als van het middelbaar en voorbereidend hooger onderwijs. VERDEDIGER MISKEND Vragen aan de Regeering, VREEMDE UITLATING VAN DEN SUBSTITUUT-OFFICIER. ^ Mr. M. Mendels', lid van de Eerste Kamer, heeft den minister van Justitie gevraagd: Kan de minister mededeelen, of het juist is, gelijk het desbetreffend verslag in het dagblad „Het Volk" van 3 Febr. j.1. ver» meldt, dat ter terechtzitting van de arrondissementsrechtbank te Den Bosch op Donderdag 2 Febr. j.1., bij de behandeling van een strafzaak tegen een jongeman, verdacht van strafbare bedreiging, de fun> geerende substituut»officier van justitie zich in 2ijn repliek op het pleidooi van den verdediger mr. Paul Tripels, deken van de orde van advocaten te Roermond, aldus of ongeveer aldus heeft uitgelaten: „Ik vind het bedroevend, dat menschen als deze verdachte nog een verdediger be» reid vinden de verdediging op zich te nemen?" Mocht dit zoo zijn, acht de minister dan deze of dergelijke uitlating niet onoorbaar als een miskenning van aard en strekking van het instituut der verdediging in straf» zaken, als in strijd met geest en inhoud van het Wetboek van Strafvordering, a!s een krenking van den bedoelden verdediger? WAPENSMOKKELARIJ. Streng optreden tegen de smokkelaars. De Minister van Justitie heeft op schrif» telijke vragen van Ir. J. W. Albarda, lid van de Tweede Kamer, over de vrijlating door den officier van justitie te Breda van twee wegens frauduleus vervoer van revol» vers en patronen aangehouden en te Ant» werpen woonachtige Nederlanders, gcant» woord: Inderdaad zijn de twee wegens fraudu» leuzen invoer o.a. van vuurwapenen en munitie op 30 Dec. aangehouden te Ant» werpen woonachtige personen, van wie een de Belgische en de andere de Nederlandsche nationaliteit bezat, den daaropvolgenden dag, na voorgeleiding voor den officier van justitie te Breda, op last van dezen op vrije voeten gesteld. De officier van justitie vond geen vol» doende termen tot aanhouding en had bovendien de verwachting — welke zich ook ten deele verwezenlijkt heeft, — dat aldus de opsporing der achter deze smok» kelarij werkende personen zou worden ver» gemakkelijkt. Dat de betrokkenen niet zou» den worden vervolgd, moet op .een misver» stand berusten. De minister is overtuigd, dat tegen den heimelijkcn handel in wapens en tegen het verboden vervoer van wapens met de noodige gestrengheid wordt opgetreden. ---