Geschiedenis van 't vroegere Stadhuis van Helmond. V. Terstond daarop protesteerden Laurens van Gemert, Jan de Rijck en Joost de Bercker schepenen van Helmond, tegen ' deze verhuring, „waarin sy niet geconsen» teert hebben." Tegen dit besluit kwam ook nog van an= ' dere zijde verzet. ƒ De heer van Helmond kon den kastelein van het stadhuis maar niet met rust laten. Eén van de condities in het huurcontract luidde, dat de huur was aangegaan voor 8 jaren, doch „dat het gepermiteert ende ge» oorloft is aen partijen contrahenten we» derzijts, wie het gelieven moghte, metten tijd van vier jaaren uitte vocrs hueringe te mogen scheyden ende malkander sulcx op behooriijcken tijt op seggen." Hiervan werd in 1686 gebruik gemaakt en de ondervor» ster Jan Aerts Bisschoppen zegde 4 Dec. van genoemd jaar aan van Luytelaer na» mens den Heer van Helmond en de ma» gistraat van Helmond tegen Paschen 1687 de huur op. Evenals nu, drong zich ook la» ter de Heer van Helmond, meermalen in het beheer „der stadsgoederen en de ad» ministratie van dien," iets wat niet naar den zin der heeren regenten was, en dat aanleiding gaf tot heel wat onaangenaam» heden en zelfs tot langdurige en kostbare procedures. De regenten kwamen dan ook op hun gewone besluit terug. De graaf van Ar berg verzocht 22 Dec. 1690 notaris Joachim Kets namens hem aan .1Van Luytelaer tegen Paschen van het vol» «gend jaar de huur op te zeggen. » Nog geen maand te voren had de magi» Straat een besluit genomen, waarin zij van ILuytelaer continueerden in de huur van het étadhuis „dewijl dezelve Regenten van deselve Bertram van Luytelaer wel be» dient waeren geweest, en haer van desselfs getrouwicheyt en verdere goede diensten verseekert hielden." Er werd toen bijge» voegd als „expresse conditie, dat in der schepenscamer niet mochte werden getapt, maer dat deselve soude moeten sijn tot dienste van de regeerders der stadt, soowel vroech als laet, en dat de huerder dezelve soude moeten schoonhouden en stroyen." Tegen dit besluit kwam de Heer in ver» «et. Deze verbleef op dat oogenblik in Den Haag, doch zijn intendant Erasmus van der Hereken hield hem van den stand van «aken op de hoogte. In een brief, gedateerd 15 December 1690, verhaalt deze, hoe hij tevergeefs getracht heeft den Raad er toe te bewegen een re» leest betreffende het verhuren van het stad» huis naar H. H. Mag. te zenden. Aan» gaande de verhuring deelt van der Herken o.a. zijn heer mee, „dat die huringe is ge» schiet sonder eenige advertentie oft pu» blicatie, welke nochtans moeste geschieden om het meeste profijt van de stadhuys in te doen. dat soo 't selve ten hoogsten en mees» ten biedende van geëxponeert geweest, on» der die inhibitie van nijet te tappen oft gee» ne herberge te houden, tselve wel soude verhuurt geweest worden tot hondert gul» dens, dat selve nu mer verhuert is (voor) viertich guldens. dat in 't verhueren maer alleen één sche» pen is present geweest, en hadden dije verhuerder een goede quantiteyt van wyn ende dranck int hoeft." In deze en andere informatie, hoopt de intendant, zal de graaf aanleiding vinden om tegen het besluit op te komen en het te vernietigen. Ondanks de bemoeiingen van den Heer, die, als we gezien hebben, de huur deed opzeggen, kreeg van Luytelaer een nieuw contract afgesloten. Van der Hereken schreef dienaangaande den 29ste Decem» ber aan zijn Heer, „dat de huur wordt ge» continueert tot grooter scade van de stadts finantiën, want daer wordt nyet gedaen een rekeninghe van armemeesters oft bor» gemeesters oft daer worden geconsumeert ten minste 40 : 50: 60: jae 80 guldens, nijet tegenstaende dat Sijne Exllie de verteringen verboden heeft". Drie dagen later werd aan van Luytelaer en ook aan de schepenen een rekest voor» gehouden, dat dien dag door den graaf van Arberg was gezonden aan den Rade van Brabant, waarin verzocht werd, dat deze aan de magistraat van Helmond de verhu» ring van het stadhuis, als bij de laatste ge» legenheid, te verbieden en het besloten contract illusoir te maken. Naar aanlei» ding hiervan werden de magistraat, de heer van Helmond en de pachter van het stad» huis gedagvaard om op 31 Jan. d.a.v. te compareeren voor Commissarissen van haar Ed. Mog. Die dag werd on nader re» kest van den Heer uitgesteld tot „naer de aanstaende vacantie van vastenavont." De magistraat van Helmond "had nu gelegen» heid schriftelijk haar bezwaren in te dienen bij den Raad van Brabant, wat .weer nieu» we vertroebeling gaf en de zaak weer verder op de lange baan schoof. Een paar maanden later schreef een der schepenen Jan de Rijck, die zich reeds vroeger tegen het genomen besluit had verzet, een brief aan den Heer, met het verzoek krachtig in te grijpen. Wij laten dit schrijven hier in zijn geheel volgen. Sijne Ecselency lek verzoeck dat UEd. toch sijn devoor wil doen dater in het stadthuijs niet ge» tapt of herbergh gehouden mach woorden, want het is tehen haer H: M: resolucy en oock ghoddeloos, datmen daer het gericht hout, dat men daer klinckt en drinckt en we» duwen en weesen en den armen haer ghelt op» teert. En daarenboven hebben sy het stadthuys verhuert niet met het schepen coleghij, maer van Ommeren heeft het al» leen gedaen, en de dekenen en de borghes meesters en hebben naerderhant Vosius en van Dudekom door den brandewijn verleydt, maer daerin den schepen Ber» kers en schepen van Gemeert en ick als schepen hebben daerteghen geprotesteert, gelijck wij noch protestere, datse het stadt» huys, daer het recht gedaen woort, soecken te maeken een publycke herbergh en een suyphuys van raesen en thieren, welck goddeloos is. Maer verho(o)p, dat haer Ed. Mo. Heeren hier in sullen ghelieven te versien. Het is mijn leet geweest, dat ick niet ben thuijs geweest, doen Sijn Ecseiensy hier was; waermede verblijve naer presen» tasy van mynen dienst, Syne ecselency UEd. dinstwillighen dinaer Jan de Rijck. Helmont desen 22 Meert 1691. De Heer van Helmond maakte kort hierop de zaak nogmaals bij de Raad van Brabant aanhangig. De Raad, die eerst nog voor geen reden vatbaar was, besloot echter den 12den October 1691 „niet te procederen, maer de saecke verder te ver» volgen, tegen sijne Excellentie." Den 7 Dec. 1691 verklaarden een paar schepenen, nl .Paulus Voet en Gysbert van Deutekom wier namen mede onder het voornoemd besluit stonden opgeteekend in het resolutieboek, voor notaris Joachim Kets, ter instantie van heer Albert Joseph, grave van Arberg, dat „sij attestanten inde Raetsvergaderinge ter selver tijt nyet pre» sent sijn geweest, noch oock nyet sooda» nige verhuyringe by gewoont te hebben, veel minder dat de gemelte huyreel ofte verpachtcedulle door hen terselver tijt soude wesen voorgelesen oft ondertekent, en vervolgens te selven tijde in deselve verhuyringe geen consent gedragen te heb» ben." Uit bovenstaand schrijven van Jan de Rijck wordt hun onwetendheid betreffende dit punt verklaarbaar. Hoe de kwestie hierna in dep doofpot geraakt is, konden we niet nagaan. Het volgend jaar zou de asch weer opge» rakeld worden. In de vergadering van den Raad, 25 Sept. 1692, werd door den heer Erasmus van der Hereken, namens den heer van Helmond geëischt, dat na het verstrijken van de vier jaren het stadhuis door Zijn Excellentie of zijn gecommitteerde en de regeerders der stad gezamenlijk zou verhuurd wor» den, onder voorwaarden eveneens geza» menlijk op te stellen. Mocht aan dit ver» langen niet voldaan worden, dan zou zijn heer de procedure, die nog hangende was in 's Hage, voortgang doen nemen. De vroede vaderen wilden, alvorens een beslissing in deze te nemen, er nog eens over slapen. In de volgende vergadering, 30 Sept. 1692, kozen zij de wijste partij en werd besloten, dat na het verloop van den termijn het stadhuis in het publiek bij op» bod zou verhuurd worden. Eér het zoover was, kwam men op dit besluit terug; 30 Sept. 1694 werd besloten, dat van Luytelaer tegen een kleine ver» goeding en enkele andere voorwaarden het stadhuis met ingang Paschen 1695 voor vier jaren kon blijven bewonen. Vóór die tijd verstreken was, was van Luytelaer overle» den. Zijn vrouw, Marie, dochter van Hen» drik Leenardts van de Wiel, met wie hij 1 Dec. 1658 was gehuwd en die hem drie kin» deren geschonken had, zette de herberg in het stadhuis voort. Spoedig deed zich een huwelijkscandidaat op, om de hand van de niet=meer»jonge weduwe te vragen. Het was Mr. Thomas Idelet, advocaat te Someren, weduwnaar van Adriana Catharina van Heessel. Dit huwelijk werd 7 Sept. 1704 voor Schepenen van Helmond gesloten. JAC. J. M. HEEREN. Wordt vervolgd. --- FEUILLETON. CAPITOLA. Naar het Engelsch van Gray Nick, door J. J. G. WAHLEN. 20. _ Maar, miss, het luik is groot en zwaar, bracht Pitapat er tegen in. Als het, wanneer k druk, plotseling: opengaat, kondet STH wel eens naar omlaag mee getrokken worden _ Bravo Pitapat! Uit deze opmerk ng bespeur ik dat je nadenkt, r.ep Capito a. Wees echter niét benauwd.; als het mi] te zwaar word. ,aat k los; doch ik ben sterker dan ie denkt en dus — laten wij beginnen. •Aarzelend begaf Pitapat z:ch naar den schoorsteenmantel. Capitola greep den riem en hield hem stev g met twee handen vast. — Druk nu! bevaJ zij aan de negerin Deze gehoorzaamde en nderdaad week de deur uit hare voegen en viel door Cap tola's sterken arm tegengehouden omlaag in de diepte. Toen zij loodrecht aan hare hange.s afVn* en ' door Cap tok met meer behoefde te worden tegengehouden naderde laatstgenoemde met eene koelbloed gheid, die den stoutmoedigsten man eer zou hebben aangedaan, den rand der open lig, die haar zwart en dragend tegensraaPte Hier kn'e^e het dappere meisje, om naar' beneden te zien, maar er heerschte in de ledige ruimte niets dan een donkere, pikzwarte nacht waaraan Capitola niettegenstaande zij hare 'oogen uit alle krachten nspande. nergens een «rens nergens een ^ïiwand ontdekken kon... Licht mij toch eens bij! beval zij thans aan de negerin. , ... ,. . , O m : ss laat m udat als t u bi eft niet doen. smeekte deze. terwijl zij zich bevreesd n den hoek van den schoorsteenmantel drukte en zich zoo kle : n maakte als maar mogelijk was. — Loop heen. zottinnetje! Waarvoor ben je bang? hernam Capito!a. Voorwaarts, br.eng licht! De kie ne meid, aan gehoorzaamhe d gewend, bracht den zilveren armb'aker waarop dr e kaarsen brandden, en reikte deze aan haar gebiedster op zulk een afstand, a's haar arm toel et. Nu leg de Capitola ztch plat op den vloer, met het hoofd boven den rand der opcriing voorat, en hield den blaker zo ocLep moge,ijk naar bfneden, om op deze wijze m'ss;hien iets te kunnen ontdekken. Doch hare moeite was vergeefs, alles bleef zwart en zjj vernatp n ets dan een zeer verwijderd onderaardsch ruis.hen en bruissen. dat door een waterval scheen voortgebracht te worden. Nadat Cap'tola gedurende eenige oogenblikken den afgrond had beschouwd, nam zij een der brandende kaarsen uit den blaker en liet haar naar beneden vallen. Het licht verdween n de diepte, zonder : ets van hare geheimen te hebben onthuld. Nu stond het jonge meisje c.huwe ijk hol onder hare kamer kon komen. De morgenstond was schoon en de blauwe hemel, die zich boven de kronen der s'anke, rijzige hoornen welfde, zóó helder, dat alle sombere gedarhten over de huiverige, aker ge sagen en geschiedenissen der bloedige sebeurtgn'ssen waarmede Capitola wakker was geworden, weldra als nevelbeelden voor den vroolijken zonneschijn wegvloeiden. — Bah! zeide zij bij z'ch zelve, terwijl zij na lange, vergeefsche pog'ngen van alle verdere opsporingen naar den geheimen ingang tot bet onderaardsch hol a£zap en zich vorrnam, a'les oo zijn bejoop te laten, ik wil er in 't gel^eel n et meer aan denken. Het kan trouwens tuets anders zijn dan een oude, onbru kbaar gewor en ke'dei, waarin zich water heeft verzameld en al die vertelseltjes van sluipmoord en geraamten, waarbij emands haren te berge rijzen, zijn niets dan onnoozele praatjes die oude wijven in lange winteravonden oprakelen, om z ch den tijd te korten. Over dit punt met zich zelve op zoo'n verstandige wijze eens, keerde zij naar het kasteel terug en begaf zich naar de eetzaal, daar inm'ddels het uur voor 't on.bijt was aangebroken. De oude heer bevond z ch reeds daar en kapittelde voor afwisseling weder eens zijn beredderaar, den armen Wooï, wegens de een oif' andere onhand.ghe d, waaromtrent Capitola echter niets naders vernam, daar het luide schelden en tieren van den majoor bij haar binnentreden overg ng tot een dof gemompe , dat gelijk de donder, die in de verte aftrekt langzamerhand verstomde Hij beantwoordde CapitQla's groet met een tamelijk brommerig, kort afgebeten „goeden morden" en zette z ch zonder verder een woord te spreken aan tafel. Na het ontbijt liet hij zich door Wool hoed en stok brengen, om zich naar zijne plantage te begeven, vvaar hij zijn opz chter Will Czy met al zijn negers geducht de levieten wilde lezen, daar die luie slungels, naar hij beweerde, zijne afwez'gheid slechts gebruikt hadden, om hun gemak te nemen. Capitola thans weder alleen, doorliep nu de kamers van het kasteel, en overtu gde zich, dat mistress Codiment ?e volgens waarheid als vochtig en onbewoonbaar had afgeschilderd; toen begaf zij zich naar haar e'gen vertrek, dat haar thans, nu een he'dere winterzon het vroolijk bescheen, en vooral nu zij de andere kamers had bekeken, reeds niet meer zoo leeg en ongezellig voorkwam als daags te voren. Zelfs de oude meubelen bleken bij nauwkeuriger beschouw'ng geen wormstekige rommel te zijn maar integendeel kostbare antiqu'teten welke Capitola niet meer droevig aanstaarden, maar er zich over schenen te verheugen ter besch'kking te staan van een zoo lieve meesteresse. Opgeru'md en zonder nog om den va'ku'1 en zjjn geheimen te denken be^on Capitola hare koffers uit te pakken en de menigte fraaie zaken, welke zjj aan de onbegrensde vrijgevigheid van den majoor had te danken, een plaats t,e geven. Niet alleen in Nevv-York, maar ook in Washngton had de majoor tot zijne nicht gezegd: K-nd'ief, een oude vrijgezel als ik heeft geen verstand van de toiletbenood gdheden eenei jonge dame. Ik geef je derhalve onbepaalde volmacht: je_ moogt uitk ezen en koopen waar je zin in heb. Ik zal de rekeningen betalen. En Cap tola had van d:t verlof zóó ruimschoots getjru k gemaakt, dat er ettelijke uren mee gemoe d waren, eer alles was gerangschikt en geborgen in hare commode en de kasten in den mui^r ofschoon Pitapiit, die zich niet genoég over al die heerlijke zaken, welke u t de koffers aan 't clagl cht kwamen kon verbazen, naar best vermogen ge-rouw haar daarbij hielp, loen alles naar wens^h was geordend, gevoelde Cap tola behoefte zich een weinig in de vrije natuur te begeven. Ten dien einde ging zij naar beneden, doch in den ta'n gekomen ontmoette zu den majoor, die juist van zijn inspectie terugkeerde, Vlak achter hem liep Wool. die een moo en grijzen ponny aan den toom voerde. Het kleine, levendige d er droeg een dameszadel op den rug. — Ha, je komt precies van Pas Cap! riep de oude heer tot zijne n cht. Kijk -eens naar dit paardje. Weet je wat ik daarmee voor heb? Dat w.1 ik jou geven; je moet leeren paardrijden. — Geeft u het mij present oom? Mag : k leeren rijden? jubelde Cap tola. O oompje, wilt u mij dan gek Van blijdschap maken ! Och, laat ik u eens omhelzen, beste, heerlijke, onvergetelijke oom! Zóó juichend en daarbij in hare handen klappend, sloeg het dwaze moedwillige k'nd hare armen om den hals van den ouden driftkop, d e stev g op zijn stok moest leunen om nie_: door zijne u tgelaten nicht onderstboven geworpen te worden. (Wordt vervolgd). --- De valuta-misère. De valuta»misère wordt nog met den dag erger. De Mark heeft in haar razende vaart bergafwaarts.... of juister gezegd: in haar val in den duisteren afgrond!.... het Engel sche pond, de Fransche en vooral de Belgi» sche franc fen zelfs de Deensche kroon meegesleept. En het einde van het déprécia» tie»proces is niet te zien. Hierboven reproduceeren wij een duide» lijke schematische voorstelling, speciaal voor ons blad door een bevoegden econoom geleekend. 't Is een kaartje van Europa (men lette hierbij op de grenzen der „nieuwe" staten!), De nummers duiden de namen der landen aan, n.L: 1 = Duitschland. 2 = Nederland. 3 = Engeland. 4 = Frankrijk. 5 = België. 6 = Oostenrijk. 7 —■ Hongarije. 8 = Zwitserland. 9 = Groot "Servië (Joego»Slavië). 10 = Italië. 11 = Noorwegen. 12 = Zweden. 13 = Finland. 14 =. Sovjet Rusland en wingewesten. 15 - Polen. 16 = Tsjecho»Slowakije. 17 = Estland. 18 = Letland. 19 = Litauen. 20 = Roemenië. 21 = Bulgarije. 22 = Griekenland. 23 = Turkije. 24 = Spanje. 25 = Portugal. 26 = Denemarken, 27 = Albanië. De kleur stelt voor de graad van valuta» misère (d. i. dépréciatie ten opzichte van den dollar, diei zooals men weet, het Engel» sche' pond als „Geldmeter" verdrongen heeft). In verband met het feit, dat dè dol» lar echter ook niet meer koopkracht van den goeden ouden tijd van voor Augustus 1914 heeft, is het niet juist, het begrip „dé» préciatie" met „waarde»vermindering" te verwarren :de waarde»vermindering is 2 a 3 maal zoo groot. ### De zwarte landen verkeeren in den be» trekkelijk gelukkigen toestand, dat hun va» luta ten naaste bij op peil is. 't Zijn de goud»valuta»landen, waar men door de pa» pier»va!uta»landen vrijwel doodgeconcureerd wordt. De werkloosheid is er groot. Faillis» sementen en surséances zijn er aan de orde van den dag. De belastingsdruk is er zwaar. Ter beurze staan er de meeste fondsen onder pari. En hoewel het schijnt, alsof er af en toe een vleugje van verademing, soms zelfs van opleving ontstaat, zijn alle specias liteiten op het gebied der economie het er ver eens, dat de kelk der hoog»valutasmisère nog lang niet geledigd is. De schuine, elkaar snijdende „diagonaal» velden" (waartoe b.v. Noorwegen behoort) duiden de landen aan, waar een matige dé» préciatie is te constateeren. Zijn de valuta der zwarte landen te NewsYork ten hoogste 10 % gedaald (de Nederlandsche gulden b.v. slechts 2 %), die van de landen der tweede categorie staan 15 tot 50 % bene» den de vredes»pariteit. In deze landen heeft de werkloosheid niet, die geweldige afme» tingen aangenomen als in de landen der eer» ste categorie. Maar aan den anderen kan is de duurte er nog erger dan in 1918, waarons 1 der vooral de middenstand gebukt gaat. De schuine van Z.W. naar N.O. loopende strepen duiden de landen der derde catego» rie aan (waartoe dus België en Frankrijk bes hooren): de dépréciatie bedraagt hier even» tjes 50 a 75 %. In België is deze reeds tot bijna 75 % gestegen, en als de internatio» nale toestand zich niet heel snel wijzigt, zal België over eenige weken reeds tot de vierde categorie moeten worden gere» kend. Frankrijk verkeert in wat betere po« sitie, maar heeft toch een dépréciatie van ongeveer 70 % reeds bereikt. In de landen der derde categorie gaan alle standen onder de duurte gebukt, be loonen zijn hier betrekkelijk laag. Immers, de va» luta staat er niet „gunstig" genoeg, om een abnormaal groote export»industrie die een groot deel van de wenschen der arbeiders kan bevredigen, in het leven te roepen. De lijnen van Zuid naar Noord geven de landen der vierde categorie aan, waar de dé» pi'iciatie van het geld 75 a 99 % is. Hiertoe behooren enkele „nieuwe" landen, die hard strijden, om hun financieën te regelen, en die dan ook hun valuta iets zien klimmen. De niet zelden drastische financieele maat» regelen hebben van de bevolking groote op» offeringen geëischt. Tot de vierde categorie behooren even* wel ook de „val»landen" waar men, niet ge» loovende aan de mogelijkheid z'n valuta te redden, rustig de bankbiljettenpersen laat draaien. De vlottende schuld neemt daar dagelijks toe. Aan consolidatie denkt men niet. Men voteert groote bedragen, zonder één moment in overweging te nemen, meer belastingen te eischen. Het leven voor den kleinen rentenier, den vrijen geestelijken ar» beider en den niet»nering»doenden middens stander wordt wel ondragelijk, doch men troost zich met de gedachte, dat er andere categoriën zijn, die de kunst verstaan „zich bij de valuta aan te passen", zooals dat heet, en die affairen maken, waarop menig zaken» man uit een edelsvaluta»land naijverig zou zijn. In de landen door een horizontale stippeb lijn aangeduid (zooals Duitschland), die der vijfde categorie, waar de dépréciatie meer dan 99 % bedraagt, heerscht, geldvermor» sing voor duizenden, honger voor milli» oenen. Nog kan de conjunctuur in de meeste dier landen, waar het geld schier iedere waarde heeft verloren, worden „uitgeput". .Doch . er komt een eind: het bolsjewisme ! Dat is overlevering van den mensch aan z'n laagste lusten. Dat bèteekent ondergang van gods» dienst, van de wetenschap, van de kunst, de ontbinding van al het goede! Wij willen niet vaststellen, door welke po» litieke „vergissingen" deze valuta»tragedie in het leven is geroepen. Doeh het is nog niet te laat. Eén staatsman in Europa, die het goede wil, en de wijsheid heeft, en de kracht en de tact, de menscheid te overtui» gen, kan ons werelddeel redden. Maar de tijd dringt! v. A. --- Oude herinneringen. De tocht psr trekschuit van vier Gemertsche wevers naar de Keizerin van Frankrijk te Amsterdam. (Vervolg). Het algemeen gebruik was toen om met kalabassen te paard te reizen. Want wagens of karren konden toen niet anders als zeer langzaam door de algemeen rulle zanawe» gen, enkele heirbanen utgezonderd, waar» over de postkoetsen reden. In de postkoet» sen reizen ging ook niet van wegens het plaatsgebrek daarin, voor den grooten in» ventaris goederen. Zouden ze dan op paar» den met kalabassen naar Amsterdam gaan? Maar dat was ver voor de paarden, die bo» vendien nog ieder met een zak haver moes» ten belast worden. Die zouden ook dikwijis moeten rusten en stallen; zelfs overnachten zou er meermaals bij moeten gebeuren. En ook het was niet zoo veilig op die eenzame landwegen in dien verwilderden tijd van oorlog en revolutie. Er was ook haast bij. De Keizerin mocht eens vertrokken zijn ais zij ginds aankwamen, En als ze dan met al die goederen, onverkocht weer naar Gemert moesten, wat zouden ze daar uitgelachen worden. En niet weinig, heel Gemert stond door die bestelling op z'n kop, zooals dat in die patriarchale tijden, iedereen, algemeen er in medelevende en er van meepratende, ging. Daarbij dan nog de schade van zoo'n dure reis voor niets. Besloten werd te reizen met de trekschuit, de vitesse van ijlgoede» ren uit dien tijd! Maar de reis duurde toch nog eene week! De geheele fabriek mansvolk zou mee» gaan. De vrullie van de bleek, den bleek» dries, bleven thuis, die moesten maar bid» den voor den goeden uitval. Dat waren drie oude vrouwen op klompen, dc men» schenkicmen der latere hupschc haspelmeis» jes, op elegante gele schoentjes met houge hakken! De geheele fabriek bestond toen uit de twee Gebroeders Fabrikeurs en 'n paar wevers. Bij mijn Overgrootvader in Deurne was het ook zoo. De meeste wevers weefden in hunne eigene woning. De reizigers hadden drie kistjes, stevig volgepakt, maar er moesten vier man mee. Want voor de veiligheid moest er altijd een man op ieder kistje zitten. Als een dier Schatbewaarders onderweg om de eene of andere reden eens van zijn kistje af moest,, moest er de vierde op gaan zitten. Zoo los» ten ze elkaar af om dc beurt. Ook moest de vierde man onderweg als ruggesteun dienen Op toer moest die onderweg bij een der drie anderen mede op diens lievedkistje (lijf» goedkistje) gaan zitten met zijn rug tegen den anderen zijn rug: de ruggen „tiggenjin an", want hunne ruggen werden van , het heg en de weer" zonder steun zitten „zo muujg" dat ze het niet konden uithouden. Ja, zit eens dagen lang zonder ruggesteun op een lievedkistje. Ge zoudt er de „kwij» ende ziekt" van in uwwen ruggestrang kriege, wonne. De vierde had tevens de kalabas met de koude boekende struiven met stroop goed ingésmeerd, — dan bleven ze zachter — boterhammen, een pack toeback en een spel kaarten. Ieder had op zak nog een tondel» doos, een flinke kniep — zakmes — en een rozenkrans. Daaraan snoerden ze iederen dag samen eventjes voor den goeden af» loop. Bovendien hadden ze als reisneces» saire samen met hun vieren.... een haar» kam. Dat was het heele reisQomfort of toi» let van dien tijd. Voor nachtgarderobe had» den ze elk eene — destijds onmisbare — slaapmuts op zak. Maar die zetten ze over» dag ook v/el eens op als het koud was. Ze huldigden de bekende spreuk van Dr. Boer» have; houdt hoofd en voeten warm. De slaapmuts ging dikwijls af, maar hunne stevige dikbezoolde vetleeren schoenen met lederen „reinassels" — reignadels — bleven drie weken meestal vast aan hunne voeten. Dat was ook hun galaschoeisel bij de Keizerin. Tot 's Hertogenbosch ging de reis erg langzaam. Den eersten dag kwamen ze niet verder als Erp voorbij. De ondiepe rivier de Aa had, — en heeft nog, — vele bochten en kronkelingen, was geene rechte aangelegde rivier of kanaal; maar ze was, eeuwen her, grillig door de natuur gevormd. De grond er langs was meestal mul zand of rulle aar» de, soms slijk, soms met distels en onkruid begroeid. Het trekpaard moest dan eens klimmen, dan eens dalen, soms springen of kruipen. De, op zijn paard kromzittende teu» geler — waarvan het spreekwoord: hij zit zoo krom as eén teugeler — moest ter wille van zijn vermoeide dier eens mee rusten. Dan lag de vitesse stil. Ooit was het nog veel erger, vooral op dc bochten. Op die kronkelingen der Aa moesten de passagiers soms allen uit de schuit den wal op, om met paard en teugeier te trekken tot de schuit weer in gang kwam. Maar al trok Jan en alleman mei paard en teugeier zoo hard ze konden, Toon en Janus- Corstens en den zit» wever trokken ze niet van hunne kistjes. Die bleven er vast op zitten al zou de we» reld vergaan hebben. De vierde wever mocht meetrekken, zoolang het noodig was, maar dan kwam hij ook weer gauw bij het zittend driemanschap. Ze doodden hun tijd met kaarten, vertelden sprookjes van hek» sen en weerwolen, gooiden „oppers en nee» ris" met een duit, en zongen eens mee een liedje. Doch wat ze onderweg wel misten was hun Gemertsch „isperen". Dat is het Noordbrabantsche koffiedrinken om vier uur n.m. Het is te lang om alles van de verdere reis te vertellen» Vooral bij het overnachten. Wie ooit de levendige beschrijving van Erasmus gelezen heeft, hoe zulk reislogies met vechten en haarplukken moest geschie» den, als een laatste oordeel voor de poort van de hel gelijk hij schrijft, die kan zich de beteekenis van dergelijk logeeren voorstel» len. Om kort te zijn. Drie weken later kwamen de vier reizigers weer behouden in Gemert terug. Ze hadden slechts één kistje meer, en dat zat vol met geld. Alles was schitterend verkocht. Den heer Toon Corstens, den nazaat, nu ook al een twintigtal jaren overleden, hoor» de ik er ooit smakelijk van vertellen. En hij zei o. a.: Wat! tegenwoordig geven ze bij en kilo suikerij — sichorei — een handdoek cadeau. Prulgoed is het. Neen, dan het lin* ncn onzer grootvaderen! Diezefde damast en linnen bestaan nog als onverslijtbaar. Dat was eerst qualiteit, net als toen de men» schen. Tien Keizerinnen achtereen konden zoo een hemd niet verslijten! Daar bliezen Ze met tienen de kwaliteit niet uit! Toon zelf was ook wel een beetje van aparte kwaliteit. A. Sp. VERBETERING. In het vorige stuk van dit verhaaltje zijn een paar fouten geslo» pen: Er stond nl. dat Koning Lodewijk er in 1910 heimelijk uitpiepte; dit moet natuurlijk zijn 1810; verder staat er nog dat de Katholieken in Noord»Brabant meer dan 20 jaren door eigen landbeheerders werden on derdrukt; dit moet zijn 2 00 jaren. ---