De beschermende rechten. (Slot.) Buitengewone omstandigheden maken buitengewone maatregelen noodig en rechtvaardigen deze ook. Ja, zal men misschien zeggen, 't is ongelukkig genoeg dat de landbouw kwijnt, maar dit is nog geen staatsbelang om in dien gang van zaken in te grijpen. Die periode moet worden doorgemaakt, moet doorzieken. Als de eene boer om die reden zijne hofstede moet ontruimen, zal een ander weer zijne plaats innemen. Woning en grond blijven, 't maakt slechts verschil wie er woont, maar dat verschil gaat den staat niet aan. Die redeneering is wel hard, maar toch eenigszins waar, ik erken dat. Evenwel ze sluit zich niet aan bij de quaestie. Neen, dit is niet het hoofdpunt. Of de landbouw op zich zelve meer of minder winstgevend is, geeft den staat nog geene aanleiding zich op die wijze daarmede te bemoeien. Maar of er arbeid blijft, dat is in dezen het staatsbelang en dat is groot genoeg om tusschenbeide te komen. En die arbeid verdwijnt wanneer ze niet meer loonend is; ze is niet afhankelijk van de meerdere of mindere gegoedheid van den werkgever, maar van de waarde welke die arbeid kan opleveren. Of een hectare bouwland f 100 dan wel f 200 opbrengst kan geven maakt een nog grooter verschil met de arbeidskosten welke daaraan kunnen worden besteed. Goedkoop brood is een zegen, wordt er beweerd. Voor hen wier inkomsten daardoor niet verminderen, ongetwijfeld. Verder niet. In het algemeen gaat die stelling niet op. Daarmede is strijdig de welvaart die we hebben gehad, toen het brood duur was, de kwijning welke wij thans beleven. Dan zou die zegen moeten toenemen naarmate de broodprijs daalde. Ze zou moeten verdubbelen indien de tarwe van vier tot twee gulden per mud was gedaald. Maar ieder zal toch wel willen geboven dat met zulk een zegen onze graancultuur reeds lang onmogelijk was geworden, dat die arbeid verloren was gegaan en dus de arbeiders ook de weinige koopkracht zouden missen welke nog altoos zou worden vereischt om dat goedkoope brood te kunnen bekomen. Zooals het nu staat zal verandering moeten worden aangebracht d in het systeem elf in de opbrengst. In het systeem beteekent : bouwland tot weideland te maken. _ Doch wee dan in die streken niet alleen de boeren, maar ook de arbeiders, de handwerkslieden, de neringdoenden. Het komt neer op eenen onhoudbaren toestand van het platteland, die in het vervolg evenmin kan uitblijven voor de steden. Dan zullen de steden nog veel sterker dan tot dusver overstelpt worden met overtollige werkkracht. In de opbrengst, beteekent: door staatstusschenkomst zoodanige prijsverhooging te erlangen, dat dergelijke toestanden kunnen worden voorkomen. 't Is waar, het middel stuit ook mij tegen de borst. Weet de regeering een beter, dan zal ik het graag prijsgeven. Doch wat rest er anders? Hulp is noodzakelijk geworden; er zal iets moeten gebeuren. De landbouw is wel is waar in de ongelukkigste positie, maar ook vele takken van industrie zullen zich niet meer kunnen staande houden. _ ant niemand zal ontkennen dat wij door de beschermende handelspolitiek der ons omringende rijken in exceptioneelen toestand zijn gebracht. Onze arbeidsproducten worden schier overal geweerd en terwijl hier nog bovendien de invoer meestal is vrijgelaten, wordt ook productieve arbeid hoe langs zoo moeilijker en neemt dewerkeloosheid voortdurend toe. Daarom is noodig geworden eene herziening en verhooging onzer tarieven van invoer. Er bestaat immers nog altijd een tarief waarnaar van sommige artikelen inkomende rechten worden geheven. Het brengt wel niet op wat het behoorde te doen; deze regeering zoowel als de vorige erkent dat en wenscht daartegen maatregelen te nemen, maar toch het bestaat en behoeft dus slechts te worden herzien. In vele opzichten onbillijk, is het dit misschien wel het meest tegenover den landbouw. Om iets te noemen, zijn huiden en vet geheel vrijgesteld van invoerrechten en doet vleesch slechts 6 pct. van de waarde, terwijl van het eigene, levende slachtvee, dus met inbegrip van huiden en vet, 10 pct. wordt geheven aan accijnzen. Ik zal echter op die gebreken en onbillijkheden van een tarief van invoer niet verder doorgaan; en is daarop reeds meermalen gewezen. Wat baat goedkoope waar, als de koopkracht ontbreekt. Al te dikwerf wordt voorbijgezien dat om aan de con sumtie een stuiver te doen besparen bij den inkoop en den handel gelegenheid te geven een dubbeltje te verdienen met den omzet van buitenlandsche goederen, aan de nationale arbeid een gulden verlies wordt berokkend. Vrije concurrentie, voorzeker eene schoone theorie, doch in de practijk niet meer te handhaven. Niet meer tegenover het buitenland, waar welhaast overal maatregelen zijn genomen om den invoer van het vreemde en dus ook van ons arbeidsproduet tegen te gaan. En evenmin zoover dit betreft het binnenland. Want hoe dan verder op het gebied onzer sociale wetgeving? Dan ook vrije vraag en aanbod zonder staatsbemoeiing. Geen toezicht op fabrieken en werkplaatsen, geen arbeidswetgeving en vooral geene inmenging ten opzichte maximum werktijd en minimum loon. Dan ook geen oorlogsschepen gebouwd op Nederlandsche werven. Wie zal in onzen tijd die leer consequent wenschen of durven door te voeren? Er wordt wel eens beweerd: als alle staten zich door inkomende rechten gaan beschermen, beschermt zich ten slotte geen van alle. Mijnheer de voorzitter! Dat komt mij voor volkomen juist te zijn. Maar indien dit waar is zal wel niets meer kunnen strekken om weer tot algemeene handelsvrijheid te geraken dan maar algemeen een stelsel van bescherming in te voeren Het voordeel daarmede behaald komt dan als vanzelf te vervallen en zal men des te eerder tot wederzijdsche vrijheid van verkeer overgaan. Ik wensch geene bevoorrechting van den landbouw boven andere takken van volksbestaan, maar eene herziening onzer tarieven van invoer in dien zin, dat daarbij meerdere bescherming worde verleend aan onzen nationalen arbeid en productie. Geheel als noodmaatregel zou ik slechts willen trachten een dam op te werpen tegen den stroom die onze eigene productie zoozeer belemmert. Wordt daartoe overgegaan, dan zullen ook onze landbouwproducten daarin moeten worden opgenomen. Indien slechts zooveel protectie werd verleend dat de cultuur der granen met het oog op noodzakelijke uitgaven mogelijk blijft, zou de stabiliteit in prijzen, welke met schaalrechten kan worden verkregen, reeds voor een groot deel vergoeden wat overigens nog altijd aan die prijzen ontbrak, om die cultuur winstgevend te kunnen noemen. Zonder dit nochtans over het hoofd te zien, wil ik hierbij zwijgen over het financieel belang van den a' aat bij eene dergelijke regeling. Dejgroote behoeften der schatkist en het thans verbroken evenwicht tusschen 's rijks inkomsten en uitgaven maken echter zulk eene heffing dubbel aannemelijk. De heer Heemskerk heeft dit evenwel voldoende in het licht gesteld en overbodig gemaakt daarop terug te komen. Ik wensch alleen te verklaren, mij in dit opzicht geheel bij hem aan te sluiten. Al heeft dit niet weerhouden, mijnheer de voorzitter, mijne zienswijze uit te spreken, toch vlei ik mij niet van deze regeering instemming te mogen verwachten. De minister van financiën verklaart in de memorie van antwoord over hoofdstuk I der staatsbegrooting in deze materie homogeen te zijn met den minister van buitenlandsche zaken. En deze, nog wel het hoofd van dit kabinet, heeft zich bij de behandeling van het adres van antwoord op de troonrede beslist in tegengestelden zin uitgelaten. Ik heb dat gevoel te eerbiedigen en doe dit daarom wel gemakkelijker, doch tevens met te meer leedgevoel, waar het een staatsman betreft dien ik zoozeer hoogacht. Nu ik die rede heb aangehaald, wensch ik ten slotte nog een paar punten aan te stippen waarin ik met zijne excellentie in de beteekenis verschil welke daaraan moet worden gehecht. Het eerste is dit. De Minister wijst er op dat die schaalrechten van 1835 nog geen 12 jaren daarna onder algemeene instemming van het Nederlandsche volk, van burger en boer, bij de wet van 30 Mei 1847, werden ingetrokken. Ik wil het graag gelooven, ook wel dat het met algemeene goedkeuring van burger en boer is geschied; maar wat bewijst dat? De graanprij zen waren in dat jaar (ten gevolge van de aardappelziekte) zoodanig gestegen, de rogge zelfs tot f 18 per mud, dat de schaalrechten niet alleen overbodig waren, maar, omdat de prijzen boven het gestelde niveau waren gekomen, niet eens meer konden worden toegepast. Ze hadden toen uitgediend, maar dit doet niets te kort aan de zegenrijke werking die ze op de welvaart van den landbouw en het platteland hadden uitgeoefend. het platteland hadden uitgeoefend. Het tweede punt is de motie der Hollandsche Maatschappij van Landbouw. Ik erken gaarne de Hollandsche Maatschappij in ons vaderland, maar het is dan toch slechts eene. Naast haar bestaan andere maatschappijen, welke die motie waarschijnlijk niet zouden hebben aangenomen. Maar bovenal, die motie is, gelijk door den Minister wordt aangehaald, reeds van den 17den September 1885. Dat is dus ruim 9 jaren geleden. Negen jaren. Hoeveel is in dien tijd veranderd, veranderd ook in meening, in begrip! Vooral ten opzichte onzer handelspolitiek hebben de tijds,.,mstandighelen zooveel bijgedragen andere gevoelens te worden toegedaan. Niemand behoeft over die gewijzigde denkbeelden te blozen. Als het getij verloopt moet de baak worden verzet en mij wil het voorkomen dat het vrij handelsgetij verloopen is.» Tot zoover de heel Zijlma. Zoolang bij den boerenstand de nood niet aan den man kwam, bekommerde men zich weinig om beschermende rechten, en ging men in het sop der «algemeene opinie» mede. Dan was men immers ook «liberaal.» Wie echter in dien tijd zich de moeite getroostte om het stelsel van beschermende rechten te «bestudeeren», kon bijna niet anders, dan wat er goeds aan is ook goed te noemen. Nu men zich voor eene donkere toekomst ziet geplaatst, nu zich voor eene donkere toekomst ziet geplaatst, nu bijna alle landbouwproducten steeds meer en meer in prijs zijn gedaald, zoodat het zwaar koren (tarwe) tegenwoordig lager is dan het licht koren (haver) in den «gGeden tijd», nu de boerderijen op verre na niet meer rendeeren, nu men zich op geen enkelen tak van landbouw of veeteelt speciaal kan toeleggen met het vooruitzicht op betere geldelijke uitkomsten, nu wil men «de bakens verzetten.» Van alle kanten wordt «protectie» het troetelkind der landbouwers, en van het eene uiterste slaat men over in 't andere. Vroeger kon men niets goeds aan pi otectie vinden. Dat was kortzichtig. Nu zien de meesten alleen in beschermende rechten heul en heil. Dat is eveneens kortzichtig. Wat men ook van beschermende rechten moge zeggen, het is en kan niets anders zijn dan een lapmiddel. Is het dus een «kwaad» te noemen, dan rijst echter de vraag of het misschien ook een «noodzakelijk» kwaad kan zijn. Door het hoofdbestuur van het Genootschap van Nijverheid in onze provincie is de quaesue ter sprake gebracht of men een request zal opzenden aan de «hooge» regeering, waarin aangedrongen wordt op schaalrechten. Als gewoonlijk is het vooren tegen ook daar ampel besproken en dwaalde men af tot allerlei bijzaken, die met het stelsel niets te maken hebben. Toch vond men onder de leden één, die de aandacht er op vestigde, dat er nog meer en betere middelen bestaan om den landbouw te helpen. Gelukkig kwam men ditmaal niet weer aansukkelen met beter landbouw-onderwijs, maar werden door den heer Huizinga drie andere middelen genoemd, die tot verbetering iets kunnen bijdragen, nl. de afschaffing van de accijns op het geslacht, de herziening van de belastbare opbrengst van de gebouwde eigendommen, zoodat de boerenschuren niet als zoodanig in de grondbelasting worden aangeslagen, en wijziging van art. 242 der gemeentewet, waardoor aan de gemeentebesturen de vrijheid zou kunnen worden gegeven een grooter aantal opcenten op de grondbelasting te kunnen heffen van perceelen behoorende aan de uitwonende dan aan die, behoorende aan in de gemeente wonende eigenaren. Wij kunnen niet zeggen, dat de heer Huizinga met deze voorstellen eene gelukkige greep heeft gedaan, wat ons des te meer spijt, omdat wij gaarne hadden gezien, dat een beter middel dan protectie aan de hand ware gegeven. De afschaffing van de «tiende penning», gelijk 't vleeschaccijns wordt genoemd, heeft plaats, zoodra wij een inderdaad liberale kamer krijgen. Uit een oogpunt van recht is er niets voor te zeggen en moet die accijns vervallen, maar of de boeren er veel door geboat worden is eene vraag, waarop wij niet gaarne een toestemmend antwoord geven. Doch zij hebben recht om aan te dringen, die accijns afgeschaft te krijgen, gelijk ook 't geval is met de ongelukkige jacht- en visscherij-acten, wat eigen land en eigen wateren betreft. De herziening van de belastbare opbrengst der gebouwde eigendommen beteekent eveneens niet veel. 't Is waar, in de provincie Groningen, met hare groote korenschuren, zou het iets baten, maar elders zeer weinig. En zulk een klein douceurtje brengt ook «geen zoden aan den dijk». Meent men er recht op te hebben, dan is er echter niets tegen, om daarvoor een adres in te dienen of eene «beweging» op «'t getouw» te zetten. Nog ongelukkiger was de heer Huizinga met wijziging van art. 242. Is het immers niet in strijd zijn met de grondwet, die verkondigt, dat op belastinggebied geene privileges bestaan? Zou het geen voorrecht van de inwonenden boven de uitwonenden eener gemeente zijn, dat de laatsten meer opcenten zouden moeten betalen? Ongetwijfeld en daarom kunnen wij ons daarmede niet vereenigen, laat staan nog, dat ook dit droppeltje aan den emmer niets beteekent. Er dienen andere middelen aangewend te worden. Onzes inziens is de landbouw door en door ziek en geen eenvoudig middeltje baat, om daarin verbetering te brengen. Eenige weken geleden schreven wij :»o is de crisis nog niet gekomen», en wij voegden er bij: de boerenstand moet ten onder gaan. Wat ontbreekt den landbouw? Het antwoord op die vraag geeft o. i. de volledige oplossing aan de hand. Is het de belasting, die hem kwelt? Ten deele, maar niet zoo erg als velen ons willen diets maken. De grondbelasting is vrij hoog, te hoog, en bovendien eene niet te rechtvaardigen belasting. De afschaffing of vermindering er van maakt den toestand echter niet gezond. Zijn het de andere (waterschaps-, polder-, personeele- en gemeentelijke belastingen? Ook deze dragen het hare bij om de toestanden te verergeren, maar geven den doorslag niet. Onzes inziens ligt de schuld ook niet alleen aan de goedkoope graanprijzen, maar aan te veel schulden. Wie b.v. een boerderij voor f 2000 de Ha. heeft gekocht en voor de helft »verinterest», betaalt, als men de lasten enz. er bij rekent, minstens 9 procent van zijn geleend geld en hij is niet in staat dit uit de opbrengsten te trekken. Feitelijk waren de boerderijen sinds lange jaren veel te duur en zijn dat nog, maar grootendeels kwam dit van de kapitalisten, die een gedeelte van hun geld in vast goed beleggen. Hadden deze zich niet als mededingers opgedaan en konden zij in 't vervolg niet mededingen, en kunnen hunne en andermans landerijen onteigend worden volgens het stelsel, vroeger door ons ontwikkeld, dan zouden de boerderijen eene daling ondergaan waarbij die der laatste jaren nog kinderspel is. Dien weg moet het op, maar waar de kapitalisten hunne macht doen gelden, zullen bij nog verdere daling de landerijen , evenals in Friesland het geval is, nog meer in bezit komen. Een veel te groot crediet heeft den landbouwers den nekslag toegebracht. Zullen invoerrechten daarin verbetering kunnen brengen? Wij betwijfelen het. Wel kan het eene »verlichting vbór den dood» aanbrengen. Als de graanprij zen door invoerrechten opgedreven worden, begaan wij daarbij geen grooter zonde dan de omringende naties en wij kunnen aanvoeren, dat wij door nood gedrongen daartoe zijn overgegaan. Het praten over het opdrijven der broodprijzen beteekent o. i. ook niet veel. Had men invoerrechten geheven toen b.v. de tarwe f 6 kostte, dan had men 't zelfde gezegd en was het mogelijk, dat de tarwe op f 2 de Hl. kwam, dan zou men nog spreken bij het heffen van invoerrechten van opdrijven der broodprijzen. Voor den landarbeider zullen hoogere graanprijzen ook betere inkomsten geven, terwijl de steden in alle mogelijke bedrijven door de slechte toestanden langzaam maar zeker getroffen worden. De omstandigheden waaronder wij leven hebben o. i. de uitbreiding der armenverzorging enz. reeds tot nasleep. Men ziet hieruit, hoever wij gaan ten opzichte van het heffen van invoerrechten, en wil de staat geene doortastende maatregelen nemen om een beteren toestand in 't leven te roepen, dan zouden wij in 't belang van den boerenstand niet aarzelen om voor invoerrechten te strijden. Maar wij achten heden den tijd gekomen om bij de regeering aan te kloppen op invoering van wettelijke regelingen die wezenlijke en voortdurende verbeteringen voor den landbouwer zijn. Het betreft speciaal den grooten last door kapitalisten verooriaakt. Kon men deze weren op de wijze als vroeger door ons is voorgesteld, kon men bovendien de buiten de gemeente wonende eigenaars treffen in den hoofdelijken omslag, kon men vermindering van grondbelasting daarbij bekomen, zoodat deze weer eene »grondrente» werd, enz. enz., dan zouden we een oogst hebben, die ook voor 't nageslacht van belang is. 't Spreekt als het ware van zelf, dat het moeilijk zal gaan iets dergelijks tot stand te krijgen, daar alles zich zal gaan concentreeren om de invoering van invoerrechten. Het is eene zoo »begrijpelijke» zaak, dat men spoedig daarvoer gewonnen is, en inderdaad onder de gegeven omstandigheden het snelst en afdoend werkend middel. Maar een lapmiddel, geen geneesmiddel. (Red.) --- De Landbouw en Buurspoorwegen. grie LaIIUIJUUW arr. Ook in Engeland is de toestand van den landbouw, gelijk bekend is, treurig, en men zoekt daar ook middelen om er verbetering in aan te brengen. Daarvan getuigt o. a., wat in de particuliere correspondentie uit Londen aan de N. R. Ct. d.d. 7 Dec. onder bovenstaanden titel wordt geschreven. Het luidt als volgt: Was het louter toeval? Was het een schalksch noodlot, of het gevolg eener kleine samenspanning? Hoe dan ook, Lord Wilchilsea ,de bekwame en ijverige voorstander van een beschermden landbouw in Engeland, heeft schier gelijktijdig geschreven weigeringen ontvangen van Lord Rosebery, , Lord Salisbury en Joe Chamberlain, op zijne uitnoodiging om het landbouweongres bij te wonen, dat hij, als president der National Agricultural Union, tegen de volgende week bijeengeroepen heeft te dezer stede. Stellig, de drie hoofden der voornaamste partijen in het rijk zijn gansch niet onverschillig voor het doel, dat Lord Winchilsea najaagt, reeds dewijl zij persoonlijk groote landelijke belangen hebben. Ook zijn congres boezemt hun eene levendige belangstelling in; doch het bij te wonen, ziet, dat gaat niet. Een paar hunner verontschuldigingen zijn bepaald kluchtig, wanneer men eenmaal weet waar de schoen hun wrint. De heer Chamberlain heeft »geen tijd», Lord Rosebery zegt eenvoudig dat hij niet komen kan, en Lord Salisbury herhaalt dit met meer klem. Zijn brief is echter de meest belangrijke, omdat hij niet enkel met den premier meejammert over den tegenwoordigen ellendigen toestand van onzen landbouw, maar de goedheid heeft om aan te duiden in welke richting alleen eenige verlichting te wachten is. Hij ziet die in eene herziening der grondbelasting, »en», voegt hij daarbij, »waarschijnlijk zou men ook iets kunnen doen om de kosten te verminderen, tegenwoordig verbonden aan het vervoer van landbouwvoortbrengselen naar de markten waarvoor zij bestemd Dit is geen onbelangrijke vingerwijzing in den tegenwoordigen tijd, nu er inderdaad van den kant der regeering krachtige stappen in de door Lord Salisbnry bedoelde richting worden gedaan. Gisteren toch heeft er hier, onder het voorzitterschap des heeren Bryce (president van den Board of Trade), pene belangrijke conferentie van handels- en spoorwegmannen plaats gevonden, ten einde, op zijne nitnoodiging , de quaestie der buurtspoorwegen in Engeland te bespreken. Door de conferentie is eene gemengde commissie benoemd te dezer zake van advies te dienen en rapport uit te brengen, zoo mogelijk in Januari, nopens de twee hoofdpunten, door den Board of Trade opgenoemd in zijne desbetreffende circulaire van einde October j.1.: 1) In hoeverre verdient het aanbeveling, dat de bestaande voorschriften van den Board of Trade, aangaande den aanleg van spoorwegen in het algemeen, minder gestreng gemaakt worden ten aanzien van buurtspoorwegen, met name door dun bevolkte streken? 2) Is eene nieuwe ' en bijzondere wetgeving daartoe noodig of gewenscht ? De gemengde commissie zal geen gemakkelijke taak hebben. Buurtspoorwegen toch zijn in Engeland volslagen onbekend gebleven, zoodat hier de ondervinding ontbreekt, die als leiddraad zou kunnen dienen bij onderzoek en rapport. Zij bestaan ja in lerland en ten deele ook in Schotland, maar onder bijzondere omstandigheden, die zich in Engeland niet voordoen. lerland heeft b.v. buurtspoorwegen gekregen met rijkshulp in den vorm van rentegarantie, iets waarop men hier geenszins behoeft te rekenen, zeide de heer Bryce gisteren. Daarenboven hebben lersche en Schotsche buurtspoorwegen te kort bestaan, dan dat men veel ervaring zou kunnen putten uit de resultaten, door de exploitatie opgeleverd. De nieuwe commissie zal derhalve te rade moeten gaan bij het buitenland, bij die staten, welke locaalspoorwegen al sedert lange jaren bezeten hebben, om de noodige gegevens te verzamelen. Deze zullen echter met alle omzichtigheid te benutten zijn, want wijken lersche en Schotsehe toestanden reeds zoo sterk van Engelsehe af, hoeveel meer dan de Engelsche van de uitheemsche. En zulke afwijkingen hebben vooral een groot gewicht bij buurtspoorwegen , welke immers in veel grootere mate van plaatselijke omstandigheden afhankelijk blijven, dan gewone spoorwegen. Het ontbreekt hier zeker niet aan personen, welke voorspellen dat buurtspoorwegen in Engeland nooit zullen kunnen rendeeren , en dat zij derhalve ook kwalijk ooit zul:en worden aangelegd, ten ware onder medewerking van den staat. Zeker zal tot aanleg nimmer worden overgegaan zoolang de vigeerende spoorwegwetgeving blijft bestaan. Zij is weliswaar de vrucht van langdurige ondervinding, maar dat maakt haar niet toepasselijk op of van waarde tegenover buurtspoorwegen , welke gansch andere voorschriften zoo in aanleg als in exploitatie behoeven. De heer Bryee erkende gisteren onder méér, dat geen normale spoorweglijn hier te lande kan worden gebouwd onder 10.000 p.st. per mijl, doch hij voegde er aan toe, dat de bestaande Engelsehe spoorwegen vermoedelijk dooréén het vijfvoudige dier som hebben gevergd. Dit is met andere woorden gezegd, dat niet de bouw op zichzelf, maar al de bijomstandigheden van dien bouw de meeste onkosten veroorzaken, als daar Zijn: onteigening en duur betaalde concessie, welke er aan moet voorafgaan. Met dezen kostbaren strijd voor oogen , is het geen wonder dat ondernemers geen trek hebben gehad ons met buurtspoorwegen te begiftigen, ofschoon de voordeelen, die zij den landbouw zouden bezorgen, en tevens der Plattelandsbevolking, natuurlijk onbetvvisbaar moeten worden genoemd. Zulke lijntjes zouden dergelijke uitgaven niet kunnen dragen, en de voorschriften van den Board of Trade betreffende aanleg en exploitatie van spoorwegen evenmin. Noch het een noch het ander is echter noodig. Buurtspoorwegen, welke doorgaans slechts tramwegen zijn met stoomvermogen of electriciteit als trekkracht, behoeven de waarborgen en voorzorgen niet, die op gewone spoorweglijnen, met veel zwaardere en veel sneller rijdende treinen, vereischt worden. Wil men hier buurtspoorwegen hebben, dan zal men moeten beginnen met het loslaten van de op spoorwegen toepasselijke concessie-wetgeving. Voorts zal de Board of Trade gemachtigd moeten worden bijzondere voorschriften te maken voor den aanleg en de werking van buurtspoorwegen. Zonder parlementaire uitgaven en onteigeningskosten zou de bouw van smalsporen gemiddeld niet meer dan 2000 {I 4000 p.st. per mijl behoeven te kosten. Plaatselijke belangen zouden zulk eene som kunnen opbrengen, ofschoon het de vraag blijft, of zij lust er toe zouden gevoelen zonder eenige medewerking van staatswege. Zeker evenwel blijft, dat er niets komen kan van buurtspoorwegen in Engeland, wanneer de genoemde, onvoorwaardelijk noodige voorwaarden verzuimd worden. ---