De salpetercrisis in Chili. De toestand van de salpeterindustrie in Chili wordt bij den dag ongunstiger. iiDit is ten deele het gevolg van overproductie in de laatste jaren, het wat de voortbrengers reeds tot het voorstel deed komen de voortbrengst met 25 procent te verminderen. Voor een ander deel is bet te wijten aan de onverschilligheid der voortbrengers, die er niet voor zorgen, dat het ruw natuurvoortbrengsel goed bewerkt wordt. Maar niet het minst is het toe te schrijven aan de merkbare concurrentie van andere hulpmeststoffen, vooral van zwavelzure ammoniac. In den laatsten tijd doen de landbouwers de minder aangename ondervinding op, dat de chilisalpeter eene perchloraatgehalte bezit, dat niet alleen alle gunstige uitwerking tegenhoudt, maar zelfs eene groote verwoesting onder de planten, die er mee- bemest zijn, aanricht. Onderzoekingen hebben doen zien, dat deze aangewende meststof 6 procent perchloraat bevat. Perchloraat is, gelijk vroeger reeds in onze kroniek werd meegedeeld eene voor de planten zeer verderfelijke stof en de geleerden wijzen van alle kanten op het gevaar, waaraan men zich met den aankoop van chilisalpeter blootstelt en daarom er krachtig tegen waarschuwen. Zij raden aan, om van de invoerders de garantie te eischen van eene bepaalde hoeveelheid stikstof en het afwezig zijn van perchloraat. Deze omstandigheid baart, zooals te begrijpen is, in Chili onrust voor de toekomst, en men tracht thans middelen in 't werk te stellen, om dergelijke onaangenaamheden te voorkomen en het zuiveringsproces zoodanig te verbeteren, dat het perchloraat geheel en al terug blijft. Maar of deze pogingen goede gevolgen zullen hebben, 11. s nog eene vraag. Mocht het werkelijk het geval zijn, dan staat men aan het gevaar bloot, dat de winning van chilisalpeter niet meer loonend zal zijn. De barre concurrentie van importeurs en handelaars hebben de prijzen zoodanig doen verlagen, dat de meerdere kosten aan de bewerking gedaan, niet meer van den prijs af kunnen. Er is dus maar één middel, en dat is om de voortbrenging of ten minste het afzenden te regelen naar de behoefte in het buitenland, maar deze maatregel, waarmede alle voortbrengers moeten instemmen is van dien aard, dat de kans om daartoe te komen zeer klein is. Men komt n.l. in botsing met vele particuliere belangen: de oude, invloedrijke vereenigingen , welke gedurende vroegere jaren, toen 100 en nog meer procent bij de fabrikatie verdiend werd, aan grooteweerstandskassen het aanzijn schonken. Tegenover hen staan enkele op zich zelf staande fabrikanten en jongere ondernemingen, dïe zich niet in denzelfden gunstigen toestand bevinden. De eersten trachten eene beperking van voortbrenging tegen te gaan en hopen daardoor de laatsten te gronde te richten, hunne fabrieken goedkoop te verkrijgen en dan een syndicaat op te richten om de markt te beheerschen. Dat is een gevaarlijk spel, omdat het verbruik van salpeter sinds jaren reeds achteruit gaat en b.v. in de eerste 5 maanden van 1897 (de laatste opgave omtrent den afzet) 33000 ton minder bedroeg dan in de eerste 5 maanden van 1896, niettegenstaande dat de prijs verlaagd werd en de landbouwgewassen, waarvoor het hoofdzakelijk wordt aangewend in oppervlakte toenemen. Deze achteruitgang in verbruik Van salpeter moet hoofdzakelijk worden toegeschreven aan de in Europa steeds toenemende aanwending van zwavelzure ammoniac , die waarschijnlijk de salpeter eens geheel zal vervangen, daar zij veel op de salpeter voor heeft. Zij bevat eene grootere hoeveelheid stikstof dan salpeter, oefent dus eene meer intensieve werking uit. De kosten van het maken er van zijn zeer gering, daar zij of een afvalstof van de gasfabricatie is en in dit geval bijna niets kost, of goedkoop in cooksovens wordt gemaakt en dan tegen een prijs van f 3.60 de 50 kg. kan worden geleverd. Hare veikoopprijs bedraagt tegenwoordig f 4.80 de 50 kg. kan dus nog aanmerkelijk in prijs verlaagd worden, terwijl de salpeterprijs, zooals gezegd, reeds tot den laagsten prijs is gedaald. De vrees der industrieelen in Chili is dus niet ongegrond. Hoe sterk het verbruik van animoniac in Duitschland bv. is, blijkt hieruit dat dit rijk 75000 ton in 1896 maakte en nog 32000 ton uit Engeland, België, Frankrijk, Oostenrijk en ons land invoerde. De toestand in Chili is dienaangaande dan ook zeer treurig reeds en steeds meer wordt naar hulp en verbetering uitgezien, daar de meeste fabrieken hare laatste middelen hebben uitgeput en nog geen betere toekomst zien dagen. Misschien zal er wel geene beterschap komen en dit zou een groote knak zijn, niet alleen voor de desbetreffende aandeelhouders, maar ook voor het geheele land, omdat de salpeterindustrie een krachtigen invloed uitoefent op het welzijn van den staat en eene groote menigte menschen een bestaan verschaft. --- De graanoogsten in de voornaamste graanlanden. (Vervolg.) Voor de statistiek van de opbrengst aan rogge, gerst, haver en maïs volgen we Broomhalls „Corn Trade Year Book", den uitgever van de „Corn Trade News", een dagbladorgaan voor den handel in granen in het Vereenigd koninkrijk, welk blad in de handelswereld beroemd is. Broomhall benut voor zijne samenstellingen voornamelijk ambtelijke opgaven; zijne schattingen berusten op de beste statistieke grondslagen, die te verkrijgen waren. Daar de opgaven van 1896 altijd nog als voorloopig te beschouwen zijn, bepalen wij ons tot de mededeelingen aangaande de oogsten van 1892-1895. Bij de cijfers van Broomhall , die in Imperial Quarters zijn gegeven, is voor 1 Imp. Qu. rogge en maïs = 480 pond Engelsch (á 453.69), dus = 217.728 kg berekend, gelijk dit in vorige artikels ook voor 1 Imp. Qu. tarwe volgens Beerbohm geschied is; 1 Imp. Qu. gerst= 400 pond, dus = 181.440 kg. en 1 Imp. Qu. haver is =- 304 pond, dus = 137.894 kg. Volgens deze berekening krijgen wij de volgende statistiek: Aan rogge werd gemiddeld in de vier jaren 1892—'95 geoogst (uitgedrukt in 1000 tonnen) : .0 • • I ) • .^. e.) a> .45 ~.., cl) gz gig:: to – -d a> 0 I I tryr, •.-+ 0 tno ce • a> 0 Tgi 0 72. -45 O. n, lt 41.> 0 0 bip ',l) cp o c, • CD a> 12D 4) -g c kl. gr. oogst oogst 1 In Rusland (Eur. met Polen 20813 56.6 94 111 1.19 2 „ Duitschland 7258 20.0 91 117 1.29 3 „ Oost.—Hong. 3277 9.0 87 104 1.20 4 „ Frankrijk 2144 5.9 92 108 1.17 5 „ de Ver. Staten 748 2.1 96 109 1.14 6 „ Zweden 566 1.6 89 115 1.29 7 . Belgie 544 1.5 96 104 1.08 8 „ Denemarken 476 1.3 89 109 1.22 9 , Nederland 281 0.77 97 101 1.05 10 „ Roemenië 178 0.46 65 135 2.C8 11 „ Boelgarije en Oost. Rumenie 177 0.46 86 111 1.29 12 „ Italie 112 0.31 95 111 1.10 Samen 36274 100 94 107 1.14 pct. waarvan Europa 35526 97.9 93 107 1.15 de Ver. Staten 748 2.1 96 109 1.14 Buiten deze roggelanden noemt mr. Juraschek in zijn overzicht van den wereldlandbouw als rogge voortbrengende landen nog Algerie, Canada, Griekenland, Groot-Brittanje en lerland, Noorwegen, Portugal, Zwitserland, Servie, Spanje en Europeesch Turkije, wier gezamenlijke opbrengst aan rogge op ongeveer 16.8 millioen Hl. bij eenen wereldoogst van 455.8 millioen aangegeven wordt. De cijfers in millioenen 111. zijn voor deze landen: Spanje 7.4, Europeesch Turkije ' 4.7, Portugal 1.7, Zwitserland 0.7, Canada 0.7, Groot-Brittanje en lerland 0.6, Servie 0.6, Noorwegen 0.4, Algerie 0.01, Griekenland 0.0 (?) Bij een hectolitergewicht van 73 kg. is 1 millioen Hl. rogge = 73000 ton en diensvolgens zouden ongeveer 1200-1300 duizend ton aan de niet in de tabel van Broomhall genoemde roggeoogst der wereld ontbreken, die bij het bovenstaande opgeteld alsdan ongeveer 37.500 duizend tonnen bedroeg, zoodat in bovenstaande tabel ongeveer 3 a 4 pct. van den wereldoogst ontbreekt. Ook als men de opbrengst van Broomhall neemt bedraagt de oogst van Rusland meer dan de helft van den wereldoogst en bij de kleine schommelingen van Ruslands rogge-oogsten gedurende 1892-1895 van 1 tot 1.19 bedraagt de rogge-oogst van de in bovenstaande tabel niet genoemde landen slechts een derde van het onderscheid tusschen den kleinsten en den grootsten oogst in Rusland. De oogst in die niet genoemde landen bedraagt, uitgedrukt in 1000 tonnen voor elk land afzonderlijk: Spanje 540 tegenover 2449 duiz. ton tarwe. Eur. Turkije 343 71 925 ,fl 1,7, Portugal 124 166 Zwitserland 51 139 Canada 51 1347 » Gr. Brittanje en lerland 44 ~ 1418 Servie 44 253 Noor wegen 29 „ pl.m. 8 „ „ Algerie 1 495 Griekenland 199 „ „ Evenals bij de tarwe tot het jaar 1894 eene toeneming van den wereldoogst en van 1894 af eene vermindering valt waar te nemen, is dit ook het geval met den oogst van rogge bij de door Broomhall genoemde landen. Hij bedroeg n.1.: in 1892 34977 duizend ton. „ 1893 37550 „ 1894 38650 „ , 1895 33922 „ „ „ 1896 33726 " (Bij gerst, haver en mais is datzelfde niet het geval. De hoogste gerst-oogst valt in 't jaar 1893, de hoogste haver-oogst in 1895, de hoogste maisoogst in 1896.) Gemiddeld is voor de jaren 1892-1895 de géheele rogge-oogst de niet-genoemde landen er bij gerekend ongeveer 2500 duizend ton kleiner dan de tarwe-oogst van Europa alleen; in 1892 alleen was de rogge-oogst der geheele wereld ongeveer even groot als de Europeesche tarwe-oogst in dit jaar. Na Rusland volgt Duitschland met ongeveer 20 pct. van den wereldoogst der rogge, maar in de jaren 1892-1895 bleef deze rogge-oogst nog beneden den tarweoogst in Frankrijk, behalve in 't jaar 1893, waarin men den hoogsten roggeoogst in Duitschland, n.l. 8491 duizend ton, had en den laagsten tarwe-oogst in Frankrijk, n.l. 7568 duizend ton. Maar zelfs in dit voor Duitschland zoo gunstig roggejaar en voor Frankrijk ongunstig tarwejaar, had Frankrijk nog een tarweoogst van 196 kg., Duitschland een rogge-oogst van slechts 162 kg. per hoofd der bevolking. Anderzijds was gedurende de vier jaren 1892- 1895 de tarwe-oogst van Duitschland, bij eene gemiddelde opbrengst van 2983 duizend ton, hooger dan de Fransche rogge-oogst. die gemiddeld 2144 duizend ton bedroeg. Gemiddeld oogstte Duitschland in die vier jaren 57 kg. tarwe, Frankrijk 56 kg. rogge per hoofd der bevolking, waaruit blijkt dat voor Frankrijk de tarwe-oogst van even groote beteekennis 'is als voor Duitschland de roggeoogst. Dit spiegelt zich ook af in de invoerrechten van Frankrijk, daar het invoerrecht in Frankrijk voor tarwe f 3.40, voor rogge slechts f 1,45 per 100 kg. bedraagt, terwijl Duitschland voor tarwe zoowel als voor rogge f 2.10 per 100 kg. aan invoerrechten heft, wat dus met het bovenaangehaalde geheel in strijd is. Voor rogge ontbreken ons de opgaven van het verbruik per hoofd, die Beerbohm ons voor de tarwe wel gaf. Wel daarentegen kunnen wij berekenen de grootte van den oogst per hoofd, die als volgt is : Met een rogge-opbr. per hoofd der bevolking van 1 Rusland 193 Kg. 2 Duitschland 139 „ 3 Denemarken, Noorwegen en Zweden 116 4 Belgie 85 5 Oostenrijk—Hongarije 76 . 6 Nederland 59 , 7 Frankrijk 56 8 Europeesch Turkije 55 9 Bulgarije en Oost-Roemelie 54 „ 10 Roemenie 33 11 Spanje en Portugal 30 . 12 Servie 19 13 Zwitserland 17 „ 14 Canada 10 . 15 Vereenigde Staten 10 . 16 Italie 4 , 17 Groot Brittanje en lerland 1.1 „ 18 Griekenland De onder 1-4 en 6 genoemde landen vormen het Noorden van Europa, en in die landen is de opbrengst aan togge grooter dan aan tarwe. Tusschen België en Nederland staat Oostenrijk-Hongarije, dat meer tarwe dan rogge verbouwt, maar per hoofd der bevolking nog meer rogge dan Nederland. Neemt men de landen 1-6 bij elkaar, dan ziet men dat deze 6 rijken ongeveer 9 maal zooveel rogge verbouwen als de landen onder 7-18 genoemd. Hierbij dient opgemerkt, dat Denemarken, Zweden en Noorwegen eigenlijk haverlanden zijn, daar zij meer haver dan een andere graanvrucht verbouwen, en wel in Zweden in zoo groote hoeveelheid, dat haver een grooteren oogst levert dan tarwe, rogge en gerst samen. Als gerstland geldt in dat opzicht Algerie, als maisland de Vereenigde Staten van Noord-Amerika, in welke voor de jaren 1892-1895 de gemiddelde maisoogst tot den geheelen gemiddelden oogst van tarwe, haver, gerst en rogge samen staat als 62: 38, waarbij van de laatste 38 pct. er 19 op tarwe, 16 op haver, 2 op gerst en 1 op rogge komen. Bij eenen rogge-oogst van slechts 10 kg. per hoofd der bevolking zijn de Vereenigde Staten een rogge uitvoerend land, Duitschland is een rogge invoerend land bij eene opbrengst van 139 kg. per hoofd der bevolking. Dnitschland j voert per aar ongeveer in voor f 41.880.000. (Wordt vervolgd.) --- Landbouwcrediet in Drente. Door het Genootschap ter bevordering van den Landbouw in Drente werd in 1897 voor het eerst gelegenheid gegeven tot het bekomen van landbouwcrediet. Een bedrag van ongeveer f 15.000 werd voor zulk eene beleening beschikbaar gesteld, waarvan van medio Maart af tot het einde van dat jaar ongeveer het derde deel uitgeleend werd. Er werden 150 voorschotten gegeven, waarvan 15 voorschotten voor 3 maanden, 70 voor den tijd van 6 maanden, 10 voor 9 maanden, en 55 voor een vol jaar. Bij het einde des jaars bestonden nog 98 voorschotten. Terwijl de behoefte aan landbouwcrediet in Drente groot werd geacht, heeft het gebruik, dat er in het eerste jaar van die bank gemaakt werd, niet aan die verwachting beantwoord. De oorzaak daarvan berust wellicht ten deele op nog te weinige bekendheid met deze instelling, deels ook op de vrees voor geldleening, die er bij velen bestaat met het oog op de vaak onzekere uitkomsten van het landbouwbedrijf. Ook de wijze, waarop vroeger hier veel landbouwcrediet verleend werd, is als alle Drentsche volksgewoonten, zeer taai van levenskracht. Velen koopen op crediet, vaak tegen te hooge prijzen en zonder voldoenden waarborg voor zuiverheid der artikelen voor landbouwgebruik en de vroegere verkoopers bieden opnieuw de gelegenheid tot zoodanigen aankoop aan, ten nadeele van de eerlijke concurrentie, ten nadeele van de landbouwers. Bij verbeterde grondbewerking en een gepaste kunstbemesting kanker van veel land eene aanmerkelijke verhooging van productie verkregen worden. De kennis der bemestingsleer is echter nog veel te gering. Naarmate het stelsel van landbouw in deze streken toeneemt in die richting, dat men van zijne gronden meer tracht te oogsten dan voor directen verkoop bestemd is, zooals o. a. bij de teelt van fabrieksaardappelen, suikerbieten, stroouitvoer enz. het geval is, naar die mate zal zich het gebruik van de Drentsche landbouw-voorschotbank van lieverlede uitbreiden. (De Tel.) --- Vraagpunten van het Genootschap van Nijverheid in de provincie Groningen. Vraagpunt 1: „Welke graad van rijpheid is de gewenschte bij den oogst van onze landbouwgewassen; zijn er ook andere methoden van behandeling van den oogst op het veld, bij het inhalen en bij de bewaring elders bekend of hier toegepast, die navolging verdienen?" (Rapport van de afdeeling Scheemda.) Voorwaar mijne heeren, een vraag die getuigt van practischen zin. De behandeling van den oogst: het produkt van het denken en werken van den landbouwer verdient voorzeker alleszins onze aandacht. Al dient er in de eerste plaats gezorgd te worden voor een uitstekend bewerkten bodem, best zaaizaad, goede verzorging der gewassen in den groeitijd enz. enz., de rechte manier van oogsten is, wanneer aan al het voorgaande naar behooren is voldaan, eene bepaalde vereischte om tot een goed financieel resultaat te kunnen geraken. Uwe commissie moet echter direct bekennen, dat ze rechtstreeks op bovengenoemde vragen het antwoord schuldig moet blijven. Omtrent den gewenschten graad van rijpheid bij den oogst zal ze zich tot eenige algemeene beschouwingen moeten bepalen; terwijl het tweede gedeelte der vraag in negatieven zin moet worden beantwoord. Toch hebben we gemeend, dat het zijn nut kan hebben, zonder op nieuwe methoden te wijzen; de behandeling van den oogst, gebruikelijk in deze streken in 't kort de revue te laten passeeren. 'f Is een opvallend verschijnsel, dat, ondanks den vooruitgang, die in de laatste jaren in het landbouwbedrijf heeft plaats gevonden, vooral wat betreft, verbetering van werktuigen, rationeele bemesting, meerderen zorg voor zaaizaad, gepesten wisselbouw en meer andere zaken we met de behandeling van den oogst nog steeds voortgaan in het oude platgetreden spoor, terwijl betere methoden niet alleen onbeproefd, maar zelfs bijna onbesproken zijn gebleven. Het wil uwe commissie echter voorkomen, dat juist dit onveranderlijk handelen, omtrent een zoo belangrijk gedeelte van het bedrijf wel eenigszins pleit voor de goede manier van werken. We weten toch, dat het slechte voor het goede moet wijken en het goede voor het betere plaats maakt, en wanneer we nu zien, dat ondanks den lust tot verbetering, die in de laatste jaren zoo sterk is doorgedrongen, om den grond tot maximale opbrengsten te dwingen, steeds bij het oogsten de oude gewoonte gehandhaafd blijft, dan komt men allicht tot de gevolgtrekking, dat de landbouwer zich bij de tegenwoordige wijze van werken wel bevindt. De heerschende meening in deze streken, die uwe commissie ook is toegedaan,_ is om niet te n H laat met zichten te begin en. et wordt volstrekt niet noodig, geacht om hiermee te wachten tot het koren doodrijp geworden is, neen, dit wordt zooveel mogelijk vermeden. Zooveel ' mogelijk, zeggen we, want de weérsgesteldheid, aard en omvang van het bedrijf, beschikbaar werkvolk, al deze factoren spelen om dien tijd van 't jaar een zoo groote rol, dat de boer dan niet altijd maar handelen kan naar zijn wensch. Vooral voor haver brengt men hier veelal de spreuk in toepassing: „'k Heb liever dat de koe er van springt, dan de vogel er van zingt", wat natuurlijk zooveel zeggen wil, dat men niet bang is, dat er bij het dorschen een enkele korrel aan 't stroo blijft en dit liever ziet, dan dat er voor en bij het zichten vele korrels verloren gaan ten prooi aan 't vooglenheir. Het ligt voor de hand, dat men zich vooral van de uitersten moet wachten; want te vroeg gezicht zou natuurlijk den gartschen oogst bederven. De periode van geelrijpheid zal zeer zeker de beste zijn om met zichten te beginnen, wanneer men dan meteen rekening houdt, dat het laatste koren niet te rijp wordt; wat bij een vrij uitgebreide graancultuur heel licht het geval kan worden. Kon men hier zooals de Amerikaansche farmer al het koren in een paar dagen met de machine maaien, dan voorzeker kon men omtrent de gewenschte rijpheid van het te maaien koren aanmerkelijk strengere eischen stellen. Zooals hier thans het geval is, moet er veel worden overgelaten aan den practischen blik van den landbouwer. ._ Aangezien we meenen, dat de behandeling van den oogst volgens de Oldambster methode niet alleen hier, maar ook in ruimeren kring grootendeels bekend is, zullen we hiervan alleen in 't kort iets mededeelen, wat o. i. eenigszins van belang kan worden geacht. Het zichten, binden en hokken wordt in massa per Hectare uitbesteed, in den regel aan man en vrouw, die dit werk samen verrichten. De man hanteert de zicht en de vrouw neemt binden en hokken voor hare rekening--; terwijl zij bij ieder gemaakte hok, zich van de houten hark bedient om de achtergebleven halmen bij elkaar te verzamelen. Al deze werkzaamheden gebeuren achtereenvolgens, wat te prefereeren is bij de methode 0• a. op 't Hoogeland in 't gebruik, waar zichten, binden en hokken apart wordt uitbesteed en in, den regel met een tusschentijd van een of meer dagen geschiedt. Bij wisselvallig regenachtig weder heeft dit ter dege zijne bezwaren, omdat het koren, wanneer het plat op de grond ligt veel meer water opvangt, dan wanneer het aan de hok overeind is gezet. Voor gerst, haver en boonen neemt men acht schooven voor een hok, welke schooven niet zoo klein worden gemaakt en paarsgewijze aan de hok gezet. Voor tarwe neemt men in den regel twaalf of meer schooven voor een hok en zet ze op in 't kruis, zoodat men zoogenoemde ronde hokken verkrijgt. Dit is met 't oog op het licht omvallen der tarweschooven beter dan acht schooven, terwijl gebleken is, dat het drogen er weinig of niets onder lijdt. Erwten laat men ongebonden op het veld liggen, om bij regenachtig weder de schooven te keeren als het noodig is en zoo mogelijk op drogen grond te leggen. Na eenige dagen, of zoo spoedig de schooven in alle opzichten goed droog zijn, wordt het koren ingehaald en wanneer het goed droog binnenkomt, kan het in de schuur worden opgestapeld, zonder aan aanzienlijke waardevermindering bloot te staan. Tegen de uitdrukking „goed droog" wordt nog al eens gezondigd. Toch is uwe commissie van meening, dat vooral liet goed droog zijn der schooven bij het inhalen een bepaalde eisch is, want zoo gauw men van dit beginsel afwijkt, komt men allicht tot slechte uitkomsten. Er is wel eens beweerd, dat voor koren, wat niet droog werd ingehaald en muf en schimmelig in de schuur was geworden, na gedorschen te zijn, te Groningen aan de beurs een goeden prijs was bedongen, zeker is het echter' dát wanneer slechte en goede waar even duur betaald wordt, we dan in de „verkeerde wereld" zijn aangeland. Vooral ook, en wel in 't bijzonder voor landbouwers, die hun stroo en kaf en ook veelal een gedeelte van 't koren als veevoeder moeten gebruiken, kan het slordig en onbesuisd te werk gaan bij het inhalen tot enorme schade lijden. Ten slotte willen we er nog even op wijzen, dat bij de Oldambster wijze van werken de zoogenaarnde „hokkenverzetters" vooral bij ongunstig weder wel eens uitstekende diensten kunnen bewijzen. Bij aanhoudende regen toch worden de schooven aan de hok, vooral als het stroo nat, slap, geil is, zoodanig aan den grond genageld, dat ze zeer rnoeielijk drogen. Getroost men zich nu bij opklarend weder de moeite om de hokken met bovengenoemde hokkenverzetters even op te lichten of eenigszins te verplaatsen, dan is het verbazingwekkend hoeveel gauwer de bokken dan vooral bij zon en wind droog zijn, zoodat men spoediger weer niet inhalen kan beginnen. Ook wanneer de vrucht een dekvrucht is geweest voor jonge klaver, kan het wel eens noodig zijn de hokken bijtijds te verplaatsen, omdat de klaver anders ligt onder de hokken verstikt en men dan later kale plekken in de klaver heeft. Wanneer dit verzetten door bekwame handen geschiedt, kan dit zonder merkbaar verlies van af te vallen graan geschieden; het is echter alleen uitvoerbaar, bij hokken van acht schoven, die paarsgewijze zijn opgezet. Misschien zouden we een en ander nauwkeuriger en voldoender hebben toegelicht, ware het niet, dat we bepaald veronderstellen, hiermee te veel op algemeen bekende zaken te wijzen, wat volgens de inleiding op de algerneene vergadering niet het doel is geweest van den steller van het vraagpunt. De commissie: Jb. Vinker. J, van der Steeg. Dit rapport werd met algemeene stemmen goedgekeurd. De secretaris; • R. Renken. ---