Op het oorlogstooneel in Oost-Afrika. Een soldaat in het leger van generaal Smuts in Oost-Afrika zendt aan de Timen de'volgende beschrijving van de landstreek, waar thans de strijd woedt: «Tegen den middag bereikten wij de stad Arusha en bevonden dat, ofschoon de blanke bevolking — non-combattanten, vrouwen en kinderen — bij onze nadering de afgelegen boerderijen hadden verlaten, deze in de stad wel was achtergebleven. Het was hun wel aangenaam, dat de Engelschen de stad in bezit namen, omdat zij, toen de Duitschers moesten aftrekken, zonder eenige bescherming aan de zwarten overgelaten waren, die langzamerhand oproerig waren geworden. Dit is de Duitscbe nederzetting in Duitsch Oost-Afrika. Het is een mooi plaatsje, aan den voet van den Meroe gelegen, maar ik houd niet van den Duitschen stijl van huizenbouw. Zij zijn vierkant en plomp, meer op nuttigheid dan op schoonheid berekend — ongeveer zooals de Duitschers zelf. In den regel staat zijn naam in groote letters boven den ingang der woning en toen wij de stad binnenreden, deed het ons onaangenaam aan, dat het overal «verboten* was, het een of ander plantje te plukken in den tuin van zekeren Schwidt of zoo iets. Het fort, waarin wij met zijn zessen in een kamer kwartier hebben, is een laag, leelijk ding, met gewitte, gekanteelde muren, geheel en al met prikkeldraad omgeven en met twee erg Duitsch uitziende schildwachtbuisjes er voor. Wij gingen er op Juit, om te fourageeren en haalden stoelen, tafels en aardewerk voor onze kwartieren. De eenige schilderij, die wij konden vinden, was een portret van den keizer, dat wij dan ook ophingen. Als er soms lui bij ons in de kamer kwamen en daar woedend om werden, maakten wij ze wijs, dat wij het noodig hadden, om ons tot onzen «ochtendhaat* op te winden. Het is voor ons erg vreemd, allerlei soorten groenten, eieren, melk en dergelijke te kunnen krijgen en dat nog wel spot-goedkoop. Wij laadden onze wagens zoo vol, dat wij voor dagen meer voedsel hadden dan voor onze rantsoenen noodig was en herinneren ons, hoe kostbaar een beschuit was, als wij wekenlang op «trek* waren, of hoe wat jam ons toen iets leek, waarvoor men desnoods zou vechten. Er is één klein hotel in de plaats, waar men blijkbaar niets anders kan krijgen dan bruin brood met boter, worst en groenten en de in de streek gemaakte cigaretten, die in smaak en uiterlijk veel met sommige Fransche cigaretten overeen komen en die je van boven en van onderen moet dichtdraaien om ze te kunnen rooken. De Meroe is van hier uit gezien niet bepaald mooi, maar wel indrukwekkend. Het is een enorme kegel, met een rotsachtigen top, die vol scheuren en kloven en later door regen en wind glad geslepen is. Op de hellingen kon hier en daar nog juist wat sneeuw blijven plakken en vlak bij den top verrijst een rotskolom, die er door den verrekijker gezien als een Indiaanscbe schildwacht uitziet.* --- Kaffers als arbeidssoldaten. Zooals men weet, is generaal Botha bezig tienduizend Kaffers als havenarbeiders uit ZuidAfrika naar de Fransche Middellandsche zeehavens te brengen. Dit heeft de Daily Chronicle op het denkbeeld gebracht, om uit alle Engelsche bezittingen in Afrika een half millioen negers aan te voeren, niet voor den frontdienst, maar als arbeiders achter het front, voornamelijk in Noord-Frankrijk. Men wil ze eerst naar Egypte brengen als overgangsstation, en dan tegen het voorjaar naar Europa. Bij hun aankomst zouden een ongeveer gelijk aantal blanken voor den dienst aan het front vrijkomen. W ant daarvoor deugen de zwarten niet; dat hebben zij in 1914 bewezen. Wel voor allerlei grof werk, onder voorwaarde, dat zij geen alcoholische dranken krijgen, en buiten verkeer met vrouwen gehouden worden. --- Het herstel van het koninkrijk Polen. Wij ontvingen de volgende mededeeling van het Poolsche Persbureau: Professor Adolf Kjellen schrijft in Nya dagligt onder anderen over het herstel van het koninkrijk Polen het volgende: Op 5 November is de wereldoorlog begonnen een opbouwenden invloed te doen gelden. De vernietiging, die velen als zijn uitsluitende eigenschap beschouwden, is niet meer het eenige, wat hij gewenscht heeft. Naast den negatieven kant van den strijd komt nu ook een positieve zijde te voorschijn. Eindelijk begint de bedoeling van het groote lijden aan den dag te komen. Zij, die tot dusverre het woord «oorlog» niet kon uitspreken, zonder er het woord «krankzinnige» aan toe te voegen, zullen thans inzien, dat het oogenblik is aangebroken, zich op een ander standpunt te stellen. Vóór alles hebben zij daartoe aanleiding, als zij bedenken, als het nieuwgeschapene rijk een geweldige overwinning beteekent voor hun politieke troetelkinderen: «de nationaliteiten en de kleine staten» en dat die overwinning zonder den oorlog een onmogelijkheid zou zijn geweest. Want zijzelf zullen zich niet ontveinzen, dat Rusland aan de Polen nooit zulk een mate van zelfstandigheid zou hebben verleend. Evenmin hebben de westelijke leden der Entente, om hun vrijheidsdenkbeelden te doen zegevieren, ooit zulk een druk op Rusland uitgeoefend, dat het zich genoopt zag, het vrijheidsdenkbeeld in eigen huis te verwezenlijken. Het is derhalve volkomen duidelijk, dat het nieuwe Polen een creatie van den wereldoorlog is, die het land nu aan de zijde der centrale mogendheden gebracht heeft. Giovanni Gairo zegt in Sera van 6 dezer, dat de woorden van Bismarck: De politiek van Rusland is een aaneenschakeling van verzuimde gelegenheden,» opnieuw bewaarheid is. Feitelijk heeft Rusland zich reeds herhaaldelijk de kans, om Polen zelfbestuur te geven, vooral na het uitbarsten van den oorlog, laten ontgaan. Daarentegen streeft Von Bethmann, nadat hij de plannen van Falkenhayn, Helfferich, Bülow en Naumann, die naar gebiedsuitbreiding streefden, aan banden had weten te leggen, thans naar practische opgmerken. Hij geeft de annexatie van België en Noord-Frankrijk op, doch hecht daarentegeu een zelfstandig f'olen aan zijn land. Volgens de Mattinov&a 6 Nov. is de politieke en militaire beteekenis van de stichting van het Poolsche koninkrijk niet te loochenen. Ook Hongarije, dat zich tot dusverre tegen deze stichting verzette, heeft zich blijkbaar door het scheppen van een autonoom Galicie, als bufferstaat, laten bekeeren. Het is thans nog niet uit te maken, hoe groot de verdienste van het Duitsch-Oostenrijksch inzicht is, en voor hoeveel van het gebeurde de Russische regeering de verantwoordelijkheid heeft te dragen. Wanneer de Polen vol geestdrift een leger ter beschikking der centralen stellen, zou dit bewijzen, dat een deel der schuld Rusland zelf treft omdat de door den czaar beloofde autonomie na de eerste Russische overwinningen weer teruggenomen werd. --- Van het Binnenhof. Men zal zich allicht nog de weinig verkwikkelijke discussies herinneren bij de voorstellen tot uitbreiding van de Landstormwet, welke voorstellen de bedoeling hadden, de dienstplichtigen van de Landweer successievelijk naar huis te zenden en ze te doeo vervangen door jongeren. Toen de Kamer goed en wel ep de hoogte van de voorstellen des heeren Bosboom was gekomen, bleek haar, dat niet alleen de Landweer door jongeren zou worden vervangen, maar ook de lichtingen van de militie. Met andere woorden: naar mate de toevoer van landstorm-plichtigen plaats had, zouden oudere lichtingen naar huis worden gezonden. Wij gelooven niet, dat men bijtijds het ondeugdelijke van deze regeling heeft ingezien. Wat toch zou er noodzakelijkerwijze moeten gebeuren, als door den langen duur van den oorlogstoestand de bepalingen van de Landstormwet ook een evenredig langeren duur zouden krijgen ? Dit: dat er steeds oudere jaarklassen, vallende onder den Landstorm, zouden worden opgeroepen. Met andere woorden dus: dat jongeren door ouderen zouden worden vervangen en daardoor medegewerkt werd tot een steeds grootere ontwrichting van ons maatschappelijk leven. Voor een niet gering gedeelte — al denken wij er niet aan, hier zijn goede bedoelingen in twijfel trekken — heeft Minister-president Cort van der Linden schuld aan deze regeling. Hij toch verklaarde, dat de regeering de verantwoordelijkheid niet langer zou kunnen dragen, als het wetsontwerp tot nadere uitbreiding van den landstorm enz. verworpen werd. Wij zullen niet teruggaan tot de debatten van Juli 1916. Alleen willen wij er van zeggen, dat inderdaad ernstige bezwaren in het midden • werden gebracht. Immers: de opschuiving in > | I het leger zou tot eind-resultaat hebben, dat alleen landstormers onder de wapenen zouden zijn. Mannen op leeftijd werden uit hun zaken gehaald, om jongeren af te lossen. Dat men die bezwaren niet te ernstig heeft ingezien, is door de praktijk bewezen. En de bom is gebarsten, toen dezer dagen bleek, dat de regeering de landstorm-klasse 1909 wilde oproepen, alvorens zij zulks de militie-lichting 1917 deed. In plaats dus eerst de militie 1917 en den landstorm 1917 op te roepen — waardoor de regeering zonder twijfel manschappen genoeg ter aflossing zou hebben — roept zij oudere mannen op en doet daardoor allerlei bezwaren in het maatschappelijk leven ontstaan. In de Tweede Kamer heeft zich de vorige week de voorzitter van de vrijzinnig-democratische Kamerclub, mr. Marchant, tolk gemaakt van de groote ontevredenheid, welke door deze regeling in den lande heerscbt, een regeling, waaruit ten duidelijkste blijkt, dat, door ouderen op te roepen vóór de jongeren, men den omgekeerden weg wenscht te volgen en geen rekening te houden met de zoo ernstige bezwaren, welke in Juli 1916 tot uiting zijn gekomen. Het is wel teekenend, dat geen stem uit de Kamer is opgegaan tot verdediging van het beleid van den Minister van Oorlog in deze kwestie. Zij gevoelde zelf maar al te goed, dat zij in Juli des jaars Jeitelijk bij den neus ge nomen was. Immers, achteraf is gebleken, dat het stellen van de Kabinets-kwestie niet zóó gewichtig bedoeld was, als de Kamer het destijds wel opvatte. En nu wilde men dan thans ook niet voor de argumenten van den Minister van Oorlog zwichten. Argumenten, schreven wij daar. Maar.... waren het in werkelijkheid wel argumenten, die hij aanvoerde? Zijn bezwaren tegen de motie-Marchant, om de militielichting 1917 fe laten gaan vóór de landstorm klasse 1909, waren van geen beteenis. Ik heb haar nu eenmaal opgeroepen, zei de Minister, en het zou slechts verwarring geven, als ik haar nu weer uitstel gaf. Een argument ? .... Wel, men vaardigt eenvoudig een nieuwen order uit, waarbij de eerste herroepen wordt! Zoo dacht de Kamer er ook over, en hoewel de Minister aanvaarding van de motie-Marchant tot op het laatst toe ontried, nam de Kamer haar aan, met 59 tegen 4 stemmen. Op duidelijker wijze kon het Parlement zich bezwaarlijk al hebben uitgesproken. Een motie heeft natuurlijk geenerlei beteekenis, beter: geenerlei bindende beteekenis. De Minister kan baar naast zich neerleggen, als hij zalks verkiest. De heer Bosboom heeft dit gelukkig niet gedaan. Hij is zonder twijfel tot de .overtuiging gekomen, al legde hij in het Parlement, na de aanvaarding van de motie-Marchant, daarvan ook geen getuigenis af, dat de Tweede Kamer het bij het rechte eind had. Althans een mededeeling in de » Staatscourant* stelde ons in kennis met het feit, dat de opkomst van de landstorm-plichtigen der jaarklasse 1909, welke zou plaats hebben in het tijdvak van 16 tot 20 December a.s., is uitgesteld. Daarmede komt te vervallen, hetgeen omtrent de opkomst dier jaarklasse reeds werd bekend gemaakt. Het is beter, ten halve te keeren, dan ten heele te dwalen. De Minister van Oorlog heeft blijk gegeven, de waarheid van deze woorden te erkennen. Na het «oorlogs-in ter mezzo» is de Kamer wederom voortgegaan met de behandeling van de voorstellen tot herziening van de Grondwet. Artikel 192 — het befaamde onderwijs-artikel — is thans aan de beurt. De debatten zijn tot nu toe evenwel vrij slap gebleven. Wat bij de algemeene beschouwingen in eenigszins beknopten vorm ten beste was gegeven, werd nu tot uit den treure door sommige sprekers uitgesponnen. Wij zullen hen op dezen slechten weg niet volgen en slechts de hoofdpunten mededeelen. De amendementen op het regeerings-voorstel waren, gelijk was te voorzien, vele. Men wilde hier het overheids-onderwijs beveiligen, daar de openbare school, naast de ünancieele gelijkstelling van het bijzonder onderwijs, tot den hoeksteen van het compromis maken en in de Grondwet dat beginsel duidelijker zien uitgedrukt, dan tot nu toe het geval heet te zijn. De vraag is, hoe het compromis er ten slotte zal uitzien. Waarborgen ?.... De linkerzijde wil ze hebben ; sommige harer leden hebben den moed, er openlijk voor uit te komen; andeien zwemmen er wat om heen. De heer Nolens, de uiterst bezadigde, wetenschappelijke en sympathieke roomscb-katholieke afgevaardigde zei het zeer terecht; in hoofdzaak zijn wij het allen eens; aan alle scholen, openbare zoowel als bijzondere, moet goed onderwijs worden gegeven. Maar.... het compromis? Op het scheiden van de markt is de Minister van Binnenlandsche Zaken met het voorstel gekomen, om de debatteerende en harrewarrende partijen tot elkander te brengen. Waar het de eiscben voor het algemeen vormend lager onderwijs betreft, wil hij deze zoodanig geregeld zien, dat de deugdelijkheid van het geheel of gedeeltelijk uit de openbare kas bekostigd bijzonder onderwijs en van het openbaar onderwijs afdoende wordt gewaarborgd. (Tusschen twee haakjes, mr. Gort van der Linden, behoort een waarborg niet altijd afdoende te zijn?) Bij de door den Minister voorgestelde regeling wordt de vrijheid van het bijzonder onderwijs betreffende de keuze der leermiddelen en de aanstelling der onderwijzers geëerbiedigd. Daar kunnen nu deze week eenige afgevaardigden eens knusjes over gaan debatteeren en delibereeren, terwijl de rest van de Kamer... dut. Want slaperig zijn onze honderd uitverkore 1 nen bij de behandeling van de voorstellen tot herziening van de Grondwet, slaperig...! Wij vragen ons wel eens vol nieuwsgierigheid 'af, of tachtig procent wel in staat is, ooit weer wakker te worden. VAN DER IIAEGHEN. --- Wat iedereen in den lande moet weten. door Minister F. E. POSTHUMA. I. Het Persbureau Vas Diaz had zich eenige weken geleden gewend tot den Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel, met het verzoek zijne gedachten te willen uiteenzetten omtrent de rol, die de landbouw in dezen tijd van crisis speelt bij de voorziening der levensmiddelen. De minister achtte het wenschelijk, zijne gedachten in een artikel van zijn hand, en bestemd voor de pers te doen kennen. Dit artikel wordt ons toegezonden. Het is het hieronder volgende. De lezer kan dit dus beschouwen als geschreven door minister Posthuma. Redactie Bred. Courant. Reeds van het eerste begin van den crisistijd af is het vraagstuk der levensmiddelenvoorziening op den voorgrond getreden en heeft het de Regeering aanleiding gegeven door het instellen van maximumprijzen, het uitvaardigen van uitvoerverboden en later ook door het zelf ter hand nemen van den aanvoer, alsmede door het goedkoop verkrijgbaar stellen van bepaalde artikelen te trachten de bevolking in staat te stellen tegen zoo laag mogelijke prijzen zich van het noodige te voorzien. In plaats echter van dankbaar te zijn voor wat de Regeering in dit opzicht deed, bestaat bij een groot deel der verbruikers ontevredenheid. Zij werpen op de Regeering en op den Minister van' Landbouw, Nijverheid en Handel in het bijzonder, de schuld, dat niet alle duurte en alle scbaarscbte werd weggenomen en verzuimen te bedenken, dat de buitengewone tijden die wij beleven, veel ongemak met zich brengen, waarin, omdat er nu eenmaal niets tegen is te doen, eenvoudig moet worden berust. Aan den anderen kant zijn er velen in den lande, die over bet van overheidswege ingrijpen in hun beroep of bedrijf weinig zijn gesticht, de daaruit voortvloeiende nadeelen sterk overdrijven en de meening ingang trachten te doen vinden, dat juist door de inmenging van de Regeering in het bedrijf ons volk de gevolgen van den crisis sterker ondervindt, dan anders het geval zou zijn geweest. En zoo staat de Regeering in den persoon van den Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel bloot aan critiek van twee kanten. Producenten en handelaren roepen: gij doet te veel; mopperaars uit het publiek klagen: gij doet te weinig. Van beide zijden is men het er gemeenlgk roerend over eens, dat, wat gedaan wordt, totaal verkeerd is. Onder het vele, dat de achter ons liggende oorlogsjaren duidelijk aan het licht hebben gebracht, mag zeker wel genoemd worden de groote beteekenis van den landbouw voor ons economisch leven en de absolute ontstentenis van inzicht bij een groot deel van ons volk in alles wat dien ,allerbelangrijksten bedrijfstak betreft. En dit gebrek aan inzicht bestaat niet alleen bij de weinig ontwikkelde massa, maar ook bij de intellectueelen. Zoodoende was het mogelijk, dat met medewerking van een deel der pers, vrij algemeen onder de stedelijke verbruikers de meening ingang kon vinden, dat, ondanks den rondom ons land woedenden wereldbrand, wij zonder het minste ongemak de oude wijze van leven zouden kunnen voortzetten, indien de Minister van Landbouw maar niet, om op onrechtmatige wijze een kleine groep van producenten en handelaren te bevoordeelen, zooveel levensmiddelen het land uit liet gaanj Velen, die gewoon zijn zich ia het openbaar — 'zoowel in de pers als op vergaderingen — in bovenbedoelden zin uit te spreken, kan niet genoeg wórden aanbevolen, toch eens ernstig te onderzoeken of de voorstelling, welke zij van de zaak hebben, inderdaad wel de juiste is en er zich goed van te doordringen, dat, mocht zulks niet het geval zijn, zij verantwoordelijk zouden handelen met voort te gaan bij bet volk meeningen te doen ontstaan of te helpen bestendigen, die wel tot ontevredenheid, maar niet tot verbetering van den toestand kunnen leiden. De bedoeling van dit artikel is enkele kardinale punten, het levensmiddelen-vraagstuk, betreffende, in bet juiste licht te plaatsen, in de hoop, dat velen daardoor een anderen en beteren kijk op dit vraagstuk zullen krijgen. Het eerste, waarop de aandacht zal worden gevestigd, is de zeer eigenaardige positie waarin ons land ten opzichte van de levensmiddelenvoorziening verkeert. Indien onze landbouw uitsluitend werkte voor binnenlandsche behoefte, in die behoefte door eene vrij extensieve exploitatie van den bodem geheel kon voorzien en daarbij de loonen door de mobilisatie niet waren verhoogd, zou inderdaad een toestand mogelijk zijn als sommige wenschen en uitgedrukt wordt door het bekende: «prijzen als voor den oorlog». Men zou de grenzen kunnen sluiten en de prijzen op het oude niveau houden zonder dat de landbouwers inbrengen. Nu is echter de toestand niet aldus. Een groot deel der landbouwvoortbrengselen, welke wij noodig hebben, in de eerste plaats het broodkoren, moet uit de vreemde worden aangevoerd. Veel van hetgeen wij voortbrengen is daarentegen ook in normale tijden voor het buitenland bestemd. Daarbij komt, dat onze landbouw zeer intensief wordt gedreven en de grondstoffen voor die intensieve productie, veevoeder en kunstmest, voor een belangrijk deel weer uit het buitenland moeten komen, terwijl de loonen mede sterk zijn gestegen. Door een en ander worden zoowel de producten, die wij te weinig voortbrengen als die, welke wij te veel produceeren, duur en ontstaat een zoo ingewikkelde toestand, dat men, zooals de ervaring in de afgeloopen twee jaren voldoende heeft geleerd, bij eenigszins roekeloos ingrijpen gevaar loopt de moeilijkheden te vergróoten in plaats van te verminderen. Dit gevaar wordt voorts in nog niet geringe mate verhoogd door het feit, dat niet zelden de eene landbouwer de grondstof produceert voor bet bedryf van zijn college in een ander deel des land. De boven omschreven toestand vindt voor een groot deel zijne oorzaak in de gesteldheid van onzen bodem. Vergeten mag daarbij echter niet worden, dat het vooral de woordvoerders der stedelijke verbruikers zijn geweest, die in den tijd van landbouwcrisis, om graanrechten te weren, de landbouwers hebben aangemoedigd, nog meer den graanbouw te vervangen, door de productie van exportartikelen. Begrijpelijker wijze bestaat er nu groote neiging om eene ontwikkeling in tegenovergestelde richting te bevorderen en reeds is de eisch vernomen, dat de regeering den landbouwers zou moeten voorschrijven een zeker deel van hun land met broodgraan, speciaal met tarwe, te betelen. Zij, die dezen eisch doen hooren, vergeten echter, dat niet elke grond voor de teelt van een bepaald gewas geschikt is, voorts dat een landbouwbedrijf een organisch geheel is en bovendien ieder gewas, ook waar de grond in het algeen er niet ongeschikt voor is, toch bepaalde eischen stelt, wat voorvrucht, cultuurtoestand enz. betreft. De kennis daarvan is in den regel slechts bij den bedrijfsleider en in elk geval niet bij de Regeering aanwezig. Ging deze door dwingende voorschriften tegen het advies van den bedrijfsleider in, zoo zou daarvan ongetwijfeld velerwege misoogst het gevolg zijn. Het eenige, wat de Regeering dan ook heeft gemeend te kunnen doen, is in de Distributiewet te bepalen, dat de verbouw van sommige gewassen kan worden verboden of beperkt. (Wordl vervolgd.) --- Binnenland. Nederland en de Oorlog. Reizigerstreinen opgeheven. Men schrijft aan de Msbde: De spoorwegmaatschappijen moeten zuinig zijn met steenkool. Indien men echter de beperking van het treinenverkeer nagaat, dan komt men tot de conclusie, dat de inwoners tusschen Haarlem — Leiden de grootste dupe zijn van de geheele kolen-historie. Op dat baanvak zijn de meeste treinen uitgeschakeld, niet minder dan twaalf, waarvan één sneltrein. Het kolenverbruik voor die tusschentreinen moet bepaald enorm zijn, dat de 11. S. M. tot zulke maatregelen haar toevlucht neemt. Die tusschentreinen bestaan meestal uit drie of vier wagons met nog een goederenwagon. Zou bet geen aanbeveling verdienen, indien de H. S. M., behalve die twaalf treinen, nog een paar sneltreinen uitschakelde en eenige sneltreinen omzette in stoptreinen ? Opgebrachte treiler. J. de Groot, schipper en eigenaar van den stoomtreiler Peter D., heeft naar IJ muiden geseind, dat zijn schip naar Guxhaven werd opgebracht. De vischvangst werd tegen hoogen prijs verkocht, waarna de treiler van al het noodige werd voorzien voor nieuwe visscherij. De Graanbouw. Door het Kamerlid Schaper is aan den Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel een vraag gesteld omtrent te nemen maatregelen in het belang van een doelmatige bebouwing van den grond, met bet oog op de behoeften aan voedingsmiddelen in het volgend jaar, in 't bizonder aan broodkoren. Binnenlandsche Berichten. Begrafenis Keizer Frans Jozef. Bij de teraardebestelling van wijlen Z. M. keizer Frans Jozef zal H. M. de Koningin zich doen vertegenwoordigen door een buitengewone missie, bestaande uit haar opperhofmaarschalk mr. W. graaf van Bylandt, den gep. generaalmajoor Tonnet, adjudant i. b. d. en den leu luitenant Van Heyden, ordonnans officier van (1. M. de Koningin. Kamerverkiezing 1917. De heer A. Dijkgraaf te Schoonhoven beeft bedankt voor de hein door de S.D A.P. aangeboden candidaturen voor de Tweede Kamer in de districten Iloogezand, Lochem en Apeldoorn. Hij zal zich uitsluitend in het district Gonda laten candidaat stellen. Tot candidaat voor de Kamerverkiezing in 1917 heeft de afdeeling Amersfoort der S.D,A.P. gekozen deh heer P. Moltmaker, lid van den Utrechtscben gemeenteraad en voorzitter van de Ned. Ver. van Spoor- en Tramwegpersoneel. Kamerverkiezing Tiel. De antirev. kiesvereeniging te Tiel stelde candidaat jhr. J. Beelaarts van Blokland, te Oosterbeek. Nu rar. A. G. A. ridder van Rappard voor een candidatuur heeft bedankt, wordt in de plaatselijke pers van landbouwerszijde bij advertentie aanbevolen de candidatuur van den heer H. Houtkooper, burgemeester van Echteld en lid van de Prov. Staten van Gelderland. Niettegenstaande mr. A. G. A. ridder van Rappard uitdrukkelijk verklaard heeft bij deze Kamerverkiezing geen candidatuur te zullen aanvaarden en, bij eventueele verkiezing te zullen bedanken, is bij Zaterdagavond toch in een bijeenkomst van landbouwers te Ochten candidaat gesteld. --- Sport. Voetbal. Westelijke le klasse. Amsterdam : Blauw Wit—H.B.S. 5—0 Den Haag: H.V.V.—Hercules. 2—O Haarlem : Haarlem—Quick. 4—2 Dordrecht: D.F.C.—Sparta. 10—1 Oostelyke le klasse. Deventer : U.D.—Vitesse. 3—2 Enschede : 'Enschede—Quick (N.) 1—O Hengelo : Tubantia—Be Quick. 3—4 Zuidelijke le klasse. Breda: \elocitas —N.A.C. 2—6 Tilburg: Willem II—V.V.V. 10—0 Maastricht: M.V.V.—M.S.V. 1—0 Middelburg: Middelburg—WilhelmiuU. 5—1 Zuidelijke 2e klasse. Breda: N.A.C. II—Velocitas II. 1—0 Den Bosch: Wilhelmina II—M.V.V. 11. 5—0 (w. n. o.) Bergen op Zoom : D.O.S.K.O.—Vlissingen. Zuidelijke 3e klasse. Maastricht: M.S.V.—Philips' Sportvereen. 3-1 --- Stadsnieuws. Mr. M. Tydeman. † Het bestuur van de centrale liberale kiesvereeniging te Tiel besloot, de nagedachtenis van haar afgevaardigde mr. M. Tydeman Jr. te eeren, door aan zijn weduwe en erfgenamen een herinnering aan te bieden. De besturen van de vrijzinnige concentratiegroepen hebben hun instemming met dit plan betuigd. Afgifte bons roor aardappelen en melk. Morgen 28 November, is het de laatste dag, dat van het Distributiekantoor voor levensmiddelen, Beijerd 3, van des voormiddag 9 tot des namiddag 1 uur, bonboekjes kunnen worden afgehaald voor het verkrijgen van aardappelen en melk. Dan zijn zij aan de beurt wier familienaam begint met X, IJ of Z, 50-jarig bestaan «lcr Scherpschutters vereen. ,,<*odevaert Moulcus." & December 1866 werd door eenige Bredasche heeren het plan opgevat, éen scherpschutters, vereeniging op te richten. En daar dit plan destijds zéér veel medewerking ondervond, werd dan ook tot de definitieve oprichting besloten en mocht de vereeniging zich al spoedig in ee.i flink ledental verheugen. In haar eerste vergadering werden tot president en thesaurier resp. gekozen de heeren mr. H. van der Hoeven en G. van den Goorbergh; terwijl thans nog in Breda woonachtig zijn de navolgende heeren, die mede tot de eerste leden behoorden, nl. P. J. Dado, F. de Koning, L. van der Maden, jhr. mr. A. Reigersman, L. J. Staal en P. J. Wagemakers. Op 12 Mei 1867 werd de Koninklijke goedkeuring verkregen en was het voortbestaan verzekerd. De benoodigde wapenen -en munitie werden door het rijk verstrekt, door de leden een eigen verplicht weerbaarheidsuniform aangeschaft, en zoo kon men de vereeniging tweemaal per week, onder leiding van haar kapiteincommandant, en met trompetgeschal, door Breda's straten zien marcheeren naar de schietbanen op de tGaldersche heide», onder Ginneken tot bet houden van schietoefeningen. Aan de vereeniging werd al spoedig door een tachtigtal dames uit de élite van Breda een fraai geborduurd vaandel aangeboden, hetwelk nog steeds in het bezit der vereeniging is. Toen 20 Juli 1867 wijlen Z. M. Koning Willem III een bezoek bracht aan Breda, ter gelegenheid der onthulling van het Chasséemonument te Gipneken, viel»Godevaert Montens • de eer te beurt, als eerewacht te mogen optreden, bij welke gelegenheid de vereeniging voor haar prestatie door Z. M. den Koning werd begiftigd met het praedicaat »Koninklijk». Zijn ook in den loop der jaren uniform en excercities afgeschaft, de schietoefeningen werden door «Godevaert Montens* steeds in hooge eere gehouden ; dit getuige niet alleen de meer dan 80 behaalde eereteekens, welke haar vaandel sieren, de zeer goede naam, welken «Godevaert Montens» in buiten- en binnenland wist boog te houden, maar ook, en vooral de persoonlijke bekendheid van vele barer leden en ook oud-leden. Zooals meerdere vereenigingen heeft ook «Godevaert Montens» dagen gekend van «ebbe en vloed», maar door de aangename en goede verstandhouding der leden onderling heeft ook zij de stormen getrotseerd door aan het element het hoofd te bieden en is zij dan ook, als een rots, pal blijven staan. En het wordt dan ook door niemand meer betreurd dan door «Godevaert Montens» zelf, dat wij in een zoo ouge wonen tijd leven, waardoor de vereeniging, die bij vorige lustrums zoovele en schitterende wedstrijden op groot geweer aangeboden heeft, zich nu verplicht gevoelt, met een nog grootscher wedstrijd dan ooit te voren, te moeten wachten tot na den alloop der wereldschokkende gebeurtenissen. De dag van 4 December a s., zal echter voor de leden niet onopgemerkt voorbijgaan. Feestgevierd zij het dan ook in eigen kring, zal er worden. De tegenwoordige voorzitter, de heer G. J. Gouverneur, hoopt n.1. den leden op dien dag te zijnen huize, Boscbstraat 25a, te mogen ontvangen, ter receptie. En na afloop daarvan zal het gouden feest verder herdacht worden in het hotel «De Schuur», Catharinastraat| 17, alwaar het zal worden voortgezet en met een schuttersmaaltijd enz. enz. zal worden besloten. Hoe jammer het ook zij, dat «Godevaert Montens» haar 50-jarig bestaan niet door het houden van een nationalen schietwedstrijd kan vieren, de vereeniging zij intusschen bij voorbaat van harte gecomplimenteerd met baar gouden feest, en we spreken de hoop uit, dat zij tot in lengte van dagen moge blijven, wat zij was en wat zij is, en dat haar feest met gulden letteren in haar annalen moge worden geboekstaafd. De' Koninklijke scherpschutters vereeniging «Godevaert Montens», zij leve . Maatschappij vau Nijverheid. Het departement Breda hield Vrijdag j.l. een algemeene vergadering, welke gepresideerd werd door den vice-voorzitter, den heer G. J. Asselbergs. Na opening der vergadering en lezing der notulen, herdacht de voorzitter in de eerste plaats het groote verlies, dat het departement geleden had door het plotseling afsterven van zijn voorzitter, den heer mr. M. Tydeman jr. Hij wijdde daarop eenige zeer waardeerende woorden van erkentelijkheid voor al betgeen de overledene in de vijftien jaren van zijn voorzitterschap voor het departement in het bijzonder en voor de Maatschappij van Nijverheid in het algemeen gedaan had en was er zeker van, de tolk der vergadering tezijn.dat tot in lengte van dagen de naam van mr. Tydeman bij het departement in gezegend aandenken zou blijven. In de tweede plaats wijdde spr. eenige waardeerende woorden aan de nagedachtenis van den heer Rueb jr., mede een zeer verdienstelijk lid, evenals de voorzitter plotseling het departement door den dood ontvallen. De vice -voorzitter stelde daarop aan de orde het kiezen van een lid in het bestuur, waartoe gekozen werd de heer A. F. J. Beukers, directeur der machinefabriek «Breda». Alsnu werd overgegaan tot het kiezen van een voorzitter, waartoe bij acclamatie gekozen werd de heer G. J. Asselbergs. Veryolgens werd mede bij acclamatie gekozen tot lid in het hoofdbestuur der Maatschappij, io plaats van den overleden heer Tydeman, de heer G. J. Asselbergs. Het bestuur van het departement is nu samengesteld uit de heeren C. J. Asselbergs, R. G. J. L, Smagghe, W. Kooperberg, A. J. F. Beukers en J. J. Harte, secr .-penningmeester. Als laatste punt der agenda werden behandeld drie door het Hoofdestuur gestelde vragen, welke tot langdurige en ganimeerde besprekingen aanleiding gaven, waarna de vergadering onder dankzegging aan de aanwezigen voor de zeer talrijke opkomst door den voorzitter werd gesloten. Hollandsch Tooneel. l (G o n c o r d i fi). De tegenwoordige klucht staat voor een goed deel in het teekèn van het militairisme. Waarom ook niet? 's Keizers rok hangt niet aan den kapstok, en wil het tooneel een afspiegeling zijn van het werkelijke leven, dan dient met deze omstandigheid rekening te worden gehouden. «Majoor Wonderolie" doet ons echter de verschrikkingen van den oorlog niet zien; zou het anders een klucht zijn? Zij beoogt alleen, het publiek eenige uren van ontspanning te geven, het eens hartelijk te doen lachen. En de schrijver van «Majoor Wonderolie" is daar buitengewoon goed in geslaagd. Trouwens,, de militaire kluchtspel schrijver Moezy-Enou heeft met zijn «Big van 't 168e" reeds getoond, wat hij in dit opzicht vermag. Wat in «Majoor Wonderolie" zoo prijzenswaardig is: een ieder kan de onschuldige klucht gaan zien; er komt niets in voor, wat in strijd is met de goede zeden. De gebeele Amsterdamsche pers heeft het stuk om strijd geprezen en de vertooning had allerwege — reeds eenige maanden is het «Hollandsch Tooneel" met «Majoor Wonderolie" op tournée — een groot en welverdiend succes. Hoe kan bet ook anders, waar de klucht vertoond wordt door een gezelschap van artiesten, die het klappen van de zweep zoo goed kennen ? In «Majoor Wonderolie" treden o. m. op de dames Marie Bouwmeester-Clermont, Cath. Kinsbergen-Rentmeester, Mary Beekman, Anna Nagtegaal; de heeren Jacq Sluyters Sr. (uitmuntend als «Majoor Wonderolie" 1), Herman Hulsman, Anton van Elzen, Jan Wensma, Ad. Verzijl, Willem van der Hout. Zij vormen een ensemble, dat sluit als een bus en recht heeft op groote belangstelling. Wij raden allen, ■ die zich eenige uren aangenaam willen verpoozen, ten zeerste aan, de voorstellingen van «Majoor Wonderolie" bij te wonen. Zij zullen zich hun gang naar «Goncordia'' niet beklagen. Velocitas—N.A.O. N.A.G. heeft gisteren wederom getoond, over een zeer sterke ploeg te beschikken ; met 6—2 moesten de cadetten er aan gelooven. De uitslag behoorde feitelijk 6—1 te zijn, want bet laatste doelpunt werd door Velocitas in duidelijk zichtbare buitenspel-conditie gemaakt. Het ontging den scheidsrechter evenwel. Als N. A. G. blijft spelen in den vorm, welken zij gisteren aan den dag legde, zal Willem II een barden dobber hebben tegen onze stadgenooten en achten wij de kansen op een Bredasch kampioenschap zeer groot. Het elftal zit prachtig in elkander. De reserves van N.A.G. sloegen des morgens de reserves vau Velocitas met 1—0. De stand van de Zuidelijke eerste klas competitie is thans: 5- *"2 5? S? ft doelp. v. t. N. A. C 4 4 O Willem II 6 5 1 Middelburg 8 5 O IV!. V. V 6 3 0 Wilhelraina 6 3 0 M. S. V 7 1 2 V. V. V.... 6 0-2 Velocitas 5 O 1 0 8 14 7 0 11 23 2 3 10 26 12 3 6 40 11 3 6 13 18 4 4 6 13 4 2 G 27 4 1 7 15 2.— 1.83 1.25 1.— 1.— 0.57 0.33 0,20 Rijwiel ontvreemd. Ten nadeele van een militair is Zaterdagavond 1.1. ontvreemd een rijwiel, hetwelk hij een oogenblik onbeheerd voor de woning van H. aan de Akkerstraat alhier bad geplaatst. STog een ontvreemding. Vrijdagavond 1.1. is ten nadeele der zoutziederij «Fraiture», aan de Jan van Polanenkade alhier, ontvreemd een bruin lederen dekkleed. Snypartij. Zekere H. A. W., wonende aan de Molenstraat alhier, is in den nacht van Zondag op Maandag 1.1. door eenige hem onbekende militairen in de Akkerstraat mishandeld. W. had vier messteken in zgn rug en is door Dr. Hofman aan het bureau van politie verbonden. Nog iets te goed. In den afgeloopen nacht is door de politie aangehouden zekere J. G. E, wonende te Arnhem, die nog negen maanden gevangenisstraf had te ondergaan en deswege in het Algemeen Politieblad gesignaleerd stond. Hij zal heden ter beschikking van de Justitie worden gesteld. Zink-diefstal. Van een pakhuis van zekeren v. d. E., gelegen aan den Vlaszak alhier, is in den afgeloopen nacht ontvreemd een zinken afvoerbuis. In al deze gevallen wordt door de politie een onderzoek ingesteld. Zuld-Ned. Stoomtramweg-Maatschappij. De ontvangsten der Zuid-Nederlandsche Stoomtramweg-Maatschappij, gevestigd te Breda, bedroegen gedurende de maand October alsvolgt: 1916 1915 Reizigers f 16.287,22'/, ƒ 16.328,57 1 /, Goederen » 28.869,60'j, » 25.803,35'/, Diversen » 1,152,78 » 1.055,13'/, f 46.309,61 ~f 43X87 ,06'/, Per Dag-K.M. /16.23 f 15.14 Idem sedert 1 Jan.»10.71 » 9.13 Tooneelvoorstelliiigen. Concerten, Vergaderingen enz. 28, 29 Nov. Goncordia. Het Hollandsch Tooneel. 8 uur. Majoor Wonderolie. ---