Het Saar-plebisciet Bij de mariniers te St-Ingbert Onze redacteur met vreugdegehuil begroet Saarbrücken, Maandag 7 Januari. Ongeveer 10 K.M. ten Noord-Oosten van Saarbrücken ligt het plaatsje Sankt Ingbert, als men er met de trein naar toe gaat, ziet men even voor de aankomst in Sankt Ingbert een groote witte villa liggen, waarvoor aan een hooge paal de Nederlandsche vlag wappert, of beter gezegd: hangt, want het waait hier maar zelden. Dat is het kwartier van de tweede helft van het Nederlandsche troepen-contingent. Geen wildbraad Toen ik daar vandaag een kijkje kwam nemen, werd ik in het wachtlokaal met gejuich begroet. Al spoedig kwam ik jer achter wat dit vreugde-gehuil te beduiden had. Had ik, evenals het in enkele andere dagbladen had gestaan, geschreven, dat de mariniers op Kerstmis wildbraad hadden gekregen, want dan een der manschappen klopte liefkozend op een mitrailleur, terwijl een anders met een veelzeggend gebaar een bajonet streelde. Ik haaste mij hun gerust te stellen en toen kreeg men mijn fototoestel in het oog en wilde iedereen op een foto komen te staan. Overigens heb ik over dat wildbraad heel wat moeten hooren, de een drukte mij op het hart toch Vooral te schrijven, dat het pootjes had gekregen en was weggeloopen, een ander maak te, toen ik een gezelschap, dat aan het piepers-jassen was, fotografeerde, de opmerking, dat ik niet moest vergeten als die foto in de krant kwam eronder te zetten waar men mee bezig was, anders mocht men soms denken dat er patrijzen geplukt werden. Kortom de stemming was heftig antiwildbraad. Scheepstermen. Een der officieren, die mij rondleidde vertelde dat, sedert men in een Nederlandsche courant die fantasie gelezen had, dat gerecht het onderwerp van den dag was. Zoo hebben zij ook met misnoegen het bericht gelezen dat in Sankt Ingbert de mooiste meisjes uit het Saargebied wonen, want, nietwaar, het is niet aangenaam zooiets te lezen, terwijl men in het geheel niet „naar de wal gaat". Mijn verbaasde gezicht ziende, verklaarde de officier lachend, dat het bij de mariniers van oudsher gebruik is overal scheepstermen te gebruiken. De keuken heet „kombuis"; het kamertje waar de dokter zitting houdt, is de „ziekenboeg"; wanneer er een auto gereed staat om den commandant naar Saarbrücken te brengen, wordt gemeld dat „de sloep gereed ligt"; uitgaan is „passagieren" en de stad ingaan, wordt betiteld met „naar de wal gaan". Met trots wordt er op gewezen dat het heele gebouw er van binnen keurig uitzag, want dit had heel wat werk gekost. Toen men namelijk in de villa aankwam, lag er een dikke laag vuil op de vloeren en waren de muren zwart. Hier dus hetzelfde liedje als in Saarbrücken. Zoo hier en daar heeft men wat moeten schipperen met de ruimte, maar toch is men er ook hier in geslaagd officieren, onderofficieren en manschappen in hetzelfde gebouw onder te brengen. Als de mariniers uit Saarbrücken hier komen zijn zij altijd erg jaloersch op dinkwartier, dat — hoewel ook niet ideaal — een hemel op aarde is vergeleken bij de fabriek in de Bleichstrasse. Deze jalouzie geldt echter voornamelijk de uitgestrekte tuin die bij de villa hoort en de mariniers in de gelegenheid steld wat rond te kuieren en zich te verpoozen zonder direkt „de wal op te gaan". Toen ik mijn bezoek bracht was juist de groote inspectie afgeloopen en hadden de manschapen verder rust in verband met een nachtoefening die gehouden zou worden. In de slaapzalen lag men op de kribben en amuseerde men zich met te praten over wildbraad en mooie meisjes en niet te vergeten over het heerlijke bier waar men zooveel over had gehoord (de mariniers zijn namelijk wat bier betreft op rantsoen gesteld). De sectie van den motordienst — die ook in de villa is ondergebracht — werd op dc plaats achter het huis door een wapenbroeder gefotografeerd met haar atributen, de vrachtauto's. Overal heerschte rust, ook in de arrestantenlokalen op zolder, die op dat oogenblik echter onbewoond waren. Slechts op een plaats werd gewerkt en dat was in de kombuis, het heiligdom, dat beroemd is om de cntelbare bollen die er op oudejaar uit werden gedragen. Op een der slaapzalen werd mij de plek getoond waar onder een lichtkroon de kerstboom had gestaan. Engelsche fouten. De commandant van de compagnie die hier ligt, kapitein Sieglink, waarmee ik nog een kort onderhoud had, deed mij de verklaring aan de nand voor het feit dat de Saarlanders zulk een respect hebben voor de mariniers. Onze landgenooten gaan weinig uit en negeeren de Saarlanders volkomen, verder hebben zij op het verbod van Hitier voor deDuitschemeisjes om naar de vreemde soldaten te kijken en tegen hun te lachen geantwoord met een uiterste gereserveerdheid in acht te nemen, waardoor de Saarlanders zien dat zij niet anders zijn en willen zijn dan neutrale troepen. De Engelschen doen fout —--aldus de commandant — met aan te pappen met de inwoners. Overigens zijn ook de officieren evenals de anderen om 10 uur binnen— in het .begin om 9 uur — de Engelschen ziet men dikwijls nog tot laat in den nacht op straat. Dat door het verblijf van officieren en minderen in hetzelfde gebouw — de Engelsche officieren zijn verspreid in dc stad ingekwartierd — een prettige en vriendschappelijke toon heerscht tusschsn hen, heb ik zelf kunnen opmerken. Geweldige spanning. Ook hier is de geest onder de manschappen uitmuntend, zij hebben een zwaren dienst maar nemen het goed op en zetten er rich met een lachje overheen. Toen ik de commandant polste over den toestand onder de bevolking, bleek mij dat hij daarover dezelfde meening had als ik in mijn eersten brief te berde heb gebracht en die ik ook van Luitenant de Bruin hoorde, namelijk dat de rust maar aan de oppervlakte zit, maar dat er in werkelijkheid een groote spanning heerscht, die door een kleinigheid tot uitbarsting kan komen. Dat het gisteren bij de betoogingen zoo rustig is toegegaan schreef kapitein Sieglink toe aan het feit, dat er zuik een groot politietoezicht is geweest -m dat alles goed geregeld was. Achter de schermen echter en niet in het openbaar wordt er met de vuist gedreigd en waar twee in vechthouding tegenover elkaar staan, zullen er gauw rake klappen vallen. Zijn meening is dan ook dat er op den dag der stemming nog wel rare dingen kunnen gebeuren, maar dat men het nu nog te vroeg vindt. Handige reclame. Dat die spanning er is valt niet te ontkennen, men ziet haar slechts heel vaag, maar het is een onmogelijkheid haar niet te voelen De Duitsch gezinde plaatselijke bladen staan natuurlijk vol over de betooging van gisteren, zij vermelden dat het aantal betoogers 350000 is geweest. Als dat allemaal stemgerechtigden zijn geweest, dan is men daarmede al over de helft van het totaal aantal, dus kan men, in aanmerking genomen dat vele gelijkdenkenden thuis gebleven zijn, de zaak voor hen als gewonnen beschouwen. De vraag is echter wat de Volkenbond — die de eindbeslissing heeft — zal doen indien er slechts met een kleine meerderheid voor terugkeer naar Duitschland wordt gestemd. Al is men nog zoo zeker van den uitslag van het plebisciet, de 13de Januari zal een bijzondere dag blijven. Een handelaar in industrie-werktuigen hier ter stede heeft op geestige wijze — en tevens ook handige wijze — zijn belangstelling in de stemming getoond, zonder eigenlijk te doen uitkomen waar hij een voorstander van is. Hij heeft namelijk in zijn étalage twee met groen versierde schilderijen opge- > hangen, op een waarvan een rouwfloers is opgehangen, in welke lijsten te lezen staat: reserviert bis den 13ten Januar. Wanneer men overdag op het regeeringsgebouw komt, dan heerscht daar constant een geweldige drukte en staan bijna voor alle bureau's menschen te wachten Voor het gebouw staat dan collecties auto's uit allerlei landen; men ziet er Volkenbondsauto's, Engelsche, Fransche, Duitsche, Italiaansche enz., enz. Het Saarland, zeker wel een van de kleinste landen van Europa, heeft voor de autonummers de meeste letters, n.1. voluit SAAR. Wat zou dat in ons land weer heerlijke aanleiding geven tot ingezonden stukken over de grootte van de nummerborden. --- Breda Maatschappij voor Nijverheid EEN BELANGRIJKE LEZING. Voor het Departement Breda van de Ned. Maatschappij voor Nijverheid en Handel spreekt Woensdag as. des avonds 8 u. 15 in de bovenzaal van het Zuid de heer Th. Ligthart, oud-directeur van de Javasche Bank over: De Japansche industrialisatie en haar invloed op Nederlandsch Indië en Nederland. Er is gelegenheid tot discussie,. --- U. S. O. Derde volksmatinee in Concordia SOLISTE GERDA MULLER DORTMUND. Blijkens achterstaande annonce heeft het derde Volksmatinee van het Utrechtsch Stedelijk Orchest, onder auspiciën van Breda Vooruit, plaats op Zondag 20 Januari a.s. Het programma voor dit concert bevat bijna uitsluitend opera-muziek en is dus een z.g. Opera -Concert, terwijl als soliste zal medewerken Mej. Gerda Muller, opera-soubrette aan de opera te Dortmund. Met veel smaak is dit programma samengesteld: het bevat een drietal ouvertures uit de meest bekende opera's nl. uit „Fidelio'' van Beethoven, „Die Lustige Weiber von Windsor van O. Nicolai en uit de „Fledermaus'' van Joh. Strauss, benevens ter afwkssling de prachtige serenade voor strijkcrehest „Eine Kleine Nachtmusik" van W. A. Mozart. Iviej. Muller zal uitvoeren met orchestbegeleiding aria's uit Fidelio, uit de Freii-chutz, uit Figaro's Hochzeit, uit „Die lustige Weiber von Windsor" en uit de „Fledermaus". Hot werdt dus een in alle opzichten populair concert, waarvan ieder muziekliefheb ter ten volle kan genieten. --- Nat. Hist. Ver. LEZING MET LICHTBEELDEN Donderdagavond 8 uur opent de Natuurhistorische vereeniging haar nieuwe jaarmet een interessante lezing van den heer M. de Koning, inspecteur der Nederlandsche Heidemaatschappij. Als onderwerp koos sprsker: Biologisch evenwicht in de natuur. Alleen deze titel bergt reeds vele verwachtingen in zich, welke verwachtingen zeer zeker niet beschaamd zullen worden, gezien het feit dat de nfdeeling Breda .van de Natuurhistorische Vereeniging een naam heeft cp te houden, zoodat dit reeds een waarborg is voor het welslagen van dezen avond. --- OPENBARE LEESZAAL. De uitleening van de Openbare Leeszaal en Bibliotheek mocht zich gedurende 1934 in een groote belangstelling van hare leden verheugen. Er werden 51807 boeken uitgeleend tegen 46050 in 1933, een vermeerdering van 5757 (2314 romans, 1195 kinderboeken en 2248 studieboeken). Cpmerkelijk is dat de vermeerderde uitleening van studiewerken en romans nagenoeg' even groot is. Er was in het bijzonder vraag naar de rubrieken aardrijkskunde, geschiedenis en verkeer (vliegtuigen!) terwijl ook van de werken over wijsbegeerte, godsdienst, biologie en muziek een grooter gebruik werd gemaakt. Aan de correspondentschappen Capelle, Geertruidenberg en Oudenbosch worden weer om de 14 dagen kisten, met de door de leden aldaar gewenschte boeken, gezonden (resp. 1956, 1254 en 1893). Als bezoekers aan lees- en studiezalen hebben wij 21799 personen. 20585 mannen en 1214 vrouwen. --- Princenhage ZWIJNTJESJAGER Door den caféhouder G. in de Dreef alhier werd bij de politie aangifte gedaan dat van het erf zijn rijwiel was ontvreemd. Later is de fiets echter in de Heuvelstraat teruggevonden. --- DRONKEN MAN GEARRESTEERD. Na een woordenwisseling en het toedienen van enkele klappen in een kofiehuis alhier, werd zekere v. P. uit Etten, die onder den invloed van sterken drank verkeerde, door de politie gearesteerd en in den amigo opge borgen. --- Radiodistributie ZATERDAG 12 JANUARI 1935. Lijn 1 Hilversum. Lijn 2 Huizen. Lijn 3, 8—10,35 Radio Paris; 10.35—6,50 Droitwich; 6.50—12 nm. London Reg. Lijn 4, 8—12 nm Keulen. Eventueele wijzigingen voorbehouden. --- WEERSVERWACHTING Zwakke wind uit Oostelijke richtingen, betrokken tot half of zwaar bewolkt. Weinig of geen sneeuw. Lichte tot matige vorst. --- Middenstand en Warenhuis Rede Mr. Tekenbroek Voor de Alg. Middenstandsver. GEANIMEERDE VERGADERING. De afdeeling Breda van den Koninklijken Nederlandschen Middenstandsbond, genoemd de Algemeene Middenstandsvereeniging voor Breda en omstreken had gisterenavond een vergadering uitgeschreven waarvoor zij als spreker den heer M r. d r. E. Tekenbroek uit Den Haag uitnoodigde om een causerie te houden over het probleem: Middenstand en warenhuizen. Het bestuur had niet over belangstelling te klagen, velen waren aanwezig om deze bij uitstek deskundigen spreker dit actueele probleem te hooren behandelen. De voorzitter, de heer L. Das, opende met een kort woord de bijeenkomst, riep de aanwezigen een welkom toe in 't bijzonder de heeren bestuurders van zusterverenigingen zoowel uit Breda als uit omstreken waarna hij het woord gaf aan den heer Tekenbroek. Rede Mr. Tekenbroek. Deze ving zijn buitengewoon goed gedocumenteerde lezing aan als volgt: De uitnoodiging van uw bestuur heb ik zeer gaarne aanvaard, niet alleen omdat het vraagstuk waarover ik hedenavond spreken zal een urgent vraagstuk is maar ook de economische en sociale zijde is van groot belang. Dit onderwerp leent zich bij uitstek tot politieke debatten maar vanavond zal ik de politieke zijde laten rusten om verschillende redenen en zal ik dieper ingaan op de economische zijde. Het onderwerp is ook een moeilijk onderwerp en nu zal ik u vanavond niet bezig houden met allerlei definities, ik zal U niet vervelen met allerlei fijne en diepgaande begripsbepalingen. Zoo voortgaande wierp spreker de vraag op: „Middenstand, wat is dat?" en in de eerste plaats bekeek spr. den zelfstandigen kleinen middenstand ten opzichte van de warenhuizen en al wat daaronder verstaan mag worden. Een definitie van warenhuizen liet spr. achterwege evenals die van middenstand, iedereen voelt wel wat men onder deze termen verstaat. Maar vooral onze Oostelijke naburen, ging spr. voort, hebben zich hier wel in verdiept, doch wij Hollanders, zijn evenals de Engelschen, daar wat te nuchter voor. De Duitschers zijn eigenlijk tot een juiste formuleering van deze begrippen gedwongen en onze eigen wetgever zal er ook aan moeten gelooven als hij zich met de middenstandsproblemen zal gaan bemoeien. Spr. ontleedde de term „warenhuizen" en kwam tot verschillende conclusies in dit verband ook ten opzichte van z.g. filiaalzaken en eenheidsprijswinkels en in den loop van zijn betoog stelde de heer Tekenbroek duidelijk in het licht dat niet zoo zeer de warenhuizen de groote strop voor den middenstand uitmaken maar dat juist de filiaalzaken door-hun positie den zelfstandigen winkelier schade berokkenen. Wat zijn warenhuizen. Warenhuizen zijn in den grond van de zaak feitelijk niets anders dan een aantal winkels in een gebouw. Zij strekken hun werkterrein over verschillende takken uit, maar blijven hierbij steeds vrijwel horizontaal geconcentreerd, d.w.z. zij oefenen slechts één functie uit nl. den verkoop aan den consument, zij produceeren niet zelf. Een warenhuis is dus een parallelisatie in horizontalen zin onder een straffe leiding met rationeel doorgevoerde werkmethoden en werkverdeeling. Een opeenstapeling van winkels. Daarentegen blijven de filiaalzaken, dus de gespecialiseerde bedrijven, zoo als de schoenhandel, niet bij één functie, zij wordt naast verkooper ook producent, in dit geval eigenlijk eerst producent en dan verkooper, waardoor dus het bedrijf in verticalen zin georienteerd wordt. Als frappant voorbeeld haalde spreker een staalfabriek aan, welke een eigen mijn gaat exploiteeren. Het typische kenmerk, volgens spr., van de warenhuizen, filiaalwinkels en eenheidsprijzenwinkels is: „Een warenhuis moet zich alleen op zijn handelsverkoop specialiseeren". Logische ontwikkeling. Spr. toonde vervolgens aan, dat het concentratieverschijnsel in de kleinhandel een logisch gevolg was van den ontwikkelingsgang der feiten, drie factoren hadden hier toe bijgedragen. 1. de massaproductie, waardoor het product goedkooper kon worden. 2. de ontwikkeling van de bevolkingscentra, waardoor men een groote vraag kreeg op een beperkte plaatsruimte. 3. het dagb!adwezen, welke de mogelijkheid schiep het groote publiek te bewerken. Voorts is er zeer zeker een vruchtbaren bodem vereischt voor het ontstaan van warenhuizen, in een dorp ontstaan zij b.v. niet ! De warenhuizen zijn in wezen niets anders dan verlengstukken van de massaproductie, welke zij door een massale distributie weer mogelijk maken. Voorts heeft het grootbedrijf nog een aantal voordeelen boven den kleinhandel, welke het in staat stelt zijn onkosten te drukken nl. den inkoop in 't groot, 't in- en op elkaar hoopen van winkels, min of meer genormaliseerde producten goedkooper personeel, en ten slotte als groot-adverteerder ook een grootere en intensievere reclame. Dan geven zij minder uit aan de service, geen goederen op zicht, geen ruiling, geen crediet, alleen thuis bezorging op hun vaste route. Speciale taak Dit alles neemt nu niet weg, dat de warenhuizen hun speciale taak te vervullen hebben in de maatschappij. Zij moeten op zoo goedkoop mogelijke wijze de goederen bij de minder koopkrach tige consument brengen, maar dit is slechts met een paar restricties geldig, n.1. dat deze toestand alleen voorkomt in Europa. Amerika heeft nooit of vrijwel niet een middenstand gehad, waardoor deze dus ook geen saneering behoeft. Velen verwarren tegenwoordig, gaat spr. voort, de sociale en de economische zijde van het vraagstuk. Warenhuizen vervullen de zelfde diensten als middenstand. Verricht het warenhuis deze nu beter of niet? Een belangrijke vraag, welke lastig te beantwoorden valt. Spr. komt tot de conclusie dat dit geenszins het geval is. Dan wijdt spr. uit over de z.g.lokartikelen en de funeste invloed, welke zij op de hun omgevende concurrenten kunnen hebben. Tegenwoordig ondervinden deze grootwinkelbedrijven twee weerstanden t.w. zij hebben den middenstand wakker geschud, welke nu afweermaatregelen neemt en dan een weerstand in 't grootbedrijf zelf, n.1. geen voorsprong op eigen concurrenten, waaruit een felle onderlinge strijd om geld omzet ontstaat. Dan is het warenhuis feitelijk onder dwang van de filiaalzaken buiten haar sfeer gaan werken. Het moest door zijn lokartikelen andere wegen vinden dit verlies te kunnen stoppen. In tegenstelling met de warenhuizen hebben de filiaalzaken een veel soepeler bedrijf spolitiek, haar eenheden zijn veel kleiner en haar ontwikkeling is gegaan ten koste van de warenhuizen, want zij bezorgde deze grootere kosten (duurdere artikelen en betere service) waardoor het groote voordeel van warenhuizen boven den middenstand totaal teniet ging. Maar jammer genoeg blijft zij nog steeds 't publiek inponeeren, en wie nu eenmaal den naam heeft van vroeg opstaan komt nooit te laat. De warenhuizen voeren een gecamoufleerde, gedifferentieerde politiek, het publiek wordt op alle mogelijke en geraffineerde wijzen in de waan gebracht dat zij goedkooper zijn. De kleinhandel heeft echter geen artikelen, waarvan het verlies gecom penseerd kon worden door extra winst op andere. Juist aan die prijzenpolitiek danken de warenhuizen den slechten naam bij den middenstand. De sociale zijde. Hierna ging de heer Tekenbroek over tot de bespreking van de sociale zijde. Hoewel niet minder belangrijk zou hij deze toch korter behandelen dan de economische. Het is het intrappen van een open deur gaat hij voort, als wij zeggen, dat een middenstandsklasse noodig is in ons staatsbestel, hieruit komen de beste burgers voort, van kindsaf ziet men dat exgewerkt moet worden voor het dagelijks brood, er wordt aanpakken geleerd. In het kleinbedrijf wordt veel soepeler gewerkt, de verhouding werkgever en werknemer is beter als onder het straffe bewind in een warenhuis, hoewel bij den middenstand 't ook zeer dikwijls lang geen rozengeur en maneschijn is. Zoo gaat spr. voort en licht dan eenige conclusies toe, zooals 't feit, dat de warenhuizen niet zoo florissant meer zijn als vroeger e.d. Tegenwoordig begint er ook in ons land reeds teekening te komen in een regeerings bemoeiing. Een wet regelende het uitverkoopwezen is in de maak. De Haagsche rechtbank heeft reeds enkele malen een veroordeelend vonnis uitgesproken bij unfaire handelingen. Spr. citeerde nog een gedeelte van President Rooseveld's Code voor de warenhuizen in U.S.A. waarin voorschriften welke een eerlijke — of zooals onze Oosterburen het noemen eine edle — concurrentie waarborgen. Zoo kwam spr. aan het slot van zijn rede en eindigde zijn voordracht met een opwekkend woord tot de aanwezigen, de hoop uitsprekend dat deze avond voor hun van leering en nut geweest zou zijn. Een dankbaar applaus beloonde den heer Tekenbroek voor de aangename en prettige duidleijke causerie en hierna kondigde de voorzitter de pauze aan, waarna over 't onderwerp van gedachten gewisseld kon worden. Hiervan werd een levendig gebruik gemaakt. ---