DE ERFENIS. In den halfdonkeren corridor van het reeht8gebouw wachtten voor kamer no. 63 een aantal menschen, mannen en vrouwen in donkere kleeding, allen een geelachtig, officieel er uitziend papier in de hand, allen met dezelfde uitdrukking van lang, vermoeiend wachten op do gezichten. Het papier dat ze in de hand hielden en waarop telkens een blik werd geworpen, was een oproeping om tegenwoordig te zijn bij de opening van het testament van den overleden rentenier Heinrich Adolf Bernhard. De groep van opgeroepen familieleden was uit zeer verschillende elementen samengesteld. Op de eene bank zat breed en gewichtig do vrouw van den architect Lorbach. Zij was in 't zwart, mot git-garneering. Zij hield de oogen een weinig dicht geknepen en maakte gebruik van een langgesteelde „face-è-mains", waardoor zij de menschen aanzag. Zij was de voornaamste bloedverwante. — Weet u,~ lieve nicht, zei ze tot de vrouw van professor Ivassner, op één na de voornaamste verwante, die naast haar op de bank zat, en zag vriendelijk glimlachend langs de magere, eveneens in 't zwart gestoken figuur; —? ik ben hoofdzakelijk gekomen uit eerbied voor de nagedachtenis van neef Heinrich. Niet omdat ik iets verwacht.... Zij maakte een spitsen mond, glimlachend over het idee, alsof zij, de vrouw van een voornaam bouwkundige, hier gekomen was in de hoop op een erfenisje. — Ik begrijp, antwoorde nicht Kassner zoetelijk; — 't zou ook mij niet in myn hoofd gekomen zijn hier te komen, als ik ha l kunnen denken, dat men mij er op aanzien zou, dat ik er aan dacht iets te erven. O neen, ik vind eenvoudig, dat 't zoo hoort. — Ja, daar heeft u gelyk in, nicht, bovestigde mevrouw Lorbach. Dan glimlachten de dames heel vriendelijk tegen elkaar, en de vrouw van den architect riep een jongmensch, die een eindje verder tegen den muur geleund stond, een krant lezend. — Otto, kom eens hier! De geroepene, een groote, lichtblonde Jonge heer, in zwarte gekleede jas en paarse das, nam zijn glimmenden hoogen hoed af en boog voor de professorsvrouw. Deze reikte hem de hand en zei vriendelijk: — Ik zou u heusch niet herkend hebben, doctor. L is al zoo lang weg goweest. Ja, mevrouw, ik woon te Charlottenburg. Op dit oogenblik kwam van het trapportaal een jong meisje, heel licht blond en mager, met een lang, smal gezicht, veel gelijkend op de moeder. — O, daar komt Erieda! riep mevrouw Kassner. Erieda begroette mevrouw Lorbach on boog het vlasblonde hoofd een weinig voor doctor Lorbach, die weer boog als op scharnieren. Intusschen richtte mevrouw Lorbach haar kijkglas op de twee mannen en een vrouw, die op een bank schuin tegenover haar zaten. Beide mannen waren zeer eenvoudig gekleed in zwart pak, ouderwetsche liggende boorden met gewone zwarte dasjes. Zij draaiden verlegen de hooge hoeden door hun handen. Zo zagen er uit als brave, hard werkende burgerlui, do een meer als een ambachtsman, met een grijzen baard, gebogen schouders en grove handen, die rustten op den knop van een enormo paraplu. I)e andere, dik en rond, met zwaren afhangenden knevel en een glad kaal hoofd, maakte den indruk van een kleinen winkelier of zoo iets. De vrouw naast hem zat styf en rechtop in haar eenvoudige japon van zwarte wollen stof. Haar gezicht was gerimpeld door zorg. Toen de professorsvrouw merkte, dat haar nicht die menschen opnam, legde zij uit: — Dat zijn ook familieleden. De eene, met den vollen baard, is Kichard Winter, een meubelmaker; de andere Heinrich Winter; die heeft een galanteriewinkeltje of zoo iets. Die vrouw is hun zuster een weduwe. Ik heb natuurlijk nooit met hen omgegaan. — "Vindt u niet, dat we hen moeten aanspreken ? vroeg mevrouw Lorbach. — Och ja, misschien wel. 't Is toch altijd familie.... aarzelde mevrouw Kassner. Dau rezen beide dames op en gingen naar de familieleden, die bij de nadering der elegante dames onhandig en eerbiedig gingen opstaan en 'n beetje stuurscli den groet beantwoordden. — De neven Winter, nietwaar? vroe" mevrouw Lorbach heel beminnelijk, beiden de hand reikend; — en dat is nicht.... uw naam ben ik vergeten. — Juffrouw Kröner, zei de weduwe verlegen en legde haar knokige werkhand bescheiden in de fijn geschoeide van de deftige dame. Mevrouw Kassner mompelde ook iets en gaf handjes. — U is ook hier gekomen? zei mevrouw Lorbach. — Ja, wij zyn ook gekomen, antwoordde Heinrich Winter. — Wij hebben niet gedacht, dat we iets zouden erven, voegde juffrouw Kröner er haastig bij, en beide dames bevestigden: — Wij natuurlijk ook niet! — Is het n altijd naar wensch gegaan ? informeerde de dikke dame verder. — Ja, dank u. U ook ? Daarmee was het gesprek uit; beide dames knikten en keerden weer naar haar bank terug. Alle wachtenden zwegen nu en zagen er wat mat uit. De weduwe Kroner geeuwde dikwijls. Dan geeuwde mevrouw Lorbach telkens mee, en telkens keek ze verontwaardigd naar de vrouw, die haar tot geeuwen dwong. De gebroeders Winter spraken gedempt onder elkaar. Richard meende: — Hij is altijd heel vriendelijk jegens ons geweest. Hij heeft ons altyd met Nieuwjaar gefeliciteerd. — Ons ook, verklaarde Heinrich, en de weduwe zei: — Hij heeft mij ook altijd een Nieuwjaarskaart gestuurd. Kichard vervolgde: — Ik heb hem eens geschreven, kort voor zijn dood, vanwege de hypotheek; maar hij heeft niet geantwoord. En de weduwe voegde er by : Ik heb hom ook eens geschreven; maar toen heeft hij mij geantwoord, dat :'}J . '"ets los kon maken en ook op de kleintjes moest passen, nu de rente zoo laag was. -Zoo' Niets los maken! merkte Richard bitter op Hij heeft toch dien zoon van nicht Lorbach laten stndeeren en Frieda Kassner heeft hij voor haar studie naar Parijs gestuurd; toen kon hii 't tnnb l i i J u wVJOiA wel los maken. — Och, hij zal ons wel in zijn testament bedacht hebben, meende juffrouw Kröner en keek kalm, bijna tevreden naar de deur van 63. Op dit oogenblik naderde een jonge dame, die de wachtenden groette met een vriendelijken lachenden blik in het rond. Allen verstomden en keken de nieuwaangekomeue met groote oogen aan. — Juffrouw Lohninger! fluisterde verrast mevrouw Lorbach. — De huishoudster! mompelde Richard Winter tot de zijnen. — De mooie Poldi! fluisterde doctor Lorbach lachend Frieda Kassner toeEn allen keken onafgewend naar de groote dame in het elegante, moderne costuum van zwarte voile, met krip gegarneer . Zy hield den nauwsluitenden rok 0ï> en kwacQ i niet een licht lachje in de zwarte oogen, naar de wachtende familieleden toe. Dag, ïnovrouw !..., zoo begroette zij met haar zachte, diepe stem de beide dames, die hare gezichten dwongen tot een hoffelijk lachje en aarzelend de aangeboden hand namen, terwijl hare oogen vijandig naar de schoone huishoudster blikten. De jonie Lorbach maakte een buiging en stelde zich voor. Zij knikte vriendelijk en gaf hem ook een hand. Juffrouw Frieda groette heel koel. Juffrouw Lohninger sprak: — U wacht zeker al lang ? Mij heeft de rechter gezegd, dat 't wel 11 uur zou worden. — Zoo?... Dit was al wat mevrouw Lorbach antwoordde. Gaarne had zij iets bitters gezegd. Juffrouw Lohninger liet zich niet afschrikken. Zij vervolgde: — Ik hoop, dat 't gauw afloopen zal; ik heb nog zooveel te doen. 't Opbreken van zoo'n huishouden kost ontzettend veel tijd, en ik wou graag morgenochtend op reis... naar Berlijn. Ik ga wat logeeren bij een vriendin; de laatste tijd was zoo inspannend en treufig. — Nu, u heeft u toch bij de verpleging van onzen dierbaren afgestorvene niet zoo behoeven in te spannen, meende de professorsvrouw, beleefd, maar op venynigen toon. — Er waren toch twee verpleegsters voor dag en nacht. — O, denk maar niet, dat ik mij heb kunnen ontzien, mevrouw, antwoordde juffrouw Lohninger zeer vriendelijk en beslist. — Meneer wilde alles door mij gedaan hebben. Medicijnen wilde hij alleen uit mijn hand aannemen. De verpleegsters mochten nauwelijks de kussens opschudden. Zij bracht een nietig zakdoekje met breeden zwarten rand aan hare oogen. — Ja, hy was erg aan mij gehecht en heeft mij dikwijls bedankt... Ja, beste Poldi,zei hij dan, jij doet veel voor mij. Die was raak, en mevrouw Lorbach kon, hoewel zij zich had voorgenomen niets scherps to zeggen, niet nalaten te antwoorden : — Nu, uw verdienste zal ook wol behoorlijk beloond worden Juffrouw Lohninger antwoordde: — 't Bewustzijn, dat ik mijn plicht heb gedaan en dat ik den braven man tot 't einde heb bijgestaan, is mij belooning genoeg. Mevrouw Lorbach zei niets meer; mevrouw Kassner kwam te hulp. Onze neef was altyd zeer goed voor zijn dienstboden! — Zeker, mevrouw, antwoordde Poldi slagvaardig, en hij was ook altijd heel goed voor zyn vrienden, van wie liy wist, dat ze niet handelden uit eigenbelang. De dames zwegen. Aan de overzijdo zaten de arme bloedverwanten toe te kijken. Plotseling ging da deur van 63 open, en de advocaat Brettschneider, rechtskundig raadsman en executeur-testamentair, verzocht de familie binnen te komen. In het kale kantoorvertrek zat juffrouw Lohninger, het zwartgerande doekje in de hand, vlak voor de tafel van den met de opening van het testament belasten assessor; bij alle bescheidenheid van haar houding was zij blijkbaar de hoofdpersoon. Links en rechts van haar zaten de twee matrones; naast zijn moeder stond doctor Lorbach; Frieda zat achter haar moeder, de arme familie verder af. De nog jonge, deftige assessor hield in zijn hand een groot, verzegeld couvert. Ademloozo stilte heerschte. Juffrouw Poldi zag er zeer ontroerd en zeer mooi uit. De assessor sneed plechtig het couvert open, nam er een groot, beschreven vel uit en liet dat zien aan den advocaat. Toen deze knikte, streek hij het papier glad met zijne blanke hand en sprak: — Ik ga nu over tot voorlezing van het testament van wylen den heer Heinrich Adolf Bernhard.... Juffrouw Kröner ademde luid van opgewondenheid. De assessor las: „Dit is mijn laatste wil",... Hier viel de hooge hoed uit doctor Lorbach's band, plofte op den grond en rolde eeu eindje rond. De assessor keek op en wachtte kalm, tot de vuurrood geworden jonge man den hoed had opgeraapt en onder den stoel geschoven. Dan las hij verder, met groote, blijkbaar opzettelijke pauzen; nu en dan doende, of hy het schrift moeilijk kon ontcijferen. De beide voorname nichteu klemden zich aan de stoelen vast en op hare donkerroode gezichten stond een werktuigelijk glimlachje, w a araan zij zelf niet dachten. Doktor Lorbach stond met vooruitgestrekten hals, de Winters met open monden. Frieda was bleek, juffrouw Poldi glimlachte, volmaakt op haar gemak. „In aanmerking nemende — las de assessor — „dat mijn gezamenlijke familieleden van ouds meer aan mijn geld dan aan mijn persoon gelegen was; dat men den tijd niet kon afwachten en de een den ander beschuldigde van jagen op myn erfenis en zich-zelf als onbaatzuchtig aanstelde; in aanmerking nemende, dat mijn trouwe huishoudster, mejuffrouw Poldi Lohningor, de eenige is geweest, die mij waarachtige vriendschap heeft betoond en mij dag en nacht met opgewekte dienstwilligheid ter zijde stond, en dat zij mij heeft ingelicht omtrent de schandelijke jacht op mijn erfenis, en dat zij mijn laatste levensjaren verlicht en aangenaam gemaakt heeft (hier hield de assessor op en keek den kring van strakke gezichten rond).... benoem ik mejuffrouw Leopoldine Lohninger, geboren te Weenen, tot mijn universeele erfgename van mijn vermogen, bedragende 800.000 mark. Mijne nichten Leontine Lorbach en Adelheid Kassner vermaak ik elk 100 mark; myne neven Richard en Heinrich Winter vermaak ik 500 mark, mijne nicht de weduwe Henriëtte Kröner hetzelfde bedrag. Mijn huis en tuin vermaak ik aan de stad. De aan de dienstboden uit te keeren bedragen zal mejuf- i fronw Lohninger uitbetalen volgens mijne aanwijzingen. Geteekend : Heinrich Adolf Bernhard". De assessor had geëindigd en overhandigde het testament aan den executeur. Mevrouw Lorbach was bleek en ademde zwaar. Haar blik vol onpeilbaren baat was gericht op juffrouw Poldi, die nu was opgestaan en met de rechtsgeleerde lieeren sprak. Over het magere, strakke gezicht der professorsvrouw liepen twee tranen. De arme familieleden zaten onbewegelijk. Poldi draaide zich om en keek de twee j voorname dames zegevierend aan: zij zag er mooier uit dan ooit, fier en lachend. Mevrouw Lorbach vergat de vormen niet. Zij stond op, gaf Poldi de hand en zei liefjes: — 't Verheugt mij, juffrouw, dat onze neef uw trouwe diensten zoo gewaardeerd heeft. Van harte geluk gewenscht. 't Verheugt ons allen zeer. Daarbij keek zy naar mevrouw Kassner, en die arme ziel moest lachend knikken, door hare tranen heen. Mevrouw Lorbach, nu zich-zelve meester, vervolgde, de hand der erfgename nog in de hare. — Nu moet ik u nog iets zeggen, juffrouw. U is nu een lid van onze familie in den vollen zin des woords. Ook wij erkennen uw trouw en vriendschap voor onzen overleden neef. Kom met ons mee; 't zal mijn man zeer aangenaam zijn, u te kunnen gelukwenschen. Blijf vandaag bij ons om wat uit te rusten 1 Poldi beantwoordde den handdruk met groote innigheid. — Dank u zeer, mevrouw. Ik zou heel graag uw vriendelijke invitatie aannemen, maar ik geloof niet, dat ik er tijd toe zal vinden. Ik moet nog confereeren met den advocaat; heusch, 't zal niet gaan, Maar intusschen, hartelijk dank! En beide vrouwen, de overwonnene en de overwinnendo, lachten tegen elkaar met oneindige vriendelijkheid. Toen wenkte mevrouw Lorbach haar zoon sn beduidde hem, dat hij galant moest zyn. Otto scharnierde weer voor de erfgename, zei allerlei aardige dingen en bood zijn goede diensten aan. Poldi dankte met een betooverend lachje en vroeg : — Wilt u zoo vriendelijk zijn, een rijtuig voor mij te halen ? Otto drukte met een koenen zwaai zijn hoed op 't hoofd en snelde heen. Langzaam daalden de dames de trapaf; onderwijl vertelde mevrouw Lorbach aan Foldi, welke schitterende vooruitzichten haar zoon had: hij zou eenmaal landraad zijn. — Landraad, juffrouw Poldi! U permitteert toch, dat ik Poldi zeg ? Wij beschouwen u bepaald als een familielid. Achter haar gingen mevrouw Kassner en Frieda. De moeder fluisterde haar dochter toe : „Die slang" .... — Daarmee bedoelde zij echter Poldi niet. Voor 't rechtsgebouw stond oen rijtuig; Otto hield het portier open. Mevrouw Lorbach probeerde nog eenmaal: — Wilt u nu heusch niet met ons gaan dineeren, juffrouw Poldi ? Op dit oogenblik trad een groote, knappe heer, die voor het gebouw had staan wachten, naar Poldi toe. Deze nam zijn hand en wendde zich met stralend gezicht tot de vrouw van den architect : — Mevrouw, mag ik u mijn aanstaande voorstellen ? De vreemde heer nam den hoed af, boog en noemde zijn naam: Renner. Daarop hielp hij Poldi in 't rijtuig, stapte in en riep den koetsier toe: — Hötel lïristol! Poldi, wegrijdend, boog zich nog eens uit het portierraampje, wenkte de dames en den jongen heer vriendelijk met de hand en riep : — Adieu ! Mevrouw Lorbach hapte naar lucht. Eindelijk vond zij woorden en sprak tot haar nicht met innige overtuiging: — Zoo'n gemeen schepsel! En Otto zei: — Och, mama, ze maakte op my al dadelijk een ongunstigen indruk. --- Het rooken der dames. Het rooken der dames wordt door velen altijd nog alsspeciliek ..modern" beschouwd, en de bewonderaars van den goeden ouden tijd zien in de rookende tijdgenoote bij voorkeur het levende bewijs voor het verval der goede zeden. Deze bewering is echter geheel onhoudbaar. Het tabakrooken door vrouwen, zoo staat in een causerie over dit onderwerp in een Duitsch blad, was in de 17e eeuw reeds in zwang, en dat niet alleen in Spanje, waar de vrouwen sedert meer dan drie eeuwen even hartstochtelijk aan de tabak verslaafd zijn als do mannen. Het Vrouwen-Lexicon van Amaranthes, een in 1715 gepubliceerde, van cultuur-historisch standpunt zeer belangwekkende encyclopedie, betreffende alles, waarmede de voorname vrouw zich bij den overgang van do 17e in de 18e eeuw bezighield, verklaart uitdrukkelijk: „tabak rooken is wel over het geheel slechts een mannelijk tijdverdrijf, doch ook bij de vrouwen in Engeland en Holland alsmede in Frankrijk zeer gebruikelijk en bekend, daar zij nl.de tabak uit daartoe vervaardigde en gebrande pijpen door, voorafgaand aansteken van dit dorre kruid smoken en drinken". Ten tijde van Lodewijk XIV waren er dus Engelsche, Fransche en Noderlandsche dames, die pijpen rookten. Van 't rooken der Duitsche vrouwen wordt niets gemeld. Wel moeten zij sterk gesnoven hebben. In Nederland snoven de vrouwen reeds omstreeks 1600 geparfumeerde tabak en deze gewoonte bestond ook onder dc Engelsche en Fransche vrouwen in de 17e eeuw. In Frankrijk was nog een derde manier van tabak te gebruiken in "Zwang. Aan het hof van Versailles was het n.I. sedert 1685 onder de dames mode, elkaar z.g. „bonbons de tabac' aan to bieden. Men hield deze kleine bonbons onder den neus en vond de daardoor teweeggebrachte prikkeling zeer aangenaam. Ook werd de tabak vroeger dikwijls als geneesmiddel toegepast. Zoo vond madamo da Pompadour een tabaksessence uit, die als „Essence de tabac Pompadour" in de apotheken veel werd verkocht, daar zij geacht werd tot de sterking van het geheugen bij te dragen. Toen tegen't eiude der 18e eeuw vanuit Spanje de gewoonte om sigaren te rooken zich meer en meer begon te verbreiden, word de sigaar door mannen en vrouwen, die nicotine als medicament gebruikten, bij voorkeur gerookt. Zoo schreef Frau v. Stein, de vriendin van Goethe, den 9en Febr. 1820 aan Knebel: „De groothertog (Karl August) wordt heel galant. Om zijn gemalin op haar verjaardag te verrassen, heeft hy haar de valkenorde gezonden en my vandaag een halve spint (oude maat) Spaansche sigaren, daar men hem waarschijnlijk verteld heeft, dat ze goed zijn voor mijn hoofdpijn." Gedurende de cholerajaren 1830 tot 1835 kwam het rooken van sigaren plotseling algemeen in gebruik, omdat men liet voor een goed voorbehoedmiddel hield. Terzelfder tijd werden ook de „kleine met tabak gevulde papierrollen", die men in Spanje „cigaritos" noemde, aan gene zijde der Pyreneeën bekend en vielen al spoedig zeer in den smaak der dames. Tot de eerste Parisiennes, die sigaretten rookten, behoorde George Sand. In zijn „Brieven uit Parijs" schrijft Gutzkow in 1842: „George Sand legde haar handwerkje neer, pookte do kachel op en stak een van die onschuldige sigaartjes aan, die meer papier dan tabak, meer koketterie dan emancipatie bevatten". Meer koketterie dan emancipatie! Dat is ook heden nog van toepassing. En deze overweging kan al degenen gerust stellen, die het sigaretten rooken onzer dames voor zulk een ernstig teeken van een „verdorven tijd" houden. --- Hotels op raderen. Tijd is geld — in Amerika vooral. En zaken doen eischt daar meer nog dan elders tijdsbesparing. Telegraaf en telefoon zijn middelen om aan den eisch te voldoen maar do telegraaf is duur en niet altijd betrouwbaar — een sein foutje kan in een zakentelegram noodlottige gevolgen hebben! — en de telefoon kan een gesprek onder vier oogen lang niet altijd vervangen. Geen wonder dat er tusschen de beide zakensteden New-York en Ohicago treinen zijn ingesteld, die do verbinding op de snelste wijze tot stand brengen en den reizigers gelegenheid bieden tijdens de reis allerlei noodzakelijlco bezigheden te verrichten, zoodat het tijdverlies zoo gering mogelijk wordt. De „Pensylvinia Special" legt den afstand tusschen beide steden — 1600 kilometer af in 17 uur. Verlaat do zaken-man na bet beëindigen van zijn werkdag te 4 uur New-York, dan is hij om 9 uur, dus voor het zaken-uur in Chicago, waar hij 5 uur tijd heeft, om zijn dringende aangelegenheden te behandelen, want ou) 3 uur kan hij weer naar New-York vertrekken, waar hij den volgenden dag even voor tienen 's ochtends aankomt. In den trein is hy intusschen ruimschoots in staat geweest te doen wat hij anders thuis had moeten doen. Nemen w«, evenals het buitenlandsche blad, waaraan dit artikeltje is ontleend, aan dat een zaken-man na een drukken dag in den trein stapt. Hij is moede, verhit en stoffig. Zoodra de trein het station verlaten heeft, gaat hij naar de badkamer, neemt een warm bad en een koude douche. Nu trekt hy schoon linnengoed aan, dat hij in een koffertje heeft meegenomen en gaat naar den barbier, die hem fluks scheert. Het bad heeft zijn eetlust opgewekt, hij wandelt naar den restauratie- i wagen en krijgt daar een maaltijd zoo goed, ! dat een restaurant te New-York hem niet beter zou kunnen geve». Dan rookt hij b\j mooi weer een sigaartje op het achterste balkon, dat inderdaad als een balkon boven de rails uitsteekt en een prachtig uitzicht biedt. Dalen, bergen, rivieren, bosschen, vliegen aan zyn blik voorbij en de frissche avondlucht, versterkt door de snelle beweging van den trein, verfrischt hem. Is het weer te slecht om buiten te zitten, dan gaat hij naar den rook-wagen, waar hij zich in een geinakkelijken zetel kan neervlijen en voldoende ruimte heeft om zich behagelijk uit te strekken. Misschien vindt hij er een paar kennissen, met wie hij een kaartje kan leggen — een druk op een knopje van de electrisclie schel, en de zwarte bediende zorgt voor kaarten en een tafeltje, brengt desgewensclit dranken en sigaren. Treft hij geen kennissen aan dan behoeft hij zich in geenen deele te vervelen. De groote ruiten geven ruim uitzicht op het mooie landschap, en de kleine boekerij bevat de meeste nieuwe romans en vrij wel alle belangrijke tijdschriften. Moet hij brieven schryven, wel, een stenograaf staat gratis te zijner beschikking, wien hij zijn correspondentie dicteeren kan. Terwijl de stenograaf met do schrijfmachine de brieven op het meegenomen papier met het firmahoofd, of op het prach tige, gratis geleverde papier der spoorwegmaatschappij tikt, gaat de reiziger naar den wagon, waarin het café gevestigd is, om iets de drinken, misschien ook om iets te eten. Dan teekent hij de brieven, koopt postzegels en geeft zijn corrpondentie aan den conducteur, die zorgt dat ze aan het eerstkomende station in handen van den daar Wi htenden postbeambte komt. Is onze reiziger een beursman, dan behoeft hij niet te vreezen, dat hij onkundig blijft van de dingen, waarin hij bijzonder belang stelt immers aan elk station worden den reizigers de telegrafisch gezonden laatste beursberichten en notceringen verstrekt. Het is nacht geworden. De zwarte bedienden hebben de zitplaatsen in bedden veranderd en wie slaap heeft, begeeft zich te rusten. Weldra is het stil in den wagon en worden alleen de ratelende raderen en misschien de stampende locomotief gehoord. Zacht sluipt de neger door de smalle gang, welke do slaapplaatsen van elkander scheidt, en haalt do schoenen op, welke gepoetst worden, — in Amerikaansche hótels geschiedt dit overigens niet. Wie niet slapen kan of wil, vindt in don rookwagen of in den thans tot café ingerichten restauratiewagen gelegenheid zijn tijd door te brengen, hetzij soezend, hetzij pratend met andere reizigers. Den volgenden morgen ontwaakt de gelukkige, die in een snellen trein kan slapen, zoo frisch als 'n hoentje. Wie een onrustigen, meer of minder slapeloozeu naclit heeft doorgebracht, vindt een ge v, enschto verfrisschiug in een koud bad, dat tot zyne beschikking is. Is hij met zijn toilet ger-eed, dan vindt hij in een restauratie-wagen het ontbijt gereed en is dit verorberd, dan blijven hem nog een paar uurtjes over, om of zaken te doen of de komende onderhandelingen voor te bereiden. Deze snelle treinen zijn echter niet enkel voor zakenmensehen ingericht, er is ook een speciale salon voor dames en in den restauratie-wagen zijn ook tafels voor dames gereserveerd. Overigens spreekt hekwei van zelf, dat deze treinen uiterst weelderig zi.;n ingericht en dat zij het bereikbare in alle opzichten benaderen. --- Het Pater Van de Kolk schryft uit Okaba (Z. N. Guinea) aan de „Java Post ': Daar zijn geleerden, die het erg spijtig en jammer vinden, dat wildo volkeren eeu beetjo beschaafder gemaakt worden: sommigen uit een misplaatst medelijden, alsof liet lot van den vrijen oermei>sch nu werkelijk zoo te henijden valt, anderen uit een heidensch en onwaardig beginsel, «Ie meesten om der wille van do lieve wetenschap. „Och, och, zuchten deze laatsten, al die mooie en interessante gebruiken en zeden der wilden gaan verloren, voor eeuwig verloren ! Onder iederen stap, dien de beschaving doet, wordt een zeldzaam bloempje der mooie ethnologie meedoogeuloos vertrapt 1" In zooverre lubben zo volkomen gelijk. Naarmate de beschaving zal vorderen, zullen een boel dingen, die voor de volkenkunde van belang kunnen zyn, voor goed verdwijnen, en men zal zich werkelyk moeten haasten om alles nog in tijds „onvervalscht" te kunnen waarnemen en aan de vergetelheid te onttrekken — indien men ten minste het fijne van de zaak nog te weten kan komen. Zoo is het ook al met het koppensnellen op Zuid-Nieuw Guinea. Ik ben helaas niet ethnoloog genoeg om te hopen, dat dit „interessant gebruik" noi een tijdje onvervalscht ter bestudeering blijve bestaan. Hoe eer van de baan, hoe liever, al kan zich dan ook nog niemand vleien dat hij reeds achter het fijne van de zaak is kunnen komen. Wat hier van het koppenstellen bekend is, is gauw gezegd, en voor de rest kan men zich verdiepen in allerlei gissingen, die best evenveel vergissingen kunnen zijn. Bij gelegenheid van den sneltocht die in October 1.1., door de dorpen rond Okaba ondernomen werd, ben ik toch iets meer te weten gekomen, al sta ik niet borg voor do absolute juistheid en volledigheid der gegevens. Daar komt bij, dat de Marindineezen, die vroeger vrij op een gegeven oogenblik naar het binnenland konden vertrekken om aan hun wreeden hartelust te voldoen, tegenwoordig meer „politiek" moeten gebruiken, wijl er op de Zuidkust van Nieuw-Guinea bijna geen dorpje meer is zonder vreemde ruilers die ben zoudeu kunnen verraden, en hier 011 daar zitten zelfs oppassers die het doen en laten der wilden trouw nagaan. Een sneltocht vordert veel tijd wegens het ver en meestal moeilijk reizen door bosschen en moerassen, wegens het meevoeren van vrouwen, kinderen en proviand, wegens het kampeeren hier en daar waar nieuw proviand moot worden opgedaan of de omstreken moeten worden verkend, en ten slotte wegens de manier Tan aanvallen en sluiperig overrompelen. Sneltócht heet in de Marindineesche taal kooi en een koppensneller koeirik of sokrik of sokanem. Deze laatste namen zijn ontleend aan de sok, vlijmend bamboelatje dat vroeger en nu nog dienst doet als mes. De aanval op een dorp schijnt gewoonlijk te gebeuren tegen den morgen of diep in den nacht. Men overrompelt hutten, schiet met pijlen op de vluchtenden en wanneer men een ongelukkige te pakken heeft of zoozeer getroffen dat hij niet meer kan vluchten, komt aan een somb-anem (oude man) de eer toe om het slachtoffer met zyn sok te onthoofden. Den romp laat men liggen, het hoofd voert men triomfantelijk inee. Kleine kinderen worden niet gedood, maar levend meegenomen. Voelen de snellers zich niet sterk genoeg om onverwachts een heel dorp te overvallen, dan trachten zij overdag bij de tuinen of de waterputten, die een eindje van de dorpen verwijderd liggen, een kleiner getal ongel ukkigen aan te randen, die zich daar zonder achterdocht durven wagen, 't Gebeurt ook wel dat de snellers zelf enkelen van de hunnen by zoo'n overval verliezen. Het koppensnellen moet voor deze kustbewoners wel een zeer gewichtig iets zijn, wijl zy er zooveel voor over hebben: honger, dorst, vermoeienis en levensgevaar. Vijandschap of haat jegens de andere stammen is niet de drijfveer van hun sneltócht, noch roofzucht of bloeddorst. Wraak, vooral bloedwraak, is hier niet onbekend, maar dat heeft niets uit te staan met het koppensnellen en geschiedt voornamelijk bij de lui onderling, niet op andere stammen. Dr. E. Wilken schrijft: „Het koppensnellen, dit kan men in't algemeen zeggen, heeft op twee verschillende manieren plaats, wel te verstaan zooals dit nu geschiedt, en zonder hierbij de oorspronkelijke beteekenis van dit gebruik in aanmerking te nemen. In de eerste plaats snelt men koppen bij eene begrafenis en geschiedt liet bij wijze van doodenoffer, daar men zich voorstelt dat de zielen der verslagenen, den overledenen in het hiernamaals dienstbaar worden. In de tweede plaats wordt het uitgeoefend met het doel krijgsroem te verwerven, een bewijs van moed te geven, daar hij die het grootste aantal hoofden kan vertoonen als de grootste held wordt beschouwd. Een derde geval dat hiertoe kan teruggebracht worden, is het koppensnellen bij een huwelijk. Bij sommige volken mag men niet trouwen, voordat men aau de geliefde eenige hoofden heeft gebracht. Hierbij geldt voornamelijk, althans is dit zoo, dat men haar een bewijs van moed moet geven.''' (Handl. p. 3'93). Geen van deze genoemde beweegredenen e n hter schijnt hier in Zuid-Nieuw Guinea te gelden, al is het ook hier waar, dat er roem te behalen is met dapper te snellen. I)e hoofdreden van het snellen is hier namen te hebben voor de kinderen. Dat lijkt voor ons een al te miniem iets, doch hoe meer men ondervraagt en hoe meer men alles nagaat, des te vaster korat men tot de overtuiging dat zulks hier wel degelijk het hoofddoel is van de snel tochten. Trouwens, al is een naam voor ons geen gewichtig iets, althans voor gewone menschel] niet, wie weet wat voor waarde de Marindineezen hechten aan een naam. Keu kind zonder een „snelnaam" kan ongelr.kskind zijn, een laagstaande in de maatschappij, of wie weet of er meer aan vastzit. De herhaalde klacht der wilden na het verbod van snellen, is dan ook: „Onze kinderen hebben geen namen meer". Dit alleen betreuren ze, en erg. Ik zei eens: „Maakt u daarvoor toch niet bezorgd, ik zal jullie genoeg namen bezorgen voor uwe kinderen, zooveel als ge wilt". — Men keek mij met een lachje schuin aan en antwoordde slechts: „Toewan!", hetgeen zooveel moest beduiden als: „Meneer, je weet niet welke waarde een „snelnaam" voor ons heeft?" De „snelnaam" (pa-igiz) van den Marindinees is zyn hoofdnaam; daarnaast hebben de meesten nog een geboortenaam en een bijnaam. Deze twee laatste hebben veelal een bepaalde beteekenis, b.v. krokodil, varken, krab, boog, namen van boomen, vruchten, sierhoutsoorten, enz. De „snelnamen" hebben in de Marindineesche taal meestal geen beteekenis. En dat is te verklaren. Wanneer iemand gesneld wordt, vraagt men eerst zyn naam. Meestal zal die vraag wel niet begrepen of niet gewillig beantwoord worden Maar of wel de gegeven naam van den aangevallene, of wel zyn laatste hulpkreet of verwensching wordt opgevangen door de snellers, goed onthouden en later aan de kinderen als naam gegeven. Wanneer later de talen van het binnenland bekend zijn, zou men uit de tegenwoordige namen der kustbewoners in dit opzicht meer kunnen achterhalen en nagaan wat die namen beteekenen. Het schijnt niet noodig om voor elk kind een afzonderlijken snelnaam te hebben. Velen hebben denzelfden naam en dan valt het op, bij wat vergelijking, dat eenzelfde naam in verschillende dorpeu een of meer malen voorkomt en meestal aan personen behoort die ongeveer even oud zijn, onverschillig of 't mannen of vrouwen zijn. Men zou dit kunnen verklaren doordat enkele dorpen samen op sneltócht zijn gewoest en dezelfde namen als „buit" mee naar huis brachten. Ook valt het op, dat lui van dorpen die wegens ligging of vijandelijke gezindheid niet of zelden samen op sneltócht geweest zijn, heel andere namen dragen. In 't voorbijgaan zij opgemerkt dat de naam van de plaats waar men gesneld heeft, en eveneens de naam van afgelegen plaatsen die men ooit reizende bezocht heeft, gegeven wordt aan de honden on de varkens. De trommen dragen de naaien der dema's of hoogere geesten. Het gesnelde hoofd nu, waar blijft dat? Het wordt van de vleeschdeelen en do hersenen ontdaan en na inwryving en versiering op een paal gezet als middelpunt van feest en dans. Vroeger werden de koppen meegevoerd en in de mannenhutten bewaard. Ook het hoofd zelf is dus wel een van de beweegredenen van het snellen, wellicht wijl het moet dienen als een soort amulet of gelukbrenger voor den naamdrager. Thans zijn al de gesnelde hoofden zoo goed als verdwenen uit vrees voor het gouvernement. Geroofde koppen zou men nu niet meer in de dorpen durven brengen, het is echter niet onwaarschijnlijk dat men er hier of daar in de bosschen zou verborgen hebben. De gestolen kinderen worden in de gezinnen opgenomen en beschouwd en behandeld als echte kinderen. In hun jeugd kunnen die misschien wat ruwer bejegend worden of als minderwaardig worden beschouwd; later blijkt daar niets meer van. Hier ia Okaba alleen (plm. 500 inwoners) ken ik 22 van die gestolenen. Aan niets kau men merken, dat zij beneden de anderen staan en bij het huwelijk hebben zij dikwijls een zeer goede partij. De pleegouders worden door hen beschouwd als echte vader en moeder, en de gestolenen schijnen heelemaal niet te treuren over hun lot of naar hun eigen betrekkingen terug te verlangen, — ofschoon hun toestand geen geheim voor hen kan zyn. Dit stelen van kinderen moet in de laatste jaren wel niet meer voorgekomen zijn, want de jongste gestolenen zyn minstens reeds 10 jaar oud. Kopensnellen heeft men echter nog wèl gedaan, en nog meer geprobeerd te doen. Alles schijnt er intusschen op te duiden, dat een kranig optreden van het gouvernement nog wel eens noodig zal zijn, voordat dit barbaarsch gebruik voor goed een einde neemt. Ten slotte eene opmerking „Koppensnellen" is een akelig woord dat bij beschaafden aanstonds afschuw en vrees inboezemt. Ik zal de laatste zijn om het koppensnollen te vergoelijken, maar toch moet men de zaak niet al te barbaarsch voorstellen. Zooals ik zei, bloeddorst, wraak, of iets dergelijks is niet de drijfveer. En men denke dan eens even aan onze voorvaderen, of liever nog de tegenwoordige „beschaafde'' volkeren. Koppensnellerij in 't groot, om weliswaar andere, maar niet altijd edeler belangen, is in de geschiedenis van Europa geen zeldzaamheid. Is de moderne oorlog altijd minder verschrikkelijk, minder valsch, minder onheilig, minder barbaarsch dan het koppensnellen? Ik laat dit vraagteeken staan. ---