No. 105. No. 105. Tweede Blad. --- INGEZONDEN STUKKEN. (Buiten verantwoordelijkheid der Redactie.) EENE DIJKLEGERING. De Waterkeering van den Polder van der Eigen (Slot.) Er bestaat een eeuwenoude strijd tusschen de boven- en benedenpolders langs de Maas, waarvan de oorzaak ten allen tijde bestaan heeft en bestaan zal: het verschil in hoogteligging der gronden. De bovenpolder acht het een recht dat de benedenpolder hem ontlastte van het overtollige water; maar de benedenpolder betwist dat recht en werpt dijken op. Op die dijken ontmoeten de twistenden elkaar, dikwerf gereed om met geweld te dwingen wat zij goedschiks niet kunnen verkrijgen. Dat is speciaal het geval met het water der Beersche Maas. AYelke van beide partijen hier gelijk heeft behoeft thans niet besproken te worden, ik wijs alleen op de feiten. De polders, alle polders, het provinciaal bestuur en de Regeering kennen echter geen Beersche Maas van af 15 Maart tot 15 November; dreigt de Maas in dien tijd buiten hare oevers te treden dan wordt er overal gekeerd; van Rjjks wege keert men zelfs den Baardwijkschen overlaat op, al zou den heelen Bosch onder loopen; dat is ook het standpunt van den polder van der Eigen. De daarboven gelegen polders van Lith en Lithoien eischen integendeel dat de Beersche Maas des zomers zal loopen even als des winters, dat, omdat de bovenpolders er ten deele onder verdronken zijn, nu ook de benedenpolders dat lot maar moeten deelen ten einde de bovenpolders te eerder te ontlasten. Van daar dus conflict. De bovenpolders zien zich verstoken van hetgeen zij hun recht achten, en trachten zich nu dat recht ondanks de Regeering en de wet met geweld te verschaffen. Reeds zoodra de Beersche Maas liep werd de wrijving merkbaar; te meer omdat, althans volgens eene kaart daarvan door Gedeputeerde Staten uitgegeven , de polders van Lith en Lithoien en het geheele Laag Hemaal buiten de traverse liggen; dit is intussclien niet in overeenstemming met den staat hunner dijken! Kapitein Diekhof der maréchaussee hield echter een waakzaam oog in 't zeil, en zond reeds spoedig eenige manschappen om langs den dijk te patrouilleeren en dadelijkheden te voorkomen. Toen eerst de GefFensche polder en daarna dien van Lith en Lithoien inbraken sloeg men over tot openbare bedreigingen. De maréchaussees kregen versterking; kapitein Diekhoff kwam herhaaldelijk zoo bij dag als bij nacht den toestand gadeslaan; den 3 Augustus was hij met eli man op den dijk en toen de onrustbarende belichten van dreigende botsing aanhielden, achtte de voorzitter des polders van der Eigen zich ook daarmede niet langer verantwoord en richtte het verzoek tot den Commissaris des Konings om een detachement van 25 gewapende militairen te requireeren, welk korps nog dienzelfden avond, aangevoerd door den 2n luitenant J. C. H. Quack, naar Geffen trok, met order zich onder de bevelen te stellen van den kapitein der marécliaussée, den burgemeester van Nuland en het polderbestuur, terwijl Nuland als plaats van inkwartiering werd aangewezen. Niet zonder oenigo opschudding te verwekken toog de troep in drie rijtuigen ien half zeven uit; den soldaten scheen het een pre je, een afwisseling in den eentoonigen garnizoensdienst; op den doortocht zag men overal liet volk uit de huizen loopen en de hoofden bijeensteken; en wie in Geifen hier: „dat gaat naar onzen Achterdijk" en ginds: „ge houdt hem toch niet, mannekes!" hoorde roepen, kreeg daaruit reeds een zeker voorgevoel van de tegenstrijdige wenschen en bedoelingen die in evenwicht zouden moeten gehouden worden. Aan den Molenboer te Geffen , het beginpunt van den Kepkensdonkdijk, werd de troep opgesteld, nog even geïnspecteerd, scherpe patronen voor den dag gehaald, en de order uitgegeven voor den nachtdienst. Dat geschiedde te midden van eene talrijke menigte boeren, die, luidens onzinnige geruchten , daar de aankomst van een anderen troep uit Oss zaten af te wachten welke den dijk zouden komen doorsteken en niet weinig verbaasd waren over de geheel onverwachte verschijning van soldaten met scherp geladen geweren. Zichtbaar maakte het feit sensatie, en toen een oogenblik later de soldaten langs den dijk marcheerden, verdween een groot getal van de vergaderde menigte, overtuigd dat nu : „het spul uit was." Hier eindigde echter voor de soldaten de pret en begon het leed; den geheelen nacht op post langs een weeken modderigen dijk, waar nog geen enkele liut, zelfs geen drooge staanplaats aanwezig was (daar men de handen nog overvol had met het versterken van de waterkeering), om tegen den morgen door een allerhevigst onweer overvallen te worden, — dat was iets anders dan een stadswachtpost met een flink schilderhuis. Naïf (of sarrend ?) klonk toen van uit de Lithoiensche hut de vraag: of de soldaten nog niet weggingen, daar het zoo regende ? En zoo hebben zij er gestaan eene lieele maand lang, eiken nacht van 7 tot 5 ure. Wel werden later, toen er overvloed van materialen en de dijk genoegzaam verzekerd was, uit horden en planken eene soort van hutten of liever windschutten opgeslagen; maar, wie onthouden heeft hoeveel regendagen en nachten tusschen 3 Augustus en 3 September zijn ingevallen, die kan eenigszins nagaan wat de nachtwachten te verduren hadden. Den volgenden dag reeds werd op verzoek van den luit.-kolonel der maréchaussée eene versterking van een korporaal met tien man uit het garnizoen afgezonden, en zoodoende van de Blauwe Sluis af tot aan Geffen 41 wachtposten bezet elk van 4, 3 of 2 burgers, waartusschen de soldaten en maréchaussées verdeeld werden. Twee patrouilles, elke voor de helft van den afstand, gingen acht maal 's nachts de posten langs; elk half uur moesten bovendien de posten elkaar alles wel! toeroepen en met ja! beantwoorden. In vier minuten ging dat woord van de Blauwe Sluis tot de Lithoiensche hut, na nog twee minuten was het te Geffen; zoo kon de luitenant, die alle nachten mede de rondte maakte, over bijna de grootste lengte van den dijk aan het aantal roepen reeds hooren welke wachten ingeslapen waren; zoo ging ook in enkele minuten, zoo noodig, de noodkreet: geeft acht! van het begin tot het einde. Tegenover eene aldus ingerichte en streng gesurveilleerde wacht zouden de kwaadwilligen zwaar spel hebben. En er waren met de daad kwaadwilligen; en hun leven en bedrijven daar langs den dijk zal aan allen die het hebben bijgewoond vele tafereeltjes van woeste schilderachtigheid in het geheugen laten. Onder de eerste uitingen van kennelijke vijandelijkheid behoorde, dat de lieden van Lith en Lithoien aan die van van der Eigen zochten te beletten hunne Hertogs- of Blauwe "Wetering te bevaren, hetgeen voor dezen noodzakelijk was tot vervoer van materialen en tot het observeeren der wachten. Men heeft zelfs den kapitein der maréchaussée zoowel als den luitenant Quack gesommeerd het water te verlaten; dat deze als wakers voor de rust en bewaarders van het recht van alle partijen, zich daaraan niet stoorden, behoeft niet gezegd. Evenmin stoordm zich de anderen daaraan, ook niet al gingen de sommatiën van bedreigingen vergezeld. Gedurende meer dan veertien dagen spookte het aan en tusschen de hutten. Met 8 tot 10 schuitjes, zelfs aken, gevuld met mannen, waarvan enkelen met geweren gewapend, dobberde en plaste men den ganschen nacht op en neer; streng klonk dan het bevel niet over de helft der wetering te komen; immers bij den hoogen waterstand kon de nog slappe waterkeering door eene enkele forsche aanvaring inbreken; ten slotte vonden echter de bestokers het voorzichtiger niet meer in de wetering te komen, maar te gaan dobberen in den sloot achter hunnen doorgebroken dijk. Dan verzamelden zij zich in de hutten, de Kesselsche en de Lithoiensche, waar men den halven nacht door, bij den rossen gloed van den haard, een tierende en drinkende troep bezig kon zien en hooren, elkander opwindende en allerlei onzinnige plannen en bedreigingen uitende, tot dat zij één voor één door den slaap overmand in het stroo rolden om eenige uren kalmte en rust op de nachtelijke bedrijvigheid te laten volgen. Verwonderlijk ging het toe in de Lithoiensche hut. Deze stond diep in het water; met kettingen waren horden daarboven opgehangen; bijna eene paalwoning uit de vóórhistorische tijden; in die bekrompen ruimte woelden, zongen, raasden en dronken dan de opgewonden mannen, wier verhitte gezichten, verwarde haren en bemorste kleeren, spookachtig verlicht werden door eenige lantaarnen; een echt pandaemonium. Zoo volgde de eene dag op den anderen en de eene nacht op den anderen, steeds dezelfde vertooningen van wilde opwinding. "Waren er geen maréchaussees en militairen geweest, en ware de wacht minder goed georganiseerd en minder streng gedisciplineerd, dan is er geen oogenblik twijfel aan of de dijk ware gewelddadig doorgestoken. Maar op de geladen geweren had men het niet begrepen; de maréchaussees en soldaten zullen er staaltjes van kunnen verhalen; óén uit vele tot voorbeeld: De visscher, bewoner van de Lithoiensche hut had de (onvoorzichtig gegeven !) vergunning gekregen zijne netten in de wetering te zetten en langs den dijk des polders van der Eigen te bevestigen. Toen hij ze des morgens wilde ophalen kon hij dat alleen niet gemakkelijk gedaan krijgen. Die heerlijke gelegenheid werd onmiddellijk aangegrepen en vier, vijf mannen sprongen in de boot om hem te komen helpen. De wacht tegenover de brug begreep dat echter anders en verbood iedereen, buiten den visscher, te naderen; met gelach en bespotting werd het bevel ontvangen; maar toen de schuit zich in beweging zou stellen klonk het bevel: luadt geweer ! en de koene bespringers gaven hun tweede bewijs van vlugheid met terstond de schuit te verlaten en in de hut elkander te gaan troosten over de ontsnapte gelegenheid. Als eene stellige waarheid liep het gerucht, waarbij men zich echter wel wachtte namen te noemen, dat personen uit Oss f 1000 hadden uitgeloofd op het doorsteken van den dijk; een gerucht dat, waar of onwaar, zeker niet weinig bijdroeg om de hardnekkigheid der aanvallers te stijven. Eigen burgerwachten waren van de zekerheid overtuigd, gelijk zij zeiven het den luitenant verklaarden, er naïf bijvoegende, dat zij zich wel wachten zouden te probeeren die premie te verdienen, uit overtuiging, dat hun de moeite wel gespaard zou worden die som te gaan halen; waarbij een beteekenisvol knipoogje op de geweren der soldaten hunne gedachten nader verduidelijkte. „Die „kleine zwarte luitenant" daar hadden zij den drommel in gezien, was die maar niet den geheelen nacht langs den dijk, zoo zeiden velen ronduit onder de bestokers; zoo dachten voorzeker de soldaten, die een oogenblikje slaapdronkenheid of het minste verzuim in den dienst met strenge straffen moesten bekoopen; zoo dachten zelfs velen der burgerwachten, die door het kloeke voorbeeld medegesleept en zich sterk voelende door de nabijheid der gewapende macht, zich gedwongen zagen tot een veel actiever dienstprestatie dan hun lief was. Toen van de waterzijde de aanval geen kans van slagen aanbood, zou men het van de landzijde gaan probeeren, waartoe men zeer verstandig de pikdonkere nachten omstreeks nieuwe maan uitkoos. Bij tijds was reeds door den burgemeester te Rosmalen en te Nuland bij publicatie gewaarschuwd dat iedereen zich te wachten had des nachts tusschen 8 en 4 uur in den polder te komen, binnen 2000 pas van de dijken, ten einde zich aan geen geweerkogels bloot te stellen. Streng luidde den last aan de schildwachten : driemaal sommeeren om terug te gaan, de derde maal met bedreiging van te zullen schieten, dan een luchtschot, en alleen in het uiterste geval en wanneer de man werkdadig werd gezien aan den dijk en men hem niet zou kunnen arresteeren, dan eerst er op schieten. In den nacht van 12 op 13 Augustus werden twee mannen bespeurd in den polder, op korten afstand van den Kepkensdonkdijk, tijdens de rondte van den luitenant, tusschen 12* 4 en 2 1 , uur; zoodra echter de schildwacht de mannen aanriep zetten deze het op een loopen, en uitgezonden patrouilles keerden onverrichter zake terug. In den nacht van 14 op 15 Augustus werden wederom personen bespeurd in de nabijheid van een ander punt van den Kepkensdonkdijk, 5 tegelijk, die op handen en voeten zich voortbewogen tusschen en achter daar staande hooioppers. Nadat de luitenant ongeveer een uur op den dijk had liggen loeren, werden op ongeveer 30 pas afstands van den djjk twee mannen gezien. Onmiddellijk werden deze aangeroepen en ging de alarmkreet: Geeft acht! bliksemsnel langs den dijk, waarop alle wachten in het geweer stonden en met spanning afwachtten wat geschieden zou. Driemaal werden de mannen aangeroepen door den luitenant zeiven en gesommeerd heen te gaan, doch zonder gevolg; nog eens onder bedreiging van te zullen schieten, toen volgden drie luchtschoten; de kogels floten over hunne hoofden en men zag de kerels verschrikt uiteen stuiven, waarna de luitenant op hen aanliep, maar door den modderpoel aan den voet des dijks verhinderd werd hen te naderen. Inmiddels bespeurde de schildwacht in den naburigen post drie mannen tusschen de hooioppers, waarop nieuwe sommatiën met bedreiging volgden, en een drietal kogels over hunne hoofden snorden. Daarop gaf de luitenant luide het bevel van op te houden met vuren; en, als hadden de bespringers dat oogenblik van wapenstilstand afgewacht, zag men ze plotselings oprijzen en zoo hard als ze konden wegloopen, van uit de verte aan de schildwachten nog een spottend : alles wel! toeroepende. Patrouilles, waarvan twee steeds klaar stonden voorzien van polsstokken, werden hen achterna gezonden, doch te vergeefs. Later wist iedereen te verhalen, dat zes met namen bekende stroopers uit Oss met kletsnatte pakken dien morgen thuis zijn gekomen, en hartelijk werden uitgelachen over hunne mislukte poging om den dijk door te steken; de kerels verhaalden toen hoe zij de kogels over hunne hoofden hadden hooren fluiten, terwijl zij meenden dat de geweren slechts met los kruit waren gelad n, on dat zij slechts door met levensgevaar in het pikdonkere de weteringen over te zwemmen de patrouilles ontkomen waren. Hoeveel sensatie dat feit gemaakt heeft en hoe het lang het onderwerp van alle gesprekken bleef, behoeft nauwelijks gezegd. Na dien nncht is geen enkele poging, noch van de water-, noch van de landzijde meer gedaan; zelfs geene demonstratie meer. Doodsche, eentoonige stilte volgde op de levendigheid en beweging der vorige dagen en nachten, alleen het schilderachtige der dijkbezetting bleef; want het was inderdaad om te schilderen die keten van vaak hoog opvlammende vuren in den donkeren nacht, waar omheen de burger- en militaire schildwachten als rosse schimmen zich bewogen en hier en daar de geweerloopen flikkerden; die keten van lantaarnen, waarvan de burgerwachten voorzien waren en die men als glimwormen langs den dijk zag voortschuiven; de vuurhaard in de geopende Kesselsche hut, waaraan een Rembrandt onbetaalbare studiën had kunnen maken; van verre het groote vuur der wacht op den Schutlakenschen Dam; dat tafereel verlevendigd door het geregeld aanroepen der wachten; een geheel, vol kleur, leven en beweging, waar anders diepe rust, doodsche stilte en dikke duisternis ongestoord heerschen. Zoo hebben de wachten daar gestaan nacht aan nacht tot den 2 September toe. Wèl was reeds den 6 Augustus de Blauwe Sluis geopend en ging op dat bericht eene trilling van vreugde door ieder die het vernam zoo landeigenaren als dijkverdedigers, wèl leefde men toen in de stellige verwachting dat in vege" dagen tijds het water genoegzaam gevallen zoude zijn om een einde te hebben aan alle gevaar; maar terwijl liet water aan de Blauwe Sluis uitstroomde bemerkte men boven, aan de Lithoiensche brug geen noemenswaardige daling en bleef men te vergeefs daarop wachten tot dat zich van daar tot de Blauwe sluis ruim een meter verhang had gevormd, die zich gehandhaafd heeft tot het einde toe; het bloek dat niet alleen de polders met water overdekt waren, maar als eene spons ook zoodanig doortrokken, dat, hoe hard de Blauwe sluis ook uitstroomde, aanvankelijk schier geen vermindering van water te bespeuren was Ten slotte, na weken moedeloos turen op den tragen stroom, zakte het water toch , zoodat den 4 September de soldaten konden afmarcheeren; den 8 verlieten de laatste maréchaussees den dijk en bleef alleen nog eene burgerwacht van 22 man den dijk tusschen de twee hutten bewaken; want zelfs toen stond het water daar nog aan de kruin en bestond er, zooal geen gevaar, dan toch de gereede mogelijkheid van doorsteken. Toen volgden weldadige dagen. De aanhoudende regens, die door het stoomgemaal niet voldoende konden worden afgemalen en den polder dras zetteden, hadden plaats gemaakt voor de heerlijke dagen in 't begin van September. Toen ging de hooibouw in vollen gang en eene nieuwe vreedzame gelukkige bedrijvigheid volgde op den halven oorlogstoestand van te voren. De „struggle for life", de strijd om het leven, was volstreden en boeren en heeren kunnen thans gaan becijferen wat zij te danken hebben aan de kloeke verdedigers hunner bezittingen. Want het dient gezegd en herhaald: Ger. Van Beek, Joh. Sigmans en de burgemeester Godsclialx, gerugsteund door den heer L. Van Meerwijk hebben den dijk gemaakt en hem behouden tegen het water, kapitein Diekhof en luitenant Quack hebben hem behouden tegen de doorstekers. Dat alles zijn feiten die iedereen ter plaatse kan getuigen. Zij lev#ren rijke stof voor eene nalezing; elke geschiedenis heeft hare moraal. Ik verwacht mij op nalezingen uit Lith , Lithoijen en Oss; maar ik zal zelf ook beginnen er eene te leveren; mocht een lezer daarin belang stellen hij zal die kunnen vinden in eene der volgende nommers van de zustercourant dezes : de Noordbrabanter. W. --- Koninklijke School voor Nuttige en Beeldende Kunsten te 's-Hertogenbosch. Bestuurderen der Koninklijke School voor Nuttige en Beeldende Kunsten alhier, maken den belanghebbenden bekend, dat de aangifte van de jongelieden, die mochten verlangen de lessen op de school gedurende den cursus 1S79/SO bij te wonen, zal plaats hebben op Maandag 1.5 Sopt. a. s. des namiddags ten 4 ure, ten Stadliuize in de Trouwkamer, wordende mitsdien een ieder, die tot genoemde lessen zoude wenschen te worden toegelaten, uitgenoodigd van de hun gegeven gelegenheid gebruik tc maken, daar zij, die mochten verzuimen aan deze oproeping gevolg te geven, het hunzelven zullen te wijten hebben, indien later aan hun verlangen niet mocht kunnen voldaan worden. Om te worden toegelaten zal men den leeftijd van minstens twaalf jaren moeten bereikt hebben, en zullen de nieuw aankomenden, met uitzondering van hen, die door een lid van de broederschap St. Lucas aanbevolen zijn, zich moeten onderwerpen aan een op nader te bepalen dagen en uren, te houden onderzoek naar hunnen aanleg en bekwaamheid , om de lessen met vrucht te kunnen volgen, waarvan hunne al of niet toelating zal afhangen. 's-Hertogenbosch, 4 September 1879. Bestuurderen voornoemd, De Bestuurder-Voorzitter, LUIJBEN. De Bestuurder-Secretaris, J. N. G. SASSEN. --- Bekendmaking. Burgemeester en Wethouders der gemeente ' s-Hertogenbosch; gelet op art. 25 van de plaatselijke verordening dezer gemeente op de brandweer; brengen bij deze ter kennisse van belanghebbenden , dat de algemeene brandschouw te-dezer-stede door heeren opperbrandmeesters op Maandag den 15 Sept. 1879 des namiddags ten 2 ure, overeenkomstig gezegde verordening zal gevoerd worden. 's-Hertogenbosch , 10 September 1879. Burgemeester en Wethouders voornoemd, LUIJBEN , Burgemeester J. N. G. SASSEN, Secretaris. --- UITLOVING van Premiën ter gelegenheid van de te houden Paarden-, Beesten-, Linnen- en Lakenmarkt te 's-Hertogenbosch, op Dinsdag 16 September 1879. handelspaard van Burgemeester en Wethouders der gemeente \-Rertoqenhosch ; brengen ter algemeene kennis, dat van gemeentewege de navolgende premiën voor deze markt worden uitgeloofd en zullen worden ui gereikt: 1. Aan den verkooper van het schoonste en beste jaar f >25 2. Aan den verkooper van de schoonste en beste kalfdragende koe.. - S5 3. Aan den verkooper van de schoonste en beste kalfdragende vaars - 15 4. Aan den verkooper van de belai grijkste partij aangevoerd vet hoornvee - £25 Alles ter beoordeeling van de daartoe benoemde Commissie. En wordt voorts bepaald, dat om naar de premiën te kunnen mededingen, het aanwezig zijn op de markt vóór elf ure des morgens vereischt wordt. 's- II ertogenbosch , 12 Augustus 1879. Burgemeester en Wethouders voornoemd , F. J. POMPE, l. B. J. N. G. SASSEN, Secretaris. --- LIJST VAN ONBEKENDE BRIEVEN, welke door tusschenkomst van het Postkantoor 's-Hertogenbosch door de afzenders kunnen warden gereclameerd. J. H. Hevmerik, Directie der Aardappelen-siroopfabryk en Bastiaans, allen Amsterdam; Erven H. J. Cobs, Deurne; Jan Blek en Mej. Poppe, beiden 's Hertogenbosch ; C. Voets , Kaatsheuvel; Randt, Rossem ; v. Tiel en W. Bieltjes, beiden Rotterdam; P. Janssen, Rijen; H. Roos, Tilburg; M. Ruyters, ? Van het Hulpkantoor te: Berlicum: Jhr. van de Poll, Amsterdam; J. van Ess, Nistelrode; Haarsteeg: "Wed. M. v. d. Heide, St. Michielsgestel; Vught: P. Hesier, Helmond. Briefkaarten: P. v. d. Kampe en Mevr. Loos, beiden Rotterdam. De Directeur van het Postkantoor 's-Hei logenbosch, jl'h . HOIJER. --- MUZIEKUITVOERINGEN. Aanst. Zondag, bij gunstig weder, in den tuin bij A. Groene-Van Thuyl, Café Nieuwen Bogaard, Zuid-Willemsvaart. Aanst. Zondag ten 5 ure, door de harm»nie „Onderling Genoegen" te Berlicum in den tuin van het hotel Gouden Arend bij J. Peperkamp. ---