No. 94. No. 94. Tweede Blad. --- STATEN-GENERAAL. Eerste Kamer. Zitting van Donderdag 23 April. (Vervolg op ons telegram van gisteren). Militaire strafwetten. De Minister van Justitie Mr. J. A. Loeff behandelt de principieele kwestie der doodstraf', terwijl do regeeringscommissaris de technische zijde van het ontwerp zal bespreken. Op hetgeen in de Tweede Kamer is geschied, zal de Minister thans niet ingaan. Het standpunt der Regeering is niet gemakkelijk. Geaccepteerd is hetgeen gereed lag in het belang van het land als een compromis. De Regeering stond voor een arbeid die jaren had in beslag genomen en die arbeid diende in haar geheel aanvaard, wilde hij niet ongedaan gemaakt worden. Nu meent de Minister dat feitelijk ook de sprekers van heden bij hun critiek zich op hetzelfde standpunt hebben geplaatst. Zij hebben toch niet verklaard hun stem aan de ontwerpen te zullen onthouden. Veeleer heeft de Minister den tegenovergestelden indruk ontvangen. Waar de eerste spreker den regeeringscommissaris tegen de Regeering uitspeelde, ook waar het principieele kwestiën betreft, herhaalt de Minister wat hij reeds in de Tweede Kamer zeide, dat de Regeering geenszins al wat de regeeringscommissaris op principieel gebied heeft verklaard, voor haar rekening kan nemen. Drie categorieën onderscheidt de Minister onder de sprekers van heden: do piincipieele tegenstanders der doo '.straf, de principieele voorstanders, do opportunisten. Het lid Van Lier, tot de eerst categorie behoorrend, is reeds voldoende weerlegd door hetgeen het lid Reekers heeft gezegd. Een verbetering, dio indringt doordat op een ondeelbaar oogenblik desnoods het gemoed wordt veranderd, heeft evenveel waarde als eene waartoe men komt langs den langen weg van overweging. Over de mededeeling van het lid Van den Biesen, dat hü bijna was vergeten wat in zijn nota stond, heeft de Minister zich ten hoogste verbaasd. De Minister dacht toch dat het het lid Van den Biesen met die nota hooge ernst was. Had hij dit niet gedacht, dan zou hij zich niet de moeite hebben gegeven die hij zich thans heeft getroost om die nota te beantwoorden. De grief, als zou de vergeldingstheorie overboord zijn gegooid voor het utiliteitsbeginsel, is ongerechtvaardigd, in strijd met do woorden van het artikel, niet de schriftelijke verklaringen en de mondelinge toelichting van do Regeering zoowel als van den regeeringscommissaris. Nooit heeft het in de bedoeling gelegen af te wijken van de hoofdbeginselen van ons Strafwetboek, maar naast de vergeldingstheorie is plaats gegeven aan andere overwegingen, die krachtig golden mot het oog op het bijzonder karakter van het militair strafrecht. Hot idee der vergelding, d. i. de evenredigheid tusschen het kwaad dat is bedreven en do straf, is nimmer uit het oogveiloren. Een tweede fout van de critici was, dat in ons strafrecht alleen mag gulden de vergeldingstheorie. Die meening komt den Minister echter geheel onjuist voor. Met citaten van schrijvers van onverdacht ('hristèlijko beginselen heeft de Minister reeds schriftelijk dit betoogd. Het misverstand spruit voort uit een verwarring, doordat men niet voldoende het doel en het karakter van de straf uiteenhoudt en niet voldoende onderscheidt tusschen wat is ter competentie van den rechter en van den wetgever. Doel van do straf is niet alleen vergelding zondermeer; dit kan het slechts zijn van hem die harten en nieren proeft, van God; doch niet van den aardschen wetgever, die heeft te handhaven de door God gegeven orde. De aardsche straf moet hem die ze straft nemen en beschouwen in verband met alle omstandigheden van 't feit, het karakter, het milieu, den tijd, alles wat zich groepeert om den misdadiger, en bij de vaststelling van de straf moet met dat alles voldoende rekening gehouden worden. Dit is feitelijk reeds opgesloten in het begrip vergelding, want een aardsche vergelding kan anders niet de straf in de juiste eenvoudigheid toepassen. Wat betreft het verschil tusschen rechter en wetgever : do laatste heeft te overwegen of voor de handhaving der rechtsorde een straf noodzakelijk is of niet. In het laatste geval mag hij de straf niet opnemen. De handhaving nu van de rechtsorde als doel van de straf, is voor den wetgever van veel grooter gewicht dan voor den rechter. Maar ook deze heeft hiermede rekening te houden, en dat nu aan den rechter in ons I Strafwetboek zoo groote vrijheid is gegeven i in de oplegging van verschillende straffen, i is niet slechts geschied met het oog op het karakter der straf als ongeldig, maar ook om hem in staat te stellen op alle omstandigheden van het misdrijf to letten. Zoo zou de rei'hter in bepaalde tijden, wanneer veel diefstallen voorkomen, eenigszins zwaarder straffen kunnen opleggen in het belang der rechtsorde. Waar nu de doodstraf een absolute straf is en geen meer en minder toelaat als bij gevangenisstraf of geldboete, is do Minister ten deze in de verdediging van art. 9 en 31 niet inconsequent. Dat die regeling inbreuk zou maken op het ïecht van gratie ontkent de Min., zelfs bij vergeldingstheorie zou men op die wijze kunnen beweren, dat als do rechter een straf oplegt, die inderdaad het misdrijf vergeldt, er geen plaats meer is voor het recht van gratie. Daardoor echter wordt dit recht miskend. Het recht van gratie is er niet alleen om de hardheid der wet to temperen, maar evenzeer om ontheffing van straf te verleenen als gunstbetoon. Het kan voorts zeer goed door de veiligheid van het land geëischt worden dat een schildwacht, die op een zeer gewichtigen post in tijd van oorlog is geplaatst en daar in slaap valt, wordt doodgeschoten, mede om te voorkomen dat andere schildwachten niet mede te kort komen in de noodige vigilantie. Hier staan naast elkander de vergeldingstheorie en de afschrikkingstheorie. Naast de hóogero vergelding die in dit geval tegenover den schildwacht geldt, dient een plaats ingeruimd aan de afschrikkingstheorie ' tegenover anderen. Volkomen geeft de Minister toe dat do veiligheid van den Staat is een zeer eng begrip, dat nimmer de onverdeelde sympathie der Regeering had. Het behoud van den Staat, een begrip dat het lid Lohman in de wet wilde zien opgenomen, achtte de Regeering echter nog enger, waarom zij daartegen overwegende bezwaren had. Wat het amendement-Heemskerk betreft, in de toelichting daarvan lag voor een groot deel de reden waarom do Regeering dit van de hand wees, want tusschen de Regeering en do voorstellers van het amendement lag een kleine afgrond: die toelichting toch gaf aan de artikelen 9 en 31 een geheel andere beteekenis. Men gaf een geheel averechtsche interpretatie van oio artikelen en beweerde dat de Regeering geheel had gebroken met het denkbeeld van vergelding. Ook het lid Van Velzen ten slotte heeft uit het oog verloren het verschil tusschen doel en karakter van do straf. Dat liet standpunt van do Regeering is een werklijk Christelijk standpunt, heeft kunnen blijken uit de beantwoording der nota-Van den Biesen. Het linguïstisch bezwaar van het lid AVoltjer betreffende de woorden „De doodstraf", ware te ondervangen als de nadruk ware gelegd op: „gesteld". Daaruit blijkt, dat de bedoeling is: „De doodstraf | ! I ! is gesteld als straf, die kan worden opgelegd naast andere straffen". Tusschen den eersten titel van het Strafwetboek (misdrijven tegen de veiligheid van den Staat) en de uitsluiting van de doodstraf in het belang van de veiligheid van den Staat, bestaat geen verband. Artikel 29 zou trouwens anders geen zin hebben; het betreft ook b.v. moord in tijd van oorlog, een misdrijf niet vallende onder de categorie van misdrijven tegen de veiligheid van den Staat. Dat een zware last wordt gelegd op de schouders van den militairen rechter door de artikelen 9 en 31, ontkent de Regeering niet. Bovendien is die oplegging geschied in een vorm, die niet haar onverdeelde sympathie heeft. Maar dit is geen onoverkomelijk bezwaar. Hadden we alleen de doodstraf zonder dio beperkende bepalingen, dan zou de last niet geringer zijn. Waar de opvattingen omtrent de doodstraf by de verschillende rechters zoo iiiteenloopen, zou de militaire rechter dan een niet minder zwaren last hebben te torsen. Of de doodstraf nu zal worden uitgesproken door een militairen rechter, daaromtrent treedt de Min. niet in bespiegelingen. Hij wil slechts verwachten dat de rechter zal doen wat een goed rechter betaamt en zal inzien dat het de bedoeling is geweest, dat in sommige gevallen de doodstraf zou worden toegepast. De Regeering erkent voorts, dat er zijn objectieve rechtsnormen. Niet in menschelijko overeenkomsten zoekt do Regeering die normen, maar in de bron der eeuwige gerechtigheid, in dien zin dat gestraft dient datgene wat indruischt tegen de maatschappelijke rechtspositie, die ons van boven is gegeven. De Regeeringscommissaris (prof. Van der Hoeven) verklaart dat de Regeering met blijdschap heeft vernomen het gunstig oordeel omtrent deze ontwerpen van den heer Van Alphen, gegrond als het is op ervaring. Verbetering van den rechtstoestand van de mindere militairen is van den beginne af (17 jaar geleden toen generaal Weitzel, minister van oorlog, den stoot tot do herziening gaf) de bedoeling. Daartoe zal echter noodig zijn een goede betrouwbare rechtspraak. Nu is liet wel merkwaardig dat de eerste en naar menKchelijke berekening de eenige maal dat spr. in deze hooge vergadering het woord zal voeren, tiij de aandacht moet vragen voor een persoonlijk feit. In zijn proefschrift had hij verdedigd de stelling dat in de krijgsraden personen moesten zitten van gerijpte ervaring in den krijgsmansstand. Bij zijn promotie, geschied onder prof. Van Boneval Faure, had spr. twee opponenten uit den krijgsmansstand, van wie een zijn vader was. l)ezo merkte op dat wat spr. wilde, niet voldoende was: het onderwijs diende in de eerste plaats verbeterd. Eigenaardig dat nu na 40 jaar dezelfde opmerking hier werd gemaakt. Toch is sinds groote verbetering gekomen. In Willemsoord werd vroeger aan de aanstaande officieren geen les in het militair recht gegeven, thans wel. I)o aanstaande officieren van administratie te Amsterdam krijgen 3 uur per week les in 't militair strafrecht, 4 uur in 't algemeen strafrecht. Het blijkt dus dat die aanstaande officieren meer les iunetstrafrecht krijgen dan onze studenten (gelach). Bij de landmacht, de infanterie en cavalerie hier te lande, krijgen de cadetten aan de academie 113 uren per jaar les in het militair recht, terwijl dit in sprekers jonge jaren 30 bedroeg. Bovendien bestaat er gelegenheid voor jonge officieren bij zeeen landmacht aan do universiteiten in 't recht les te krijgen. Zelfs staat op 't oogenblik een marine-officier van administratie te Leiden op het punt in de rechten te I promoveeren. Rechtskundige artikelen van ! officieren zijn geen zeldzaamheid meer. Een enorme verbetering is dus gebracht. Intnsschen tiet kan nog beter, en dit zal, indien de mogelijkheid bestaat, ook geschieden. Na replieken van de leden Van Alphen, Van den Biesen, Van Velzen, Woltjer, Reekers en dupliek van den Minister van Justitie die nog verklaart dat het begrip „veiligheid van den Staat" niet behoort te worden genomen in den engen zin van „de veiligheid op dat oogenblik", meer in den ruimen zin van „de veiligheid in het algemeen", worden de algemeene beraadslagingen over beide wetsontwerpen gesloten. Alsnu zijn aan de orde beschouwingen over de artikelen. Het lid Van A s c h van W ij c k is van oordeel dat art. 11 zijn doel eenigszins voorbijstreeft. Als de rechter meent dat in een bijzonder geval geen gevangenisstraf maar detentie dient opgelegd, kan hij voor de zwaarste misdrijven een detentie opleggen van hoogstens 2 maanden. Dit gaat te ver. Voorts maakt spr. aanmerking op 't woord „eigendunkelijk" in art. 68, 113, 73 en 98. Dit woord schynt in de twee laatste artikelen zoowel opzet als schuld tebeteekenen en nu vraagt spr. waaiom dan alleen het opzettelijk verlaten strafbaar wordt gesteld, terwijl het 'culpoos overschrijden wel strafbaar is. De regeeringscommissaris (prof. Van der Hoeven) gelooft dat wanneer men bedenkt dat dit wetboek door verstandige rechters met verstand zal worden toegepast, men geen verkeerde toepassing van de bevoegdheid tot het opleggen van vervangende militaire detentie zal hebben te verwachten. De verstandige rechter zal dit artikel slechts toepassen wanneer hij van oordeel is dat voor iemand, die een zeer licht feit heeft gepleegd, beter is het verblijf in een huis van bewaring dan lichte gevangenisstraf; maar niet als hij meent dat iemand meer straf dan twee maanden verdient, b.v. levenslang. Het woord „eigendunkelijk" beteekent volgens de Memorie van Antwoord volstrekt niet zoowel opzettelijk als door schuld. Waar dus het uitgangspunt van het lid Van Asch van Wijck onjuist is en het culpooze overschrijden nier onder 't begrip „eigendunkelijk" valt, hetwelk eenvoudig in de plaats is gekomen van het woord eigenmachtig of opzettelijk, vervalt diens gansche betoog. Het woord boteekent: alleen met" eigen dunk, d. i. met eigen inzicht te rade gegaan zijnde. Het begrip „opzettelijk" ligt zeer duidelijk in het begrip opgesloten. Na repliek van het lid Van Asch van Wijck komen aan de orde de artikelen van het tweede ontwerp. Heden 11 uur voortzetting. --- Feuilleton. Cardigan. lil — Kyk ginds! riep hij. Plotseling was de t oncord weg bedekt met roode uniformen. I e liiïtsi-he colonne strekte zich als een bloeddorstig monster uit, zij kwam recht op ons af uit het oosten en westen. Nu konden wij aan alle kanten langs den weg achter boschjes en verder afgelegen heuvelen rookzuilen zien opstijgen. Al dichter en dichter bij klonk het musketvuur, maar ook de schoten van onze mannen ratelden meer in de nabijheid, en al nauwer en nauwer sloten zij de Britten in op den weg, van alle kanten kwamen zij aanrennen, uit de steden, dorpen, gehuchten en boerderijen. Om de oude herberg heen klonken nu luide stemmen — bevelen van officieren, geroep van degenen, die boven op post stonden, enz. Een jong officier uit Woburn, die by de herberg het bevel voerde, gebood stilte en beval ons toch niet te vuren, voor er geschoten werd, want onze positie zou hopeloos worden, als de kanonnen aangevoerd verden. Dan gebood hij alle vrouwen de herberg te verlaten en eene schuilplaats te zoeken op Hocums larm door het weiland heen. . — Neen, neen! sprak Zilver-Haar, toen ik haar bij de hand nam en naar de trap trok, ik wil niet gaan, ik kan niet, ik kan niet! Laat mij hier blijven, Michael, in Go.Is naam, laat mij hier blijven. Zij viel op hare knieën en greep mijne handen. — Elk op zijn post! riep de officier van Woburn terwijl hij zijn zwaard trok en met twee treden gelijk de trap op sprong. Hij bleef staan, toen hij Zilver-Haar zag en keek mij aan; maar er was geen tijd meer om iets te bevelen, want toen hij bij het raam kwam zag hij de Britsche lichte infanterie het grasperk opmarcheeren. De hoele troep was in wanorde, hier drongen eenigen opeen, daar werd een heelo compagnie door haar eigen officieren met pistool en sabel tot staan gebracht. Anderen snelden voort over doode en gewonde kameraden. Vlak achter hen aan kwamen de grenadiers. Ik zag den eeneu soldaat voor en den anderen na vallen in de gelederen en niet meer op staan. De tnsschenruimte bij het vuren werd aangevuld door eene geweldige losbarsting van Teiskis Hill, en nu kwamen nog meer roodrokken het dorp in rennen, terwijl zij van achteren beschoten werden door de gewapende mannen van Bedford van alle kanten kwam onze militie aanzwermen; van Sudbury. Westford, Linculu, Acton, Medford, Stowe enz. Van eiken steenen muur werden schoten gelost nit donderbussen en oude geweren. Ik zag, dat beneden in de straat de Britsche officieren wanhopige pogingen deden om hunne manschappen tot staan te brengen, de lafaards werden neergeslagen of dood geschoten, maar de kogels van de mobile garde violen al dichter en dichter neer. Deze Britsche officieren waren dappere mannen; ik zag een jonge vaandrig neerstorten, die door een kogel getrolfon werd maar hij stond weer op tot een ander schot een einde aan zijn leven maakte. Hot was vreeselijk. Eene compagnie grenadieis wendde zich plotseling tot ouzo herberg, maar nog voor zij op nieuw laden konden, braakte liet gebouw dood en vernieling uit in de Britsche gelederen. In den rook zag ik een officier bezig om van onder zijn gevallen paard uit to kruipen. Dan bemerkte ik, hoe do terugtrekkende infanterie in de boerderijen schoot, en de schuren, waar de vrouwen en kinderen bijeen waren. De honden begonnen woedend te blaffen en rukten als razend aan hunne kettings. Het was geen terugtocht, geen vlucht, het was een vreeselijke saturnalia van rook en vuur, geschreeuw en gekerm. De Britsche colonne werd zuidwaarts gedreven met achterlating van een groot aantal dooden en gewonden. Vreeselijk was de wraak, die hier genomen werd; achter eiken struik, uit elk boschje, van elk voorwerp, dat maar eene schuilplaats bood, knalden links en rechts van den weg de schoten in de Engelsche gelederen. De hoofdmacht van de Engelschen was ons reeds voorby. De deuren dor herberg vlogen open en onze mobile garde rende den Bostonweg op en begon van twee kanten te vuren. Mount, de Wezel en ik hingen op hunne linkerflank tot twee uur, toen wy op ongeveer eene halve mijl van Lexington het eerste kanongedonder hoorden. Wij maakten daaruit op, dat de reserve troepen van Boston in aantocht waren. Ziende, dat hier manschappen genoeg waren voor de vervolging, legden wij onze heete geweren op den schouder en draafden terug naar Buchmans herberg. Mount had dorst, hield een voorman aan en vroeg hem of hij niet wat appelwijn had. — Niets dan een gewonden man, die door de roode dragonders bijna doodgeslagen is. Ik stapte naar den wagen, die langzaam voortreed en keek er in, wie op het stroo lag. — Shemuel! riep ik verbaasd uit — Shemuel! herhaalde Mount. De kleine man opende zijne oogen onder het verband. De Wezel klom op den wagen, ging naast den gewonden man zitten en nam diens bebloede hand in de zijne. — Shemuel! Shemuel! wij zagen toch, dat hij uw hoofd kliefde! stamelde Mount vol verbazing en vreugde. — Ik had onder mijn hoed een zakje met shillings, antwoordde Shemuel zwak; ik... ga nu terug, twee dagen geleden om myn geld weer op te zoeken — Goed, ouwe kameraad I riep Mount uit, wij zullen uw geld wel halen, niet waar Cardigan? De kleine man keek mij nu aan en stamelde : — Hebt gy mejuffrouw Warren gevonden ? Dan is all s goed. Ik t:a weer terug, om mijn geld op to zooken. Hy glimlachte en sloot de oogen. Zoo kwamen wij Lexington weer binnen; Jack Mount, de Wezel, Saul Shemuel en ik. Zilver-Haar stond op de stoep der herberg, haar afgemat, kleurloos gelaat helderde op, toen zij de hand op mijn schouder legde. Ik sloot haar in mijne armen en zij weende van blijdschap. Boven ons welfde zich de helderblauwe hemel, onze eenige schuilplaats, ons eenig te huis op den langen weg door de wereld; onze lamp was de zon, onze woonplaats het vasteland, en de vier winden onze muren. In het Zuiden hield de donder van het Britsche geschut aan. Do storm was voorbijgegaan. Heel en al? In het Noorden hing een dikke rookwolk, waar de stad Concord in brand stond, en om ons heen, — schrille tegenstelling met de verwoesting — zongen de vogels vroolijk hun lied. Nu kwam Jack Mount. die als postiljon op de paarden zat, wolke het rijtuig trokken; achter hem draafde de Wezel en leidde Warlock naar buiten. Zilver-Haar zag hen en stond op door hare tranen heen glimlachend. — Wij zyn gebleven en hebben onzen plicht gedaan, niet waar? — Ja, met uwe hulp, mijn goede vrouw. — En wij hebben den vijand als trouwe bondgenooten van ons volk onder de oogen gezien, niet waar, Michael ? — Ja, dat is zoo. — Laat ons dan gaan. Ik heb het heimwee naar mijn eigen land en naar het geluk dat ons wacht. ( Wordt vervolgd.) --- RIJNVAART. 21 April. Te Lobith zijn de volgende schepen gepasseerd op weg naar: „Broedertrouw" den Rooijen, „Adriana" Briaire, beiden Breda, „Nieuwe zorg" Korste,\ 's Grovelduin Capelle, „Emmanuel" Hompus, Keizersveer, „Willem Jacob" Verdoorn, Scliijndel, „Eben Ilaezer" Kielen, Andel, „Francina" Cornet, Werkendam. „Op hoop van zegen" Jiskoot, „Johanna" Vermeulen, „Aurora" Vrinten, „Amici" Thomassen, „De tijd zal 't leeren" Ilovestadt, „Badenia 23" Gassert, „Rhoderei 9" Anstatt, „Rhederei 28" Iertz, „John" Selleslaghs, „Bona Manio" Verstraate, „Franz August" lierzen, „Sixfreres" Adam, „Sophia" v. NeijenhofT, „Libije" v. d. Ede, „3 Gebroeders" Beek, „de Raaf" van der Rande, „Veroinigung 17" Seip, „Mannheim 21" Riibsamen, alle naar België via llansweert. „Gerrit Cornelis" v. d. Heuvel, naar België via Sas van Gent. De st.: „Westfalia", „Fiat Voluntas", „Gelria", „Geertruida", „Lord Nelson", „Fiat "Voluntas 6", „Speculant 2", „Crescendo", „Mars", „M. H. Tromp", „Josephiua", „Stad Arnhem", „Elisabeth 1", „Verandering", „Zwerver", „Moltko", „Egan & Co. 5", „Combinatie 2", „Willem 3", en „Combinatie 7"; „Dankbaarheid" Jansen, „Elisabeth Gertruda" Weustenfeld, „Eendracht" Ariens, „Catharina" Kuypers, „Herman" Grotloh, „Anna Christina" v. Dam, „Verwisseling" Veldhuizen, „Helena" Hooijmaijers, „Jeannette" Pecher, „De Zwerver" de Pree, „Franz" Hoenderop, „Basalt 4" Sauerwein, „Adrianus Hubertus" Baars, „Wilhelmina" Timmerman, „Margaretha" Beheers, „Joliana Heinrich" de Rijk, „Arminius" Kohlbecker, „Arie Kriens" Beck f „Deutsche Freue 2" Frohmuller, „Hella" Dreiss, „Noordland" Fondse, „Elsa" Avontuur, „Mathildö" Heijntjes, „Francois" Beeckmans, „Fullhorn 1" Koenen, „Succes" Hompus, „Maasstroom 21" v. Hassel, „Antigoon" de Zeeuw, „Deodat" Timmermans, „Anna Cornolia" Vermeeren, „Per Mariam" Keysers, „Clementine" v. Schijndel, „Narastern" Muilen „Hoekscnewaard" de Voogd v. d. Straaten, „Elisabeth" Blom, „Maria" de Roon, „Industrie 4" Stumpf, „Dorothea" de Bol^ „Margaretha Maria" de Rooij, „Johanna Hendrika" de Ronde, „Johann Wilhelm 1" Falkenburg, „Maria Adéle" v. Koevordeo, alle naar Duitschland. 22 April. „Twee Gebroeders" st., 's-Hertogenbosch, „Geertruida" de Meyer, Raamsdonk, „Suzanna" Arends, Roosendaal. „Morgenster 2" Mampay, „Margo" Slottje, „Op hoop van Zegen" Bonis, „Anna Catharina" Kelder, „Henri Jeanne" Bruys, „Moderne" Steppe, „Elisabeth" Bons, „Wilhelmina" v. Ooijen, alle naar België via Hana< weert. „Regina" v. Damme, „Anna" Dekken beide naar België via Sas v. Gent. „Juliette" Lambion, „Equateur" Bolle, „Marie HilP' Gilman, alle naar België via St. Pieter. De st.: „Combinatie 5", „Dieu donné 4", „Saturn", „Janna", „Jupiter", „Wodan", „Neptun", ,,'s-Hertogenbosch", „Mannheim 2", en „Hollandia"; „Mentor" v. d. Heuvel, „Elisabeth" v. d. Heuvel, „Noordland" r. Schijndel, „Rhenania" Kranendonk, „Wendelin 2" König, „Salve Mater Regina Coeli" de Vries, „Wester" Clemens, „Johanna" Wickerhoff, „Goede verwachting" v. Essen, „Sensal 3" Schumacher, „Erkentenis" Galle, „Die Havel" v. Loosen, „Cecilia" de Mey, „Picrre" Kampers, „Ruhrort 14" Augspurger, „Everdina" Leeuwenstein, „Chr. de Wet" v. Veen, „St. Antonius" Urmetzer, „Loevestein" Hendriks, „ Amalia" de Koning, „Iter para tutum" Tempelaar, „Madeleine" Paumen, „Mannheim 9" Klee, „Mannheim 19" Muller, „Mannheim 18" Haastera, „Mannheim 41" Weiier, alle naar Duitschland. --- Advertentie I advkrtkxtö aan concnrreerendè\prijzen. Ons aanbevelend, de van ouds bekende firma p. oom: 330, Achter het Stadhuis. ---