2e BLAD bij TUBANTIA no. 57 van Dinsdag 9 Maart 1915. ARMENRAAD voor de gemeente Enschede. De eerste vergadering van den Armenraad voor deze gemeente, gehouden op MaAndag j4., ia door den beer Burgemeester geopend met de volgende rede : Dames en Heeren I Bij de opening dezer eerste bijeenkomst van den voor Enschede ingestelden Armenraad zij het mij vergund, 0 p een paar feiten te wijzen, die ook verklaren, dat het Gemeentebestuur m et zooveel ingenomenheid de tot standkoming van Uw College heeft bevorderd en begroet. In de wetgeving tot regeling vart het Armbestuur zijn belangrijke wijzigingen aangebr-cht. ...... Een paar daarvan wil ik thans in bet bijzonder noemen. In de eerste plaats deze, dat het beginsel de „volstrekte onvermijdelijkheid" is vervallen. Het „armenzorg alleen als politiezorg" dus armenzorg alleen om te voorkomen, dat de arme, op hel punt den hongerdood te sterven, zich aan de samenleving zou vergrijpen, is in de nieuwe armenwet niet opgenomen. Dit beginsel, waardoor menig mensch, eenmaal arm geworden, steeds arm bleef, een beginsel door deskundigen uit alle partijen zoowel liefdeloos als duur genoemd, is verdwenen; thans moet getracht worden den arme uit lijn hulpbehoevendheid op te heffen. Aan de burgerlijke armbesturen wordt dan ook in artikel 29 o.a. het volgende voorgeschreven : 1. Indien ondersteuning wordt verleend, wordt zij verstrekt in zoodani|en vorm, en zoodanige mate, als met et oog op de behoeften en de persoonlijke eigenschappen in verband met de omstandigheden van den arme het meest gewenscht is om hem wederom in staat te stellen, in het onderhoud van zich en ifijn gezin te voorzien. 2. Aan armen, die tot arbeiden in staat zijn, wordt ondersteuning zooveel mogelijk gegeven, in den vorm van loon voor arbeid. 3. Indien blijkt, dat de aanvrager door de hulp der instelling niet uit den toestand van armlastigheid kan worden opgeheven, mag de te verstrekken ondersteuning de grens van het voor het levensonderhoud noodzakelijke niet overschrijden. Voor de blijvende armen is de aanhef van dit artikel natuurlijk niet geschreven, dus in den regel niet voor hen, die oud zijn of ongeneeslijk ziek en vooral niet voor dronkaards, die onverbeterlijk gebleken zijn. Voor tijdelijke armen werd het echter wel geschreven, juist met de bedoeling, dat zij niet van tijdelijkormen tot definitief-armen zouden gedoemd worden, Aan de, om het zoo maar eens uit te drukken „ongeneeslijk-armen mag geen onderstand verleend worden, die de grens van het noodzakelijke overschrijdt; de tijdelijk-armen mag het armbestuur ondersteunen in zoodanigen vorm en in zoodanige mate als het voor de wederopheffing van de armen uit hun toestand van armlastigheid het meest aangewezen acht. Aan dit soort armen behoeft ook niet als vroeger de eisch gesteld te worden, dat zij, alvorens om hulp aan te kloppen, nerst alles "van de hand moetan hebben gedaan wat eenige waar- e heeft en maar eenigszins genust kan worden. Waar men vroeger wel onderstand moest weigeren, wanneer b.v. een naaister zonder werk nog een naaimachine bezat, een werkloos timmerman no'g voor f 30.— gereedschap, een winkelisrtje nog eenigen voorraad, een dienstbode nog een zwarte japon, daar zal men nu onderstand kunnen H 6 » j nen zonc ^ er ^en eisch te stellen, Qat de arme zal verkoopen of beleenen .es wat hem in staat zou stellen zich 'n gunstiger omstandigheden weer onafhankelijk te maken van het armbestuur. Ook zal het armbestuur het aan aad, toezicht en bijstand in onstoffe' n" Z } n n '. e * taten ontbreken. •Uit alles is nieuw, maar verzwaart eer zeker de taak van het burgerlijk rmbestuur. Van het burgerlijk armatuur echter niet alleen, want ook e particuliere instellingen en de diaonieen, voor zoover zij dit niet reeds j °% e J deden, zullen zeer zeker naar ezelfde beginselen willen handelen, ® rs die beginselen zijn ook van alrt re ? n kerkelijke zijde vrij len meen a ' S ' u ' s * ef kend en aanbevoTegenover die verzwaring van taak j echter iets wat zal kunnen lei" , vergemaJtkalijking, tot versa#fi«nanuag ook, Immers bsdeeüng zonder voorafgaand onderzoek (als er tijd voor is) terecht wordt geacht uit den booie te zijn en dubbel e of drievoudige of zéérvoudige bedeeling zoo dikwijls voorkomt en den waren arme te kert doet, daar is het van het grootste gewicht, dat er gelegenheid zij tot het verkrijgen van vertrouwbare en veelzijdige inlichtingen, alsook dat er zij een centrum, dat zij gelegenheid geeft aan de verschillende armbesturen om voeling te houden onderling. Te zijn een „kamer van navraag" en te zijn zoodanig „centrum" is weggelegd voor den Armenraad. Bovendien is de armenraad een bureau van advies aan de autoriteiten en voor instellingen van weldadigheid en voor particulieren en kan hij worden een college van initiatief tot het beramen van maatregelen tot bevordering eener goede armenverzorging. Als „kamer van navraag" heeft ds armenraad des te meer waarde, omdat werkgevers, instellingen voor wettelijke verzekering, enz. voortaan ver■> plicht zijn inlichtingen te geven, omtrent loon en andere inkomsten. Als „college van initiatief" zal de Raad tot nieuwe maatregelen in het belang eener goede en juiste armenverzorging kunnen prikkelen. Het is dus een mooie, een zeer waardevolle taak, die den armenraad wacht en ik spreek de hoop uit, dat waar het slagen van elk nieuw instituut afhangt van de bekwaameid " aar vooral van de toewijding der betrokken personen — het U, dien het ..un kennis van armenzaken zeker slet ont, breekt, gegeven moge *.ijr iioor toewijding de armenraad te E schede te maken tot een levend en ! -achtig organisme, dat ten goede ^ amt aan de schoone algeneene mens'.helijke roeping, die in den tegenwoordigen tijd van oorlog en haai wel vsrgeten schijnt te worden, de roeping n.1. van leed te verzachten, leed te voorkomen, den in nood geraaktsn medem^nsch veer op te heffen en op tc voeren tot hooger peil. Aan die roeping zal Uw arbeid weliswaar bijna uitsluitend indirect ten goede kunnen komen; indirect doch daarom niet minder krachtig, daardoor wellicht zelfs tt meer algemeen en tot grooten zegen van zeer velen. Ik verklaar thans deze eerste bijeenkomst van den Armenraad geopend. Tot bestuursleden werden aangewezen de heeren A. H. van Heek, J. M. Nijhof en E, J. Schnitger. Gekozen zijn de heeren A, E, Bauer en J. Heres, terwijl tot plaatsvervangende bestuursleden werden aangewezen: de dames I. S. Scholten, A. M. J. Elderink en den heer Job. Westenberg, gekozen; de heeren H. Smit en M. J, van Gelderen. Voorts was aan de orde het kiezen van een voorzitter buiten of uit den Raad, Met bijna algemeene stemmen viel de keus op den heer G. Elhorst, wethouder van 't armwezen. Na deze benoemingen kwam de heer Elhorst ter vergadering. De Burgemeester, de benoemde installeerend, zegt, dat het hem genoegen doet, dat het bestuur uit menschen zal bestaan die hun sporen op het gebied van armenzorg hebben verdiend. Spreker constateert dat deze taak gelegd is op personen vol toewijding en daarin ziet hij voor de werkzaamheid van den Raad een gunstig teeken. Het is van niet weinig belang dat de heer Elhorst als voorzitter van den Raad optreedt. Spreker heeft mogen opmerken dat de heer Elhorst vol belangstelling is voor zaken de armenzorg rakende en zich volkomen in deze zaken heeft ingewerkt. Van niet minder belang is het te achten dat door de benoeming van den heer Elhorst een nauw verband tusschen het college van B. en W, en den armenraad zal bestaan, In het begin zullen zich zeer zeker moeilijke vraagstukken voordoen en daarom acht spreker dat verband zoo gewenscht; dit toch kan tot eene goede werking bijdragen. Spreker eindigde met het vertrouwen uit te spreken, dat de werkzaamheden van deii Raad, onder leiding van den heer Elhorst zullen verricht worden als wenschelijk is. De heer Elhorst hierop aan het woord komende aanvaardt de functie onder dankzegging voor het in hem gestelde vertrouwen, hopende op aller medewerking. Hij dankt den Burgemeester voor het gesprokene en spreekt de hoop uit, «fat het vertrouwen, dat in de benoemden wordt gesteld, door het verrichten van hunne nieuwe werkzaamheden niet zal worden beschaamd. Spr. wekt verder nog op tot het verleenen van uitgebreiden steun aan de armen, zoowel stoffelijk als onstoffelijk, waarna de plechtigheid door den heer Elhorst als voorzitter met een enkel woord werd gesloten. Daarna stelt spreker de behandeling van eenige huishoudelijke punten aan de orde. --- Een toeht van de U 47. „KIa«r maken om zoo lang mogelijk uit te blijven", dat is zoo ongeveer het bevel, dat op een Februari-morgen tegen 7 uur de kapitein op de werf ontvangt. De kommandant ziet zijn manschappen het woonschip, een oud korvet met het ijzeren kruis van 1870 aan den stompen mast, waar ze na vermoeiende tochten en gedurende den tijd, noodig om de onderzeeër klaar te maken voor nieuwe tochten, hebben kunnen rusten, verlaten. De mannen blijven staan bij den steenen steiger, waaraan het slanke grijze vaartuig met de zwarte 47 aan touwen hangt. Ook uit de boot komen een pt.ar mannen. De oudest e dekofficier meldt, dat de bemanning present is. De officier van de wacht en de ingenieur van de boot salueeren, om den kapitein mee te deelen dat ze er ook zija. „Eindelijk dus", begint de kommandant. Op dertig gezichten komt een breede lach, bij da weinige woorden die hij spreekt. Tot nu toe heeft de boot nog maar proeftochten gedaaa, nu zal ze de vuurproef doorstaan De uren, tot ze uitvaart, zijn kostbaar, de kapitein geeft dus alleen nog maar korte bevelen, hoe ze de machinevoorraden, proviand, water, etc. moeten aanvullen. Het troepje stuift uit elkaar en elk zorgt voor het hem opgedragen®. De beide officieren volgen den kommandant. Een matroos reikt hun propjes werk, die de bewoners van den onderzeeër nooit verlaten, omdat hij telkens, wanneer hij de van olie druipende stalen wanden, deuren of trapjes aangeraakt heeft, zijn vingers afdrogen moet. De deuren zijn enge, ronde openingen, Door een ervan op het acnterscnip kruipt de commandant, om dan een smalle loodrechte ijzeren ladder de „trap" ia den onderzeeër af te gaan, naar de electrisch verlichte diepte. De lucht is daar zoo zwaar en dik van de olie, dat de landrat er meent te stikken, hoewel het luik openstaat. De mannen aan boord ademen ze in als zuivere ozon. Ook wanneer dagenlang alle kleppen en reetjes gesloten zijn, doet een troepje in het machineruim dienst, zoo rustig en zeker, als kenden ze geen zenuwen, terwijl ze toch allen weten, dat één verkeerde beweging, één oogenblik van slaperigheid dertig menschen het leven kost. Bij elke beweging hun hoofd of elleboog stootend, slaapt in de hangmatten een even groot aantal matrozen, die daar te midden van het snorren en suizen der raderen en het stampen der machines nieuwe kracht en frischheid opdoen voor de volgende wacht, 4 uur. Zoo smal is de ongeveer drie meter lange ruimte, dat een normaal gebouwd man met beide handen de vochtige, koude stalen wanden ter weerszijden aanraken kan, als hij in 't midden staand, de armen halfweg de schouders opheft. Een warnet van leidingsdraden, een chaos van hefboomen, krukken, instrumenten zit aan de gebogen zoldering van de grijze stalen sigaar. De kommandant onderzoekt het en kruipt dan door de opening in de kommandocentrale. Daar vindt de ingenieur van de boot een massa te doen. Met heel weinig personeel bedient hij heel gecompliceerde machines en moet allerlei repa-raties verrichten, waarvan vaak het behoud van bemanning en schip afhangt. De kommandant klautert in de centrale en ook daar onderzoekt hij nauwkeurig alles. Een paar mannen moeten bijvoorbeeld het perioscoop er in en uit laten schieten, het hooger en lager laten glijden. Door het torenluik, dat voor het zinken het laatst gesloten wordt, komt de kommandant op de kleine kommandobrug, een driehoek, waar drie mannen op staan kunnen, Dan volgen we hem in het boegruim en staan bij de torpedo's. Hij strijkt over de gladde stalen omhulsels van die dood en verderfbrengende zilvervisschen, praat met den luitenant, die als officier van de wacht ook het toezicht over de bewapening heeft en ze vóór het vertrek vóór het schieten klaar zal maken. Ook dat moet geleerd worden, want de torpedo is een gecompliceerd en lastig te hanteeren wapen en een fijn kunstwerk. Bij de minste onachtzaamheid weigert het en voor altijd ziet men dan de kans om te schieten, ontglippen. Juist in den onderzeeoorlog komt die gelegenheid nooit terug. Alleen al het bewaren van die groote massa explosieve stoffen vereischt veel zorg en waakzaamheid. In het voorschip kijkt de commandant in een tweede stalen ruimte. Ook hier schommelen boven de machines en toestellen een paar hangmatten. In een kamertje er naast vindt de kok juist genoeg ruimte om voor een fornuis te staan, dat uit een poppenhuis schijnt te komen. Elektrisch wordt daarop gekookt, om te vermijden, dat ook nog walm en rook zich vermengen met de lucht van koffie en kool, die nooit wegtrekt. In twee kamea-tjes, jgoo groot als koffers slspefi U 'co oifïCïfcrêM. Dé icummandant heeft een kamertje niet grooter; hij zou het alleen kunnen gebruiken, als hij onderweg niet voortdurend op de brug of in de centrale moest zijn. Hier geeft hij zijn laatste bevelen: iedereen van avond nog een bad. Geen een aan boord komt uit de kleeren onderweg en iedereen moet klaar zijn om bij net eerste alarmsignaal de wacht te versterken. Dan vroeg naar bed en op voorraad slapen. Twee nachten kan de bemanning langer slapen, dan ontvangt de kommandant zijn orders en den volgenden morgen loopt hij uit. Weer om 7 uur 's morgens klinkt zijn stem op het dek. Dertig mannen voelen zenuwen en spieren zich spannen, wanneer hij „klaar voor 't gevecht" roept. Een matroos reikt hem jas en broek van zwart leer met wol gevoerd, waardoor hij tegen vuil, kou er nattigheid beschermd is. Hij staat op de brug en overziet zijn klein, trotsch rijk, dat hem door jarenlangen arbeid lief geworden is. De matrozen staan klaar om de kabels los te laten. Van de kommandocentrale, waar de ingenieur het toezicht heeft over alle leidingen etc., hoort hij „machines klaar". Alles dus in orde. De kommandant beveelt: „kabels los". De kabels schieten omlaag. Een paar woorden tegen den stuurman, stampend verlaat de U 47 da haven. Een paar officieren op de grijze zusterscheepjes wuiven, roepen e«n schertsend woord. Lachend salueeren de beide oflicieren op de brug. Ze nemen het afscheid niet tragisch, ook bis ze terugkeeren van hun tochten, die hen vaak in nauwe aanraking met den dood brengen, vergieten ze geen traan. „Welkom, oude schapenslachter", met die woorden begroetten de andere onderzeeërs de U 20, die na een lange, buitengewoon moeilijke reis, waarop ze een schip met schapen, voor Engeland bestemd, getorpedeerd had, de haven binnenliep. De matrozen verdwijnen. Ook de mannen op de brug kruipen in den toren. De kommandant laat zijn eend nog eens duiken, voelt, dat hij ze geheel in zijn macht heeft en duikt weer op. Langs groote oorlogsschepen vliegt de sigaar. Ernstige oogen volgen den kleinen, grijzen broeder, die zoo onversaagd, zoo vlug en vroolijk den vijand tegemoet gaat. „Mocht David Goliath vellen", die wensch begeleidt hem. Achter het zware geschut van reusachtige linieschepen lijkt het een ontzaggelijk waagstuk, dat die notedoo aen strijd wagen wil, vlak voor den deur van den vijand. Maar de wind, die een voorgevoel van voorjaar en zege op zijn vleugels uit het vaderland brengt, geeft den kleinen, grijzen broeder gelijk. Hij brengt als het ware den zegen, den groet, de liefde van een heel volk over, maar ook een onbuigzamen, onverzettelijken wil om te overwinnen, want de vlag wijst strak naar voren alsof ze ook wil spreken het woord: „vooruit, klaar voor den aanval." Het stampen wordt sterker. Daar vliegt de boot langs het laatste schip. Nog een laatsten groet aan het vaderland wuiven de officieren, nog één blik achterom en dan vooruit! De gezichten zijn scherp, staalhard de oogen geworden. Nu is het oplettenl Achter iedere golf kan de dood of de gelegenheid hem te brengen, liggen. Het weer is stormachtig. Ze maken zich klaïir voor den storm, Al duurt de reis twee of drie dagen, zij blijven op dek, zonder slaap, zonder rust, zelfs als de golven te hoog gaan, de wind te sterk is, laten ze zich aan de verschansing vastbinden. De kommandant kent geen aflossing. Als het tijd is voor den maaltijd, laten ze zich het bord vol eten op de brug reiken en zelden hebben ze te klagen over te flauwe spijzen, want de schuimende bruischende Noordzee besproeit ze rijkelijk, De kommandant probeert juist zijn bord rechts te houden, daar meldt de officier van de wacht een rookpluim, Het bord valt. Eén woord van den kapitein — daar een alarmsignaal, — In de maag van het schip komen alle handen in beweging, vlug, maar vastberaden. Nooit rust het oog van den kommandant op het werk van zijn goed gedresseerde manschappen, het zware werk, dat hem succes moet brengen of hem met schip en bemanning verloren doet gaan. Nu draagt de lange oefening in vredestijd vrucht. Zonder aanvoerder bijna kunnen ze tegen den vijand gestuurd worden. Borrelend laten ze het zeewater in de ballasttanks stroomen. De 3 mannen op de brug haasten zich in den toren, die in het water duikt, alleen de perioscoop is boven water, Daarbij gebruikt de kapitein het dieptestuur. Door de perioscoop ziet de kommandant? de horizont als een veel kleiner kring om z'n boot. Nu moet hij wachten op de stoomboot, want als die hem ziet zou hij hem kunnen verraden aan j vijandelijke schepen. Terwijl hij wacht, o pest de kesamandaat de stal est plaat voor eea tovenraaat, Ais «antragi schittert de dikke ruit. Groenachtig blauw, als door een tooversluier dringt een licht in de centrale, zooali mea het som» in druipsteengrotten vindt. In Godi aquarium kijkt men door 't raam, kwallen, sommige plat, andere als een vingerhoed gebogen, trekken lange draden achter zich aan, Visschen, klein en groot, slank en plomp, schieten er langs, staren met groote verbaasde oogen en open bek brutaal en dom naar het raam van het onder trater langzaam en zonder schommelen varende scheepje. Lnchtblazen komen uit hun breede of spitse bekken, glijden vlug naar de staartvinnen en schieten omhoog. De kommandant laat t deksel weer voor het raam vallen, Nü lijkt hem het leven in de diepte niet kwaad. Toen hij geroepen werd het kommando over een van de kleine grijze scheepjes op zich te nemen, zijn geliefde toroedoboot verlaten moest, toen meende hij, dat men hem in het graf van alle zeemanschap, in een sïotenmakerswerkplaats stuurde. Toen hij de eerste keer dook, leek hem het luchthappen, het suizen in de ooren iets verschrikkelijks. Maar een keer daar beneden, in de plechtige stilte van de diepte, waar men geen golven en stormen voelt, toen overkwam hem een gevoel van rust, van geborgen zijn. Als in een wieg zoo rustig leerde hij het zich aan de zandige borst van de zee te vlijen om te gaan slapen. En nu — de oorlog liet hem de boot zien, niet als een gral van den zeeman, maar als zijn meesterstuk. De kameraden op de groote broeders, wenschen ook het bevel over zoon notedop. Zelfs een kapitein ter zee, speelde met de gedaente zoo'n klein grijs je aan zich toevertrouwd te zien. En geen wonder. In vredestijd leek het wel mooier, in het volle zonlicht spieren en zenuwen te stalen in den strijd met den vijand, de zee. In oorlogstijd echter waagt de onderzeeër zich in den strijd met den drie, vier keer zoo machtigen vijand ook d&drheen, waar ze van de krijtrotsen van den tegenstander den groenen lauwerkrans of geen geringer tooi, de immortellen voor gevallen helden kan halen. „De stoomboot, kapitein", meldt de wacht, en voegt er bij, „een Hollander" De kommandant kijkt door de perioscoop. Draadloos telegrafeeren kan de vreemdeling niet en is op weg naar het vasteland. Dus kan U 47 opduiken. Door grooter bovenwatersnelheid kan ze ook een grooter veld bestrijken. Door het duiken echter wordt de snelheid verminderd en meer electrische kracht verbruikt. Deze is noodzakelijk voor den strijd. Daarom sparen de kommandanten ze als gierigaards. Zij en hun mannen lijden kou en gebrek om dood en verderf aan den vijand te brengen. Wekenlang zijn de onderzeeërs onderweg geweest in de ontzettendste kou; In nun kil-koude stalen kamertjes waakt en slaapt de bemanning, om hun electrische kabeltjes niet te gebruiken, vaak gebruiken ze hun maaltijd koud. Twee en een halve dag en twee nachten zijn ze onderweg geweest. Een drijvende mijn wordt onschadelijk gemaakt. Dan wordt het avond, de kommandant en de manschappen hebben rust noodig. De ballasttanks worden gevuld en allen slapen. Een slapend mensch heeft minder kostbare zuurst- noodig dan een wakend en daarom moet de bemanning van een onderzeeër voor het vaderland zoowel vechten als zwijgen en slapen. Een half uur wordt gewijd aan ontspanning. Een gramaphoon knarst en soms maakt de kapel aan boord muziek. Allerlei instrumenten zijn er, want matrozenlippen kunnen harmonicamuziek ontlokken aan een oude haarkam met een stukje closetpapier. Den volgenden morgen laat de kapitein de tanks leegpompen en kijkt uit naar vijandelijke schepen, U 47 duikt weer op. De zee is effen, de stuurman opent het luik van den toren. De kapitein gaat op den rand zitten, met zijn beenen bengelend en drinkt met volle teugen troebele koffie en zuivere frissche zeelucht. Nog altijd is niets te zien en de bemanning kan dus iets beters als de lucht van machineolie inademen. De mannen komen op dek. Een van de matrozen draagt een keurig in geolied papier gepakt doosje. De kommandant is nieuwsgierig geworden. Wat is de kerel gek? Hij wil het pakje over boord gooien — „Hoor eens hier, laat kijken I" — Met een breede lach komt de matroos. „Wat is er in 7" „De botjes van ons vleeseh van gisteren, kapitein I" En de kommandant leest het adres: Aan Zijne Excellentie, minister Grey te Londen, Een nieuwe dag van loeren, wachten, verstoppen en verspieden ligt voor hen. Hij is lang, de maan schijnt helder. Daarom hebben ze misschien gelegenheid U 24 na te doen. De onderzeeër was op Oudejaarsavond ver van het vaderland. Het nieuwe jaar was 1 uur en 40 minuten oud, toen de ka- $?>»!?> fe?ï>? fe t» <&i «fa -sïï-Tsr schitterende golven 'üti zwarts Mg. Hij wi«t niet, dat een uur et veertig minuten geleden drie kaméraden litnm een Endelsch oorlogsschip toegawenscht hadden. Toen werd het zwarte op de zilveren golven de Formidable. Daar klinkt het alarmsignaal. Beneden alle man op hun post. „Klaar om te schieten' klinkt het bevel en de kommandant mikt. Ademloos hoorde de bemanning de torpedo wegsi'.ben. Onbeweeglijk, Onbeweeglijk, zonder «enig geluid telt de bemanning de seconden, noodig voor het projectiel Daar eer doffe knal draagt het water tot binnen de stalen wandec. De Brit was getroffen. Eer ,,Hcsra M en ,,,Es braast eir Ruf wie Bonnerhal]!" ''"'nkt ui* dertig monden, Zco stutfd'ï V 24 d«n nituw jaarschgroet der Du!$sche vi<>of nfc* Brittania. Als U 47 zoo iets presteert, zullen alleen de drie mannen in de centrak het zien, Het jong* 'w-jpeh vecht sonder te ultt Èe^end ;^ut*-oo« werd ontéldöen en kwam U) de reserve. Op zijn laatsten tocht vroeg de kommandant van de onderzeeër hem of hij ook een wensch had. „Een keer de oppervlakte van Eet water door de perioscoop zien. Zijn wensch werd vervuld. Ook met andere kommandanten praatte hij er ov«r en nu krijgt de bemanning vaak gelegenheid, door de perioscoop te kijVw of hel sLr«k«r van een getroffen schip zie®. Het blinde wapen kunnen we het nieuwste noemen. De mannen zhir, noch den dood, dien lüj brengen, nocfr. den dood die hen bedreigt. Maar de kommandant op «Ie brug. moet m