4e BLAD van Vrijdag 2 Juli 1926. Ned. Oost-lndië. 20. Verkeersmiddelen, Na onze vrij uitvoerige bespreking van de K.P.M, zullen wij' ten aanzien van andere Nederl. Stoomvaart-ondernemingen, die betrekkingen hebben met ons Indië, kort zijn. De Stoomv.-Mij: „Nederland" en de „Rotterd. Lloyd", wier directies in Holland .gevestigd zijn, onderhouden te zamen een wekelijksche gemeenschap tusschen Indië en het moederland, De goederen door deze booten naar Indië gebracht, worden grootendeels door de K.P.M. verder vervoerd naar de buiten Java liggende bestemmingiplaats«n, en omgekeerd zijn de Paketvaartlljnen de voedingalijnen voor de naar Nederland terugkeerende bootin. De Java-China-Japanlljn «n de Java-Bengal«nlijn onderhouden de verbinding tusschen ons Indië en de genoemde deelen van Aizië. Deze lijnen zijn opgericht door samenwerking van de „Nederland", „Roti Lloyd" en „K.P.M.", wier belangen ten slotte ook samenkwamen in de z.g, Ned. Scheepvaart-Unie, die een voortdurende onderlinge samenwerking tusschen deze 3 groote lichamen waarborgt. Wij zeiden in ons vorig o.pstel, dat de K.P.M. 'het leeuwendeel 'heeft van de vaart 'binnen onzen Archipel. Als mededingers moeten wij noemen een aantal z.g. Chineesche booten, d, w. z, stoomers, toebehoorende aan Chineesche handelaren, veelal te Singapore, die — ter voldoening aan wettelijke voorschriften — varen onder een Europeescli gezagvoerder. Daar ook Chineezen op onze eilanden soms aandeelen hebben in deze booten, ligt het voor de 'hand, dat zij in dat geval htm handelswaar bij voorkeur met de eigen booten verschepen, hetgeen nu en dan aanleiding geeft tot een tarievenstrijd met de Paketvaart, In nauw verband met de groot® vaart staan ook de z.g. Prauwen-veeren, De eerste Oost-in) e-vaar der» moesten langs de Noordkust van Java steeds ter reede ankeren en de te lossen goederen moesten dan met inlandsche bootjes van het schip naar den wal gebracht worden, Die vaartuigje» hadden echter zoo weinig laadruimte, dat dit werk — vooral toen de zeeschepen grooter werden — te langzaam ging. Aldus ontstond de behoefte aan grootere losvaartuigen en hieruit werden de „Prauwen-veeren" geboren. Nog kort geleden bestond 'hun vloot alleen uit zeilvaartuigen met 25-45 ton laadvermogen, doch gaandeweg kwamen ook motorbooten en sleepbooten in de vaart. Deze veeren werken o. a. te Batavia, Cheribon, Tegal, Semarang, Soerabaija, Pasoeroean, Maka&sar en Billiton en, zooals vroeger gezegd, heeft ook de K. P. M, haar aandeel in sommige dier ondernemingen. Meestal hebben zij hun eigen werven, zoo niet voor aanbouw, dan toch voor herstellingswerk. Door den aanleg en de nog onder> nden zijnde verbetering van verschillende havens, waardoor de stoomiers rechtstreeks aan de kaden kunnen lossen, hebben de veeren 'hier en daar wel in beteekenis verloren. Over de havenverbetering spreikende, willen wij hier even er op wijzen, dat die werken veelal gepaard gaan m,et groote baggerwerken en dat de daardoor verkregen grond gebezigd wordt tot dichting van omliggende moerassen en vijvers, waardoor de gezondheidstoestand nabij die 'havens, veel is verbeterd. Wat het vervoer betreft langs de groote rivieren van Borneo en Sumatra, zoo is het nog niet lang geleden, dat al dit vervoer geschiedde met inlandsche vaartuigjes van de meest verscheiden vormen en dat een ambtenaar, die van Bandjermasin naar Moeara Teweh werd overgeplaatst 10 dagen en langer met Zijn gezin moest reizen in zoon inlandsch roeivaartuig, De 'K.P.M. bevaart thans 3 dezer rivieren met haar 'hekwielers en overigens hebben ook Chineesche en Arabische motor- en stoombooten hun intrede gedaan. /Wij komen! nu tot het Iand-verkeer. Op Borneo en 'Celebes maig hiervan nauwelijks sprake zijn, daar slechts boschpaden naar het binnenland voeren, terwijl zelfs nabij de hoofdplaatsen slechts enkele wegen aanwezig zijn. Op Sumatra zijn de toestanden vooral in de laatste tientallen jaren veel verbeterd, zoodat men reeds per auto dwars door 'het eiland en over het gebergte kon trekken. Java mag zich Beroemen op een zeer goed wegen-net! Bekend, beroemd zelfs, is Hier de groote postweg van Daendels, den Gouverneur-Géneraal uit den Napo le ontischen tijd. Met gebruikmaking van hier en daar bestaande wegen werd op zijn last de verkeersweg aangelegd, reikende van West tot Oost en voerende dicht langs de Noordkust. Reisde men vóór dien over bedoelden afstand 40 dagen, nu werd die tijd teruggebracht tot 6 of 7 dagen, Deze weg is steeds goed onderhouden gebleven en vele zijwegen sluiten er thans op aan, Men reisde aanvankelijk met z.g. postwagens,wier paarden telkens werden omgewisseld. Nu eens ging het met 2 paarden, dan weer met 4, en soms •— op zeer steile gedeelten — zelf» met een voorspan van Karbouwen. In 1862 werd in Indië de eerste spoorwegconcessie verleend aan de Ned. Ina, Spoorweg Mij, voor de lijn Semarang—Vorstenlanden, in '64 gevolgd door de lijn Batavia—Buitenzorg, In 1875 werd de eerste staatslijn, Soerabaija—Malang, gebouwd en vóór 1900 was reeds de verbinding Batavia—Soerabaija tot stand gekomen. Thans is het spoorwegnet op Java ongeveer 280'0 K.M. lang, waarnaast nog een groot aantal tramlijnen met de zelfde spoorwijdte. Van Straat Soenda rijdt men per spoor naar Straat Bali, dus over de volle lengte van het langgerekte eiland, waarbij verschillende zijlijnen naar Cheribon, Semarang, Kediri en Paneroekan aansluiten. Op Sumatra werd de eerste spoorwegconcessie verleend in 1883 voor den Deli-spoorweg, wiens net thans in verbinding is gebracht met de door de Genie gebouwde Atjeh-tram. De eerste staats-aanleg ,gold hier den spoorweg, die Padang verbindt met de Ombilin-kolenvelden. Thans is hier nog in aanleg de Zuid-Sumatra-spoor, die van Palembang en van Telok-Betong uit, het binnenland ingaat, waar deze lijnen samenkomen ongeveer ter plaatse van de Boekit-asam-kolen mijnen. Op Borneo is nog geen spoor of tram aanwezig, op Celebes alleen een tramlijn Makassar-Takalar. De spoorbouw is in Indië een zeer mooi, doch moeilijk vak en bijzondere hulde komt toe aan de ingenieurs, die dit werk zoo schitterend volvoerden. De eerste groote moeilijkheid, vooral in bergachtig maagdelijk terrein, zooals Z.-Sumatra, is het uitzetten van de juiste richting. Door de bebossching heeft men nergens . eenig uitzicht en toch moet men eenTteuze doen, die al te sterke hellingen vermijdt, die geen noodelooze omwegen maakt en die zooveel doenlijk het aantal kunstwerken — bruggen en tunnels — beperkt. Vooral in het Preanger-bergland is dit aantal kunstwerken bijzonder groot; nu eens gaat men hier over een brug boven een bruisenden stroom of over een 40 meter diep ravijn, welke bruggen soms zelfs in een ibocht zijn gelegen,wat zeer hooge technische eischen stelt; dan weer davert de trein door een der vele tunnels; een eind verder gaat de weg al kronkelend omhoog om ten slotte een waterscheiding over te trekken. Prachtig is in dit terrein het uitzicht uit den trein en vooral het uitzicht op de beroemde vlakte van Leles is onvergelijkelijk mooil Maar wij moeten nog een woord wijden aan het auto-verkeer. Vermoedelijk in 1907 kwam de eerste auto op Java. De wegen waren hier voor dit verkeer goed en nu het aantal krachtwagens zich steeds uitbreidt en elke in het gebergte wonende planter een Ford-wagen wil hebben om in weinig tijd de bewoonde wereld te kunnen bereiken, worden steeds meer binnen-wegen voor den auto geschikt gemaakt. 'In 1922 bedroeg de invoer voor Java 1500 personenwagens en 87 vrachtwagens; voor de buitenbezittingen waren deze cijfers 360 en 128. De hooge rubber- en theeprijzen zullen zeker deze cijfers in 1925 aanmerkelijk hebben doen stijgen. Ook de auto-bus heeft 2 jaren haar intrede gemaakt en daar het terrein veelal bergachtig is en het toezicht op de wagens nog onvoldoende is, neemt het aantal auto-ongelukken langzamerhand Europeesche afmetingen aan, In het geregelde internationale vliegverkeer is Indië nog niet opgenomen, maar na de goedgeslaagde tocht van on» kranig drietal vliegeniers is ook op dezen weg de eerste schrede gezet. W. D. --- Nederlandsche oorlogschepen in Kiel. Eenige Nederlandsche onderzee- en torpedobooten hebben een bezoek gebracht aan de haven van Kiel. Op den achtergrond ziet men de Duitsche kruiser „Nymphe". --- De vrije stad Danzig. iDanzig, de bekende handelsstad, geheel aan 'het 'Oostelijk uiteinde van de Oostzee gelegen, tusschen-station op den weg van Germanië haar Moscovië heeft reeds eeuwen geleden zich als een machtige handelsstad ontpopt. Bekend is, dat de Heeren van Amstel, nog voordat Graaf Floris V in 1275 aan de inwoners van Amsterdam den bekenden tolbrief verleende, in briefwisseling stonden met Danzig betreffende wedervaren, aan 'hun onderzaten overkomen. (Bekend is ook de geschiedenis van Peter van Danzig, den stoutmoedigen zeevaarder, wiens zonderlinge gedragingen bijna een conflict tusschen Danzig en het in d'e veertiende eeuw reeds machtig opkomende Frankrijk uitlokten. Maar Danzig, zich veilig achtend op verren afstand, trotseerde de bedreigingen van den Franr schen Koning! Vooral toen het, niet zoo heel langen tijd daarna, tot het machtig Hanzeverbond toetrad. In 1308 kwam Danzig ondter de heerschappij van de Ridders van de Duitsche orde, die veel meer een politieke macht vormden dan dat zij zich bepaalden tot hun oorspronkelijke ordebedoelingen. Danzig had van deze heerschappij, 'die zich vooral over Oost-Pruisen uitstrekte, al moest zij later voor die der Poolsche Koningen plaats maken, waarlijk niet alleen genoegen. Vandaar dan ook, dat het zich reeds in de jaren van opkomst der iHanze bij dit machtig stedenverbond aansloot. Nadat de Duiitsche orde min of meer in verval was geraakt; vooral nadat Koning Jagello van Polen, die Lithauen en Polen vereenigde, in den slag bij Liegnitz het voor 'Polen dreigende gevaar eener Duitsche invasie had gekeerd — wendde Danzig zich geheel van haar af, en wierp zich tot vrije stad op. Maar, en dit is voor de ontwikkeling der stad in de laatste jaren vooral van historisch belang, er is een groot onderscheid tusschen Danzig ©enerzijds, en Hamburg, Lubeck en Bramen anderzijds. Die drie toch waren werkelijk vrije steden, die in hun eigen rechtsgebied onbeperkt heerschten. Danzig niet. Danziig behield wel den vorm van vrije stad, maar vanaf 1466, toen de Polen er binnentrokken, behoorde het tot het Poolsch grondgebied. Al mocht de vorml daarvan zijn, dat de Poolsche koningen bescherming verleenen aan deize vrije stad; dit neemt niets weg van het feit, dat Danzig met het Poolsch grondgebied één ondeelbaar geheel uitmaakte. Zoo bleef het tot in 1793. Toen greep de tweede der beruchte Poolsche deelingenl plaats, en Danzig kwam met dlat gedeelte, dat Pommeranië heet, aan Pruisen, Als Pruisische havenstad werd het in 1807 door den Franschen Maarschalk Lefebvre belegerd, en dank zij het succes, door dezen bereikt, werd hij door den Keizer tot Hertog van Danzig benoemd. Zijn vrouw, met wie hij getrouwd was toen zij 1 nog eenvoudige waschvrouw was, was de in de geschiedenis van het eerste Keizerrijk zoo bekende Madame-Sans Géne, aldus genaamd, omdat zij hare ongekunstelde manieren ook aan het Hof van den Keizer behield. Van Lefebvre is bekend, dat hij, toen hij in zijn nabijheid oen oud-adellijk Franschen jongeman over den nieuw-bakken adel van het Keizerrijk hoorde spotten, op dezen toetrad en hem de woorden toevoegde: Gij, jongeman, ziet tegen Uw voorvaderen op en dfcnkt Uw adel aan deze voorvaderen; ik ben zelf voorvader! Een waar woord, dat zijn nakomelingen, waren zij er geweest, zich zeker menigmaal zouden hebben herinnerd. Maar Lefebre had geen kinderen, en zoo wordt Danzig niet als b.v. wel verschillende Duitsdie plaatsen, waar Napoleon zijn roemrijke slagen heeft geleverd, in den Almanach de Gotha genoemd onder den Franschen adel! Bij Napoleon bestond het plan om Danzig te maken tot een werkelijk vrije stad. Danzig is dat een korten tijd geweest, tegelijk dat het voornaamste deel van het vroegere Polen tot Groot-Hertogdom Warschau werd verheven. Vermoedelijk zou, Ware de tiocht naar Rusland anders uitgeloopen, de Poolsche onafhankelijkheid eerder 'zijn hersteld; of aan Polen dan het volledig bezit van Danzig zou zijn hergeven, valt intusschen te betwijfelen. Het Congres van Weenen maakte korte metten met Napoleon's scheppingen, ook met deze. Polen bleef verdeeld tusschen Pruisen, Oostenrijk en Rusland, en Danzig ibleef van Pruisen. Wel merkwaardig is het zich nu te bedenken, dat destijds de inwoners van Danzig protest aanteekenden tegen en revisie vroegen van deze uitspraak van het Weener-congres, omdat zij zeer wel inzagen, dat Danzig, haven van Polen zijnde, ©en heel wat belangrijker achterland zou hebben, dan wanneer het vierde of vijfde of zesde Pruisische havenstad aan de Oostzee zou zijn. De loop van zaken in Danzig in de honderd jaren, die Weenen van het tractaat van Versailles scheiden, hebben de juistheid van dit inzicht bewezen. Toen de Geallieerden ter Vredesconferentie te Parijs in het begin van 1919 samenkwamen, stond het vast, dat Polen in zijn onafhankelijMiei 5 zou worden hersteld. 'Niet vast stond welk lot aan Danzig zou ten deel vallen. Een Commissie uit de Geallieerde Vredesconferentie heeft ter plaatse een onderzoek ingesteld en, zijn de beweringen, die van Poolsche zijde dienaangaande zijn gedaan, juist, dan zou deze commissie tot tweemalen toe hebben geadviseerd om Danzig aan Polen te laten. Maar Engeland, dat, om onbegrijpelijke redenen, zich kantte tegen een eventueel te groote macht van Polen, verzette zich tegen deze beslissing. Zoo 'is men ^gekomen tot de ietwat kunstmatige creatie van Danzig als vrije stad onder een zoodanig Po-olsch toezicht, dat het vrije dier stad niet onaangetast is, Zoo Is men ook gekomen tot den bekenden Poolschen Corridor, het oude Pommeranië, dat Polen met Danzig verbindt, maar tegelijkertijd Oost-Pruisen met Koningsbergen scheidt van het overig Prullen, «n zoodoende is een ingewikkelde toestand geschapen, Wie net voorrecht geniet om dn die streken te reizen, kan als het ware met de pas in de hand zitten, al moet erkend worden, dat ook hier de praktijk heeft gesproken en het noodige ter oplossing van moeilijkheden heeft gedaan. Het gebied der aldus geschapen vrije stad Danzig omvat echter niet Danzig alleen, maar ook een kleine strook gronds daarbij. Daartoe behooren het nabij Damzig gelegen plaatsje Oliva met een beroemd klooster, waarin tal van portretten van Poolsche koningen aan den vroederen Poolschen tijd herinneren, en de badplaats Zoppot ( die, tengevolge van de gedeeltelijke souverelnitelt van de vrije stad, zich mag „verheugen" in het bezit van een speelgelegenheid, die in het overig Europa, met uitzondering van Monaco, is verboden, Er zijn een vrij groot aantal artikelen in het Verdrag van Versailles, die de positie van Danzig regelen. Krachtens artikel 100 is Danzig met omliggende strook grond tot vrije stad verheven; dit grondgebied van Danzig is nader door een Commissie van drie leden, zijnde de Hooge Commissaris, door een Poolsch en een Duitsch lid terzijde gestaan, afgebakend. Want Danzig is krachtens hetzelfde artikel geplaatst onder bescherming van den Volkenbond, die er vertegenwoordigd wordt door zijn Hoogen Commissaris, als hoedanig op 13 Februari 1920 Sir Richard Tower in functie trad, na wien achtereenvolgens een Engelsch generaal en een hoog Engelsch ambtenaar daar zetelde. In December 1925 werd daarop onze landgenoot prof. Van Hamel als Hooge Commissaris benoemd; begin Maart j.1. aanvaardde hij dit ambt. Reeds in April 1920 werd het statuut voor de vrije stad vastgesteld, krachtens hetwelk de verkiezingen voor den Raad der gemeente plaats hadden. De Geallieerde Mogendheden aanvaardden den waarborg, dat tusschen Danzig en Polen een overeenkomst zou worden gesloten, krachtens welke Danzig in het Poolsche toltarief zou worden opgenomen. Daarbij Is ook aan Polen zonder eenige beperking het vrije gebruik en de dienst der havens, dokken, waterwegen, kaden en eventueele kunstwerken in Danzig verzekerd. Polen heeft contróle en beheer over den Weichsel en over het spoorwegnet in het gebied der vrije stad, met uitzondering van de tramwegen in de stad zelve. Voorts over post, telegraaf en telefoon-dienst tusschen Polen en Danzig. Polen heeft het recht om havens, dokken, kaden, e.d. uit te breiden en omliggende terreinen te verhuren. Maar wat vooral spreekt: de behartiging in het buitenland van de belangen der inwoners van Danzig, die een afzonderlijke nationaliteit hebben, is opgedragen aan Polen, en er is vastgesteld, dat Poolsche onderdanen in Danzig niet kunnen worden vervolgd. Ten aanzien van eigendommen tenslotte, toebehoord hebbende aan Duitschland of Duitsche rijken, werd bepaald, dat deze, al naar de beslissing der Geallieerde Mogendheden, zouden worden overgedragen hetzij aan Danzig, hetzij aan Polen. Laatstelijk werd betreffende verandering van nationaliteit en de vaststelling van lasten, die op het overgegane gebied rusten, vastgesteld, dat dit zou geschieden naar de regelen, voor andere soortgelijke gevallen in het Verdrag van Versailles aangegeven. Het behoeft geen betoog, dat bovenstaande bepalingen, hoe nauwkeurig ook geformuleerd, nu niet «en groot houvast bieden voor nauwkeurige afwikkeling. Telkenmale is de vraag gesteld of de „vrij stad" Danzig over eigen souvereiniteit beschikt, zulks te meer omdat zij eigen vlag heeft. Nu is het niet juist om Danzig als een onafhankelijk land te beschouwen; om het op een lijn te plaatsen bijv. met San Marino of Monaco. Want deze beide gebieden, hoe klein van omvang ook, kleiner zelfs dan Danzig met omliggend gebied, beschikken over onverdeelde souvereiniteit; behartigen zeiven hun, weliswaar geringe buitenlandsche belangen, terwijl Danzig naar buiten door Polen wordt vertegenwoordigd. Meer dan eens ook heeft de Raad van den Volkenbond uitgemaakt, dat weliswaar tusschen Polen en Danzig overeenkomsten zijn gesloten, waarin beide als partijen zijn erkend, maar dat daarmede nog geenszins is vastgesteld dat beiden ook op gelijken voet verkweren. Tweede moeilijkheid was de praktische toepassing van het be$n« wl, dat Polen d» vrij* beschikking over de Danzijer haven xal hebben. Eigenlijk in strijd met de bewoordingen van art. 100 van het Verdrag van Versailles is het beheer over die havenwerken niet aan Polen, maar aan een Gemengde Commissie opgedragen; deze bestaat uit vijf Danziger en vijf Poolsche leden, die het natuurlijk menigmaal, ook in zaken van gering belang, niet eens zijn. Is dat het geval, dan beslist de President van de Havencommissie, een Zwitser, door den Raad van den Volkenbond benoemd. Van zijn uitspraken is beroep op den Hoogen Commissaris van den Volkenbond; van diens uitspraken weer beroep op den Raad van den Volkenbond, die, gelijk het een paar malen reeds gebleken is, zich van het advies van het Hof van den Volkenbond te 's-Gravenhage kan voorzien. Dat op die wijze niet het snelst gewerkt wordt, behoeft nauwelijks betoog. Wie dan ook ijverig en nauwkeurig de stukken van den Volkenbond leest, zal, bijna vanaf zijn oprichting, getroffen worden door het vrij groot aantal keeren, dat Polen en Danzig voor den Raad zijn verschenen; zoo vele malen zelfs, dat eenigen tijd geleden van de zijde van den Raad de waarschuwing is uitgegaan, dat het aanbeveling verdiende en in den geest der tractaten is, dat beide partijen zeiven hun geschillen regelen. De opvattingen, door den Senaat der Vrije stad voorgestaan als zou hij zich de rechten van een onafhankelijken Staat kunen toeëigenen, is echter door den Volkenbond ook geheel van de hand gewezen. (Wordt vervolgd.) ---