EEUWFEEST LANDSDRUKKERIJ. Blijkens mededeelingen in het Rapport over de Landsgebouwen aan den toenmaligen Minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid, uitgebracht door den Rijksbouwmeester, den heer C. H. Peters, is de Landsdrukkerij in het jaar 1828 van de Casuariestraat overgebracht naar den Fluweelen Burgwal te Den Haag en wel bij acte van den 5den April van dat jaar, Nu het dus binnenkort een eeuw geleden zal zijn, dat dit bedrijf in het tegenwoordige pand werd gevestigd, laten wij hier het een en ander uit de geschiedenis der Landsdrukkerij volgen. Bi' icte van den 5den April 1828 woden zonder bijbetaling de gebouwen tusschen ten Staat en den Koning geruild, en alstoen de Landsdrukkerij naar het huis op den Fluweelen Burgwal overgeplaatst. De Landsdrukkerij, die met één machine van zes paardekrachten, één zetmachine, 17 snelpersen, twee snijmachines en twee vouwmacliines werkte, heeft in den loop der jaren wel verandering ondergaan. In 1849 was Directeur C. G. Withuys, als dichter niet onbekend, die zooals uit een zijner brieven blijkt, reeds gepensionneerde van den Staat was, toen hij benoemd werd. Zijn benoeming had plaats gevonden op aandrang van anderen, blijkbaar om de Algemeene Landsdrukkerij te hervormen. Zijn voorganger was de heer G. Vosmaer, stadsdrukker, die vermoedelijk reeds bij de oprichting der Algemeene Landsdrukkerij Directeur is geworden. Withuys schreef van hem: „Mijn voorganger in de directie was een hoogst geacht en achtenswaardig man, drukker van beroep, maar geen gewoon drukker. Hij was, hoewel zijn geleerdheid voor de wereld verbergende, een geleerde, en wel een klassiek geleerde, maar juist de klassieke richting van zijn geest werkte nadeelig op de Landsdrukkerij, zijn ingenomenheid met oude schrijvers maakte hem ingenomen met alles wat oud was, en deed hem de verdienste van het nieuwe niet opmerken". Onder het bewind van eerstgenoemde telde de Landsdrukkerij 90 zetters en drukkers, verdeeld over twee groote werkplaatsen, waar ruim 50 kaarsen en even zoovele lampepitten brandden. Er waren 24 gewone persen, handpersen. Op de begrooting voor 1851 werd voor het eerst een snelpers aangevraagd met deze woorden: „Het is beneden de waardigheid van 't Land, dat in zijne drukkerij, de drukkerij van de Staatscourant, geen snelpers is". Op particuliere drukkerijen waren wel snelpersen. Na Withuys trad als Directeur op Carl Wilhelm Mieling, die op het Zieke een niet onvermaarde stesndrukkerij had gehad. In het jaar 1902 werd hij op 80-jarigen leeftijd eervol uit den dienst ontslagen. Het personeel bestond toen uit ongeveer 150 man, de handpersen waren op een heel enkele na door snelpersen vervangen. Er heerschten toen nog heel huishoudelijke opvattingen. Een barbier kwam de zetters en drukkers van den Staat scheren en knippen. Hij bracht Zaterdags en Woensdags een bediende mede. De zetterij, een lokaal ter hoogte van ongeveer 8 meter met vele pilaren leek wel een kerk, en al heerschte er nu misschien geen „gewijde" stemming, de verhoudingen waren over het algemeen zeer goed. Er werd op „stuk" gewerkt, en hard ook; het verzuim door barbier enz. werd dus feitelijk door het personeel zelf betaald. Er gaat nog een verhaal, dat Z.M. de Koning, die 's morgens vroeg dikwijls wandelingen maakte, eens de Korte Poten doorkwam. Een hooggehoede zetter, op weg naar de Landsdrukkerij, zag onverwachts Z.M. aankomen en nam den hoed af; tot zijn schrik viel daaruit zijn roode zakdoek, een paar boterhammen en een courant. Maar de zetter, niet spoedig van zijn stuk gebracht, nam (vóór den inhoud van zijn hoed) de militaire houding aan en de Koning, die het geval gezien had, passeerde, hartelijk lachende, den kordaten landsdienaar. In 1902 trad als Directeur op de heer H. C. van Woerden, die in September 1912 overleed. Onder zijn bewind kwam het nieuwe gebouw tot stand, dat op 2 November 1910, in tegenwoordigheid van den Minister van Binnenlandsche Zaken, Dr. A. Kuyper, en andere autoriteiten officieel werd geopend. Door Van Woerden's krachtig pogen werd het personeel, dat omstreeks het jaar 1850 reeds in het Burgerlijk Pensioenfonds deelgerechtigd was, doch later een onderling pensioenfonds had, weder in het Burgerlijk Pensioenfonds opgenomen. Met het nieuwe gebouw kwam ook eene belangrijke uitbreiding van personeel en machines. Onder zijn directie werd de Algemeene Landsdrukkerij met een oorkonde vereerd, waaraan een penning was gehtei.ht, waarop aan de achterzijde staaf: „Ter herinnering aan de Tweede Vredesconferentie, ae Algemeene Lat.dsdrukkerij", welke oorkonde door mr D Baron van Hogendorp, werd aangeboden als dank van de Regeering voor de verrichtingen ten behoeve van de Tweede Vredesconferentie. Hij deed dit o. m. met deze woorden: „De Regeering is dankbaar jegens het personeel, dat de eer der Algemeene Landsdrukkerij heeft weten hoog te houden, en daarenboven, krachtig ertoe heeft bijgedragen, den goeden naam van Nederland tegenover de Vertegenwoordigers van alle beschaafde staten van dit wereldrond te handhaven." De heer H. C. van Woerden werd in 1912 in de directie opgevolgd door den heer G. A. Jonasse, die van 1902 tot 1912 onderdirecteur geweest was. Op 31 December 1922 verliet hij den dienst wegens het bereiken van den pensioengerechtigden leeftijd, en werd opgevolgd door den heer C. J. den Brave. De tegenwoordige directeur, onder wiens leiding verschillende hervormingen tot stand kwamen, waardoor de Algemeene Landsdrukkerij een winstgevend Staatsbedrijf is geworden, zorgt er voor, bijgestaan door een staf van energiek personeel, dat zijn bedrijf de vergelijking met particuliere bedrijven glansrijk kan doorstaan. --- Kuyper INGEZONDEN MEDEDEELING. MOOIE WINTERHOEDEN VANDAAG EN MORGEN Buitengewoon goedkoop. DE ZAAK VOOP MOOIE HOEDJES --- 446e Staatsloterij Trekking van Donderdag 19 Januari 1928. 5e Klasse. — 4e Lijst. Prijzen van 70,—. 83 131 139 209 393 405 562 659 781 798 883 914 923 930 966 1098 1110 1681 1773 1857 2065 2196 2261 2367 2368 2387 3093 3289 3291 3301 3559 3807 4018 4047 4100 4176 4227 4361 4392 4410 4566 4793 4929 5138 5176 5261 5399 5406 5649 5905 6031 6075 6117 6300 6374 6641 6751 6879 6884 6972 7134 7135 7212 7314 7320 7435 7531 7537 7772 7868 7888 8178 8341 8343 8464 8597 8708 8873 9172 9186 9201 9343 9529 9896 10130 10418 1-0152 10501 10549 10798 11147 11187 11198 11363 11479 11534 11689 11703 11729 11948 11951 12109 12163 12206 12272 12325 i2654 13221 13334 13435 13445 13495 13530 13612 13683 13758 13824 14041 14219 14559 14608 14621 14765 14810 14828 14915 14973 14991 15356 15376 15546 15599 15808 15871 15907 15909 15957 16085 16264 16376 16400 16517 16580 16598 17011 17017 17138 17245 17360 17524 17554 17599 17894 18026 18068 18134 18177 18258 18595 18764 18981 19096 19161 19566 19594 19736 19749 20027 20242 20331 20498 20670 20709 20990 Nieten. 7 77 141 164 305 387 390 414 452 483 486 624 652 665 681 684 737 743 776 797 815 938 952 991 1047 1153 1192 1229 1246 1248 1394 1428 1431 1490 1527 1543 1556 1586 1643 1659 1687 1680 1703 1715 1737 1752 1834 1840 1844 1848 1885 1895 1907 2063 2177 2290 2319 2331 2384 2488 2508 2532 2533 2656 2667 2708 2815 2848 2858 2872 2900 2902 2909 2952 3015 3019 3049 3056 3081 3127 3166 3233 3326 3361 3410 3553 3572 3597 3603 3607 3657 3706 3713 3770 3813 3834 3930 4012 4074 4116 4214 4242 4255 4273 4353 4477 4500 4553 4''0& 4720 4738 4747 4759 4861 4886 4900-4940 4914 5018 5101 5205 5240 5265 5300 5466 5487 5497 5596 5644 5669 5795 5862 5881 6007 6023 6063 6076 6167 6194 6200 6229 6265 6291 6317 6327 6394 6418 6423 6511 6575 6679 6690 6706 6721 6732 6748 6760 6781 6887 6869 6892 6897 6912 6947 6988 7035 7063 7119 7195 7214 7340 7388 7445 7449 7491 7506 7516 7517 7578 7605 7635 7686 7704 7766 7787 7790 7794 7825 7877 7913 7927 7967 7980 7981 8011 8094 8155 8239 8277 8291 8466 8495 8615 8633 8741 8768 8779 8806 8874 8889 8921 8944 8977 8985 9111 9112 9136 9164 9166 9193 9226 9236 9290 9308 9362 9379 9387 9414 9476 9502 9585 9589 9611 9519 9718 9728 9738 9757 9770 9786 9836 9850 9965 10040 10136 10164 10267 10304 10321 10369 10490 10522 10639 10650 10639 10589 10703 10818 10842 10917 10932 10935 10982 11129 11248 11252 11296 11311 11428 11471 11497 11587 11752 11780 11798 11849 11927 12002 12108 12149 12263 12278 12310 12348 12413 12456 12500 12536 12564 12616 12621 12635 12638 12643 12695 12706 12778 12809 12824 12842 12855 12923 12972 12981 13062 13075 13160 13168 13175 13281 13346 13355 13357 13427 13491 13493 13510 13581 13596 13611 13622 13635 '3618 13747 13748 13895 13922 14031 14074 14083 14109 14127 14168 14228 14317 14342 14421 14425 14442 14465 14492 14516 14574 14598 14641 14727 14771 14785 14798 14811 14865 14877 14888 14916 14941 14947 14962 14964 15029 15043 15112 15131 15167 15271 15417 15424 15440 15518 15543 15641 15762 15711 15777 15834 15944 15968 16024 16044 16045 16210 16260 16300 16308 16342 1634716385 16389 16572 16579 16612 16627 16657 16687 16714 16728 16788 16810 16830 16947 17093 17125 17135 17145 17183 17191 17218 17254 17289 17295 17300 17395 17404 17440 17497 17505 17561 17591 17673 17725 17954 18015 18082 18127 18159 18193 18217 18220 18273 18280 18288,18331 18355 18361 18374 18377 18379 18518 18525 18529 18566 18580 18583 18589 18654 18660 18673 18709 18814 18835 18918 18922 18959 18988 19047 19049 19081 19118 19127 19245 19163 19185 19219 19281 19288 19386 19395 19408 19477 19179 19567 19593 19597 19603.19636 19649 19678 19734 19787 19810 19870 19890 19985 20007 20010 20061 20081 20118 20172 20266 20270 20282 20308 20369 20395 20494 20596 20641 20655 20663 20691 20692 20700 20809 20878 20922 20949 20969 5e klasse 3e lijst: 17439 met ƒ 70.— ontbreekt. --- Predikbeurten. Zondag 22 Jan. NED. HERVORMDE GEMEENTE. GROOTE KERK. Voorm 10 uur ds Oldem^n Avond 5.30 uur ds. Ten Kate. Bediening H Avondmaal. LASONDERKERK Namidd 2.30 ds Oldeman. Doopsbediening. Avond 5.30 uur ds. Roobol. WiJKGEBOUW ..PHILADELPHIAbij het Pathmos Voorm. 10 uur ds. Roobol. LOKAAL VOOR CHRIS ihUJKh SAMENKOMSTEN. Voorm. 10 uur ds. Den Duijn. BETHEL. Voorm. 10 uur de heer Van Dijk. GEBOUW „PNIEL", Lipperkerkstr. Lonneker. Voorm. 10 uur de heer Mater uit Borne, KAPEL „UIT LIEFDE" Dorp Lonneker. Voorm. 10 uur le heer Brommer. KERKLOKAAL TWEKKELERVELD Voorm. 10 uur ds. Ten Kate. Bediening H. Avondmaal. Avond 5 uur de heer Buitenhek. LOKAAL „VREDE", TWEKKELO. Voorm. 10 uur geen dienst. DOOPSGEZINDE GEMEENTE te ENSCHEDE. i Voorm. 10.30 uur ds. Pekema GEREFORMEERDE KERK Haaksbergerstraat. Voorm. 10 uur ds. Van Henten. Namidd. 4.30 uur ds. Meulink. Wilhelminastraat Voorm. 8.30 uur ds. Prinsen. Voorm 10 30 uur ds. Prinssn. Namidd. 4.30 ds. Van Hentea CHRISTELIJK GEREFORMEERDE GEMEENTE. Ledeboerstraat. Voorm. 10 uur Doe. F. Lengkeek uit Apeldoorn. Namidd. 4.30 uur Doe. F Lengkeek. VRIJE EVANG. GEMEENTE. Gehoorzaal Volks-Universiteit, Kalanderstr. Voorm. 10 uur: Ds. Timmerman. Nam. 5 uur: Ds. Timmerman. LEGER DES HEILS. Achter 't Hofje. Voorm. 7 uur Adj. Brakel. Vo.»ro», 10 uur Adj Urine! Namidd 3.30 uur Adj. Brakel. Avond 8 uur Adj Brakel, HERVORMDE GEMEENTE te GLANERBRUG. Voorm. 10 uur ds Groot. H. Avondmaal. Namidd. 3 uur ds. Groot. Dankzegging. GEREFORMEERDE KERK te GLANERBRUG. Voorm. 9.30 uur Leesdienst. Namidd. 2.30 uur ds. H. Meulink uit Enschede; EVANGELISATIE Lokaal Van Dijk en Bootsma, Rijksstraatweg. Namidd. 1.30—2.30 ZondagsschooL VRIJE ZENDINGSGEMEENTE te GLANERBRUG. Voorm 10 uur de heer Loggers Namidd 4 uur de heer Loggers. (Evangelisatie-samenkomst). HERVORMDE GEMEENTE te OVERDINKEL. Voorm 10 uur Ds. Van Dijk. Bediening H. Avondmaal, HERVORMDE GEMEENTE te LOSSER. Voorm. 10 uur ds. Schaefer. Bediening H. Avondmaal. Avond 6 uur ds. Schaefer. Dankzegging. HERVORMDE GEMEENTE te OLDENZAAL. Voorm. 10 uur ds. Herman. Namidd, 6 uur ds. Herrran. GEREFORMEERDE KERK te OLDENZAAL. Zuidwestwal Voorm. 9.45 uur Ds. Meulink. Namidd. 2 uur Leesdienst HERVORMDE GEMEENTE te USSELO. Voorm 10 uur Ds. Rutgers. Avond 7 .30 uur Samenkomst. Poolmansweg. HERVORMDE GEMEENTE te BUURSE. Voorm. 10 uur ds Van Wijngaarden. Bediening H. Avondmaal. HERVORMDE GEMEENTE te HAAKSBERGEN Voorm 10 uur ds Van Krieken. HERVORMDE GEMEENTE te HENGELO. Voorm 10 uur ds Hiebendaal. Avond 5.30 uur ds. Salomons. DOOPSGEZINDE GEMEENTE te HENGELO Voorm. 10 uur Ds. Heringa. HERVORMDE GEMEENTE te DELDEN. Voorm. 10 uur ds. Henzei uit Zutphen. Avond 5.30 uur Zendeling v. d. Pool. GEREFORMEERDE KERK te GRONAU. Voorm. 10 uur (D T ) ds Bakker. Namidd. 4 uur (D T ) ds Bakker. --- ZUIGELINGENFILM. De vertooning van deze film, toegelicht door den heer dr. De Vries Reilingh, gisteravond in de gehoorzaal der V.U.E., had de belangstelling van zeer veel dames. De zaal was geheel bezet. En zulks is heusch niet te verwonderen! Immers de baby speelt een groote rol in het leven der vrouw. Hoe dient de zuigeling te worden verzorgd? Hoe het niet en hoe het wel moet, gaf de film te aanschouwen. Blijkens het aantal sterfgevallen onder de zuigelingen is het duidelijk, dat een goede verzorging ervan zeer noodzakelijk is. De statistiek geeft aan, dat in 1886 30 zuigelingen van de 100 stierven, het meest in Holland, Utrecht en Zeeland. In 1902 was in deze provincies het percentage heel wat minder en waren het de provincies Limburg, Brabant en Gelderland, waar het grootst aantal sterfgevallen voorkwamen en het hoogste cijfer was ook toen 30 pet. In 1925 was het aantal sterfgevallen gedaald tot 15 pet. In de noordelijke provincies en met name in Friesland was het aantal sterfgevallen gering. Goede verzorging is beslist noodig. Maar.... zal men zeggen: in vroegere jaren ging het toch ook goed, toen werden de kinderen ook groot. Heeft de betere verzorging alleen tot gevolg gehad, dat de zwakken in het leven werden gehouden en hun leven werd gerekt? Neen, want ook het sterftecijfer van het kind boven het jaar ging naar beneden. Nu tegenwoordig de gemeente, de provincie en het Rijk zich ook met de verzorging van de zuigelingen gaan bemoeien, gaat men een goede toekomst tegemoet en het is onbegrijpelijk, dat niet reeds eerder is ingegrepen. De eerste film vertoonde een woonkamer, waar een jonge moeder bezig is haar baby te verzorgen en te voeden, op geen goede manier De kleine is bepaald lastig. Buurvrouw en moeder zullen er wel voor zorgen, dat het beter gaat met de baby, de melkflesch, de fopspeen, de suikerdot, ja zelfs een ui komen er bij te pas. De vader, van zijn werk thuis komende, heeft behoefte aan rust en kalmte, doch vindt die niet en hij roept ten slotte de hulp in van den dokter. Deze komt en het kind gaat naar de kliniek. Wat een verschil in behandeling en voeding, hier of thuis, en de kleine verlaat straks geheel hersteld de inrichting. Duidelijk werd aangetoond de waarde van het betrachten van reinheid in alle opzichten. Reinheid b.v. bij het toedienen van melk, als de moeder niet in staat is haar kind voldoende moedermelk te geven, hetgeen in de allereerste plaats is te verkiezen. En we zien dan aangetoond den weg van de melk uit een vuile boerderij naar het kind en die uit een heldere boerderij. Wat een verschil! Ook een electrische melkerij werd vertoond. Hierbij dient te worden opgemerkt, dat dr. De Vries Reilingh te kennen gaf, dat men den zuigelingen dikwijls te veel voedsel tracht te geven, wat slechte gevolgen met zich brengt. Verder werden films vertoond van- de werkzaamheden in een consultatiebureau, moedercursussen en ten slotte die welke betrekking hebben op spel, sport, gymnastiek en dergelijke, welke een harmonische ontwikkeling van het jeugdige kind beoogen en het doen opgroeien tot een gezond individu. Inderdaad een leerrijke avond, waarmede de aanwezigen zeker haar voordeel zullen doen, al waren enkele films wel een weinig te veel aangedikt, maar tengevolge daarvan sprekender. Een dankbaar applaus van de moeders en zij, die het hopen te worden was het loon van dr. De Vries Reilingh, die de films verduidelijkte, doch jammer genoeg voor de zich achter in de zaal bevindende bezoeksters soms niet duidelijk genoeg te volgen was. --- DE TOELATING TOT DE AMBACHTSSCHOLEN. Het Persbureau Industria schrijft ons: Er heerscht in ons land groote behoefte aan vakkundige werklieden. Reeds een enkele blik op het moderne huisraad of op de verkeersmiddelen maakt dit begrijpelijk. Nog sterker wordt deze overtuiging, als we bedenken, dat Nederland verkeert in een periode van krachtige industrialisatie. Reeds in 1920 telden de nijverheidsbedrijven 1.028.155 personen tegen de landbouw 622.514, de handel 271.718, het verkeerswezen 261.577. In 1930 zal dit overwicht nog veel sterker zijn geworden. Onze bevolking groeit snel, het land is klein, de bodemopbrengst moeilijk te vergrooten, slechts de industrie biedt vrijwel onbeperkte mogelijkheden. De ambachtsscholen leveren èn voor de industrie én voor het verkeerswezen een groot aantal der vaklieden, waarbij ook gelet moet worden op voorwerkers, bazen, meesterknechts, opzichters, teekenaars etc. Boven andere-scholen van voortgezet onderwijs zijn de ambachtsscholen in dubbel opzicht bevoorrecht: zij hebben een grooten toeloop van candidaten en zien haar leerlingen gemakkelijker geplaatst dan andere scholen. Een uitbreiding van het ambachtsschoolonderwijs zal bij iedereen warme instemming vinden. Bij die uitbreiding denkt men gewoonlijk aan duren scholenbouw en vergeet, dat een goedkooper en doelmatiger vorm van uitbreiding bestaat in eene verbetering van de toelatingsmethode. Dr. Prak, de psycho-technicus der Philipsfabrieken geeft, dan ook als zijn oordeel te kennen! „De gebruikelijke wijze van toelating, het examen in de vakken der lagere school, is zeer ondoelmatig. Het geeft slechts uiterst zwakke waarborgen voor de geschiktheid der leerlingen. De middelbare school, waarvoor een dergelijk toelatingsexamen toch veel beter past dan voor de ambachtsschool, heeft dit systeem al jaren geleden verlaten. De bekwaamheid van een jongen van 12 of 13 jaar in rekenen en taal wordt sterk beïnvloed door het peil van de bezochte lagere school. Ook in het gunstigste geval worden er eigenschappen en talenten mee getoetst, die in de ambachtsschool slechts van bijkomstig belang zijn, terwijl wat in de ambachtsschool hoofdzaak is: praktisch verstand, handigheid, technische kijk, geheel wordt genegeerd. Door dit ondoelmatig ziften der candidaten hebben de ambachtsscholen een vrij sterk verloop, zittenblijvers, die weggaan of jongens, die halverwege den cursus vertrekken of worden weggestuurd. Heel veel z.g. gebrek aan ambitie is ook terug te voeren op gebrek aan den noodigen aanleg. Het totaal verloop op de scholen schat ik op 30 pet. d.w.z. als er 100 jongens worden toegelaten, worden er 3 jaar later 70 met een diploma afgeleverd. Indien we door verbetering der toelatingsmethode, b.v. invoering van een doelmatig psychotechnisch onderzoek, dit verloop kunnen halveeren (ziekte, verhuizing e.d. blijven, ook de beste methode maakt fouten) en brengen op 15 pet., dan leveren de scholen in plaats van 70 leerlingen 85 af, dat is ruim 20 pet. meer. Deze goedkoope maatregel heeft dus voor het nijverheidsonderwijs en voor het economisch prestatievermogen van het Nederlandsche volk een even gunstig effect als de bouw en het laten functionneeren van 20 pet., dat zijn dus 25 nieuwe scholen. Een dergelijk» uitbreiding van gebouwen, personeel etc. kost naar schatting ƒ 4.0C0 tjOQ aan oprichting en ƒ 1.500.000 aan jaar lijks terugkcerende kosten, terwijl v«.or het invoeren van een doelmatig psychotechnisch onderzoek op alle ambachtsscholen hoogstens een bedrag van ƒ 20.000 noodig is. Voor het onderwijs zijn er nog meerdere voordeelen. Het tempo van een klas wordt in sterke mate bepaald door de achterblijvers, de snelheid van de vloot is die van het langzaamste schip. Zijn de achterblijvers uitgezift, dan zal dus tevens het onderwijspeil kunnen worden opgevoerd. En hoeveel verdriet en noodelooze belangstelling wordt niet aan leerlingen en ouders bespaard! ---