VIJF JAAR GELEDEN: Eindelijk kwam de Dageraad der Bevrijding Koningin Wilhelmina : „Onze taal kent geen woorden voor wat er in ons hart omgaat" |"\e bevrijding van Nederland was een lang en pijnlijk proces. Niemand die in de ochtend van de befaamde „Dolle Dinsdag" probeerde nuchter te blijven, d.w.z. zich vrij te houden van ongemotiveerd optimisme, heeft kunnen denken, dat er tussen de voorbarige vreugde van die dag en de bevrijding de afschuwelijkste winter zou liggen, die ons volk moest doorleven. Pas tegen de lente laaide de nooit-gedoofde hoop weer op. Koningin Wilhelmina bezocht de bevrijde gebieden; op de 13e Maart 1945 betrad ze voor het eerst sinds 1940 weer Nederlandse bodem. Ze overschreed de grens bij Eede (Zeeuws Vlaanderen); in de bevrijde gebieden van Zeeland, Noord-Brabant en Limburg werd de Koningin met grote geestdrift begroet Oost-Nederland wordt bevrijd Veertien dagen later begonnen belangrijke operaties. Oo 29 Maart werd de Nederlandse grens bij Dinxperlo overschreden en dat was het begin van de bevrijding van Oost-Nederland. Canadese en Britse troepen rukten op in de Gelderse Achterhoek en Twente. Op de eersta Paasdag, 1 April, bereikten ze Enschede. Eindeloze Duitse colonnes trokken in het gebied tussen het IJsselmeer en Arnhem- naar het Oosten. Bij Enschede stroomden ze over de grens. Maar de geallieerden bedreigden hun flank. Enschede werd zonder noemenswaardige strijd bevrijd. Hengelo en Almelo werden in de beide daaropvolgende dagen van de vijand gezuiverd. Eveneens op 3 April vielen Goor en Diepenheim in Engelse handen. Op diezelfde dag begon ook de strijd om Zutfen. dat door SS troepen taai werd verdedigd. Het duurde tot 8 April vóór Zutfen, dat zwa^r geleden had, bevrijd werd. Op 10 April volgde Deventer. Reeds op 6 April hadden de bevrijders Coevorder. bereikt, Zwolle en Meppel volgden en op 13 April Assen. Op 14 en 15 April werd er nog om Groningen gevochten: Leeuwarden en Dokkum werden de 15e April bevrijd. De geallieerden bereikten de Dollart, 16 April waren Sneek en Harlingen vrij. De Duitse troepen in het Westen waren afgesneden! Maar het bezette deel van het land bevond zich nog steeds in de greep van de reeds verslagen Duitsers. „DE WEHRMACHT WENST ZICH NIET DOOD TE VECHTEN ..." Generaal Blaskowitz, de Duitse commandant van de sector NoordWest, liet zich ontvallen, dat de Wehrmacht weinig animo had om zich in Holland dood te vechten. Hiertoe zou men bet?r op de S-S. kunnen rekenen. De Duitsers echter waren met hun plannen om het land onder water te zetten en om zich zo lang mogelijk te verdedigen nog niet gereed. Dit moet Seyss Inquart er toe hebben gebracht voorlopige besprekingen over capitulatie te openen. De besprekingen werden gevoerd namens een College van Vertrouwensmannen der Nederlandse Regering en namens de Commandant der Binnenlandse strijdkrachten. Seyss Inquart had verklaard te willen capituleren met als enige voorwaarde, dat hij en zijn medewerkers niet voor een krijgsraad, maai voor een reëele rechtbank zich zouden mogen verantwoorden en voorts dat de illegaliteit zou ophouden met aanslagen. De Vertrouwensmannen achtten dit aanbod terecht niet in strijd met de politiek der geallieerden die onvoorwaardelijke capitulatie eisten. Maar op 9 April boden de Duitsers iets heel anders aan. Ze wilden enkel toezeggen, zich voor de resterende bezettingstijd aan de regels van het volkenrecht te zullen houden, geen represailles dus en geen terreurdaden, geen vernietiging van kapitaalgoederen en geen overbodige iriunderingen. Dit alles boden ze aan in ruil voor het stopzetten van het geallieerd offensief, van alle illegale activiteit en voor een aandeel in het door de geallieerden aan te voeren voedsel. En we wachtten op de bevrijders Inmiddels waren de Canadese troepen op 11 April de IJssel gepasseerd en namen op 18 April Apeldoorn. Ook Kampen viel enkele aagen later, terwijl het leeggeroofde Arnhem zonder strijd van betekenis kon worden bezet. Onder de invloed blijkbaar van de besprekingen met de Duitsers kwam toen de opmars van de geallieerden tot stilstand. De Canadezen stonden toen nog 10 km. van Harderwijk, ze hadden de weg Apeldoorn-Amersfoort in de omgeving van Voorthuizen afgesneden. Maai ze kwamen niet verder Inmiddels waren de Duitsers met hun voorbereidingen gereed gekomen. Het inundatie-gebied tussen IJsselmeer en Utrecht werd vergroot, de Duitsers openden de sluis bij Muidén, Waardoor een no? groter gebied tussen Naarden en Utrecht onder water liep. De omgeving van Weesp stond blank. Ook in Friesland, waar de Duitsers nog op enkele plaatsen stand hielden, lieten ze het gebied, dat toegang gaf tot de Afsluitdijk, onder water lopen. Van de Grebbelinie stond het gedeelte tussen Amersfoort en het IJsselmeei onder water Op 19 April bliezen de Duitsers de dijken van de Wieringermeerpolder op, waardoor dit pas gewonnen vruchtbare gebied weer aan het water werd overgeleverd. Op 20 April lieten ze de Beemster en de Schermer onderlopen en daags daarna lieten de Duitsers de sluizen bij IJmuiden in de lucht vliegen. Het zoute water liep het ondergelopen land binnen Het voedsel viel uit de hemel Op 28 April hadden in het Veluwse dorpje Achterland besprekingen plaats tussen geallieerde generaals en Duitse bevelhebbers. Het plaatsje lag op de grens van bevrijd en bezet gebied. Het front was hier tot stilstand gekomen. De ene dag werd de kerk, van Amersfoort uit, door de Duitsers genomen, de volgende morgen kwam uit Barneveld een kleine tank, waarvan de bemanning de kerk dan weer tot de avond bezet hield. Nu, op 28 April, werden hier geblinddoekte Duitse generaals naa- de plaats der besprekingen op het kerkplein gebracht. Deze besprekingen golden het neerlaten van voedsel. Er werd „volledige overeenstemming" bereikt en reeds des Zondags de 29 April wierpen de geallieerde vliegtuigen voedselpaketten uit op het vliegveld Valkenburg bij Den Haag. Op Duindigt, Ypenburg. Valkenburg, in Kralingen, Gouda, Utrecht, Vogelenzang, Alkmaar, Hilversum en Amsterdam werden de voedselpaketten afgeworpen. Ieder sprak over de inhoud: margarine. spek. suiker, chocolade, thee, melk in blik! 30 millioen rantsoenen had de geallieerde legerleiding voor de bevolking van Nederland beschikbaar gesteld. In de volgende dagen bleef het voedsel uit de hemel vallen. --- Blix ADVERTENTIE :&gHHBH2S3 ii 1 >9 VLEKVRIJ EN REUKLOOS ., v w, M UW J --- Feuilleton De dood van Dr. Leidekker oorspronkelijke Nederlandse roman door OLIVIER VAN BRAKEL 22. Nu is alles bedorven! Met twee grote sprongen is Zopanje bij de deur van de kamer, doch voor hij haar geopend heqft, hoprt hij een bons, alsof een deur dichtslaat. Als hij in de kamer staat en het licht heeft aangedaan, is er niets verdachts te bespeuren. Het bureau, de stoelen en de boekenkast bevinden zich in dezelfde staat als vanmiddag. De reiger achter de bureaustoel staart de inspecteur onbewogen aan. Zo te zien is er niets bijzonders in de kamer gebeurd. Toch was er liohtschijnsel. Het licht van 'n zaklantaarn, alsof iemand iets zocht.. Zopanje haalt zijn schouders op. Het was verdacht, maar als hij hier nu niemand aantreft, blijft hem ook niets anders over dan weer weg te gaan. De bons van de deur houdt hem echter nog bezig. Zou de man of de vrouw naar de administratiekamer gegaan zijn? De kamers zijn met een deur met elkander verbonden. Zopanje snelt naar de deur en opent haar. Ook de administratiekamer echter vertoont geen spoor van een inbraak of een overhaaste vlucht. De typemachines staan er onaangeraakt. Een fijn laagje stof bedekt de toetsen. Vreemd dat men de kap er niet over heen gezet heeft, denkt Zopanje. In de haast heeft Ella Vlietema dat zeker vergeten. Wel heeft ze de gordijnen vanmiddag gesloten. Of heeft de indringster of indringer dat gedaan? En heeft hij in de directeurskamer daartoe geen gelegenheid meer gekregen? Door een deur verdween hij. Zouden er veel deuren in de school zijn? Naast de typemachines van Ella Vlietema staat Zopanje een ogenbliek diep na te denken. Als hij de oplossing gevonden meent te hebben, glimlacht hij. Dit zal hij eens nader onderzoeken. Morgen. Nu gaat hij eerst naar huis om te slapen, want hij is moe, heel moe. Zopanje onderdrukt een geeuw en verlaat vlug de kamer. Door de deur van de administratiekamer komt hij op de gang. Onwillekeurig kijkt hij nog even om en kan dan een kreet van verbazing nauwelijks onderdrukken. Door de openstaande deur van de directeurskamer schijnt volop' licht naar buiten, de gang in. Dat is toch wel heel brutaal. Maar dan lacht Zopanje smakelijk, 't Is dan ook al te dwaas.... dat hij het licht in de directeurskamer vergat uit te doen.... De regen van de Novembernacht verkoelt Zopanje en maakt hem weef geheel helder. Kalm denkend loopt hij naar huis. 't Is een vreemde geschiedenis deze moord op dr. Leidekker. Het leek in het begin een onontwarbare kluwen, doch hij heeft thans enige sporen. Eén er van leidt onmiskenbaar naar de directeurskamer van de hogere burgerschool. Met de sleutel die hij van mevrouw Van Hem kreeg, opent Zopanje voorzichtig de buitendeur van het huis aan de singel. Er straalt geen licht meer naar buiten. De dames zijn naar bed gegaan. In de vestibule ontdoet Zopanje zich van zijn cape. Voor hij echter de trap opgaat, blijft hij een moment gespannen staan luisteren. Beneden slaat een deur. Zou mevrouw Van Hem....? Hoor, weer kleppert de deur, zacht, nauwelijks hoorbaar. Zou mevrouw Van Hem de boel niet goed afgesloten hebben? 't Is de keukendeur, die aanstaat. Zopanje draait het lichtknopje om en staat dan opeens midden in het nette keukentje, voor een geopende deur. De rode tegels van het plaatsje steken helder af tegen de drempel. In de glazen kast staan de pannen en busjes in gelid. Peper, zout, koffie, thee en suiker. leest Zonanje. Rode pannen en rode busjes. Rood! Wie liet de deur open? Zonanje schudt zijn hoofd. De deur werd niet opengelaten. Hij is opengedaan! Zouden het inbrekers zijn? Inspecteur Zopanje bekijkt de deur aan de binnen- en buitenkant, doch zijn geoefend oog bespeurt niet het minste krasje. Geen inbrekers. Maar wat dan wel? Bestaat er verband tussen deze openstaande deur en de schooldeur, die niet op slot was? De gedachte komt even onverhoeds bij Zopanje op als het voornemen de tuin in te gaan en verder te zoeken. Met een droge tik gaat het licht uit, de keuken is weer duister. Het kleine lichtschijnsel van de zaklantaarn gaat hem vooraf naar het poortje in de schutting. Het staat aan.... Als Zopanje het voorzichtig opent om het terrein te verkennen, ziet hij op nauwelijks tien meter afstand een gestalte, die zich in zijn richting begeeft.... Hij is nog niet opgemerkt! In de tuin kan hij zich echter niet verschuilen. Geen enkele struik is groot genoeg om hem een schutplaats te bieden. Over het grasveldje snelt Zopanje naar de keuken terug. Naast de glazen kast is een kleine nis. Achter het gordijn daarvan wacht hij gespannen af. De persoon die weldra binnen zal treden, doet niet de geringste moeite luidruchtigheid te vermijden. In de tuin knerpt het grint alsof er een compagnie soldaten over heen marcheert. In de stilte van de vroege nacht klinkt alles veel luider dan overdag. Ook op de tegels van het plaatsje houdt de persoon zich niet in om het gerucht te vermijden. Het is een helder geluid. Dit zijn de voetstappen van een kleine vrouw, denkt Zopanje. Voor hij haar ook maar gezien heeft, is al zijn twijfel verdwenen. Dit moet mevrouw Van Hem zijn. Het is mevrouw Van Hem. Door een kijkgaatje in het gordijn ziet Zopanje haar binnentreden. Ze heeft een zwart gabardine jasje aan. waartegen het zilverwit haar, zelfs bij het flauwe licht van de maan. afsteekt. De oude dame zucht zwaar, alsof ze hard gelopen heeft. Met korte driftige gebaren trekt ze de deur achter zich dicht en grendelt haar af. Daarna maakt ze Zopanje aan het schrikken door het licht aan te doen. Hij wacht een ogenblik zonder ademhalen af wat ze zal doen. Het gordijn opentrekken en zeggen: kom er maar uit. inspecteur. ik zag je allang? Doch zij wilde kennelijk de keuken slechts controleren op orde en netheid. Want onmiddellijk daarna draait ze het knopje weer om en verlaat het vertrek. De trap kraakt nog zacht na, als ze naar boven is gegaan. Daarna is 't weer stil in het huis, stil. Voordat hij naar boven gaat, veegt inspecteur Zopanje eerst met een grote witte zakdoek het bezwete voorhoofd af. Na zijn laatste belevenissen in de H.B.S. is dit wel het laatste wat hij verwacht heeft. Mevrouw Van Hem midden in de nacht op pad! Hoe is dat te rijmen met haar beminnelijk voorkomen, met haar overdreven zorg voor het afsluiten van de buitendeuren, met haar kleine angst voor dieven en inbrekers? En waarom, vraagt Zopanje zich in wanhoop af, waarom ging ze juist deze nacht op stap? Alsof de zaak al niet gecompliceerd genoeg is! Of.... weet zij er meer van af dan hij denkt, dan hij vermoedt? Is haar houding maar toneelspel? Nee, besluit Zopanje, dat kan niet, dat wil ik niet. Er zijn tenslotte grenzen. Ik mag de menselijke proporties niet uit het oog verliezen .Ik kan dan ook de bakker en de groenteboer wel verdenken. (Wordt vervolgd.) --- PANDA EN DE MEESTER-GELEERDE 31. Temidden van het geknetter en het felle flitsen der electrische ontladingen waren Chi Fon en Honnepon zó bang, dat zij niet eens aan schieten met pistolen zouden kunnen denken, en professor Kalker had dus alle gelegenheid om een goed heenkomen te zoeken; maar in zijn verstrooidheid had de bekwame geleerde vergeten, dat hij hier met zijn aartsvijanden te doen had, en hij stond dus ernstig uit te roepen: „Neen maar! Ik duld dergelijke gevoelsuitbarstingen niet tij. dens een wetenschappelijke uiteenzetting!" Gelukkig snelde nu de bijdehante Panda toe. „Kom mee, professor!" riep hij, terwijl hij hem aan zijn rrfouw trok. „Dit is de kans om er vandoor te gaan!" „Ben jij daar, Pipma?" vroeg de professor. „Hm. Dan moet je me alles eens uitleggen. Ik schijn het vergeten te zijn! Deze heren 'uisterden nét nog opmerkzaam toe en nu.." „Kom nu maar!" riep Panda gejaagd uit, en hij sleurde de uitvinder mee snel achter een paar zware machine-onderdelen, die hen aan het oog der schurken onttrokken. „Vlug!" zei Panda, „we moeten eens even krijgs. raad houden in een stil hoekje!" Maar nu waren inmiddels de beide Geheim-agenten (die we al bijna weer vergeten zouden zijn) er in geslaagd om zich via het dak toegang te verschaffen, en deze zagen nu vanuit een schuilhoek de professor voorbij ijlen „Daar gaat de geleerde!" prevelde Nooitgedacht. „Hij vlucht!" fluisterde Fijntjes hees. „Dat is ver dacht!" siste Nooitgedacht schrander. ,,Hóógst verdacht", verbeterde Fijntjes fijntjes. --- CAPITULATIE Op de 4e Mei eindelijk 's avonds om kwart over acht, meldde Radio Oranje, bevestigd door de B.B.C., dat de Duitse legergroep Noord-West onder welk commando ook de troepen van generaal Blaskowitz behoorden, die de vesting Holland moesten verdedigen, had gecapituleerd. In een oogwenk was het bericht algemeen bekend en hoewel de capitulatie pas de volgende ochtend om acht uur van kracht zou worden, kwamen de mensen op straat, ze achtten het verbod der Duitsers, om niet na achten op straat te komen, mei meer. De vlaggen werden uitgestoken en men gaf zich over 'aan vreugdebetoon, totdat de „Grüne Polize'". voor het laatst nog, ingreep en. onder de bedreiging van te schieten, de mensen weer in de huizen dreef. Op Zaterdag 5 Mei eindelijk hadden de capitulatiebesprekingen plaats in het zwaar gehavende hotel „De Wereld" te Wageningen. Het Duitse leger in West-Nederland, dat 120.000 man sterk was, zou de volgende dag, Zondag 6 Mei. om vier uur de wapens neerleggen. Aangezien er in heel Wageningen geen schrijfmachine was te vinden om de overeenkomst te typen, kon de capitulatie pas Zondagmorgen te Hilversum worden getekend. „Onze taal kent geen woorden voor hetreen er in ons hart omeaat". aldus verklaarde Koningin Wilhelmina in een radio-toespraak. „Eindelijk zijn we weer baas op eigen erf, verslagen is de vijand, verdwenen zijn de gevangenissen en martelkampen, voorbij is fle nameloze druk. die U vijf jaar heeft gekweld, voorbij is ook de verschrikking van de hongersnood " In de nacht van 6 op 7 Mei 1945 werd te Reims de overeenkomst getekend, waarin de onvoorwaardelijke overgave van alle Duitse strijdkrachten werd bekrachtigd. In Europa was de ooriog geëindigd. --- Cross --- VIJF JAREN Nederlands economisch herstel Bevredigende ontwikkeling maar onzekere toekomst Naar aanleiding van het feit, dat het 5 Mei 5 jaar geleden is, dat voor Nederland het uur van de bevrijding sloeg, heeft het ministerie van Economische Zaken een uitvoerig overzicht gepubliceerd over het economisch herstel van ons land in de afgelopen jaren. In dit overzicht wordt er op gewezen, dat 4e economische ontwikkeling sinds de bevrijding in de volgende perioden kan worden verdeeld: het op gang brengen van het productieapparaat (1945/46), het overwinnen van de knelpunten, die bij het opvoeren van de productie werden ondervonden (1946/47), de dollar-liquiditeitscrisis (1947/48), het voortgaand herstel door inwerkingtreding van het Marshallplan (1948) en de structuuraanpassingen. Vervolgens wordt de ontwikkeling in de achtereenvolgende periodes geschetst, waarbij vooral uitvoerig wordt stilgestaan bij de structuurproblemen van Nederland. Wat deze laatste problemen betreft wordt uiteengezet, dat de economische ontwikkeling onder het Marshall plan leidde tot normalere economische verhoudingen, tot uiting komend in een gunstiger verhouding tussen vraag en aanbod van goederen en diensten. De tijd brak aan, dat men ruimere aandacht kon gaan besteden aan het veiligstellen van de welvaart voor de toekomst De voorzieningsvraagstukken namen in betekenis af, terwijl de structuurproblemen een meer centrale plaats in de economische politiek gingen innemen. Van overheersende betekenis waren het betalingsbalansvraagsruk en het bevolkingsvraagstuk. Voorts werd in toenemende mate aandacht besteed aan de organisatie van het bedrijfsleven. De betalingsbalansmoeilijkheden zijn in hoofdzaak terug te brengen tot het dollartekort. De oorzaken van dit dollartekort waren niet alleen het gevolg van de abnormaal grote invoer voor hersteldoeleinden, doch waren daarnaast toe te schrijven aan opgetreden structuurwijzigingen. Nederland heeft thans rekening te houden met de navolgende wijzigingen: a. een definitief grotere invoer i.v.m. de bevolkingstoeneming; b. vermindering van de inkomsten uit beleggingen; c. eventueel lagere inkomsten uit Indonesië. •In hoeverre de inkomsten uit doorvoer op het vooroorlogse niveau zullen worden hersteld, is onzeker. Voor deze verminderde inkomsten zal compensatie moeten worden gevonden. In hoofdzaak zal deze moeten worden gezocht in een grotere uitvoer, samengaand met een grotere binnenlandse productie, indien men het binnenlandse voorzieningspeil tenminste niet wil aantasten. In de slotconclusie van dit overzicht wordt opgemerkt, dat economische situatie zich in het afgelopen jaar bevredigend heeft ontwikkeld in de richting van meer normale economische verhoudingen. De industriële productie overtrof met 25 % het peil van 1938: de export vertoonde een gunstige ontwikkeling, zodat in 1949 practisch het vooroorlogse dekkingspercentage van de invoer door de uitvoer werd bereikt. Voorts konden de overheidsbemoeiingen met het economisch leven aanzienlijk worden ingekrompen, doordat het evenwicht tussen vraag en aanbod van goederen en diensten nagenoeg was bereikt. --- Wat de oorlog ons kostte Meer dan een kwart millioen mensenlevens I"\e befaamde Guldensporenslag in het begin van de veertiende eeuw in *** Vlaanderen kostte 600 ridders ftet leven. En gedurende zes honderd jaar heeft het droeve lot dier ridders het onderwerp van millioenen gesprekken uitgemaakt Maar per dag vallen er tegenwoordig 200 mensen ten offer aan auto-ongevallen in Amerika, hetgeen ongeveer overeen komt met de dagelijkse verliezen van de Verenigde Staten in de jongste grote oorlog. Ons land werd naar verhouding veel zwaarder getroffen. Nederland verloor in de tweede wereldoorlog niet minder dan 265.000 mensenlevens. De cijfers zijn huiveringwekkendTweeduizend Nederlanders werden in ons land gefusilleerd. Vierduizend kwamen er om in de kampen Vught en Amersfoort; van de 16000 politieke gevangenen werden er 11000 vermoord. Er werden 380.000 Nederlanders in Duitsland tewerk gesteld, van wie er 34000 nooit zijn teruggekomen. Van de 120.000 gedeporteerde Joodse Nederlanders kwamen er slechts een 600 terug. Van onze landmacht sneuvelden 4000 man, van de marine 3000 en 2600 man van de koopvaardijvloot vonden de dood in de golven. Bij bombardementen in Nederland kwamen 22000 mensen om het leven. In de hongerwinter 1944-45 stierven in West-Nederland ongeveer 25000 mensen tengevolge van honger, kou en gebrek. Tenslotte lieten 32000 Nederlanders in Indonesië het levenHet aantal Nederlanders, dat als verzetslieden in een „erelijst van gevallenen" verdiende opgenomen te worden, bedroeg niet minder dan 20.000. Dat het verzet een nationale zaak was, waarbij geen groep of partij de eer voor zich kan opeisen blijkt uit de gegevens: arbeiders en boeren, professoren en studenten, kloosterlingen en predikanten, communisten en gereformeerden, mannen en vrouwen, zij allen streden in het ondergrondse verzet in een onwrikbare eenheid. De materiële schade: 25 milliard De totale materiële schade, die aan ons volk werd toegebracht, wordt begroot op 25.725 milliard gulden. Dit is de berekening volgens het prijspeil van Mei 1940, naar de na-oorlogse prijzen kan men dit bedrag schatten op 40 milliard. Bij dergelijke astronomische cijfers schiei ons voorstellingsvermogen tekort, maar evenzeer ons gehele vooroorlogse vermogen, dat op ongeveer 35 milliard wordt geschat. Wij waren aan het einde van de oorlog dus totaal verarmd. Bij het einde van de oorlog moesten 450-000 Nederlanders aan een dak boven het hoofd worden geholpen, 130.483 woningen waren vernield of zwaar beschadigd — licht beschadigd waren 292.163 woningen. Onze nijverheid had zwaar geledr-n: 1800 bedrijven en werkplaatsen waren vernield, 6000 zwaar en 36000 licht beschadigd. Van onze spoorwegen was een vijfde deel, te weten 913 km. opgebroken en weggesleept, tegelijk met 550.000 dwarsliggers 1000 wissels. Van de geëlectrificeerde trajecten, die 566 km. omvatten, waren- 520 km. totaal vernield of weggevoerd. De rest was beschadigd. Van de onderstations en schakelstations werd 85 % geheel leeggehaald. Voor het passagiersvervoer beschikte men in Mei 1945 nog slechts over 15000 zitplaatsen of 11 % van wat men voor de ooriog had. Van de 866 locomotieven gingen er 722 verloren, 13 grote verkeersbruggen en veertien grote spoorbruggen — groot, dat wil zeggen, dat ze een lengte hadden van meer dan 500 m. — waren opgeblazen. Van de 825 km. interlocale telefoon- en telegraafkabels waren er in Mei 1945 nog maar 200 km. intact. In de grote spoorwegwerkplaatsen was vrijwel de hele inventaris, alle werktuigen en gereedschappen, weggevoerd. Op de stations was 25 % van de inventaris vernield of weggesleept. Gebroken glas, verdronken land Enorm was ook de glasschade, niet minder dan 13 millioen M2 glas was er gebroken; in duizenden woningen moest men met karton en ander materiaal regen en wind tegenhouden. Wat de landbouw betreft: inundatie, evacuatie en oorlogsgeweld, de aanleg van vliegvelden en verdedigingswerken, onttrokken niet minder dan 265.000 H.A. aan de productie, hetgeen gelijk stond me' éen tiende deel van de beschikbare cultuurgrond. Er gingen 8000 boerderijen rechtstreeks door de oorlog verloren. Bij het onderlopen van de Wieringermeerpolder, nadat de Duitsers op 17 April 1945 de dijk haaden opgeblazen, bleven er van de 512 boerderijen maar een zestigtal intact. Van de 1300 woonhuizen in de Wierineermeer bleef practisch niet één behouden. Op Walcheren was de toestand nog erger dan in de Wieringermeer. Hier waren vier grote diikgaten, door welke het zeewater bij eb en vloed het eiland in- en uitstroomde. Het dijkgat bij de Nolle was 350 m. breed en 11,5 m. diep, het gat bij Westkapelle was 600 m.. dat bij Veere was 975 m. breed en 20 m. diep. Het vierde dijkgat bii Rammekens was 750 m. breed en 24,5 m. diep.... De balans is bevredigend Wie al deze cijfers op zich laat inwerken, krijgt ten naaste bij een denkbeeld van de ravage en van de ontwrichting, die vijf jaar geleden onze vreugde over . de bevrijding temperde. Als we thans bedenken hoe ons volk door gezamenlijke krachtsinspanning er in geslaagd is de schade te herstellen, dan moet men erkennen, dat er grote dingen gepresteerd zijn, waartegenover de duizenden ernstige en minder ernstige tekortkomingen en misgrepen verbleken. Er is reden voor grote voldoening en dankbaarheid. --- Wanneer men de situatie in Wanneer men de situatie in 1949 overziet, moet men echter daarbij in aanmerking nemen, dat dit gunstige aspect voor een belangrijk deel te danken is geweest aan de verleende Marshallhulp. Deze Marshall-hulp loopt echter in 1952 af. Nederland zal daarna uit eigen kracht zijn welvaart moeten handhaven. Hiervoor is het noodzakelijk, dat de productie toeneemt en de uitvoer wordt vergroot. Dit betekent dat de investeringen nog verder moeten worden opgevoerd, de arbeidsproductiviteit door groter efficiency in het bedrijfsleven wordt vergroot en dat de kostprijs *an het Nederlandse product dienovereenkomstig verlaagd wordtDe mate, waarin in de komende twee jaar van het Marshall-plan de productie en de export zullen toenemen, zal van beslissende betekenis zijn voor de welvaart van de Nederlandse bevolking na de beëindiging van de Marshall-hulp. HET HERSTEL VAN DE GELEDEN WONINGSCHADE (aantalx iooo) ---