MET 'GASALARM' OP EXCURSIE DOOR BEDREIGD DUINGEBIED Keurig protest in Bergen EXTRA „Dames en Heren. Namens het actiecomité Gasalarm heet ik u hartelijk welkom in Bergen." Uiterst gedistingeerd' met een stopje op 'n, door twee van zijn medecomitéleclen gewillig omhooggehouden, kaart van Bergen en Schoorl aanwijzend waar hij het over had, ontving mr F. Zeiler, voorzitter van Gas-alarm, gistermiddag onder de schaduwrijke olmen van Volkshogeschool De Oude Hof de ongeveer tachtig deelnemers aan een excursie langs de plaatsen waar de oliemaatschappij Amoco in Bergen en Schoorl naar gas wil gaan boren. ledereen die ook maar op enige wijze invloed zou kunnen uitoefenen op de huidige gang van zaken rond de Amoco-plannen was uitgenodigd, maar de opkomst van bniten Bergen viel tegen. De meeste :aanwezigen maakten de excursie mee om nog eens te zien waar zij nou eigenlijk actie tegen voerden. Want actie wordt er •gevoerd. Bergen en Schoorl zijn verontwaardigd. Over de plannen van Amoco, over de wijze waarop voor die plannen vergunningen worden verleend, en over de methodes die Amoco toepast om de bevolking van Bergen te lijmen. En het actiecomité heeft de zaak grondig aangepakt: ledere Bel-- maar en iedere inwoner van Schoorl weet precies waar het om gaat, en het regent protesten en bezwaarschriften. Eigenlijk vormen alleen de Duitsers waarmee het dorp iedere zomer weer wordt overstroomd de enige groep belanghebbenden, die overal buiten wordt gehouden. Maar het protest wordt wèl netjes gevoerd. Onder de aanwezigen bevond zich maar één langharige, en bij de heren leek het bon ton te zijn om onder het goed gesneden kostuum sportieve sandalen te dragen. In de twee bussen waarmee het gezelschap werd rondgereden heerste een rustige stemming. Er moest een paar minuten worden gewacht op 'n bus van Maarse en Kroon die de weg versperde, en terwijl twee heren hun vakantie-ervaringen in Bulgarije uitwisselden en een vrouwelijk lid van het actiecomité de journalisten uitlegde dat het protest niet voor de Bulgaren zelf, maar vooral voor de recreanten uit Amsterdam werd gevoerd, klonk er maar één stem die de Amoco de schuld gaf van dit hinderlijke oponthoud. Verder viel er geen onvertogen woord politie was nergens te bespeuren en bij het bezoek aan de reeds in bedrijf zijnde boorlokatie van Amoco in Hargen reden de bussen even het terrein op en meteen weer eraf, want het was daar Verboden Toegang. ROMMEL Maar een ieder had tenminste een indruk opgedaan van de boorlokatie, en terwijl de 'bussen terug gingen langs de ontelbare pensionnetjes, Andenken und Ansichtskartenwinkeitjes, kleine campings en speeltuinen, verzuchtte een van de dames: „Het is zo'n rommel. Net een woonwagenkamp." De geschiedenis van het aardgas onder Bergen is nog niet zo oud. Het gas bevindt zich in de zogenaamde concessie Schermer I, die tot aan Wormerveer loopt. Dit •gebied werd in het begin van de zestiger jaren nog door de Nederlandse Aardolie Maatschappij onderzocht, maar die kon er niets vinden. Toen de omvang van de gasvondsten onder Groningen bekend werden, kregen veel oliemaatschappijen interesse voor de Noordzee. Vooral de Amerikanen richtten hun blikken naar dit gebied, en zochten daarbij om belastingtechnische redenen naar Europese partners. Het Amerikaanse bedrijf Amoco vond toen een Nederlander, de Steenkolen Handels Vereniging, en een Duitser, de Gelsenkirchener Bergwerke A.G. De Nederlanders hielden zich voornamelijk met de distributie van steenkool bezig, en de Duitsers met het delven daarvan. Maar beide zagen ze hun markt achteruit lopen, en wilden wel graag in de olie. De Amoco-combinatie ging niet alleen de zee op, maar richtte zich ook op het kustgeied. Men ging nog eens in de concessie Schermer I kijken, en omdat de Amerikanen dieper Prikten dan de NAM had gedaan, Werd 't gas onder Bergen en Schoorl ontdekt. Het gasveld is niet zo erg groot, maar het gas zelf is van zeer hoge kwaliteit, veel beter dan dat onder Slochteren. Het zou dus zonde zijn om dit theorie gas „versnijden" en in de huizen van de Gasunie te stoppen. Amoco ging zelf afnemers zoeken die de hele voorraad wel wilden hebben, ee kwamen darvoor eerst bij Hoog? Vens terecht. Dit staalbedrijf zag er bij nader Inzien toch niet zo erg veel 21, en even speelde Amoco met de gedachte om dan zelf bovenop de _OUt maar een fabriek neer te zetten. vo k dit bleek echter niet realiseer°aar, en uiteindelijk werd een vaste klant •gevonden •in een elektriciteltshlaatschappij in Westfalen, die zo engeveer de hele nu bekende voor-lead wel wil hebben. Daartoe moet het gas nu zo gauw mogelijk in Bergen en Schoor), uit de grond worden 'gehaald, daar worden gedroogd, en gan met een eigen pijpleiding naar 1-kitsland worden getransporteerd. Deze Amoco-transactie levert de "ederhandse staat voor de komende door Matthijs de Vreede / foto's Barton van Flymen twintig jaar minstens f 5 miljoen per jaar op, en dat is een bedrag waarvoor het ministerie van Economische Zaken wel een stukje natuurschoon wil laten schieten. De winningsvergunning voor Schermer I werd dan ook wij makkelijk verstrekt, en Amoco begon haar plannen verder uit te werken. Daarvoor moesten onder andere bouwvergunningen warden aangevraagd, en toen pas merkten Berger. en Schoorl wat hun eigenlijk te wachten stond. Bij de concessieaanvraag was wel op het gemeentehuis 'aangeplakt geweest dat de Amoco wilde gaan boren, maar niemand in het kunstenaarsdorp had daar zozeer over nagedacht. Nu kwamen de plannen op tafel voor een boorlokatie met gasdrooginstallatie in de duinen, en twee boorlokaties met één gasdrooginstallatie in de Bergerm•eerpolder. En daartegen richten zich de protesten van het actiecomité Gasalarm. De ene lokatie in de polder komt een eindje uit de bebouwde kom, vlak achter de bar-dancing Extase, midden in de wei. Ze gaat een paar hectare beslaan, en als de boortoren weggaat blijft de gasdrooginstallatie staan. Er heeft al eens een boortoren gestaan, want de Amco heeft daar een proefboring verricht. Die toren hebben ze nu neergehaald, maar die bedoeling is dat hij weer overeind komt, want inmiddels heeft Amoco toestemming gevraagd om van de tijdelijke boorlokatie een permanente te mogen maken. Aan de uitbreiding van de vestiging is al begonnen, en dat vindt het actiecomité op chantage lijken. Overigens richten de bezwaren zich n hoofdzaak tegen de boortoren en de gasdrooginstallatie, omdat deze het landschap zouden ontsieren. De leden van het comité sparen kosten noch moeite, en zijn in Groningen gaan kijken en luisteren of dergelijke installaties veel lawaai maken. Dat blijkt mee te vallen. Overdag maakt het autoverkeer ter plaatse meer lawaai, en 's nachts kan alleen de dancing er last van hebben. „Maar die zouden we hier ook eigenlijk liever weg willen hebben", zegt een van de comitéleden. De tweede lokatie van Amoco zou op ongeveer drie kilometer van de zuidkant van het dorp Bergen moeten komen, in de polder, vlak naast een molen. Tegen deze lokatie hebben — geïnspireerd door het comité — bijna driehonderd bewoners van de zuidrand van het dorp protest aangetekend. Zij vinden dat hun uitzicht op de bosrand en de duinen ernstig zal worden geschaad. Het actiecomité heeft getracht een positieve bijdrage in de discussie te leveren, en Amoco voorgesteld de lokatie te verplaatsen tot een punt dat op één kilometer afstand ligt van de nieuwbouwwijken van Alkmaar. Dan zou de boortoren precies achter het bos liggen dat Bergen in de polder gaat aanleggen om die nieuwbouw niet te hoeven zien. en Amoco zou niet zo ver van de oude plaats af zitten. Maar de maatschappij voelt er niets voor, en wil in ieder geval vlak bij d meolen gaan zitten, midden in de polder dus die door de overheid is 'aangewezen als gebied waar door natuur- en landschapsbeschermingsredenen niets mag worden gebouwd, en waar naast een paar boerderijen alleen tientallen grijze Duitse bunkers het groen verstoren. Maar de meeste protesten zijn gerezen tegen de boarlokatie in de duinen. Deze zou niet ver van het Blovakantieoord komen te liggen, in de zgn. Pirolavlakte achter de eerste duinenrij. Dit duingebied is van grote natuurwetenschappelijke waarde. De eigenaar, het provinciale waterleidingsbedrijf, had dan ook vele redenen om niet akkoord te gaan met de plannen van Amoco. Staatsbosbeheer was inschikkelijker, en de lokatie komt nu op een kilometer afstand van de Pirol•avlakte, midden •in de dennenbossen. Ook daar zal eerst een boortoren verschijnen, en zullen vervolgens de koppen van de zilverkleurige scheidingskolommen boven de boomtommen uitsteken. Tevens moet er door het duinterrein, waar nooit een auto mag komen, een weg worden aangelegd voor zwaar verkeer. Al met al een vooruitzicht waarvan niet alleen de Bergenaren, maar ook veel officiële en particuliere natuurbeschermingsinstanties rillen. In Bergen wordt verteld dat over deze zaak al grote ruzie is ontstaan tussen Staatsbosbeheer en het Rijksinstituut voor Natuurbeheer. Maar concessieaanvragen van oliemaatschappijen worden door de regering zelf behandeld. De gemeentebesturen en zelfs de provinciale besturen hebben er weinig mee te maken. Omdat oliemaatschappijen elkaar nou eenmaal nauwelijks het licht in de ogen gunnen, is Den Haag altijd op verzoek van die maatschappijen zeer zwijgzaam over de aanvraag van vergunningen, tot die vergunning is verleend. 'Niemand in Bergen en Schoorl wist dus eigenlijk, wat hem of haar boven het hoofd hing. Pas toen Amoco naar het gemeentebestuur moest met de bouwplannen, werd het dorp wakker. Vanaf dat moment heeft iedereen die het niet al te druk had met de zomerse kamerverhuur zich intensief met de zaak bezig gehouden. De plattelandsvrouwen. de huisvrouwen, de artsen, iedere en protesteerde en schreef bezwaarschriften. AANPAK De Amerikanen die voor Amoco in Bergen moesten gaan werken, hadden nog nooit zo iets meegemaakt. Een van hen verzuchtte, dat hij als hij dat kon de gasbel wel zou willen verplaatsen om van het gezeur af te zijn, en de "maatschappij pakte de zaak echt Amerikaans aan. Een speciale staffunctionaris. de heer Van Strien, werd in Bergen s,ffestationeerd met de opdracht de bevolking rustig te krijgen. Hij gang weken lang huis aan huis de mensen langs, en voerde ook vertrouwelijke gesprekken met plaatselijke politieke leiders. Een van hen zette bij zo'n gesprek stiekem de bandrecorder aan, en binnen twee dagen wist heel Bergen dat Amoco om iedereen maar te lijmen vorig jaar twee keer anoniem f 50.000 aan een goed Bergens doel had geschonken, en nu wel bereid was eenzelfde bedrag aan het sportcomplex bij te dragen. Enkele leden van het actiecomité dstanc eerden zich aanvankelijk van het gebruik van zulke middelen als bandrecorders, maar al spoedig had de algemene verontwaardiging de overhand. De heer Van Strien werd verrassend snel uit Bergen teruggetrokken, en tot op de dag van vandaag heeft het actiecomité hem niet meer kunnen vinden. Sinds deze affaire zwijgt de Amoco. Maar het comité hoopt dat de maatschappij afgevaardigden ,zal sturen naar de hearing die burgemeester en wethouders van Bergen volgende week donolerda, hebben georganiseerd. Daar komen m'sschien ook de ministers en de kamerleden die gisteren op de excursie verstek lieten gaan. Maar iedereen betwijfelt, of er nog veel zal veranderen. Amoco heeft de winvergunningen, en kan niet of nauwelijks meer weggehouden worden van de door deze maatschappij geplande boorlokaties. Het staat wel vast dat de maatschappij — mede door de van reger ng,sizijde gestelde voorwaarden daartoe gedwongen — haar u terste best zal doen om de schade zoveel mogelijk te beperken, maar geboord zal er worden, en he', gas kan nu eenmaal niet nat de buis in. Er zal opnieuw een compromis g – zocht moeten worden tussen we'- vaart en welzijn. „Maar ja", zei een van de dames na afloop van de excursie bij de thee, „we hadden hier welzijn, en welvarender worden ue van d e dingen niet, want er gaat toch niemand uit Bergen werken." MR. F. ZEILER, voorzitter van het Bergense actiecomité De deelnemers aan de excursie van Gasalarm zijn uit de bussen gestapt om te gaan kijken waar zij nou eigenlijk actie tegen voeren. --- Waar komen miljoenen voor textielzaken vandaan? Het mysterie van de Centrum Bank De geheimzinnigheid rond de Centrum Bank blijft nog steeds. Het kleine bankierskantoor op de Haagse Plaats 20 (geen telefoonaansluiting en zelfs geen naambord) blijkt ineens over miljoenen te beschikken om links en rechts textielwinkelbedrijven op te kopen. Zo werd vorige week op Gerzons Modemagazijn een bod van omstreeks fl4 miljoen uitgebracht, werd deze week Bischoff overgenomen, zijn de onderhandelingen met Het Lingeriehuis vrijwel helemaal rond, terwijl er binnenkort nog een vierde onbekend gebleven bedrijf aan de rij zal worden toegevoegd. Niemand weet waar het hiervoor benodigde geld — tenminste /25 miljoen — vandaan komt. Behalve dan de heren C. M. de Ruiter en D. A. I, van den Oever, maar zij zwijgen in alle talen. Beide heren zijn nauw betrokken bij de activiteiten van het bankierskantoor; de eerste als commissaris, de tweede als directeur. door Johan L. van den Bossche Al deze feiten tezamen vormden in de afgelopen dagen natuurlijk een uitstekende voedingsbodem voor allerlei geruchten, vooral over de herkomst van het geld. Sommigen zeggen dat het geld geheel van de miljonair De Ruiter afkomstig .is — een man die zijn sporen en zijn fortuin in de onroerend goed-sector heeft verdiend. Maar ƒ2B miljoen in nog geen twintig jaar veredienen is iets waar zelfs maar weinig succesvolle Nederlanders aan toekomen en nog minder Nederlanders zullen geneigd zijn dit geld dan onmiddellijk in een zo moeilijke bedrijfstak als textielwinkels te stoppen; tenzij zij niet van plan zijn in de textiel verder te gaan en wel met onroerend-goed activiteiten — dus de pas verworven panden weer doorverkopen en liefst met winst. In dit verband noemen textieldeskundigen ook de naam van de Amsterdamse NV Kroonenberg. De vakbonden voor het winkelpersoneel hebben zich al deze feiten gerealiseerd, vooral omdat de werkgelegenheid van tenminste 2100 mensen in het geding zou kunnen komen. Bovendien herinnerden zij zich (te laat, volgens commigen), dat de Centrum Bank in september vorig jaar al het textielbedrijf A. Schriider 8z Co N.V. heeft overgenomen en twee van de drie Schreiderwinkels (die in Rotterdam en Amsterdam) binnen enkele maanden verkocht. Allebei aan de NV Kroonenberg in Amsterdam (een bedrijf dat zich de afgelopen jaren vaak met prijs breken op textielgebied heeft beziggehouden). Een merkwardige omstandigheid overigens is, dat Kroonenberg de panden van Schrdder kocht, er eigen textiel ging verkopen, waarbij hij de naam Schrbder op de winkel liet staan, maar vrijwel onmiddellijk die juist verworven panden ook te koop aanbood. Schrbder op de Rotterdamse Lijnbaan werd overgedaan aan Sporthuis Centrum. maar de winkel in de Amsterdamse Leidsestraat is blijkbaar nog niet van eigenaar veranderd, getuige het bord in de eta7age waarop het pand te koop of te huur (te bevragen bij Kroonenberg N.V.) wordt aangeboden. BEDDEN Kroonenberg lijkt van deze activiteiten overigens bijna een gewoonte te maken, want met Van Veen's Bedden-, Matrassen- en Meubelmagazijn in Amsterdam doet zij hetzelfde. Zo worden de panden van Van Veen in de Amsterdamse Hartenstraat te koop aangeboden (te bevragen bij Kroonenberg), nadat deze winkels evenals die aan de Ceintuurbaan (bij het Sarphatipark) zijn gesloten. Geen enkele instantie heeft ons kunnen meedelen of de panden geheel in het bezit van Kroonenberg zijn, want Van Veen bestaat nog steeds als N.V. Weliswaar onder een andere directeur, de heer Pieter Boeree, die echter bij Kroonenberg werkt. Ingewijden dn de textielwereld zeggen dan ook, dat d•e firma Kroonenberg zulke dingen al zo vaak heeft gedaan, „dat je je langzamerhand begint af te vragen of hij nu met de textielhandel bezig is of met pandenhandel". In het verleden is ook al iets dergelijks gebeurd met een pand in de Amsterdamse Kalverstraat en verwacht wordt dat hetzelfde met Forty-Four in de Leidsestrat te gebeuren staat. Ook dit oand is eigendom van Kroonenberg. Een band tussen de heer De Ruiter en de heer Kroonenberg wordt door de Centrum Bank pertinent van de hand gewezen, zo weten de vakbonden te melden. Inmiddels blijft zowel de gang van zaken bij de Centrum Bank als bij de NV Kroonenberg erg onduidelijk. Ook voor de vakbonden, die naar zij zeggen, „van elke elementaire kennis over de toekomst van de overgenomen bedrijven verstoken blijven." KLACHT Hoe ernstig de bonden de gang van zaken opnemen, blijkt uit de klacht die zij eind deze week bij de Sociaal-Economische Raad (SER) hebben ingediend, tegen Schrdder, Bischoff en Het Lingeriehuis. „Volgens de fusiecode van de SER hadden wij ingelicht moeten worden zodra het voor partijen duidelijk was dat er een fusie zou volgen. Dat is pertinent niet gebeurd en wij zijn er bijzonder giftig over dat de Centrum Bank steeds maar vertelt dat het wel gebeurd is," zei ons een vakbondsbestuurder. Financiële kringen vragen zich echter af of de heren Van den Oever en De Ruiter erg ondersteboven zullen zijn van deze klacht. De enige maatregel die de SER kan nemen, is zijn afkeuring openbaar te maken. Insiders in de textieldetailhandel stellen nu dat de weinig rooskleurige gang van zaken bij de overgenomen bedrijven het gevolg is van slecht management: „En nou wil de heer De Ruiter — een nieuwkomer in deze branche — die vorig jaar Schrbder overnam, dat ook niet zo best ging, ineens deze bedrijven gaan bundelen. Hoe komt die meneer dan ineens aan die management-organisatie? Heeft hij die misschien in nog geen jaar tijd uit de grond gestampt? Niemand gelooft dat," zeggen zij. Misschien de heer De Ruiter. Maar die is niet te spreken te krijgen. Het huis aan de Buitenrustweg in Den Haag, dat de heer De Ruiter onlangs heeft betrokken. ---