Chili-salpeter. m. De landbouwscheikunde heeft tot de wonderlijkste uitkomsten geleid ten opzichte van de stikstof, die zoo goed betaald wordt, waar men er gebrek aan heeft. Dat dateert van het jaar 1856, toen Boussingault en George Ville gelijktijdig vonden, dat 'planten stikstof opnemen en vooral gemakkelijk die der nitraten. Sedeit dat jaar werd er eene heele vloot noodig, om het natriumnitraat uit Chili naar het oude Europa te halen. De oogsten bereikten eene opbrengst, waarover de grootvaders der tegenwoordige geslachten de handen vol verbazing in elkaar geslagen zouden hebben. Heele veertig jaar later bewees de heer P. P. Dehérain, lid der Academie var Wetenschappen in Frankrijk, dat goed bewerkte bouwgrond zelf meer stikstof voort-j brengt dan de planten kunnen opnemen. Uit opzettelijk daarvoor aangelegde bakken, die met gewone, d. i. middelgoede aarde gevuld werden, ving hij het doorzijpelende regenwater op: hij vond in dat drainagevocht nitraten tot een bedrag van 203 kilo per hectare in één jaar, namelijk van Maart 1896 tot Maart 1897. En hoeveel stikstof is er noodig voor een goeden oogst graan of bieten ? Uit zoo’n oogst is niet meer dan 100 a 120 kilo te halen. De grond zelf bindt dus uit de lucht, door middel van de daartoe door den Schepper bestemde bacteriën, meer stikstof ■'■n de plantengroei kan verduwen. Het regenwater neemt den overvloed mede, want de nitraten zijn in water dadelijk en in groote hoeveelheid oplosbaar. Hoe drukker men de aarde beweegt, bewerkt, fijnmaakt, hoe grooter de hoeveelheid nitraten wordt. Dezelfde grondsoort, die, in rust gelaten, slechts 20 milligtam nitraten per kilo bevatte, bracht het bij herhaalde korreling en luchting eindelijk tot 710 milligram per kilo, dus tot maal zooveel. Verdere proef: in het drainage-water van een kubieken meter aarde vond men in Maart 584 gram nitraten en men hoopte op weinig in de volgende maand. Alles was er immers uitgeloogd ? Het kwam anders uit: in de maand April leverde diezelfde kubieke meter aarde 664 gram. Dat was het product der nitnficeerende bacteriën in onbegroeide, in braakliggende aarde in óéne maand. Om te laten zien, hoezeer de proeven elkaar echter tegenspreken, zij hier opge- i merkt, dat weilanden, die sedert eeuwen afgehooid en afgegraasd, doch nooit bewerkt i werden, het rijkst aan stikstof zijn: de hoeveelheid is verschillend, doch ze loopt i tusschen 5 en 10 gram per kilo aarde. : Zelfs in weiden op berghellingen, waaruit het vocht steeds naar lager gronden weg- i zijpelde, vond men 9 gram stikstof per kilo. Is het dus wel noodig, dat we Chili salpeter gaan koopen ? Werpen we, gedreven door de reclame der kooplieden, niet veel geld nutteloos weg, daar er blijkbaar : stikstof in overvloed is in de gronden ? Liebig, getroffen door het feit, dat de > scheikunde zulke groote hoeveelheden stik- j stof in de aarde aan wijst, oordeelde het eene dwaasheid, het zout van Chili te gaan koopen. Zijn oordeel was zelf eene dwaasheid, want het was alleen gegrond op eene i theorie betreffende de voeding van planten, eene theorie, die voor de practijk de vlag moest strijken. i De heer Dehérain, van wiens proefne- | mingen we boven een paar staaltjes aan i haalden, bestuurde geruimen tijd eene hoeve in Auvergne. Hij onderzocht al zijne akkers scheikundig. De vruchtbare aardlaag was meer dan een meter dik ; per hectare had hij dus 10,000 kubieke meters goeden grond, wegende ongeveer 12,000 ton (van 1000 K.G.); de ontleding wees 2 a 3 gram nitraten per kilo aan, zoodat elke hectare niet minder dan 24,000 a 36,000 kilo van de zoo hoog geroemde nitraten bevatte, alle in roater oplosbaar. Denk eens aan : voor een goeden bietenoogst is slechts 100 kilo stikstof per hectare noodig ! Wat had hij dus een overvloed ! Doch de bietencultuur mislukte den scheikundige. Hij was gelukkig niet koppig of dwars. Hij verkreeg goede opbrengsten, toen hij 300 a 350 kilo Chili-saipeter per hectare uitstrooide. Hetgeen bewijst, dat de theorie nog grauw is en dat we van de manier, waarop de planten zich voeden, slechts de l allereerste beginselen kennen. < Noodig is : proef op eigen grond en bodem en nieuwe proef voor plke soort van gewas. Dat er veel verloven gaat van de nitraten, als ze op verkeerde plaatsen, op verkeerde 1 manteren of te onbekwamen tijde aangewend worden, i3 volstrekt niet twijfelachtig. Doch j daarin kan men slechts door ervaring tot wijsheid komen. Op menige hectare zal wel eens 200 1 kilo Chili-salpeter gestrooid zijn, terwijl men van 50 kilo dezelfde uitwerking gezien zou hebben. We kunnen zoo iets licht 1 beweren. Zooveel slechts staat vast: dat j de overvloed door het water wordt meegenomen en dat het gewis beter is twee maal de helft dan in eens de gansche hoeveelheid op de akkers te brengen, . terwijl het los en open houden van den grond eene eerste voorwaarde is voor het succes van elke bemesting: niet alleen stikstof, maar ook zuurstof is noodig. En de ervaring der eeuwen : dat tweemaal ploegen haast gelijk staat met eens mesten, zal te allen tijde door de uitkomst bewaarheid worden. --- BINNENLAND. De op verzoek en voor rekening van de Hollandsche Sociëteit te St. Peteraburg in ons land saamgestelde Roode Kruis-ambulance onder Nederlandsche vlag, die met het stoomschip Kanzier naar Zuid-Afrika wordt overgebracht bestaat uit het volgend personeel : chef-leider, de arts dr. E. C. van Leersum, van Amsterdam. Verder de artsen dr. M. C. Cortier van Dissel, van Meppel; en P. Romijn, van Amsterdam. Administrateur is de heer W. C. Moojen, van Arnhem. Ziekenverplegers: J. H. H. Sierlrup en P. Nieuwenhujs, van Amsterdam. Kok J. Daalder, van de Kon. Ned. marine. Ziekenverpleegsters mej. J. C. P. Ros, C. B. Proot, A. I. P. van Schermbeek, C. Cohen en J. B. P. Maarseveen, uit verschillende ziekenhuizen te Amsterdam. Deze ambulance wordt gerekend 30 Januari 1900 te Lorenpo-Marques te zullen aankomen. — De Rotterdamsche afdeeling der Ned. Z.-A. Vereeniging heeft voor de 10de maal f10,000 aan het hoofdbestuur der Vereeniging verzonden, zoo. dat Rotterdam thans f 100.000 heeft bijgedragen, — Gedurende de afgeloopen week zijn den Nieuwen Waterweg ingekomen 91 schepen, waarvan 1 zei schip en 1 zeelichter. Hiervan waren bestemd voor Rotterdam 90 en voor Schiedam 1. In hetzelfde tijdperk van 1898 kwamen binnen 110 schepen, waar/an 1 zeilschip. Hiervan waren bestemd voor Rotterdam 107, voor Dordrecht 1, voor Schiedam 1 en voor Vlaardingen 1. Tot op heden is het aantal binnengekomen schepen 389, metende 452,747 netto register ton, meer dan tot op gelijken datum in 1898. — Met klokslag van twaalven op oudejaars nacht is de Amsterdamsehe tram in gemeentebehee overgegaan. Het eerste jaar werden vervoer 999,000 passagiers en dit cijfer was in het laatst boekjaar gestegen tot 22,260,000. In haar geheelen bestaansduur heeft de A. O- lï niet minder dan 325,700,000 menschen verplaats! Bij de overdracht van hare bezittingen gicige aan de gemeente, behalve de gebouweD, over 777 ambtenaren en beambten, ongerekend een 50 tt losse werklieden, 758 paarden en 242 tramwagen Mond- en Klauwzeer in Duitschland, Volgens de mededeelingen van het Kaiser Oesundheitsambt te Berlijn waren op 15 Decem her besmet 5066 gemeenten (21,296 stallen), tege 5548 gemeenten (25,407 stallen) od 15Novembe --- FEUILLETON. Qudejaarsphantasie. 2) ( en dieper, tot hij met de bloote voeten op een ■ * distelstruik neerkwam en met een //seldremeDt” i 3 jopsproDg. j — »Wat scheelt u, vader ?” hoorde hij de zachte ijstr.m van Lijsje vragen: waar ademend keek Lambertus rond. Waar-| rt lijk, daar lag hij op zijoe geliefde werktafel, op >n de snippers en lappen, en op zijne voeten zat zijn I” trouwe kater Hitsepits, die vol zelf behagen zijne sr klauwen nog eens in de kousen van zijn meester Ie wilde slaan, maar door een goedgemikten schop >r in dat voornemen werd verhinderd, ie Daar lag hij; daar stond de oude waggelende !p kleerkast, daar stond de gebersten kachel, daar lag zijne oude houten el. Daar waren ook de !e daken en de zwarte schoorsteencn, die nu prachtig door de maan verlicht werden. O, hoe heerlijk ij was dat alles! Hoe schoon! Waarlijk, het was ir schooner dan in den hemel. j, — /,Gij hebt lang geslapen, vader!” zei Lijsje. j, //Ik wilde u juist wekken, want het is bij achten, i- en gij weet, het is oudejaarsavond. Ik moet de werktafel nog een beetje opruimen.” ” — //Natuurlijk, kind,” mompelde Veder, nog i- duizelig; hij wischte zich de paarlen van het voore hoofd en krabbelde met zijne magere armen en e beenen van de tafel af. ï- — «De koster heeft zijne jas al laten halen, it De meid heeft vijf rijksdaalders op afrekening m meegebracht. De rest zult gij na nieuwjaar ontIt vangen, liet de koster zeggen, ss — //Vijf rijksdaalders?” riep Mr. Veder; //waar i- zijn ze ?” !- — //Hier, op de latafel I” i- Met één sprong was Lambertus aau het oude meubel en bedekte het geld met beide handen. :- Nooit had een verdiend loon hem zooveel vreugde et verschaft. Overstelpt door zijn gevoel, moest hij le zich een oogenblik aan de latafel vasthouden ; sr daarna riep hij uit: sn — //Hoera, kind! Nu kunnen wij hedenavond t” nog onze gans braden en onze pons drinkeD! Maar nu wil ik toch dadelijk —” te En haastig zijne pet grijpende wilde de oude baas nog met jeugdigen ijver de kamer uit. r-| Maar welke tooverkracht hield hem daar eens-] klaps staande? Wat deed hem met opgespalkte mond naar de geopende deur van de woonkamt staren? Hoorde hij daar geene mannenstemmen — z/Vader,” zei Lijsje zacht, terwijl zij hat arm om zijn schouder legde, «het ganzegebrae is gereed en ook de pons, en Frits is er, en h heeft zijn vader meegebraeht, want gisteren is b baas geworden, en — ” Maar Lijsje kon het verhaal niet voortzette want Frits trad met zijn vader in de werkplaal greep de hand van den ouden kleermaker < schudde ze zoo hartelijk, dat den grijzen Lambe tus de tranen in de oogen kwamen. En nadat i gewichtige gebeurtenis van den dag met de daart voortspruitende gevolgen hem in de ooren gebi zuind waren en hij Frits en zijn lief dochterl had omhelsd, traden de vier arme, gelukkige met schen in de woonkamer en bewonderden er i heerlijkheden, die Frits en zijn vader daar hadd opgestapeld. Lambertus echter ging, kwansuis om een and vest aan te trekken, eerst nog even in zijne wei plaats, nam uit de middelste lade der commc van onder de hemden zijner vrouw zaliger — vond het blindelings — zijn Onrecht van Recht en leverde het aan den vurigen mond v de kachel over. Nimmer weer heeft hij o wereldverbetering gesprokeD. Den oudejaarsavond droom vertelde hij des te vaker, en de koster, wiens vriend hij later werd, sprak dan van den vinger Gods. Hij had hem niet vergeefs gedroomd, dien zonderlingen droom. Met onverdroten arbeid vulde hij al zijne uren; alleen de kleinkinderen, die Lijsje hem schonk, hielden hem wel eens af van zijn werk. Het was hem een genoegen’s Zondags ’s avonds aan de paalbnrgers van Zwarthuizen in het Gouden Lam uit eigen aanschouwing te kunnen verzekeren, dat Lasalle tegenwoordig anders over Ade toestanden in de maatschappij denkt dan vroeger --- Advertentie j vorig nummer werd verzonden d -Almanak voor 1900. n die zich het eerst als abonré aai melden, wordt nog een Ex. gezonden van h( kleine getal, dat overgedrukt is. De Uitgevers. ---