Vereen. van Chr.Onderwijzers De Jaarvergadering. In de gister te Zwolle gehouden eerste zitting van de algemeene vergadering van de vereeniging van Chr. Onderwijzers enz. heeft de voorz., de heer J. Hobma van Utrecht een woord van eerbiedige nagedachtenis gesproken jegens de heeren wijlen Dr. J. Th. de Visser, A. Jonkman te Amsterdam en D. Wijnbeek te Zwolle, van wie de beide laatsten deel hebben uitgemaakt van het hoofdbestuur. T.a.v. Dr. de Visser herinnerde spr. aan diens vele verdiensten voor het onderwas als Kamerlid en Minister en om zijn eenvoudige persoonlijkheid. Jonkman heeft groote practische en wetenschappelijke verdiensten voor het Chr. Onderwijs gehad en Wijnbeek nam in Zwolle een eereplaats in op het gebied van dat onderwijs. Hun nagedachtenis blijft in hooge eere. De voorzitter verwelkomde nog ter vergadering een deputatie van B. en W. van Zwolle, van de Vereen, voor Chr. Volksonderwijs aldaar en van den Raad der Geref. Kerk ter plaatse alsmede de heeren J. Th. R. Schreuder van Heemstede namens de Vereen, voor Chr. Mulo en K. Brants van Haarlem, namens die voor Chr. Volksonderwijs. Het referaat van den heer D. Fokkema over: „Is de straf opvoedingsmiddel", waarvan we reeds gisteren verslag gaven, ontlokte naar te verwachten was, nogal bestrijding. Alle debaters, de heeren G. v. Andel van Utrecht; J. H. van Wijlen te Rotterdam; J. Th. R. Schreuder van Heemstede; J. v. Popta van IJmuiden; A. Janse van Biggekerke en C. Kyne van Amsterdam, verklaarden het met den inleider oneens te zijn. Na repliek van den heer Fokkema, sprak de heer J. C. Ligtvoet, namens den Minister van Onderwijs de vergadering hartelijk toe. Hij herinnerde er aan dat hij thans voor de tiende maal in het midden van dezen kring vertoeven mocht en oordeelde dat de wet-Terpstra ondanks alle bestrijding nog zoo slecht niet is en die van Mackay nog altijd te boven gaat. Met het zingen van Ps. 84 : 3 en 6 en dankgebed werd hierna de eerste zitting gesloten. Zitting van heden. Hedenmorgen om 10 uur ving de tweede zitting aan. Gezongen werd Ps. 119 : 1 en 3, Waarna de secretaris las Markus 10 : 13—27. De Voorzitter deelde mede dat tot lid van het hoofdbestuur was gekozen de heer E. Kieft te Meppel, die hij daarop met een enkel woord installeerde. De afgevaardgde der Haagsche afdeeling, lan welke afdeeling de vereeniging deze zorg toevertrouwde, rapporteerde vervolgens omtrent het graf van Groen van Prinsterer te Scheveningen, welk graf zich in de beste orde ievindt. Hierna kwam aan de orde het referaat van oud-minister Mr. H. Bijleveld van AmsterJam over „De Staat en het kind?" Referaat Mr. H. Bijleveld. Ref. ving zijn referaat aan met de opmerking dat op het eerste gehoor, het onderwerp niet als bepaald nieuw voorkomt, maar zich thans opnieuw aan ons opdringt. Principieel en practisch. Wij staan voor het onloochenbare feit, dat de ruimte, waarin het bijzonder onderwijs in ons vaderland onder Gods genadig bestel is geleid, medebrengt het gevaar voor verslapping van den band der liefde van de ouders voor hun school, zoodat zelfs een enquête daarnaar werd ingesteld, en middelen tot afwering van het gevaar worden beraamd. En de vraag dringt zich op: ligt dat misschien in het binnenhalen van een verkeerd beginsel, of is het enkel gevolg van onze algemeene zondige neiging tot misbruik van Gods zegeningen? Even onmiskenbaar is, dat het principeel verzet ^egen leerplicht aan kracht inboet. Praktisch staan we ieder oogenblik voor vragen, die ons de kernvraag: „in hoever heeft de Staat met het kind te maken, wat heeft de Staat over het kind te zeggen?" reëel ter oplossing voorleggen. Het aantal verplichte vakken, het aantal verplichte uren, de eenheidsschool, Fransch ja of neen, de volkenbond er bij of niet, school-voeding, -.kleeding, -artsen, -baden, het leerplan, het toezicht enz. enz., zij hangen alle direct of induect met de groote vraag samen. Heeft de Staat zelf überhaupt onderwijs te geven ? Of alleen noodgedwongen ? Hoever gaat zijn recht van bemoeienis? Daar komt tenslotte bg, dat er is een zoeken, een worstelen om de Christelijke, Schriftuurlijke (Calvinistische) levens- en wereldbeschouwing steeds meer en beter en vollediger te 1'undeeren en uit te bouwen, waarbij ook deze relatie: Staat en kind als vanzelf aan de or1e komt. De combinatie-vraag: Staat en kind zou ook omgekeerd kunnen gesteld worden: Kind en staat. Misschien zelfs met eenig meer recht. Want het kind was er eerder dan de Staat. De mensch wordt als kind geboren en komt zoo ter wereld, allereerst in het natuurlijk verband van het gezin. Maar d, ermede is hij, en ev.-:i onmiskenbaar, lid van allerlei ander verband. De ir.~nsch wordt geboren als, hij is: individu. Maar hij wordt als menschelijk individu, als man of als vrouw geboren in en uit de gemeenschap van man en vrouw. En in dat steeds ',ich veranderende en ontwikkelende gemeenschapsleven der individuen . de mensch lid van allerlei verbanden, die weer onüerling met elkaar in relaties staan, bovendien telkens bezig in relatie te treden met andere menschen buiten eenig verband om, en werken allerlei krachten om in het worstelen tusschen individu en gemeenschap meer eenheid te brengen, in maatschappelijke richting. Hoe vinden we onzen weg ter bepaling van onze beschouwing van en levenshouding tegenover al deze ingewikkeldheden, tot wier complex ooit behoort die van Staat en kind ? Alleen door te pogen bij het licht van Gods Woord dien weg te vinden. Die gre. fi tusschen God en t-chepsel is de wet, door Hem voor dat schepsel gesteld in zijn tijdelijk werkelijkheidsbestaan. En evenmin als tn het schepsel de éénheid is, evenmin is in het schepsel de onveranderlijkheid. Onveranderlijk is alleen God, bij Wien is geen verandering noch schaduw van omkeering. Altijd weer ligt ln dien „religieusen" wortel van heel het veranderlijk tijdelijk bestaan het knooppunt, de eenige vastheid, en tegelijk de grens. Deze beschouwing geldt voor alle, vergankelijke, natuurlijke dingen, maar niet voor den mensch. Deze gaat, met zijn eeuwige bestemming, alle tijdelijk ding te boven. Die beschouwing is zuiver schriftuurlijk. Uit het hart (en uit niets anders, zeker niet uit het verstand) zijn de uitgangen des levens. Is dit hart, is die zuiver religieuse wortel, bedorven, gelijk het door de zonde van nature is, dan is alles in beginsel bedorven; alles: zijn natuurlijk leven, zijn bewustzijnsleven, zijn denken, zijn taal, zijn omgang, zijn economie, zijn moraal, enz. Is dat hart omgezet, dan wordt daarmede alles in beginsel omgezet. De menschelijke samenlevingsverbanden zijn geestelijke, reëele gemeenschappen, die ook een eigen bestemmingsfunctie hebben ln hun eigen speciale structuur. Het gezin rust op, is gefundeerd in de natuurlijke sfeer van het organisch leven ; het is een natuurlijk verband in de natuur gefundeerd. Nader in dien kring van het leven met zijn eigen goddelijke wet, rust het op de verbinding der verschillende seksen en de daardoor gegeven bloedverwantschap. Die geslachtsverbinding en bloedverwantschap ligt functioneel aan het eigene van deze verbandsstructuur ten grondslag. Daarnevens hebben wij te zoeken de leidende functie van het gezin. Die ligt ongetwijfeld in den kring der moraal, zij is de moreele liefdezin. De Staat vertoont een geheel andere structuurbouw. Die is niet in de natuur gefundeerd maar in de historie. De historie: die eigen, #&nderlijke breking der werkelijkheid, die naar Gods bestel eigen wet heeft, die heeft te zijn en dus in beschavingsontwikkeling. In die roeping heeft God als moment, ais factor gegeven de „macht". Macht te verstaan niet als brute kracht (de klauw van den leeuw), maar als normatieve functie, zooals Genesis 1 : 28 haar in haar normatief-geestelijk karakter reeds aan den mensch, aan het menschelijk geslacht als historische taak stelt („onderwerpt de aarde en nebt heerschappij over visschen, gevolgelte", enz.) Macht, die als zoodanig aherlei karakter kan hebben : denkmacht, geldmacht, geestelijke macht, politieke macht. Ook zwaardmacht. De Staat ra heeft als fundeeringsfunctie het monopolio der zwaardmacht, heerschappij over onderdanen. Zoo zien w'j dus de Staat als een eigen, reëel verband (niet uit individuen geconstrueerd, geen verzameling van individuen, maar een éénheid met zelfstandig bestaan) dat in alle levensverhoudingen beteakenis heeft, maar hierdoor is gekenmerkt, dat het zijn grondslag vindt in het monopolie van de zwaardmacht . en zijn bestemming in rechtsbestelling door de Overheid. Heel deze Christelijk, Calvinistische beschouwing brengt mede, den eisch van de erkenning van de souvereiniteit in eigen kring. Dat beginsel dan natuurlijk goed begrepen. Niet beschouwd als een souvereiniteit vrn eindige schepselen in bepaalde levenskringen : dat zou God in Zijn eer aantasten. Neen : de souvereiniteit in eigen kring beteekend: de souvereiniteit der onderling verschillende „wetssferen", van alle abstractie en concrete levenssferen, waarvoor God in Zrjn voorzienig bestel eigen wet gaf. De goddelijke souvereiniteit straalt af in de souvereiniteit Zijner ordinantiën, die geeerbiedigd zullen worden door elk en een iegelijk. Het kind wordt geboren als individu, in het gezin, en tegelijk in het verband van den Staat. Maar dat kind is er bij zijn geboorte ook in relatie met andere verbanden. Het is er dadelijk ook als staatsburger, met wien de Staat, het door God in Zijn genadige voorzienigheid met eigen wet geordende verband, uit allerlei oogpunt te maken heeft. Die Staat heeft, krachtens de souvereiniteit in eigen kring ook voor hem geldend, te zorgen dat hij zijn taak krachtens zijn van God gegeven structuur naar zijn bestemming vervullen kan, en kan blijven vervullen, ook in het naar Gods bestel. Het is principieel dunkt mij steeds meer duidelijk, dat onderwijs geven door den Staat is een onding, een anomalie. Hij is daartoe van nature noch gerechtigd, noch geroepen, noch in staat ! En door de principiëel onjuiste opvatting van een primaire overheidstaak t.o. het onderwijs, is het recht van de school als verband, is het recht van het gezin, is het recht van het kind in gevaar. Die afbakening en regeling dier rechten zal intusschen ook weer, gezien de steeds doorgaande ontwikkeling en verandering in het leven, variabel zijn ; onveranderlijke absolute, abstracte rechten zijn hier niet te formuleeren. Hoofdzaak blijft, dat principeel vastgehouden wordt de zuiver Christelijke onderscheiding der eigen souvereine kringen, met erkenning dat de eenheid, de orde van het leven, religieus alleen in God ligt, en dat dit tijdelijk leven de onveranderlijkheid niet kent, om daarin vastheid te vinden van waaruit wij ook de andere vragen kunnen oplossen. Op het gesprokene volgde een geanimeerde discussie. Na repliek van Mr. Bijleveld werd de eerste zitting gesloten met het zingen van Ps. 84 : 3 en 6. De slotzitting. Om 2 uur ving hedenmiddag de slotzitting aan met het zingen van Ps. 139 : 1 en 14 en het lezen van Phil. 2 : 1—15. Als spreker trad nu op den heer K. Brants, hoofdinspecteur L. O., te Haarlem, met het onderwerp: „De geestelijke belangstelling van den Chr. Onderwijzer voor de Chr. School". Referaat K. Brants. Hoe ziet een mensch zijn levensgebeuren, het geheel van verschijnselen, die in zijn leven beteekenis hebben gehad? Als een bloot toeval, of als bewust plan van het voorzienig bestel ? Binnen dien cirkel, en dit is al het religieus complex, zijn tal van opvattingen mogelijk. De voornaamste zijn wel: de vijandige perceptie van de levensleiding en de gedachte der allerhoogste liefde. Daartusschen ligt de noodlotsgedachte, maar die heeft met het christelijk bewustzijn heel weinig te maken. Tegenover de vijandige opvatting van de levensleiding staat de specifiek christelijke gedachte — de gedachte van de Allerhoogste Liefde. Achter al mijn levensgebeuren is liefde, worstelende, zoekende liefde, zoowel in het lijden als in den voorspoed, bekeert u, waarom zoudt gij sterven? De tweede kring is het gebied van het ethische, het geloof in de zedelijke maatstaven, normen, en de straf bij schending van de normen, de werking van het geweten, het zedelijke bewustzijn, het gevoel van verantwoordelijkheid. Dan is er de derde kring van het mystieke: in de extase, de bovennatuurlijke godsgemeenschap. De mystieke litteratuur van alle volken kent er de voorbeelden van, door de geschiedenis der religie loopt de draad van deze mystieke godsbeleving, die overal aan dezelfde trekken te herkennen is. By alle drie religieuse sferen is dus sprake van bekeering, d.i. een andere concentratie van de persoonlijkheid, een principieel nieuwe levensoriënteering. Uit al deze beschouwingen volgt, dat we in de religie centraal mogen noemen het verlangen naar Godsgemeenschap. De menschenziel is op God aangelegd en is onrustig tot zij rust vindt in God. Men kan den godsdienst evenmin experimenteel onderzoeken als den melkweg of als de middeleeuwen. Maar anders staat het met het experimenteele onderzoek naar de religieuze bewustheid. Wat is voor den christelijken onderwijzer zijn werk in de christelijke school? Zoo 't alleen een broodwinning is, een gewenscht object voor levensonderhoud voor persoon en gezin, dan is men nog niet op het terrein van de geestelijke belangstelling, ook niet met de ontplooiing van eigen gaven en talenten. Hij staat verantwoordelijk tegenover God die hem riep, die het volmaakte van hem vraagt. Spr. Is dankbaar dat bjj een zoo phenemale ontwikkeling van het christelijk onderwijs, een zoo groote schare van jonge mannen en vrouwen telken jare bereid gevonden worden om hun Heer en Heiland te dienen in het wondermooie ambt van schoolmeester bij de Gratie Gods. En deze zich telkens vernieuwende schare van Jeugd vraagt van ons ouderen dat wij vooral niet vergeten mogen dat de harten der ouderen steeds weer zullen bekeerd moeten worden tot de harten der jongeren. De voorzitter dankte den spreker voor zijn ernstig en bezielend woord en sprak een slotwoord, waarin hij o.a. het scheidend hoofdbestuurslid, de heer J. v. d. Berg te Leeuwarden dankte voor al het werk, dat hij in het belang van de vereeniging in zijn 9-jarig bestuurslidmaatschap heeft gedaan en hem op zijn verderen levensweg Gods zegen toebad. Woorden van dank richtte spr. ook tot de Zwolsche regelingscommissie, die niets verzuimde om de vergaderingen wel te doen slagen. Met het zingen van Gezang 274 : 1 en 2 en dankgebed werd de vergadering vervolgens gesloten. --- Bond van Meisjesvereen. op Geref. Grondslag. (Van onzen eigen verslaggever.) In de Keizersgrachtkerk presideerde de 2e secretaresse van den Bond, Mej. J. de Bruin. Ook hier werd de vergadering geopend op dezelfde wijze als in het Concertgebouw, waarna de presidente een openingswoord sprak. Als spreker trad in deze bijeenkomst op Ds. F. C. Meyster, Geref. predikant te Rotterdam, met het onderwerp „Het land, waaraan gij niet gearbeid hebt". Gister gaven we reeds verslag van de huishoudelijke vergadering in het Concertgebouw. Vermelding verdient nog dat tal van telegrammen, o.a. van Dr. H. Colijn en mej. H. S. S. Kuyper waren binnengekomen. In de middagvergadering kwam ook nog een telegram binnen van de Gereformeerde Jongelingen van Sneek, luidende als volgt: Albedil Staat liep blauw, Gij bleeft beginseltrouw. Dit stemt ons hoopvol. Toespraak Ds. F. C. Meyster. In aansluiting aan Jozua 24 betoogde spr. dat elk nieuw geslacht een land van God ontvangt, waaraan het niet heeft gearbeid, steden die het niet heeft gebouwd, wijngaarden en olijfboomen die het niet geplant heeft. Ieder mensch, tot de armste toe, is erfgenaam van vele materieele en cultureele goederen, die buiten hem tot stand gebracht zijn door anderen, en die niet het voorgeslacht hem naliet. Hij heeft nu tot roeping die erfenis bewust te aanvaarden, haar door bouwen en bewaren ongerept, zelfs verrijkt over te -geven aan het geslacht dat komt. Denken we bijzonder aan de geestelijke goederen, in de worsteling om vrijheid en waarheid op alle levensterrein in ons vaderland verworven, dan zijn Geref. meisjes, rijke erfdochters, want haar zijn, van 's Heerenwege, niet het minst door de vorige generatie goederen van hooge, ideëeel waarde nagelaten, in kerk en school, in geschriften en door de pers, op politiek en sociaal gebied enz. Nu is de erfgename in haar ontwaakt. Gij hebt mede door uw M.V. en haar Bondsorganisatie,geleerd die erfenis bewust te aanvaarden, die akkers mee te bebouwen, die steden ook te bewonen, de vruchten van deze wijnen olijfgaarden óók te plukken. Vroeger scheen dit uitsluitend recht der mannelijke erfgenamen. Hier scheen de salische wet te heerschen, die vrouwen van de erfvolging uitsloot. Dikwijls was dit de wet van Jan Salie of van Jannetje Salie ! Het grafschrift der oude Romeinsche matrone : „Thuis bleef zij : wol spon zij", scheen voor alle eeuwen te gelden. Maar er kwam een merkwaardige verandering van inzicht, die echter volstrekt geen vrucht was van verkeerde emancipatie. Integendeel, de jonge vrouw werd er door bekwaamd voor haar Schriftuurlijke roeping, en haar léven er door verrijkt. Bouwt en bewaart dan wat God u gaf. Bovenal: Vrees den Heere en dient Hem in oprechtheid en waarheid. (Applaus). Nadathet Bondslied gezongen was en eenige mededeelingen gedaan waren werd de morgenvergadering ook hier gesloten met het zingen van „Wfl willen Holland houden". In het kerkgebouw van de Vrije Gemeente werd eveneens een filiaal-samenkomst gehouden. Hier presideerde Mej. C. F. Kok van Utrecht. Dezelfde liederen werden hier gezongen als in de andere bijeenkomsten en waar de huishoudelijke zaken slechts konden worden behandeld in het Concertgebouw deed de presidente hier alleen eenige mededeelingen daarover. Als spreker trad in deze bijeenkomst op Ds. N. Buffinga, Geref. predikant te Rotterdam, met het onderwerp „Uw dochters zullen profeteeren". Ook deze bijeenkomst was druk bezocht. De middagvergaderingen. Te 2 uur vingen de middagvergaderingen aan waarvan die in het Concertgebouw via de Huizer zender door de N.C.R.V. uitgezonden werd. Bij ontstentenis van de eere-presidente Mej. H. S. S. Kuyper, werd de vergadering gepresideerd door de vice-presidente Mej. E. C. Versluys. De vergadering werd geopend met het zingen van Ps. 95 :1, waarna als eerste spreker optrad Oud-minister Mr. H. Bijleveld met het onderwerp „In dagen van ontwapenii gsvragen". Wij mogen na het verslag dat wij pas hebben gegeven van den Groninger Bondsdag der Gereformeerde Jongelingen waar Mr. Bijleveld een soortgelijk onderwerp behandelde, ons thans van het geven daarvan ontslagen achten. Na het zingen van „Gelukkig is het land", trad als tweede spreker op Prof. Dr. A. Noordtzij van Driebergen met het onderwerp: „Schrift-onderzoek". Spr. begint met op te merken, dat hij, uitgenoodigd tot spreken, onmiddellijk besloot te handelen over „Schrift-onderzoek", omdat hij daardoor gelegenheid kreeg de oogen te openen voor tal van verschijnselen, die hem zelf in klimmende mate hebben getroffen. Hij wil daarbij eerst spreken over de Heilige Schrift, daarna over het onderzoek daarvan. De H. S. schijnt zich aan te bieden als een complex van 66 boeken, maar ze is een organisme, gegroeid zooals ons lichaam is gegroeid.. Ze is dus een geheel, dat wordende steeds is en zijnde steeds wordt, totdat het de mate der wonderen heeft bereikt, door God van den aanvang af voor dit organisme vastgesteld. Dit wordt nader aangetoond door te laten zien die gouden draad die Gen. 1 met Openb. 22 verbind. Het begin der H. S. is aangelegd op het einde. Beide spreken van harmonie en vrede. Daartusschen ligt de worsteling Gods om de disharmonie der zonde te doen wijken. Daaruit volgt, dat geen deel der H. S. uit het geheel kan worden losgemaakt. Dit wordt nader aangetoond door te wijzen op het boek Esther. In dit boek wordt de naam Gods zelfs niet eenmaal genoemd en wordt zelfs niet eenmaal gebeden. Maar dit boek was noodig om ons te laten zien hoe de Heere Zijn bondsvolk niet verlaat, ook al denkt het aan Hem niet meer. Dit brengt spr. als van zelf tot het tweede punt, waarop hij de aandacht wil vestigen. Het is in de H. S. niet om de menschen te doen, maar om God. Ze wil laten zien wat de Heere in en door menschen tot stand bracht en welke plaats zij innemen in de ontvouwing van Zijn raad. Dit werd nader aangetoond met voorbeelden ontleend aan de geschiedenis van Abraham, Simson, David en Paulus. Een en ander brengt tot de conclusie, dat God in de H. S. Zijn wereldbestuur rechtvaardigt en aanstuurt op het lied van Openb. 19 : 1. Intusschen, juist omdat de H. S. dit is en bedoelt, werden ontzaglijke eischen gesteld aan wie zich opmaakt haar te onderzoeken. Dan moet ieder onderdeel gezien worden in het licht van het geheel. Welke rijkdommen dan openbaar worden, wordt nader aangetoond met de geschiedenis van Samuel in diens tijd. Schriftonderzoek vraagt allereerst gebed en derhalve inleving in de H. S. En dan moet het zoeken beginnen. Goudkorrel na goudkorrel, die echter wel naast elkander mogen worden neergelegd, maar in onderling verband moeten worden gezien. Dat is een werk van aanhoudende inspanning. Maar tevens van buitengewone voorzichtigheid. Iedere onjuistheid aangaande de H. S. gezegd, kan groote gevolgen hebben. Maar al te dikwerf zijn wapenen tegen de H. S. aan haar bestrijders in de hand gegeven van hen, die pretendeeren, hare zin te hebben verstaan. Ook mogen wij nimmer voet geven aan de gedachte alsof wij nu reeds alles van haar weten. Wij moeten bescheiden zijn vooral tegenover de H. S. en nooit vergeten dat vragen stellen, nog heel wat anders is dan vragen beantwoorden. In dien geest hebben wij haar biddend te onderzoeken. Doen we dat, dan zal zij haar rijkdommen voor ons ontsluiten, want de H. S. wil biddend overwonnen zijn. Op het referaat van beide sprekers volgde gedachtenwisseling. Na het zingen van een paar coupletten van het Bondslied sprak ds. W. G. Harrenstein, Geref. pred. te Amsterdam een slotwoord, waarna de welgeslaagde Bondsdag met het zingen van Gez. 153 : 1 en 4 en dankzegging gesloten werd. In de Keizersgrachtkerk traden prof. Noordtzij en mr. Bijleveld in omgekeerde volgorde als sprekers op. Hier sprak ds. H. S. Bouma, Geref. pred. te Amsterdam-Zuid een slotwoord, waarna sluiting op dezelfde wijze volgde. In de Keizersgrachtkerk was prof. dr. J. Waterink van Amsterdam de eerste spreker. Hij handelde over: „Verpleegsters van een kranken tijd.' ' Toespraak Mevr. van Alkemade. Hierna sprak mevr. C. H. van Alkemade— Kwakkelstein van Roterdam, oud-presidente van den Bond, over: „Toekomstverwachtingen". Een opwekkende rede in een tijd van inzinking en ellende van economische zonsverduistering. Wat zou dat helpen in onze strijd om het bestaan? Een opwekkende rede na ons 14e Bondsjaar dat meer dan andere stond in het teeken van rouw. Spr. wijst op haar, die van ons gingen en zegt dat juist heur ontroerende stervenssponden aanleiding geven om te spreken een woord van opwekking en navolging. Er is gelegenheid elkander op te wekken tot boete en berouw, maar ook om getrouw te blijven voor de toekomst. Het jonge hart droomt zich een toekomst van vreugde en licht. Het ideaal, dat we najagen, stipuleert den gang van ons leven en van onze gedragingen. Toekomstverwachtingen zijn den mensch als het ware ingeschapen. Alle menschen koesteren plannen en idealen voor de tijden die komen. Van grof-materialisme getuigen de verwachtingen van sommigen, van hoog -idealisme die van anderen. Spr. licht dit met voorbeelden uit de geschiedenis toe. Vooral teekent ze het Calvinisme met z'n levensdevies: uit Hem, door Hem en tot Hem zijn alle dingen. Dat Calvinisme toont telkens te leven. In Frankrijk, Zwitserland, Hongarije, Engeland en Amerika. Het heeft nu echter zoo veel zwaarder strijd. Het vindt tegenover zich Socialisme, Communisme en Fascisme. Gewezen wordt op de kracht die al die stroomingen ontwikkelen. In 't hijzonder de actie der godloozen wordt hevig en fel. Hoe nu moet het Gereformeerde meisje te midden van die verwarring haar pad kiezen? Spr. wijst op de beschermende hand Gods, die Zijn Kerk nooit verliet. Hoe God ook in het verleden steeds in benauwde oogenblikken Zijn steun en hulp verleende, wordt door Spr. uitvoerig aangetoond. En dat zal zoo ook in de toekomst blijven. Want Gode behoort het laatste woord. Daarnaar luisteren wij, daarnaar hunkeren we. Om met dat geklank in te kunnen stemmen, moeten we geleerd en onderwezen zijn. En dat moet in de lentetijd geschieden. Op onze Bondsdagen wekken we elkaar op een vast en zuiver geluid te doen hooren. W# houden niet van straatdemonstraties. Maar vandaag mag Amsterdam het weten dat «r Calvinistische meisjes zijn, die niets eischen, die geen klinkende Meileuzen hebben, maar die getrouw zullen zijn aan God, aan onze Ko« ningin, aan ons Nederland. In de toekomst verwacht gij veel van dan Bond en de Bond veel van U. Niemand weet wat dit nieuwe jaar ons zal brengen, Als we maar één ding weten, dat God met ons is. Dan leven we gerust en blij. En we zien reikhalzend uit naar de vervulling van onze toekomstverwachtingen. We zullen strijden tot het einde, tot de zaligheid ons wacht. De zaligheid, waarvan ons het laatste Bijbelboek de schoons heerlijkheden schildert in de afdaling van het nieuwe Jeruzalem. .(Applaus). Slotwoord Dr. B. A. Knoppers. Het slotwoord in deze vergadering werd gesproken door Dr. B. A. Knoppers, van Amsterdam, die tot onderwerp koos „In deze uwe kracht". Het is een machtig schouwspel geweest, zegt Spr., de duizenden meisjes op dezen Bondsdag bijeen te zien in lentefrischheid en opbloeiende kracht. Bemoedigend door allen, die aan het Gereformeerde leven leiding hebben te geven, sterkend in de eerste plaats voor de meisjes zelf. De Vereenigingen arbeiden plaatselijk in steden en in dorpen. Ze zijn klein of groot, maar alle hebben ze haar eigenaardigheden, haar vreugden, maar ook haar moeiten. Echter, nu zagen wij elkander en grepen moed. We werken niet alleen, maar duizenden worden bezield door het ééne, groote Ideaal: „Pro Rege", voor den Koning ! Nu gaat ge weder naar uw stad of dorp, naar uw huis en werkkring, naar Uw vereeniging. Daar ligt uw eigenlijke taak, waartoe God u geroepen heeft. Bij dien arbeid hebt ge u allereerst te bepalen bij uw eigen hart, waaraan nog veel te arbeiden is. Dan vraagt uw huis uwe toewijding. Dan roept uw werkkring u wellicht en ge wilt daar uw vrouwelijk-zijn uitleven, dat u alleen waarlijk vrede en vreugde kan geven. Hart en huis het eerste. Maar dan roept verder ook de arbeid in meer uitgebreiden kring voor Kerk. Ptaat en Maatschappij. En daarvoor ge> , u aan uw vereenigingsarbeid, een der u'. .uste^niddelen. Daartoe roept u u^ God. Hij heeft onza meisjes, hier bijeen, vroeg geroepen. Anderen gaan pas in tot den arbeid, bij den meer rijpen leeftijd, sommigen pas in den avondstond des levens, Onze meisjés worden geroepen reeds in den morgenstond. Dat is het schoonste. En nu houdt God rekening met eens ieders krachten. Hü verdeelt den arbeid zoo, dat iedereen hem kan vervullen. Nergens de eenvormigheid, maar altoos en overal de rijke variatie. Alles naar Goddelijke wijsheid. Daarbij de werkdag is kort. Twaalf uren zijn er in den dag. Laten wij ze gebruiken, den tijd uitkoopende, gelijk zij gedaan hebben, die door God worden opgeroepen en eens zich aan Uwen Bondsarbeid gegeven hebben. Zijt vurig van geest. Dan zal ook voor Uw getrouwen arbeid een beloonifig zijn, mild en verrassend. Niet, omdat gfl het waardig zijt, maar naar genade. Hier reeds op aarde in een wijd hart en een ruime ziel. En straks in het zalig oord wel even zalig, maar toch ook weder verschillend in heerlijkheid, de eene ster in glans uitgaande boven de andere. Zoo is God het jonge Gereformeerde geslacht goed. Zij er bij onze meisjes dan een ootmoedige, dankbare stemming. En laten zij voortgaan in deze hare kracht tot zagen voor huisgezin, kerk, staat en maatschappij, tot eere van dien God, Die straks de jongeren stelt in de plaats der ouderen. (Luide instemming.) De brief die de Eere-presidente, Mej. H. S. S. Kuyper, aan de vergaderende Gereformeerde Meisjes richtte, luidt als volgt : Geliefde Bondsvriendinnen, Meer dan ik onder woorden kan brengen, doet het mij leed, dat ik heden niet in Uw midden kan zijn, om Uw toogdag mee te vieze n. Van den beginne aan heb ik è.1 onze Bondsdagen bijgewoond. Iedere Bondsdag was mij weer een feest, en als ik 's avonds thuis kwam, dacht ik altijd : „Nu houd ik nóg meer van onzen Bond dan vroeger". Maar heb ik ooit beseft, hoe lief ik onzen Bond heb, dan nu ik voor 't eerst onzen Bondsdag niet mee mag vieren ? Toch hoop ik in gedachten zeer dicht bij U te zijn en te deelen in Uw feestvreugde — ook ln Uw droefheid. Want God heeft onzen Bond zwaar beproeft' in 't afgeloopen jaar, door twee onzer Eereleden, eerst Mevrouw Wechgelaar—Warner, toen Mevrouw Schravendeel—Buitelaar, tob Zich te nemen. Met U gedenk ik, wat die twee begaafde jonge vrouwen voor onzen Bond in zijn moeilijke aanvangsjaren geweest zijn. Hun gedachtenis en de vruchten van hun arbeid blijven onder ons voortleven. En met U dank ik God, dat Uw geliefde Bondspresidente „uit ernstige krankheid genadig hersteld'S weer in Uw midden mag zijn. Haar heeft God willen sparen, opdat onze Bond niet droefheid op droefheid zou hebben. Met haar genezing wensch ik haarzelve en U allen wel hartelijk geluk ! Met U verheug ik mij in de vele zegeningen, die Gods ons schenken wilde. Door Zijn gunst is onzen Bond weer toegenomen in getalsterkte en beteekenis. In deze donkere tijden mag Uw hoogtij stralen als een dag van licht en vreugde. God geeft U dien. Dank er Hem voor. Geniet er van met al de blijdschap van Uw jonga hart! Wijdt Hèm Uw feestvreugde, Uw besprekingen, Uw hesluiten, Uw gebed, Uw lied. Schenke Hij allen, die heden geroepen zijn, U vóór te gaan, ook de sprekers, die U hedenmiddag opnieuw bezielen zullen voor ons Bondsideaal en voor de schoonheid van onze Gereformeerde beginselen. En moge zoo deze Bondsdag den band versterken, die ons samenbindt niet alleen — maar bovenal de band aan Hem, die ons in ons bondsleven zulk een rijke gave schonk, en daardoor tot zoo heerlijk voorbereidend werk voor Uw toekomstig vrouwenleven riep. God zegene onzen Bond ! God zegene Uw Bondsdag ! In hartelijk medeleven, Uwe U liefhebbende Eerepresidente Vf.g. H S- S, KUYPER. ---