Naar het vrije Friesland In de tweede helft van Maart 1945 waren in Eindhoven twee plannenmakers bezig over vrij Friesland. Het waren overste Aninga en zijn adjudant die net een derde ster op zijn kraag had laten naaien. Zij haden de naam van hoofdige Friezen te zijn, die alles anders wilden doen dan normale menschen. Iedere militair-commissaris verbond immers zooveel mogelijk officieren met opleiding (van vier weken!) aan zijn staf, terwijl overste Aninga daarvoor doodgewone Friezen wenschte aan te stellen, die hij nog niet eens kende en waarvan niet vast stond of zii nog in leven zouden zijn. Vele candidaten, vooral die belust waren op een majoorsrang, brachten hem dat met uitgezochte bewoordingen aan zijn verstand, doch tevergeefs. Slechts enkelen werden uitverkoren, doch die waren dan ook goed getest en niet te licht bevonden. Zondag 8 April kwam het bericht, dat Almelo bevrijd was en met goedkeuring van de Canadeesche legerleiding werd besloten daar den volgenden dag heen te trekken met een kleine voorhoede. Te Nijmegen voegde de Mil. Comm. voor Groningen zich by hen en de reis naar het Noorden werd aanvaard. De weg was vanaf Nijmegen, dat een . half jaar in de frontlinie gelegen had, smal en slecht. Het was ook de opmarschroute geweest van de Canadee zen, die daar door de Siegfriedlinie heen gebroken waren. Honderdtallen verlaten zweefvliegtuigen (gliders) waarmee keurtroepen geland waren vertelden van de groote krachtsinspanning hierbij betoond. Geen huis was ongeschonden en toen zij het bordje „This is Germany, don't fraternise" gepasseerd en dus in Duitschland waren, was alles plat; daar stonden zelfs geen muren meer. Van de plaatsen Gogh en Kleef was letterlijk niets overgebleven dan wat puin. Enkele kilometers over de grens, in het Reichswald, werd even langzamer gereden: daar was tusschen twee boomen een lijn gespannen, «vaaraan enkele oude vodden waren opgehangen Er waren twee borden bij geplaatst Op het eerste stond: „Dit is de siegfriedlijn" en op het volgende: „En hier hangt de wasch". Onnoodig te zeggen, dat dit fijne staaltje van Engelsche humor door de Hollanders buitengewoon gewaardeerd werd. Duitschland leek uitgestorven! Velen waren gevlucht: allen waren dakloos. behalve enkele boeren die ver van den weg-afwoonden. Slechts hier en daar zag men kleine groepjes men scher> staan, kennelijk onder den indruk van het geweld, dat over hen losgebroken was, ondanks de beloften van den Führer. Alleen een enkele vrouw glimlachte nog brutaal spottend. Zou zij zich reeds bewust zijn van haar invloed en macht op de soldaten, die hun thuis vergaten en afleiding zochten na zware dagtaak? Plotseling weer een bordje. „Dit is Holland, hier wonen vrienden waarmee je je verbroederen mag". Welk een ommekeer! Niettegenstaande schade en verwoestingen allemaal vlaggen, stralende gezichten en hoera geroep. Iedereen was vriendelijk en hulpvaardig, van het kleinste kind tot de grootste N.B.S.-er. die nog wat onwennig en soms zelfs gevaarliik met zijn stengun zwaaide. Even later liet de Achterhoek zich van zijn mooiste kant zien. Daar was niet meer gevochten, de boeren waren druk bezig en het zonnetje maakte alles en allen blij. Na een kort bezoek aan het hoofdkwartier. dat (letterlijk) zijn tenten opgeslagen had in één van de mooiste bosschen, waar de ravitailleering besproken werd en de route, werd de tocht voortgezet en langs een omweg over veel hulpbruggetjes Almelo bereikt, waar ook al weer een uitbundige vreugde heerschte over de bevrijding. Twee dagen later werd besloten om in Coevorden eens te informeeren of de weg door Drente haast vrij was. Nu Friesland zoo dichtbij leek, was er een wonderlijke stemming over het gezelschap gekomen. Allen wilden iets doen; wachten ging niet meer. De kortste weg was nog niet vrii zoodat opnieuw door Duitschland gereden moest worden, doch nu door onbeschadigde streken. De talrijke kippen die overal aanwezig waren brachten de smaak van uitsmijters in herinnering en in een ommezien werden ze dan ook besteld gebracht en verorberd in een klein café. Inwendig vervloekten de offi eieren de overvloed aan voedsel die daar nog was, terwijl in het bezette deel van ons land dagelijks door deze Duitschers tientallen menschen stier ven van de honger. Natuurlijk werd er ook wat meegenomen: 150 eieren, 10 jonge hanen en drie vette kippen was de buit bij een groote kippenfokkerij. Daar waren juist kuikens uitgekomen. Bij de leege schalen was ook nog een ei, waaruit zich nog een kuikentje trachtte vrij te maken. De officieren hielpen het arme diertje even en legden het op een zonnig plaatsje. Daarna waarschuwden zij de dikke dame, die hen hielp om het in de kunstmoeder te brengen, maar zij verklaarde, dat dit zwakke wezentje niet sterk genoeg Was om kip te worden en draaide het met zichtbaar welgevallen de nek cm. Was het te verwonderen, dat deze officieren toen dachten aan concentratiekampen efi martelingen, aan gaskamers en injecties voor zwakken en krankzinnigen? Zij wendden zich af en walgden. In Coevorden werd met den M. C. van Drente afgesproken, dat hij zou waarschuwen, zoodra hij naar Assen vertrok, waarna zijn huis in Coevorden ter beschikking zou blijven van Friesland en Groningen. Vrijdagavond kwam dat bericht reeds en Zaterdagmorgen werd langs den kortsten weg naar Coevorden gereden. Onderweg kwam er een vreemde onrust over den adjudant, wiens gezin nog in Friesland was en waarvan hij in langer dan een half jaar niets gehoord had. Hij maakte overste Aninga er op attent, dat Assen zeer dicht bij Friesland lag; dat het niet onmogelijk was om daar informaties te krijgen over Friesland en allicht kon men de nacht doorbrengen op eigen gezagsgebied. Gemoedelijk lachend gaf de overste toe. In Assen was echter niets bekend over Friesland. Iedereen had het druk met juichen om de Canadeezen en joe len om de N.S.B.-ers. Gelukkig was onder Beilen een divisiestaf die er wel iets van wist. De Friezen werden in liet heilige der heiligen (de stafkaartentent) binnengeleid en er werd een explicatie gegeven van de aan gang zijnde operaties. Daaruit bleek, dat wel' t enkele tanks over Beetsterzwaag en Akkrum contact zouden opnemen met de uit het Zuiden oprukkende troepen, doch dat er geen infanterie bij was. Daarom werd het advies gegeven over Meppel te rijden, daar die route veiliger was. In Smilde trok Friesland echter zoo sterk, dat besloten werd even in Appelscha te kijken. Daar bleek, dat de weg naar Oosterwolde vrij was. In Oosterwolde regeerde de N.B.S. en daar bleek wel, dat het heelemaal niet noodig was dat er Canadeesche infanterie kwam. Die had Friesland zelf en wat aan uitrusting en ervaring ontbrak werd door het enthousiasme ruimschoots goed gemaakt. Door de bosschen in Beetsterzwaag en Olterterp rijden, werd niet aangeraden dus toen maar over Ureterp. Overal werden de officieren toegejuicht; veel handen werden geschud van vrienden en bekenden. Helaas moest in Uretsrp een militair saluut gebracht worden aan vijf gesneuvelde kameraden, die 's morgens nog een zware aanval der Duitschers hadden te weerstaan. Maar zij hadden verstaan, dat de vrijheid een offer waard is en alles gegeven wat zij hadden. Maar 't leven ging verder. In Drachten wachtte een gezin op den man en vader. De auto werd onder stroo weggeborgen, want de Duitschers waren nog dicht bij. Maar hun macht was voorbij en de Friezen waren weer thuis in een vrij Friesland. P. W. --- Bijzonder Gerechtshol Leeuwarden Voorzitter: mr. Wedeven Waffen S.S. en N.S.K.K. In de laatst gehouden zitting zijn de volgende vonnissen uitgesproken: Jitse Terpstra, student te Hallum, krijigt, wegens verraad en voor de Duitschers verrichte werkzaamheden, 3 jaar, door te brengen in een Rijkswerkinrichting. (De eisch was 8 jaar). Wander Graafsma, veearts te Kimswerd, die tot de SS was toegetreden, wordt veroordeeld tot 12 jaar in een R.W.I. (Eisch 20 jr.) Hilbrand Bronsema, bakker te Leeuwarden, moet 4 van de 5 jaar opgelegde gevangenisstraf in een.R.W.I. doorbrengen. (Eisch 8 jr.) Jan v. d. Heide, landarbeider te Surhuisterveen, wordt \Vz jaar gevangenisstraf opgelegd (eisch 2 jaar R.W.I.) Klaas de Jong, landarbeider te OosterNijkerk, 6 maanden (eisch 2 jr. R.W.I.) Andries Sikkes, tuinder te Ruigahuizen, 4 jaar (eisch 6 jr.) en Pleun van der Sman, kok te 's Gravenhage, 3% jaar (eisch 3 jaar). Deze 4 personen die terecht hebben gestaan, omdat zij tot de NSKK waren toegetreden, zullen hun straf doorbrengen in een Rijks wc r k inrichting. Bij alle bovenstaande uitspraken werden de verdachten ook de kiesrechten voor het leven ontnomen, „zyn leven voor Anton Mussert" De eerste verdachte, die na het uitspreken van de vonnissen voorkomt, is de 21-jarige Meindert Boorsma, landarbeider te Workum. Hem wordt ten iaste gelegd toetreding tot de Waffen S.S. Tijdens het verhoor leest de president gedeelten uit brieven voor, waarin verdachte o.a. zegt, zijn leven wel voor Anton Mussert te willen geven. Acht jaar luidt de eisch. B. wordt verdedigd door mr. H. Smeding, die er vooral op wijst, dat verdachte van huis uit reeds met „N.S.B.-sap" werd overgoten. • De kermisreiziger Anno Hendrik van der Veen van Sneek, heeft zich vrijwillig gemeld voor de Waffen S.S. toen hij nog maar 17 jaar was Rekening houdend met dien jeugdigen leeftijd eischt de procureur-fiscaal 5 jaar, door te brengen in een rijkswerkinrichting. Verda~hte's verdediger, mr. Walvius, legt er nadruk op. dat zijn cliënt zie]? alleen maar gemeld heeft en. later pertinent weigerde de eed af te leggen. ^ Kriegsmarine en N.S.K.K. De 24-jar. Sietze Adema, slager Ie Sneek, was in een onverschillige bui, ontstaan door het „uitraken' van zijn verloving, toen hij reeds in ondertrouw stond, vrijwillig toegetreden tot de Duitsche Kriegsmarine. Tegen hem wordt 10 jaar geëischt. Siebolt van der Tuin, geboren in 1917, boerenknecht te Lemmer, is ook vrijwillig in Duitschen dienst getreden en wel bij de N.S.K.K. De proc.-fiscaal eischt 6 jaar. Zijn verdediger, mr. J. v. d. Geer, zegt, dat het wel te begrijpen is. dat zijn cliënt positieverbetering wenschte, daar htf als 26 jarige slechts 9 pulden verdiende. Alleen de wijze waarop is verkeerd van verdachte geweest. Ook Rienks Johannes Dykstra, geboren in 1921, smidsknecht te Makkum, heeft bij het N.S.K.K. gediend, waarvoor tegen hem 5 j. wordt geëischt. Hij wordt verdedigd door mr. G. Kloosterman. 1 spoorwegman en 2 bewakers De 47-j. Rein Pap, voorwerker bij de Ned. Spoorwegen, te Oranjewoud, heeft niet de eer van de Ned Spoorwegen opgehouden, daar hij in Mei 1943 tot de „Landwacht Nederland" toetrad Hij is thans een gebroken man. Vier getuigen zijn in deze zaak opgeroepen. De eisch luidt 6 jaar, door te brengen in een rijkswerkinrichting. Oege Faber, landarbeider te Stiens, staat terecht, omdat hij vrijwillig is toegetreden tot de „Wache- und' Schutzdienst" en als zoodanig bewakingsdiensten verricht heeft, o.a. bij de Groote Bontekoe on'der Leeuwarden. De proc.-fiscaal eischt in deze zaak 5 j. en ontz. van de klesr. voor het leven. Verdediger is mr. A W Haan. De laatste verdachte staat ook terecht omdat hij bewakingsdiensten heeft verricht voor de Duitschers. Dit is de 28-j. Adriaan van der Woude. chauffeur, te Franeker. De proc.-fiscaal eischt tegen hem hetzelfde als tegen den vorigen verdachte, waarna mr. J Vis zijn pleidooi houdt. --- Tribunaal Harlingen Voorz.: mr. H. H. J. v. Bottenburg. Zitting van Maandag 15 April De 69-jar. Adries Keizer van Franeker is van 2 Nov. '40 tot Mei '45 lid geweest van de N.S.B., van het N.A.F. en heeft al die jaren voor de Duitsche Weermacht gewerkt. De verdediger, mr F. C. Stoop, verzoekt clementie met het oog op den hoogen leeftijd van beklaagde. Uitspraak: 1 jaar interneering, met aftrek zoodat verdachte dezen dag zijn" vrijheid herkrijgt en 10 jaar -ontz. kiesrechten. Ida Broersma van Harlingen, 24 jaar, is van '42—'43 lid v d. N.S.B. geweest, werkte later v. h. Duitsche Roode Kruis en had nogal omgang met Duitsche soldaten. Deze bekl. voelde veel voor verpleegster en dacht bij den Duitscher haar ideaal te bereiken. Zij wordt verdedigd door mr. F. C. Stoop. De ufffepraak van het Tribunaal luidt: 1 jaar en 9 mnd. voorw. intern, als zij zich onder toezicht stelt en 2 jaar als verpleegster gaat werken in de Psych. Inrichting te Franeker. Twee echtparen voor Vervolgens komt de zaak voor van Aafke Beeksma en van haar echtgenoot Simon Hofstra, caféhouder te Witmarsum. De vróuw heeit zich te verantwoorden voor het feit, dat zij als lid van de N.S.B. (van 1940—'44) nogal actief gewerkt heeft voor Frontzorg en dikwijls bezoek ontving van Duitsche soldaten. De president zegt, dat het echtpaar Hofstra niet bepaald een goeden naam bezat in Witmarsum. Aafke Beeksma wordt veroordeeld tot interneering v. d. tijd doorgebracht ln voorarrest en 10 jr. ontz. van de kiesrechten en haar man tot 1 jaar intern, met aftrek en 10 j. ontz. om te kiezen. Hendrikje Jaarsma. 52 jaar te Franeker, echtgenoote van Klaas Wagenaar, wordt beschuldigd van symp. lid v. d. N.S.B. en lid v d. Ned -r Volksdienst te zijn geweest. Bekl. is lid geworden omdat zij dacht dat hun gezin het daardoor beter zou krijgen. Als sociaal verzorgster is bekl. bij alle richtingen geweest die steun noodig hadden. Thans komt ook voor haar echtgenoot Klaas Wagenaar. die van '41—'45 lid van de N.S.B. is geweest, blokleider, lid van de N.V.D., lid van het N.A.F. en van '42—'43 wachtman is geweest op het Catsplein te Leeuwarden. Bekl. had een keer ruzie gehad met dhr. D. de Vries, die voor zijn opinie uitkwam, waarop bekl. begon uit te varen. De verdediger, mr P B. Wind, voert aan, dat deze beklaagden door het verlies van hun eenen jongen, die gesneuveld is, reeds zeer zwaar getroffen zijn. Bij de uitspraak wordt aan de vrouw geen verdere Interneering opgelegd, terwijl de man .y jaar met aftrek tegen zich hoort eisehen. Aar, beiden worden de kiesr. voor 10 jaar ontzegd. Ex-wethouder van Frsuiakcr Joctiem Boomsma, garagehouder te Franeker moet zich verantwoorden als lid van de N.S.B. (van J5—'45) het Economisch Front en het If.A.F. Verder is hij tijdens de bezetting wethouder geworden van Franeker. Tegenover deze lange lijst staat, dat hij o.a. een onderduiker redde van de klauwen van de Landwacht en uit idealisme lid is geworden. Uitspraak: ly jaar interneering met aftrek, f 5000.— boete en 10 jaar ontzegging om te kiezen. Anna Catharina Siesllng, echtgenoote van O. Rijpkema van Franeker is lid van de N.S.V.O. geweest en werd geïnterneerd 22 April 1945 tot 17 Sept. 1945. Het Tribunaal legt haar geen verdere interneering op, maar zij mag 10 jaar niet stemmen. De 22-jarige Margien Adolfs van Harlingen, van beroep strijkster, was symp. lid v. d. N.S.B., had omgang met Duitsche militairen en heeft in Duitschland gewerkt. Het Tribunaal legt haar geen verdere interneering op, onder voorwaarde dat zij ln haar tegenwoordige betrekking blijft. De hikkesluter is ditmaal Y. Steensma van Franeker, die van 10 Oct. '41—Ë Oct. '42 lid of symp. lid !s geweest v. d. N.S.B. en v. d. Duitsche Weerm. v. '40-'45 als voerman heeft gewerkt. Volgens verdachte, die ongeveer 3 mnd. geïnterneerd is geweest, heeft hij niet langer dan een jaar voor de Weermacht gereden. Ook hij krijgt geen verdere Interneering. Wel worden hem de kiesrechten voor 10 Jaar ontzegd. --- Tusken twa Riken II. Noch twa Fryske goaën moatte wy nearae: Helgolan en Noard Fryslan. HelgolSn, net lyik as alle oare Fryske eilannen flak foar de kust, mar midden yn sé, dêr't it troanet op syn hege reade rots. Ienris moat it heard hawwe ta it Greatfryske ryk fan kening Redbad, en mei men sommige skiedskriuwers leauwe, dan hawwe yn 'e persoanen fan Redbad en Willebrord heidendom en christendom dêr foarinoar west. Dêrnei' lykwols fordwynt it üt Fryslans historysk eachweid; yn 'e optelling fan 'e sawn frije Fryske sélannen mei har forboun fan 'e Upstalbeam wurdt it net neamd. Wol komt de namme gauris foar yn 'e forhalen fan 'e séfarders en fan 'e striid tusken de Hansestêdden en de Likedelers. Yn letter ieuwen, oan 'e Franske tiid ta. heart it eilan oan it keninkryk fan Denemarken; nei de fal fan Napoleon kriget Ingelan it; en yn 1890 forruilet Ingelan it oan Dütsklan, dat der in moderne oarlochshaven en séfêsting fan makket. Mar ünder al dy frjemde souvereiniteiten bliuwe de biwenners Friezen, mei Fryske sprake, Fryske seden en, oan likernóch 1925 ta, yn dingen fan gemeenterjocht selsbistjür nei alde fryske trant. Yn 1890 hientn Ingelan en Dütsklan öfpraet, dat selsbistjür, dy „Sonderrechte" op syn Dütsk, soenen de Helgolanners halde. It keizerlike Dütsklan is dy bilofte neikommen. De republyk fan Weimar lykwols hat hwat langer "hwat mear fan 'e Helgolanske rjochten öftoarnd; en doe't de nazi's oan 'e macht kamen, wie it der fansels hielendal mei dien. Yn 'e beide wraldoarloggen hawwe de Helgolanners der gans fan hawn. Yn 1914 liet de Dütske regearing, om militaire reden, it eilan üntromje. De hiele bifolking moast nei t fêstelan. Hja koe har foaralderlik erf forïitte, moast fan 'e sé öfbliuwe, hie balling to wêzen. Ryklik fjouwer jier hat hja doe om utens tahalden,' forwidere fan sé en eilan. Mar net sa gau wie de oarloch oer en mochten hja werom, of as ien man stieken hja wer nei it alde sté, om dêr op 'e nij in bistean op to bouwen. Yn 1940 hoegden de Helgolanners net fuort. Dat wie wol oars, mar ek al net better. Om it eilan sa ünnimber müglik to meitsjen, sawol nei de kant fan 'e loft as nei dy fan 'e sé, gyngen de Dütskers oeral: yn 'e rots en op it san, yn it great oan it graven, forgraven, bouwen, opblazen, fornielen. De arbeiders, üt hiele Jeropa wei, hienen hja dêr wol foar, en mei de bilangen fan 'e biwenners rekkenen hja yn it minst net. Allikemin hienen de Ingelsken der bilang by, it eilan to üntsjen: swiere bombardeminten, hwat langer hwat mear, dienen har forwoastend wurk. Sa is Helgolan slim tiheistere en skeind üt 'e oarloch kommen. En krekt as wie dat jitte net moaijernöch, komt dêr forline hjerst de tynge: de R.A.F. soe nije, noch swierdere bombardeminten op it eilan probearie. Doe hawwe de ried fan 'e Fryske biweging yn üs Fryslan en de foarmannen fan Noard Fryslan by de Britske regearing tsjin dat foarnimmen protestearre. Ut stambisibbens mei de Helgolanske Friezen en üt it bisef fan in Greatfryske ropping binne hja foar Helgolan yn 'e bres sprongen. Oft it hwat jown hat? De neijere birjochten binne net düdlik. Guon kranten hawwe fornijd, de bombardeminten op it eilan wiene bigoun; oare kranten skreauwen der waerd bombardearre op dükboaten yn 'e neite fan it eil&n. Ljocht liket de takomst foar dat lytse stikje Fryslan vn alle gefallen net. Mar de Helgolênners jowe de moed net forlern; hja libje en arbeidzje op 'e nij mei de alde Fryske kriich. F. --- Enorme vloedgolven teisterden de kusten van de Hawaiï-eilanden Enorme vloedgolven teisterden de kusten van de Hawaiï-eilanden en veroorzaakten geweldige schade en verlies aan menschenlevens Bovenstaande foto toont het dramatisch moment, waarop een vloedgolf Hilo Harbour treft. Na de pier te Kuhio Wharf vernield te hebben ,stort de watermassa zich op het land. De pijl wijst naar een man. die temidden der wrakstukken door het water wordt overvallen --- Advertentie Adv, anti- re^ H eert, J, Schout* gr Twee^ voorzitter Partij, sp t( derdag: 2 j uur in d e * te He, Kaarten i krijgbaar magazijn man, Heet 'trenveen Voor KiJ,. gen bij W „ Kam. VER® FRIESLA] |5 Afd. Ledemi op Dirisi ii '46, 's avoi jn Hotel „dj t e Beetst Chr. V/V |4 ATTENU VELD Dinsdags» n 6.30—7.30 vanaf 15 j u. seniori avonds •; adspiranti Deze trai den geho jt Friesla Nieuwe lt welkom. Wat ,Hommei De gewo Jaarvi zal word op Maai 1946, des in Café merweg, Agenda De voor: REGL Bouwt Dinsdag» 8—9 ui VOORJJ V te Buitei derdag 2 Opening Sluiting Surhuisti terdag 2 Opening Sluiting Op de wordt al laten, ring van een gewi dan 25 l Gegadio Gemeenl terrein i straat (avondu verzochi gewenscl en uur(l ven vóór H. A. v.' daelstrai OPI TAXI TJ. VAS Ooster Houdt aanbevol ritten bil van 25 voor alt n ziekenril gunning De Diret Station en Bakk» ningen kennis hebben» S. ? KeppeÜ DOS den ver» brood e» der conti Station AfnemeJ» op grat'S monsters schuit, hebbende dienaang» « inlichting J Wij vrage» ® betalen prijzen piano's Gitaren, enz. DE ftt 'ö Notenb»'*' D. ---