WAT ER IN DE WERELD OMGAAT. EUROPA. Nederland-Vrede. De lezers der Dra gister Courant hebben in ons vorig No. wel gelegenheid gehad over de zoogenaamde vredes-conferentie een en ander te lezen. In Blad A was een verslag opgenomen van de rede door den bekenden Tolstoiïstischen predikant De Koe, Donderdag 27 Juli bij Wed. Labots gehouden over de vredes-idee. In de waardeerin,° of niet waardeering van die vredesconferentie stemt, blijkens dit verslag, de rede van Ds. De Koe wel overeen met wat wij herhaaldelijk in vorige Nos. en ook in datzelfde No., Blad B, daarvan zeiden. All enlijk hebben wij bij ons scherp oordeelen over Rusland en Engeland nimmer melding gemaakt van Nederland tegenover Atjeh. Hoe men ook over den oorsprong van den Atjeh-oorlog moge oordeelen, Finlandsche grondwetsverkrachting en vrijheidsberoovin, door Rusland en Engelsche ruziezoekerij (een stok zoden om den hond te slaan) tegenover Transvaal, zijn tocht soortelijk niet gelijk aan den oorlog met Atjeh. De vergelijking van onzen tachtigjarigen oorlog met Spanje met den Atjelischen krijg gaat mank. Spanje onderdrukte de godsdienstvrijheid, Nederland doet dit niet in Atjeh, bouwde zelfs voor den Muzelman eenen tempel. Met den Filippijnschen oorlog tegen Amerika laat het zich beter vergelijken wat onze vaderen deden tegen Spanje. Want hier is geen sprake van inpalmen door een ander, als op Atjeh, als wij loslaten, wat zeer tot schade van ons koloniaal bezit zou geschieden, den zeeroof er buiten gerekend, waaraan de Atjeher zich schuldig maakte. Zoo althans is onze bescheiden meening. Of de d:enst weigering van enkelen ons van den oorlog verlossen zal? 0! Schrijver dezes stemt volkomen in met het woord van Ds. De Koe: „Wanneer de menschen hun hoogste belangen begrepen, dan zou de vrede spoedig daar zijn. Wanneer het zelf bewuste volk den krijgsdienst weigerde, zou dat een van de schoonste triomphen der beschaving zijn." Maar dan moet ook het zei/bewuste volk dat doen ! En onder „volk" versta ik niet een enkelen stand of klasse, maar allen te zamen, en op wettige parlementaire wijze. Dan zou ik evenwel willen lezen „wanneer de zelfbewuste volken." Alleen dan zou het baten. Anders zouden de sterkeren de ongewapenden dwingen tot den krijgsdienst. Dan zonde het weigeren van den krijgsdienst zijn een uitgesproken wil der volksvertegenwoordigingen in de verschillende landen en de wet zou geen krijgsdienst meer eischen en noodig hebben. Doch alleen als allen in alle werelddeelen het deden. Maar waar de wet spreekt heeft de burger te gehoorzamen. Dit is een ingrijpend verschil tussehen Ds. De Koe en Schrijver dezes. Ds. D e Ko e is anarchist en acht ook in den zachtsten vorm genomen de regeeringen schadelijk voor de volken. Wij meenen dat God van ons eischt te streven naar verbetering en veredeling der menschen en der volken, naar rechtvaardige en billijke wetgeving, maar ook om aan de bestaande wetten gehoorzaam te zijn en de regeeringen te eerbiedigen. En zou het niet roekeloos zijn als Europa zich geheel ontwapende, niet in staat was krachtigen weerstand te bieden als eens uit het Oosten de vijanden als sprinkhanen zich op het Westen wierpen ! Ik bedoel zoo iets als in het politiek testament van Peter den Grooten. (Plan voor de overheersching van Europa, een testament van Peter den Grooten voor zijne opvolgers op den troon van Rusland en gedeponeerd in de archieven van het Paleis van Peterhof bij St. Petersburg). Vroeger hebben we dat Testament in zijn geheel in dit Blad opgenomen. Thans herinneren we met het oog op het „roekelooze" eener onvoldoende weerbaarheid aan art. 14, het laatste artikel. Nadat in de 13 eerste artikelen het plan is uiteengezet en het in art. 13 aangegeven middel om de beide overgebleven Staten tegen elkaar in liet harnas te jagen is mislukt, dan . . . „moet Rusland van het geschikte oogenbi ik gebruik maken, Zijne klaar gehouden troepen op Duitschland werpen en tegelijker tijd twee vloten, bemand door Aziatische horden, onder gewapend geleide uit de Zwarte en Baltische zeeën zenden naar de Middellandsehe zee en naar den Oceaan en Frankrijk door die horden doen overstroomen. Wanneer dan die beide rijken onderworpen zijn (nadat het voorgaande is uitgevoerd) dan valt de rest van Europa Rusland in eenen slag toe. Zoo kan en moet Europa worden onderworpen I" Ziet ! Dat is ook een standpunt vanwaar men de zaken kan bezién, ook als men weet, wat D. De Koe aanhaalde, dat Rusland, van wien het plan der vredes-conferentie uitging, na de te dier zake afgekondigde proclamatie, nog 125 millioen uitgaf voor het bouwen van nieuwe oorlogsschepen. Ook zou ik willen vragen of de Transvaalsche boeren zich door de roodbaatjes als lammeren moeten laten inpakken, of de roovers van zich afslaan ? En hiermede nemen wij afscheid van de vredes(?)conferentie en zullen afwachten wat er komen zal van het Hof van arbitrage, waarvan men gebruik kan maar niet behoeft te maken, m. a. w., wat niets om de hakken heeft. N.B. De lezer zal zelf wel de schrijffout in ons vorig artikel verbeterd hebben, waar wij zeiden dat de conferentie 29 Au g. werd gesloten, wat natuurlijk wezen moet 29 Jul i. Ze was 18 Mei geopend. Punctum! Nu we de belangrijke gebeurtenissen uit Nederland bespreken, rijst voor onzen geest op de quaestie van den leerplicht. Of het wetsontwerp van den Minister Borgesius het redden zal? De Haagsche afdeeling I van de vereeniging „Volksonderwijs" begint zich 'n beetje on rustig te gevoelen en wil om de zaak te redden een soort betooging aan den gang brengen, ten gunste van het ontwerp. Daartoe wendde ze zich tot andere vereenigingen, om zoo gropaganda te maken en pressie te oefenen op de leden der Kamers. Ook de algemeene vergadering van het onderwijzersgenootschap bemoeide zich er mede en wel in tegenwoordigheid van Minister Borgesius zelf. Ook wij hopen dat het ontwerp wet moge worden; maar wij erkennen dat er bezwaren zijn, niet zoozeer tegen de beginselen van leerplicht als wel tegen de uitvoerbaarheid, gelijk Borgesius terecht opmerkte in bedoelde vergadering. Vooral drukken die bezwaren op het herhalingsonderwijs. Immers hier zal met plaatselijke toestanden ernstig rekening moeten worden gehouden. Een jongen die de schooljaren achter zich heeft zal bij de tegenwoordige inrichting der maatschappij in negentien van de twintig gevallen des daags moeten werken om te leeren en te verdienen, vader te helpen of bij anderen in dienst gaan. En dan 's avonds soms moe van den arbeid nog gedwongen te zijn een grooten afstand af te leggen door weer en wind, vaak langs modderige wegen! Ziet daar één bezwaar en zoo zijn er meer. Daarop moet iets gevonden worden. Immers zonder herhalingsonderwijs zal het ge- leerde (dit leert de ervaring wel) bij de meesten geheel of althans voor een goed deel weer verloren gaan. Maar juist die uitvoerbaarheid ! Hier voegt het verstand dat wijsheid noodig heeft. De tijd van hervatting der werkzaamheden der Tweede Kamer nadert! In Sept. zal de groote strijd aanvangen. Dat onze Kamerleden een goeden weg mogen vinden om het goede doel te bereiken en aldus een belangrijken steen aan te dragen tot voltooiing van het schoone gebouw van algemeene volksontwikkeling. En als dan daarbij ook de rechten des gemoeds niet worden over het hoofd gezien, tegen eenzijdige ontwikkeling wordt gewaakt, en evenzeer als het verstand, ook het hart zijn rechtmatig deel ontvangt, de godsdienstige behoeften niet met steenen voor brooden des levens worden bevredigd, dan zullen we een machtige schrede voorwaarts hebben gedaan! Dan zal het excelsior! zijne verwezenlijking naderbij zijn gekomen. Frankrijk. Daar was eens een Jood! Die Jood werd officier! Op een goeden dag werd hij plotseling gearresteerd en straks, bij wist zelf niet precies waarom door een krijgsraad met gesloten deuren wegens verraad veroordeeld, gedegradeerd, getrapt, verbannen, mishandeld, opgesloten, geboeid, op allerlei wijze gekweld! Het begin dezer droeve geschiedenis had plaats in het laatst van 1894 en in 't begin van 1895 werd de wreede, onwettige en onrechtvaardige straf voltrokken. Die Jood heette Charles Dreyfus! Hij zuchtte op zijn Duivelseiland en weerstond met een schier ongelooflijke veerkracht de aanhoudende kwellingen, waaronder men hoopte dat hij zou bezwijken, opdat met hem het vreeselijk geheim der gruwelijke misdaad, aan hem begaan, zou ten grave dalen. Die veerkracht zoo groot, die hem deed staan tot op dezen dag, had hij misschien te danken aan zijn Jood zijn. Die eeuwenlang verdrukte en vervolgde natie heeft een volhardingsvermogen en eene taaiheid die door de wet der overerving ook op de enkele personen is overgegaan! De balling schreef smeekbrieven aan de Voorzitters van Kamer en Senaat, aan den President der Republiek, aan zijn inquisiteur Du Paty de Clam ! Maar het Ministerie Méline hield die brieven achter, omdat het sprookje alsof Dreyfus bekend zou hebben, er door werd gelogenstraft en de volksvertegenwoordigers er misschien door tot de overtuigeing gebracht konden worden dat een onschuldige de folteringen onderging, waarvan de vreeselijke wreedheid in ons vaderland geheel onbekend is. Zelfs werd om hem tot wanhoop te brengen door een regeeringstelegram hem de gemeene logen verteld dat Zijne trouwe Lucie, zijne lieve vrouw, de moeder zijner beide kinderen .... dat zijne vrouw meer dan 172 jaar na zijne verbanning zou zijn bevallen! In ketenen geklonken, waardoor zijne enkels gekneusd werden en die hem door pijn den slaap ontroofden, woelde hij weken lang op zijne eenzame sponde, en dat alles zonder eenige reden. De Minister Lebon en de Cerberus Deniel martelden hem op allerlei wijze en niets bracht verandering. Geen enkele lichtstraal van hoop op verlossing uit dat verschrikkelijke lijden drong tot den gevangene op het Duivelseiland door. In November 1897 trad de vice-president van den Senaat op met den eisch van revisie van het vonnis. Hij verklaarde, nadat Bernard Lazore door zijne brochures den eersten stoot daartoe gegeven had, dat het vonnis onwettig was gewezen en dat hij zekerheid had verkregen van Dreyfus' onschuld. De broeder van den gefolterde, Matthieu Dreyfus, wijst den maker aan van het borderel. Het is Esterhazy! Deze heeft het later bekend. Toen nog niet. De krijgsraad sprak den schuldige vrij „op bevel". Zola trad op met zij ne beschuldiging! Hij werd veroordeeld. Picquart, oud-chef van den informatiedienst bij den generalen staf, schreef den Minister van oorlog dat hij bewijzen kon (wat later bleek waar te zijn) dat de zoogenaamde gewichtige stukken, in de Kamer voorgelezen, va Is ch waren. Daarvoor werd Picquart straks gekerkerd. De regeering wist deze dingen en nog veel meer! Maar zij wilde slechts één ding, ze wilde de volksgunst winnen! de eer van het leger handhaven werd gelijk gesteld met het bedekken van de ongerechtigheden en vervalschingen die bij den generalen staf hadden plaatsgegrepen! De poging tot redding van den Jood moest gesmoord! Dreyfus moest op het Duivelseiland bezwijken onder de lichamelijke en geestelijke folteringen! Maar de waarheid drong door! Het Hof van Cassatie vernietigde het vonnis. De behandeling der zaak Dreyfus werd opgedragen aan den krijgsraad te Rennes! De balling werd als een boef van 't Duivelseiland gehaald en opgesloten in de gevangenis te Rennes. Nog woeden zijne vijanden! Deze week zou de zaak voor komen, n.l. Maandag j.1., 's morgens 7 uur. Met spanning zien we den uitslag te gemoet. In onze laatste berichten kunnen we misschien iets naders melden. Rusland – Finland. De groote Bobrikof, de Finlandsche gouveineur, doet alle mogelijke moeite om de stem van de openbare meening in het zwaar verongelijkte land te verstikken. In Rusland zelf durft men natuurlijk geen woord spreken dat maar eenigszins zweemt naar afkeuring. In Finland zelf gaat de onderdrukking van vereenigingen, ook doodonschuldige, en couranten voort. Och! Wat behoeft die drukte, denkt Bobrikof. Ik zal 't alleen wel weten wat goed is voor de menschen. Bij het weigeren van de goedkeuring der statuten eener nieuwe, zeer onschuldige vereeniging schreef de keizer van Rusland eigenhandig: „Voortaan moet men mij alle verzoekschriften tot goedkeuring van statuten voorleggen, maar niet v6Or het jaar 1901." Dus zoolang mag geene vereeniging worden opgericht. Het heet wegens de bewogen tijden. Wie heeft de tijden voor Finland bewogen gemaakt? wilden wij nog vragen. Naar aanleiding van deze nieuwe daad van den Tsaar, den in de adressen voor de vredesconferentie edelmoedige genoemd, schrijft de Russische correspondent der IV. B. C.: „Het is allerminst een constitutioneel vorst geoorloofd het ontvangen van verzoekschriften van zijne onderdanen een half jaar (bedoeling zal zijn anderhalf jaar) uit te stellen. De Tsaar toont bij den dag meer, dat zijn begrippen van recht en wet buitengemeen gebrekkig zijn. (Een ernstige kwaal bij iemand met zoo groote macht). Hij heeft in dat opzicht Of eene slechte opvoeding gehad 6f weinig van zijne opvoeding geprofiteerd. Daarom is het ook zoo moeielij k hem aan het verstand te brengen dat hij zich met dlogredenen om den tuin laat leiden, iets wat voor geheel Europa en voor de meeste beschaafde Russen zoo helder is als de dag. Na de hooge verwachtingen die sommigen in Europa van hem hadden (trouwens van welken jongen vorst worden geene hooge verwachtingen gekoesterd?) is de kennismaking droevig tegengevallen. Maar daarom mag men den moed dat hij eens overtuigd zal worden van zijn ongelijk, niet opgeven. Menschen die op den duur in 't geheel niet voor rede vatbaar zijn, zijn gelukkig zeldzaam." Aldus de /V. B. C. Wat den laatsten volzin betreft, zouden wij voor ons wel eenigen twijfel opperen. Wat het krasse oordeel over den Tsaar betreft, verwijzen wij naar den voet van dit overzicht, waar men van den machtigen gebieder een anderen dunk krijgt. Reeds eenmaal is de Russische Corresp. van de /V. B. C. in zijn huis gevangen genomen en door tusschenkomst van den consul vrijgelaten maar over de grenzen gezet. Ik herinner me nog Zijne beschrijving. Men huivert bij de gedachte. Als die gevangene eens niet een vreemdeling ware geweest I --- Brieven uit Groningen. Een bezoek aan de Keizer-brouwerij alhier. Zonder twijfel wordt er in deze snikheete dagen vrijwat aan vorst Cambrinus geofferd. Dat kan toch zeker wel een weinig eenvoudiger en meer verstaanbaar gezegd worden, zal deze of gene lezer vragen. 0, gewis Wie nooit gehoord heeft van den patroon aller bierdrinkers, kan dezen brief gerust beginnen met uit te roepen : och, lieve hemel, wat wordt er in deze waimte toch een bier gepompt in zoo'n massa dorstige kelen, heet en droog bijna tegenwoordig als het zand der woestijn. Te verwonderen is het daarom niet, dat onder het plengen van het edele gerstenat de conversatie op de bierbrouwerij viel en zóó is dan ook tegelijk de aanleiding meegedeeld, die schrijver dezes er toe bracht om den heer P. Mees, Hzn., eigenaar der brouwerij »De gekroonde Pauw" firma W. Keizer en Co., tevens ijsfabriek te verzoeken, zijne uitgestrekte inrichting eens met een paar logés te mogen bezichtigen. Wie de vriendelijkheid en voorkomendheid van den eigenaar kent, behoeft zoo'n verzoek niet te verwonderen en eveneens behoeft hij bang te zijn, dat het zal worden afgewezen; gunst neen, al is het ook in den drukken tijd, de heer Mees is immer bereid een paar uurtjes op te offeren en al sprekend en verklarend alles te laten aanschouwen. En dat is waarlijk geene kleinigheid. Drommels mooi, dat alles eens te zien, maar wel een beetje lastig om er duidelijk veel van na te vertellen. Wat we er van onthielden het voornaamste en 't meest interessante natuurlijk willen we toch gaan vertellen, misschien komt er wel een lezer door in de verzoeking om ook eens, als hij met logé's in Groningen komt, de Hooge der A langs te loopen en aan het kantoor te vragen een kijkje te mogen nemen, wat hem zeer stellig nimmer zal berouwen. Welnu, de fabriek der firma Keizer en Co. is eerst in den jongsten tijd geheel vernieuwd en voorzien van de modernste inrichtingen op het gebied der bierfabrikatie. Natuurlijk Duitsche, maar de nieuwe ketel en de dito stoommachine van 30 paardekrachten werden toch door de firma E. J. Smit en Zoon te Hoogezand geleverd. Uit den reusachtigen brouwketel of ketels dat weet ik warempel niet precies meer wordt bet bier omhoog gepompt naar de bovenste verdieping van een bijna torenhoog gebouw, dat op de Laan staat, 23 meter hoogte heeft en door tal van buizen en pijpen met het voorgebouw in verbinding staat. Uit •deze hooge en luchtige vertrekken zakt het bier langzaam naar de lager gelegen lokalen en kelders, waar het eerst de hoofdgisting en eindelijk de nagisting ondergaat. 0, de heer Mees sloofde zich al aanwijzend en verklarend genoeg uit om ons over de vroegere ondergisting en de tegenwoordig in gebruik zijnde bovengisting iets duidelijk te maken maar het begon ook bijna in ons gemoed te gisten, dat we tot nog toe dat koele, heerlijke bier maar zoo gedachteloos opgeslurpt en nooit vermoed hadden, hoeveel werk en moeite er noodig zijn, aleer het bier kan worden uitgeschonken. Een inensch is toch ook geene koe nietwaar, die zijn geheele leven het water uit sloot of rivier drinkt en verder nooit nadenkt. Daarna zagen we de ammoniak-compressiemachine, waardoor de fabrikant overal de gewenschte koele en lage temperatuur kan verkrijgen en waarmee ook prachtig ijs wordt vervaardigd, dat aan de fabriek voor particulieren en in kleine hoeveelheden van 1 kilogram af is te verkrijgen. Hoewel een Northonpomp van 761/2 meter diepte het beste water levert, wordt toch voor de bierbereiding tot op het oogenblik nog steeds leidingswater gebruikt. En zoo kwamen we eindelijk uit de kille en donkere vertrekken waar 't ons tusschen de reusachtige tonnen dikwijls gruselte, ik wil zeggen een rilling over 't lijf liep, weer in de zonnige natuur, en in het pri6el van zijn tuin bood ons de vriendelijke Herr Brauer bij het afscheid zijn smakelijk product aan om te proeven. Dat was heerlijk ! Mijne beide logé's, jonger dan ik en grootere bierhelden en dito kenners tevens, verzekerden onder het naar huis wandelen bij herhaling, dat het Keizer-bier eene excellente biersoort en de fabrikant een welbespraakt en allervriendelijkst heer is. Mocht deze krant in Zijne handen komen en als de uitgever mij een pleizier wil doen, zendt hij een nummer aan zijn adres -- dan dank ik hem nogmaals voor de genotvolle paar uurtjes, waarin we heel wat hebben gezien en iets hebben geleerd, ook al, dat daar ginds aan de Hooge der .A.. uitmuntend bier wordt gebrouwen, dat door iederen kenner wordt geroemd. Laten nietkenners het ook gerust maar probeeren, ze zullen overtuigd worden, dat schrijver dezes gelijk gehad heeft. * * Denzelfden middag na dit bezoek lieten we ons naar Paterswolde karren, om daar in de koele bosschage van het familiehotel uit te blazen en dan met éénen ook het landgoed »de Braak" eens te gaan bezichtigen. Daar werden we, zonder het te willen, herinnerd aan de parabel van den Rijken man en Lazarus uit Mattheus zooveel. Dat uitgestrekte bosch is van den »rijken man" den heer Scholten en Zijne bezitting kan men zien voor een dubbeltje; natuurlijk enkel als middel om den moedwilligen Jan Rap te weeren. Maar nu wordt dat kaartje van 10 centen u verkocht door een armen man, een stumper van bijna 80 jaar, een verpleegde uit het armenhuis daar in Paterswolde of Eelde. En verdienen doet hij er ook nog wat mee : vier centen per dag, dat is al haast een kwartje in de week, of, zoo hij 's Zondags ook in functie is, zelfs meer dan een kwartje. En daarvoor zit de man van 's morgens 9 tot 's avonds 8 uur op brood en koffie en krijgt alleen 's avonds warm eten. Wat drommel, waarom kan die arme vent niet van 12 tot 2 afgelost worden ? Mij was het genot der bezichtiging van dat bosch totaal bedorven. Wat zijn dat toch voor lui, die diakens daar, welke op zoo'n manier hunne zaligheid deelachtig willen worden, welke zij uit mijne handen nooit neen, nooit! zouden ontvangen. »Och, 't is immers geen zwaar werk," zeiden mijne tochtgenooten, maar ik houd vol, dat alleen het denkbeeld, dat zoo'n oude tachtigjarige sloov er nog dag-in dag-uit daar moet zitten om zich zelf en anderen te ergeren, iemand droef te moede maakt. Wel, laat toch die rijke heer Scholten daar een mooie kiosk bouwen en er een knap boerendeerntje van 3 zesjes in zetten tegen een flink daggeld, dan wordt de zaak gezond en komt er harmonie daar in de schoone natuur, zoodat ons menschelijk gevoel in plaats van pijnlijk getroffen dan prettig gestemd wordt. Zoolang die arme sloof daar zit, zullen zich zonder twijfel nog tal-van bezoekers ergeren, ---