Advertentie En al dat geld en al dat goed ta Dat zijn wel schoone zaken, IS Maar slaap, gezondheid, goeden moed, EDie kunnen zij niet maken. LIISUM~M~g222S2i~M~CA Gemeentelijke Publicatiën. SMALLINGERLAND. Maximum-prijzen.- De BURGEMEESTER VAN SMALLINGERLAND brengt ter openbare kennis, dat door den Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel de volgende MAXIMUM-PRIJZEN van eenige groentensoorten en vroege aardappelen zijn vastgesteld voor den kleinhandel (afgehaald aan den winkel of bij straatverkoop door venters, die geen winkel hebben): per stuk Bloemkool, le soort 12 cents. ft 2e „ 8 11 I/ Zgn. uitschot 4 per bos van 25 wortelen Peen (jonge) le soort 6 cents. fl fl 2e „ 4 ~ per bos van 18 wortelen Peen (zware) le soort 6 cents. Ir 2e „ 4 „ per krop Kropsla, le soort 2 cents. ft 2e ft 1 f per K.G. Tuinboonen 7 cents. Doperwten, le soort 19 11 2e fl 15 ft Vroege aardappelen (ronde) 9 „ 11 (muizen) 8 Deze prijzen hebben betrekking op versche waar van gewone hoedanigheid. Klachten over niet-naleving van bovenvermelde maxima, alsmede wenschen om voor bepaalde op de lijst niet vermelde artikelen maxima vast te stellen, of wel om met het oog op plaatselijke omstandigheden voor een-e bepaalde gemeente wijziging in de maxima te brengen, behooren gericht te worden tot d,en Burgemeester. Dragten, den 17 Juli 1916. De Burgemeester voornoemd, A. BRUINS SLOT. Regeeringsharing. DE -BURGEMEESTER VAN SMALLINGERLAND brengt ter kennis van belanghebbenden dat bij den winkelier S. VELTMAN te Dragten (Noorderbuurt) regeeringsharing (z.g.n. pekelharing) verkrijgbaar zal werden gesteld. De prijs zal bedragen per haring 4 cts., afgehaald aan dn winkel. Dragten, den IS Juli 1916. – De Burgemeester voornoemd, A. BRUINS SLOT. --- Van den Wachttoren. Productie en distributie. De oorlog geeft ons allen les in de economie, de wetenschap van het groote maatschappelijke huishouden. De duurte en schaarschte gaan samen; elken dag ondervinden we de werking der wet van vraag en aanbod. De schaarschte van menig artikel is aanvankelijk kunstmatig; er worden voorraden opgestapeld en achtergehouden, om eerst aan den man gebracht te worden, als de prijs zeer hoog is. Daarna volgt vaak de werkelijke schaarschte. Doordat het buitenrand meer geld biedt dan het eigen land kan de uitvoer van een of ander artikel zoo groot worden, dat daaraan gebrek ontstaat in dat eigen land. De regeering moet zulks voorkomen, door den uitvoer tijdig te verbieden of te beperken. Ook kan er schaarschte ontstaan, doordat de productie bij gemis aan grondstoffen of buitengewone duurte daarvan sterk vermindert. Dit is thans de oorzaak van den woningnood. De prijs der materialen is zoo hoog geworden, dat er minder gebouwd wordt dan in normale tijden en zoo komen er te weinig nieuwe woningen bij. Eindelijk kan de schaarschte veroorzaakt worden, doordat in plaats van het gewone product een andere waar voortgebracht wordt, waaraan men meer hoopt te verdienen. Zoo zijn er dit jaar minder aardappelen gepoot en veel meer vlas, bieten, koolzaad en mosterdzaad gezaaid. De regeering zal daarom minder over de grens laten gaan dan het vorige jaar, of er zal, vooral omdat de oogst zeker niet beat zal zijn, een aardappelennood ontstaan. Tot dusver heeft de regeering zich vooral bemoeid met de distributie; zij heeft den uitvoer geregeld, levensmiddelen beschikbaar gesteld, voorraden in beslag genomen, gezorgd ook voor geregelden en voldoenden .aanvoer uit het buitenland. Nu zal ze zich ook meer met de productie moeten gaan bemoeien. Zij zal den speculatiebouw van den landbouwer moeten tegengaan; wanneer alle land hier met mosterdzaad bebouwd werd, zou ons volk daardoor in groote ongelegenheid komen. Het kreeg dan geen mosterd na den maaltijd, maar alleen mosterd zonder maaltijd. Zoo'n vaart zal het natuurlijk niet loopen, maar toch is het noodig, dat de regeering toeziet op hetgeen er verbouwd wordt en zoo noodig ingrijpt. Voor den oogst van dit jaar is het daartoe al te laat, maar ook al eindigt de oorlog met een twee, drie maanden, gelijk velen thans meenen en wij allen hopen, zullen er nog groote moeilijkheden te overwinnen blijven en de regeering voor de groote volkshuishouding nog wel eenigen tijd bijzondere maatregelen moeten nemen. Dat er dit jaar minder aardappelen verbouwd worden dan gewoonlijk, is nog geen ramp, maar de regeering moet zorgen, dat het geen ramp wordt. Wanneer er maar niet te veel piepertjes over de grens gaan, ook niet in gedroogden vorm, dan is er voor allen voorraad in overvloed. Evenmin is het verkeerd dat er dit jaar meer bieten uitgezaaid zijn. Er komt bijna zeker gebrek aan suiker in de wereld. Volgens een schatting in „De Handelsberichten" zal de totale vraag naar suiker dit jaar het aanbod met ruim een half millioen toen (een ton is 1000 K.G.) overtreffen. Onze consumptie was het vorige jaar 350000 ton, onze oogst wordt voor dit jaar geschat op 240000 ton. Een derde onzer suiker moet dus uit den vreemde over de zee komen. De zgn. onzichtbare voorraden, de achtergehouden suiker is waarschijnlijk niet bijzonder groot meer. Wegens den hoogen prijs zal een deel daarvan zichtbaar zijn geworden, dat wil zeggen op de markt zijn gebracht en bovendien is de regeering bezig de onzichtbare suiker op te sporen. De dreigende suikerschaarsChte is echter niet alleen een gevolg van den oorlog; het suikergebruik is in de laatste jaren bij de meeste volkeren sterk toegenomen. Het inzicht in de hooge voedingswaarde der suiker heeft daartoe zeker niet weinig bijgedragen. In den oorlogstijd is daarin geen verandering gekomen; de legers worden over het algemeen goed gevoed. Menige soldaat in ons land heeft het nog nooit zoo goed gehad, hoe er ook geklaagd wordt over de voeding. Vooral het gebruik van zoete chocolade, een voortreffelijk voedingsmiddel, is bij de legers groot. De marketentster is afgeschaft; in plaats van een borrel heeft de soldaat op marsch liever een reepje' kwatta en dat baat hem zeker meer dan de borrel. Tegen spiervermoeienis werkt suiker vooral voortreffelijk. In tin jaar tijd is het suikerverbruik in ons land met 40 pct. gestegen. Een en ander bewerkt een schaarschte aan suiker, die met den oorlog maar niet dadelijk zal ophouden. Ook al zullen de handen, die nu het geweer hanteeren, weer bezig zijn met de suikerproductie, zal er in de enorme vraag naar suiker in den eersten tijd niet voldoende voorzien worden. De dure suiker zullen wij dus hoogstwaarschijnlijk nog wel geruimen tijd houden. Of wij ook profiteeren van de lessen, die de oorlog ons in de economie geeft? Zeker zien we al spoedig in, dat die wetenschap zeer moeilijk is en even weinig gemakkelijk, om orde en regel in de volkshuishouding te brengen of te houden en alles zoo te voorzien en te overleggen, dat de zaken naar behooren marcheeren. --- Een Engelschinan over de Duitschers. Onze lezers zullen zich zeker verbazen wanneer we nu een en ander meedeelen van het oordeel, door een Engelschman van beteekenis, Thomas Kirkup, in een. Engelsch tijdschrift van beteekenis The Nineteenth Century geschreven. Uit het feit, dat Duitschland met zijn bevolking van 65 millioen per jaar met een millioen zielen toeneemt verklaart hij zijn behoefte aan expansie, uitbreiding van zijn gebied. Duitschland kwam echter te laat voor zijn koloniale uitbreiding. De wereld was al verdeeld; wat er overbleef in Afrika, kwam voor een deel maar niet het beste aan Duitschland. Te begrijpen is daarom de poging van Duitschland, om in Marokko schadevergoeding te vinden, als het laatste gebied, dat voor koloniale onderneming kon worden toegeëigend. Het was plicht van Engeland geweest, om zich daar tegenover vriendschappelijk en edelmoedig te gedragen. „Wij hebben dat niet gedaan. Het gevolg is geweest de toenemende bewapening, gespannen verhoudingen en onwijs gepraat van oorlog." Engeland moet zelfs den schijn vermijden het „Vaterland" te willen dwarsboomen in zijn rechtmatige pogingen, om zich van de expansie te verzekeren, welke een groot en groeiend volk noodig heeft. Pruisen is een militaire staat geworden niet uit eigen wil maar uit noodzaak. Onder Pruisische leiding heeft Duitschland, zooals het ook verdiende, zich een voorste plaats onder de volkeren veroverd. Het doel van het Duitsche leger is zelfbehoud, om de rechten en belangen van het Duitsche volk te bewaken. De dienst is opgelegd aan alle mannen, gezond van lijf en leden. Men behoeft er zich dus niet over te verwonderen, dat 't leger in de achting van het Duitsche volk een groote plaats inneemt. Na '7O heeft Duitschland zijn handel en nijverheid beoefend met wetenschappelijken zin en grondig eh volhardend. Pruisen heeft door gedisciplineerden geest en wil over ongunstige omstandigheden gezegevierd. „Laat ons hopen, dat Pruisen voortaan zal verzinken in een Duitschland, waarin men minder behoefte zal hebben aan militaire tucht en grooter ruimte zal zijn voor de vrije tucht, welke het hoogste nationale karakter en de beschaving verzekert. De Duitsche vloot en het leger zijn geen instrumenten van een Napoleontische politiek. „Het feit, dat Duitschland veertig jaar lang over het sterkste leger •ter wereld heeft beschikt en geen enkelen oorlog heeft gevoerd, dit feit alleen reeds neemt de vrees weg, die sommigen aangaande zijn politiek koesteren." Hoe is het mogelijk, dat een Engelschman zoo mild en billijk over de „Barbaren" oordeelt? Het antwoord is zeer eenvoudig. Het artikel, waaraan we het een en ander ontleenden, werd geschreven in Sept. 1911, drie jaar dus voor den oorlog. Toen was het nog mogelijk verstandig en rechtvaardig over een ander volk te oordeelen. Hoeveel jaar na den oorlog zal een Engelschman in zulk een ruimen geest over Duitschland kunnen en durven schrijven? Wij bedoelen hiermee niet Duitschland te verdedigen. De schuldige is in dezen oorlog niet te vinden en wij onthouden ons daarom van het vrijspreken evenzeer als van het vanissen, maar wel vermelden wij dit woord van Engelsche zijde over Duitschland ten bewijze, dat de haat het zuiver zien en waardeeren van een ander volk geheel onmogelijk maakt. Er is toch geen Engelschman die thans zoo over Duitschland zou schrijven en zeker geen Engelsch tijdschrift, dat•zulk een artikel zou plaatsen. Schommelingen in den prijs van brandspiritus. Heel veel huismoeders gebruiken liever een Verkadekaarsje of het oude petroleumstoofje voor koffie en thee, nu de brandspiritus zoo duur is geworden. Voor den oorlog kostte een flesch brandspiritus gemiddeld 20 cts. In het eerste oorlogsjaar bleef die prijs vrijwel gelijk, maar in Juni 1915 begon de stijging. Half Maart van dit jaar was de prijs reeds tot het dubbele van vroeger geklommen. In Mei kwam -er een nieuwe, scherpe stijging; toen moest men voor een flesch 52 cts. betalen. Deze duurte was geen gevolg van verminderde productie; immers verscheidene Schiedamsche branderijen, die jarenlang gesloten waren, gingen nu weer met volle kracht aan het werk. Terwijl wij wegens schaarschte aan tarwe op het bruinbrooddieet gezet werden, ging onze tarwe voor een deel naar Schiedam. In gewone tijden is tarwe te edel, om verstookt te worden, maar met de hooge prijzen van den spiritus kwam daarin verandering. In plaats van in de maag der Nederlandsche natie kwam een deel der tarwe in de ketels der Schiedamsche branderijen Wij aten bruinbrood, gaven reuzenprijzen voor een flesch brandspiritus en reuzenhoeveelheden spiritus brachten reuzenwinsten op in het buitenland. In Duitschland is groot gebrek aan petroleum en wordt daarvoor veel spiritus gebruikt; ook wordt de brandspiritus gebruikt, om de brandende vloeistoffen te produceeren, waarmee in dezen beschaafden tijd de legers elkander bespuiten. Gelukkig heeft de regeering in deze maand er een eind aan gemaakt, dat Schiedam een deel van onze kostbare tarwe verbruikt, om oorlogswinst te bezorgen aan de brairders. De stokerijen mogen geen inlandsche tarwe meer gebruiken. Waarschijnlijk zijn ze ook medeschuldig geweest aan de aardappelschaarschte, omdat ze van de slinkende voorraad in het voorjaar ook een niet gering deel gebruikt hebben. Na het verbod om onze tarwe tot spiritus te verstoken, is er een aanmerkelijke daling in den prijs van den spiritus gekomen; deze is teruggevallen van 52 tot 40 cents in den kleinhandel. Beter laat dan nooit, maar het beste was geweest, dat de regeering gezorgd had, dat er geen korreltje tarwe verloren ging, zoodra er schaarschte dreigde te ontstaan. Nu heeft Schiedam schatten verdiend, terwijl onze schatkist millioenen heeft moeten betalen, om het volk aan goedkoop brood te helpen en wittebrood weken lang verboden, kost geweest is. Waarschijnlijk is het verbod om tarwe te verstoken tot spiritus niet zonder Engelschen invloed tot stand gekomen. Wel heeft Engeland niets te zeggen over hetgeen wij niet onze inlandsche tarwe willen doen, maar Engeland redeneert aldus: Door uw eigen tarwe niet te gebruiken voor uw eigen voeding maar in den vorm van spiritus naar Duitschland te verkoopen, hebt gij meer tarwe noodig uit Amerika; over dezen tarwe-invoer hebben wij wel te zeggen; wij kunnen uw schepen aanhouden en vasthouden; wij geven alleen verlof tot doorvaren, wanneer de lading in Nederland blijft en door het Nederlandsche volk gebruikt wordt. Gaat gij voort Duitschland te bedienen met uw inlandsche tarwe, dan zullen. wij daarmee rekening houden bij het al dan niet doorlaten van uw overzeeschen tarweaanvoer. Vrees voor deze belemmering van onzen tarwe-invoer heeft' de regeering waarschijnlijk geleid tot het verbod, om tarwe te verstoken, een verbod, dat eerder had moeten worden genomen. De anti-landbouwstemming. Deze uitdrukking lazen wij in het jaarverslag van de Friesche Maatschappij van Landbouw, opgesteld door den secretaris, den heer G. Broekema. Zij is niet geheel juist. Er is bij ons volk volstrekt geen stemming tegen den landbouw, maar wel tegen de.... landbouwers. Moet deze vijandige stemming verklaard worden uit jaloerschheid om de groote winsten, door den landbouw in de oorlogsjaren gemaakt? Het bezwaar van de meeste niet-boeren tegen de wel-boeren is dit, dat de laatsten zich kanten tegen maatregelen in het algemeen belang genomen door de regeering, wanneer zij daardoor minder winst kunnen maken en zij zich gevoelen als een apart volk in onze natie, dat thans erdfukt en geplunderd wordt door de rest. De regeering grijpt maar in onze zakken, om de anderen te bevoordeelen. Zij dwingt ons, om de burgers te bedeelen. , Dat is de klacht in de wereld van den landbouw en deze klacht heeft velen tegen de boeren ingenomen en hen van gebrek aan gemeenschapsgevoel doen beschuldigen. De heer Broekema erkent in het jaarverslag, dat 1915 aan de landbouwers ongekend hooge inkomsten bracht. Al moest een belangrijk deel der producten tegen belangrijk verminderden prijs aan den binnenlandschen verbruiker worden afgestaan, en al waren de uitgaven voor werkloonen en benoodigdheden aanmerkelijk hooger dan vroeger, toch erkent de heer Broekema, dat 1915 „een schier in alle opzichten voordeelig jaar" mag worden genoemd. Hij acht het wenschelijk, dat de Fr. Mij. van Landbouw boekhoudingen aanlegt van inkomsten en uitgaven der arbeiders, kleine grondgebruikers en boeren, opdat de stedeling zich geen fantastische voorstellingen gaat maken van de „reuzenwinsten" der boeren. Dat de boeren over het algemeen zelfzuchtiger zouden zijn dan de burgers, ontkennen ook wij; zij zijn niet het egoistische volksdeel; maar wel leven zij meer afzonderlijk en aanvaarden daardoor niet zoo gemakkelijk noodzakelijke maatregelen in het algemeen belang, die voor hen lastig of onvoordeelig zijn. Hun bedrijf is meer afgesloten en begrensd en dat heeft ook invloed op hun geestelijk leven. In het verslag wordt gewezen op het verloop van den exporthandel gedurenden den oorlog. Het grootste deel van onzen uitvoer van landbouwproducten gaat naar de centralen. Duitschland heeft den_inkoop in Nederland gecentraliseerd en houdt nu' de prijzen van onzen uitvoer binnen zekere grenzen. Ondertusschen verliezen wij Engelsche klanten en daarom dringt ook het jaarverslag erop aan, dat de normale handelsbetrekkingen hersteld zullen worden. Over de maatregelen, door de regeering in verband met de crisis genomen, is de heer Broekema slecht te spreken. „Met den dag komt alles meer te staan onder controle van burgemeester en politie. De vrije concurrentie, vroeger wetsteen van vlijt, deugd en energie, wordt meer en meer uitgeschakeld." Zulke opmerking maakt op velen den indruk eener uiting van boerenhebzucht. Indien de regeering niet had gezorgd voor maximumprijzen voor het binnenlandsch gebruik, den uitvoer niet had verboden of geregeld, niet in beslag had genomen en gedistribueerd, wanneer zóoals onlangs met de aardappelen een of ander volksvoedsel ondragelijk duur werd of niet meer te krijgen, dan hadden wij hier in ons land hongersnood en hongeroproer, terwijl de boeren zich in een paar jaar schatten hadden verzameld. De regeeting heeft zeker fouten begaan, haar werk was uiterst moeilijk.; had zij de concurrentie haar vrijen loop gelaten, dan had zij echter de grootst mogelijke fcut begaan en zou ons volk er even ongelukkig aan toe zijn als thans het Duitsche. De boeren moeten zich niet als slakken veilig en knus in het huisje van hun standsbelangen willen opsluiten. Bij den aanvang van den oorlog werd gesproken van een ontwaking van het nationaal gevoel. Dat "gevoel is nog iets anders dan strijdvaardigheid tegenover een vreemde natie, die ons te na zou durven komen; het is bovenal het gevoel, dat men bereid moet zijn, zijn, eigen persoonlijke belangen, als het moet, achter te stellen voor het belang van de volksgemeenschap, waartoe men behoort en maatregelen, die dat belang dienen, te aanvaarden zonder morren en mokken, ook al wordt de gelegenheid tot winstmakerij erdoor ingeperkt. Dat is zeker makkelijker gezegd dan gedaan, want het lieve ik is niet alleen bij den boerenstand een belangrijk personage, dat van afstaan en geven niet veel wil weten. ---