Groothertogen der Industrie. Voer de afdeeling Drachten van den Algemeenen Bond van* Handels- en Kantoorbedienden sprak Vrijdagavond over bovengenoemd onderwerp de heer C. W. JACOBSEN, hoofdbestuurder van dien bond te Amsterdam. De uitdrukking groothertogen der industrie, aldus spreker, is van den vermoorden Duitschen Rijksminister Walter Rathenau, die hiermede wilde zeggen, dat in Duitschland, war de gekroonde hoofden zijn weggejaagd, grootindustrieelen zijn opgekomen met meer dan vorstelijke macht, die groote complexen ondernemingen concerns en kartels als hertogdommen beheerschen. Een dezer machtigen was de pas overleden Hugo Stinnes, die, oorspronkelijk eigenaar van hoogovens, begon met mijnen te koopen, teneinde de kolen en ertsen, voor zijn bedrijf noodzakelijk, too voordeelig mogelijk te kunnen betrekken. Om de nadeelen der concurrentie zooveel mogelijk te ontgaan, valt in de Duitsche industrie een samentrekking der bedrijven waar te nemen en wel in twee vormen, nl de horizontale en de verticale 'concentratie. Bij de horizontale concentratie vormen •de industricelen een kartel. Enkele mijneigenaren, b.v, spreken af hun kolen voor niet minder dan een bepaalden prijs te verkoopen. Een stapje verder in deze richting gaat men als men een bureau opricht, dat de orders onder de verschillende aangesloten industrieelen verdeelt. Men krijgt dan een syndicaat. Vooral de kolensyndicaten tusschen verschillende mijneigenaren gesloten, zijn zeer machtig. De hoogoveneigenaar Stinnes nu begon met een kartel te vormen met ande:'e hoogoveneigenaren. Om echter van de gekartelleerde mijneigenaren onafhankelijk te worden, kocht Stinnes eenige mijnen en maakte als mijneigenaar deel uit van een kolensyndicaat. Hij kon dus thans zelf de prijs voor zijn benoodigde kolen mee vaststellen, Maar Iniet alleen tegenover zijn leveranciers maakte Stinnes zich onafhankelijk. Door het oprichten van walswerken kon hij zelf het door hem in zijn hoogovens bereide ijzer verder bewerken. Het aankoopen van machinefabrieken en electriciteits-bedrijven waren volgende stappen. Zoo kwam naast een horizontale een verticale concentratie tot stand, _ _ _ De oorlog heeft dit proces nog verhaast, In West Duitschland had men tot dezen tijd toe drie reuzenbedrijven, nl, de Deutsch Luxemburgische A. G." van Stinnes, die electriciteitswerken, walswerken, hoogovens en mijnen exploiteerde, de „Gelsenkirchener Bergwerk A. G.", die er walswerken, hoogovens en mijnen op na hield en de „Bochumer Verein", die machinefabrieken, hoogovens en mijnen onder haar bedrijven telde Teneinde wraak te nemen op het vernielen van de fabrieken en mijnen in Noord-Frankrijk, werden bij het vredesverdrag van Versailles de „Gelsenkirchener Bergwerk A. G.' haar walswerken en hoogovens, de „Deutsch Luxemburgische A. G." haar hoogovens en mijnen en de „Bochumer Vertin" haar walswerken en hoogovens ontnomen. Teneinde nu toch een groote verticale concentratie te behouden smolten genoemde ,diie reuzenbedrijven op initiatief van Stinnes samen tot de „Rheinisch Westfalische Elbe ,Union", zoodat weer mijnen, hoogovens, walswerken, machinefabrieken en electriciteits, werken verbonden waren, Ook de bekende groot: onderneming op het gebied van het electriciteitsbedrig de Siemens Schuckertwerke sloot zich bij deze unie aan, Maar hierbij bleef het niet Door het opkoopen van aandeelen in de oorlogsjaren kreeg Stinnes de macht in handen in de vier groote zeevaartmaatschappijen, die tot één groote onderneming werden vereenigd. Deze nieuwe maatschappij exploiteerde, behalve overzeesche transport, ook verschillende groote scheepswerven en raffinaderijen. Het transport over land trachtte het Stinnes-concern eveneens in handen te krijgen. Een poging, om het ,Duitsche rijk te dwingen zijn spoorwegen af te staan, mislukte echter. Teneinde voor zijn mijnbedrijven aan het noodige hout te komen, werd Stinnes een der grootste boscheigenaren der wereld. Het hola, dat niet geschikt was voor het mijnbedrijf, ,diendE hem tot papierfabricage. En dit papier wendde hij weer aan voor zijn courant, de Deutsche Allgemeine Zeitung, waardoor hij in staat was de publieke opinie te bewerken. Door het persbureau de „Telegrafen Union" maakte hij de kleine en middenpers in Duitschland van zich afhankelijk. Ook werd uit het hout alcohol gefabriceerd, dat weer voor foezelfabricage diende. Stinnes richtte verder met behulp van Japansch kapitaal petroleummaatschappijen op om oliebronnen in Chili en Bolivia te exploiteeren. Dat hij zich niet op eng Duitsch nationalistisch standpunt plaatste, mag blijken uit het feit, dat hij met verschillende Fransche ondernemingen belangengemeenschappen aanging, Een voorbeeld van internationalisme, aldus spr., waaraan de arbeiders zich kunnen spiegelen. Ook was hij eigenaar van groote hotels en banken. Een ander groothertogdom der industrie is de bekende A.E,G., van de familie Rathenau. Deze reuzenmaatschappij beheerscht 1800 ondernemingen, waaronder 101 electrische centrales en verder allerhande bedrijven tot schrijfmachine- en chocoladefabrieken toe. Voor de arbeiders is uit de vlucht, die deze kapitalistische concentraties hebben genomen, een leering te trekken. Ook zij moeten concerns vormen' zich krachtig aaneensluiten en zich niet in allerlei hokjes en groepjes naar de bedrijven verdeelen. Medezeggenschap en socialisatie kunnen alleen tot stand komen, als de arbeiders zich zoo intens mogelijk organiseeren om tegen de vereenigde grootkapitalisten opgewassen te zijn. Evenals deze groothertogen der industrie moeten de arbeiders beseffen, dat de belangen der verschillende groepen onder hen ten nauwste samenhangen. Het is daarom vooral ook de plicht van het georganiseerde proletariaat de uitgesloten textielarbeiders in Twente te steunen, De voorzitter, de heer Sikma, bracht den spreker dank voor het ten beste gegevene, --- Gemeente Opsterland. Raadsvergadering op Vrijdag 25 April, 's voormiddags 91/2 uur, Aan de orde komt o. m.: Onderzoek geloofsbrief van het gekozen lid van den raad den heer H. de Vries. Stemming, wegens staken van stemmen in de vorige vergadering, over het voorstel van B. en W. om geen pensioensbijdragen op de ambtenaren te verhalen. Verzoeken van H. Duursma onderwijzer aan de school te Luxwoude, en A. P. idzerda, klokluider te Tijnje, om eervol ontslag. Verzoeken van: het bestuur der afdeeling Gorredijk Coöp. Vrouwenbond om vrijstelling van het betalen van vergoeding voor het gebruik van het lokaal boven de waag; H. Kramer te Tijnje om dispensatie ten aanzien van het perceel Tijnje 111 van de eischen, waaraan een lokaliteit moet voldoen om voor een verlof in aanmerking te kunnen komen; „Plaatselijk Belang' te Bontebok om de onteigening te bevorderen van een strook grond noodig voor de verh-rding van de Bonteboksreed; F, Herder e, a., belanghebbenden bij den zandweg loopende van den kunstweg Ureterp-Dr.-Compagnie langs de grensscheiding tusschen Smallingerland en Opsterland naar de z.g. puntpaal, om het weggedeelte, gelegen in Opsterland, te verbeteren en over te nemen in eigendom, onderhoud en beheer bij de gemeente; „Plaatselijk Belang" te Beets om een klokhuis op de nieuwe begraafplaats aldaar; J. van der Vegt e. a, namens alle vergunninghouders in deze gemeente, om het tapverbod in te trekken; de commissie voor oprichting eener Naamlooze Vennootschap voor ontginning van gronden voor werkloosheidsbestrijding, om deel te nemen in het maatschappelijk kapitaal. Vaststelling balans en winst- en verliesrekening van het electriciteitsbedrig over het tijdvak 29 Sept. 1922-- 1 Jan. 1924 en van die der gasfabriek over 1923. Voorstellen van B. en W.: tot onderhandsche aanbesteding van het maken van den onderbouw voor een nieuwe ijzeren draaibrug in het Voorwerkersveld; tot onderhandsche verhuring van woningen; tot vaststelling van een rooilijn langs een .gedeelte kunstweg Voorwerkersbrug—de Wilp; om onder bepaalde voorwaarden aan bet Prov. Electrieiteitsbedrijf toe te staan om gebruik te maken van het transformatorstation te Terwispel ten behoeve van de coöperatieve zuivelfabriek aldaar; om een crediet te verleenen voor het maken van een opslagplaats aan de Kerkereed te Ureterp en tot vaststelling van een verordening tot heffing van walgeld; tot wijziging van de verordening, regelende den rang en het getal van de ambtenaren ter secretarie; tot wijziging en nadere vaststelling van de verordening, regelende den rang, het getal en de wijze van benoeming van de ambtenaren en werklieden der gemeentelijke gasfabriek; tot vaststelling van een nieuwe verordening tot regeling van de bezoldiging en verdere inkomsten van de ambtenaren en werklieden der gemeente (salarisverordening 1924); tot vaststelling van raadsbesluiten regelende de afschrijving op de waarde der vaste bezittingen gasfabriek, electriciteitsbedrijf en woningbedrijf, zulks ter voldoening aan het bepaalde bij art, 9 van de verordening, regelende 't financieel beheer der bedrijven; tot wijziging en opnieuw vaststelling van de verordeningen, regelende de samenstelling en den werkkring der commissiën van bijstand lichtbedrijven, bedrijf dienst gemeentewerken en woningbedrijf; tot vaststelling van een verordening alsvoren voor het ontginningsbedre tot wijziging en opnieuw vaststelling van de instructies directeur en boekhouder gasfabriek en boekhouder electriciteitsbedrig; tot vaststelling van instructies voor de boekhouders woningbedrijf, dienst gemeentewerken en ontginning.- bedrijf. Benoeming van leden der in te stellen commissie van bijstand voor het gemeentelijk ontginningsbedrijf. Voorstel van de raadscommissie van bijstand reinigingsdienst om uit te zien naar een ander terrein voor berging van faecaliën en afval. --- Kerknieuws. DE UREN ZIJN NAAR DEN ZOMERTIJD AANGEGEVEN. Preekbeurten Zondag 27 April. Ned. Herv, Kerk, Drachten.. Vm. 9,30. u, ds. Kardolus van Suameer. Av. 7 14.4 geen dienst, Boornbergum. Vm. 10 ti. ds. van Apeldoorn. Dr.-Compagnie. Vm. 10 u. ds. Zwiep van Brielsch Nieuwland. Opeincle. Vm, 10 u. da. Hoek, Oudega. Vm. 10,30 u. da. Carsjens, (Doop.) Rottevalle. Vm. 10 u, de. Klein Wassink. Boelenslaan. Vm. 10 u. ds. Winsemius, Augustinusga, Vm. 10 en nut. 2,30 u. da. van 'algen. Gerkesklooster. Vm, 9,30 u, ds. Reinders van Kooten. TwilzeL Vm, 10 u. ds. Nobel, Bergumerheide, Nm. 2 ti. ds. v, d. Veer van Drachten. &trijp. Vm, 10 u. ds. v. d, Veer van Drachten. Oostermeer. Vm. 10 en ani. 2,30 u. ds. Prins. Eestrum. Vm. 10 en !lin. 2,30 u. J. Elbrecht. Buftenpost. Vm. 10 ti. ds. de Vries, Beetsterzwaag Vm. 10 u. di. Domela Nieuwenhuis Nijegaard. Oud-Beets. Vin. 10 u, ds. Kalme.. Siegerswoude. Vm, 10 u. eend. B. J. Aria van Drachten. Doopsgez. Gemeenten, Drachten en Ureterp. Vm. 10 ti. cis, Vis. (Avondmaal.) ten bate van het predik.fonds voor den kring Zwaagwesteinde.) Rottevalle en Witveen. Vm. 10 u. ds. Stiel. Surhuisterveen. Vm, 10 u. ds. van Riemsdijk. Geref. Kerk, Dr.-Compagnie, Vin. 10 en nut. 2,45 u. da, v. d, Vegt. Ureterp. Vm. 10 en nut. 2,30 u. lezen. Chr. Geref. Kerk, Drachten. Wn. 9,30 en nm, 2,30 u, lezen. Evangelisaties, Drachten, Lokaal Eben-Haikaer. (Herv. Evangelisatie.) Nut, geen kinderkerk, Av, '7 ti. L. Ekkelboom. Evangelisatie Bethel. Vm, 9,30 u. Douma van Nijega. Nm, 2 u, kindersamenkomst. Av, 7 u. v. Aken van de Wilp. Puntpeal. Hervormde Evangelisatie „Bidt en Werkt". Vm, 10,30 en nm. 3 u, J. Brouwer, Nut. 4,30 u, Zondagsschool. Houtigehage Noord-Jeruël, Vm. 9,30 u, D. Meijer, Av, 7,30 u. J. A. Monsma, Buitenpost. Herv. Evangelisatie. Vut. 10 en av. 7,30 u. F. van Veenen, --- Benoemingen, Examens enz. Tot hoogleeraren aan de rijksuniversiteit te Utrecht zijn benoemd: dr. H. T. de Graaf, herv. pred, te Zutphen, om onderwijs te geven in de leer van de godsdienstgemeenschap (dogmatiek en ethiek), en dr, G. H. van den Bergh van Eysinga, herv, pred, te Santpoort, om onderwijs te geven in de wordingsgeschiedenis van het christendom. Met ingang van 1 Mei is benoemd als besteller der posterijen te Drogeham de heer T. A. Hansma, in gelijke betrekking te Augustinusga. --- SPORT. VOETBAL. DRACHTEN. De seriewedstrijd van D.V.V. hebben spannende wedstrijden gebracht. FN.C.II was door bijzondere omitandigheden verhinderd uit te komen. Een drietal vereenigingen, telegrafisch als invaller aangezocht, bleken niet beschikbaar te zijn, zoodat Friso zonder strijd in de 2e ronde werd geplaatst. Rood-Geel en D.V.V. deelden de eer, nadat aan 'beide kanten één doelpunt gemaakt werd. Ook de verlenging bracht geen beslissing, zoodat tenslotte 't lot aan Rood-Geel de zege bracht. D.V.V., die maar even met 6 invallers verscheen, heeft goed partij gegeven; het gelijke spel gaf heel goed de verhouding weer. Er werd flink aangepakt, zoodat D,V,V. met den wind mee spelende, in de meerderheid was. Rust ging met blanken stand in. Een o. i. houdbaar schot bracht D.V.V. de leiding. Eenige seconden voor het einde wist Rood-Geel met een keurig schot den gelijlémaker in het net te jagen. De 10 minuten verlenging bracht geen verandering in den stand, zoodat de D.V.V,-aanvoerder het geluk in z'n handen had Hij raadde echter mit en de DX,V,ers baba UA biszen pakken. Leeuwarden 111 toonde zich met 2-0 de meerdere van L.V.C.; beide doelpunten werden na rust verkregen. Voor de prijzen kwamen dus in aanmerking Friso, Rood-Geel en Leeuwarden 111. In de wedstrijden Friso—Rood-Geel en Friso—Leeuwarden wist geen der partijen het doel te vinden, zoodat de laatste wedstrijd Rood-Geel—Leeuwarden de 'beslissing moest brengen. Na rust wist Leeuwarden de eeuigste goal te maken en zoodoende op den eersten prijs beslag te leggeil. Fris° kreeg den tweeden prijs en Rood-Geel het bronzen metaal. Onderstaand lijstje geeft de uitslag weer. 1 Leeuwarden 111 2 I 1 0 3 1--0 2 Friso 2 0 2 0 2 0-0 3 Rood-Geel 2 0 1 1 I 0-1 Zondag speelde D,V.V.11 een zeer spannenden strijd tegen Stormvogels van Lippenhuizen, Ook hier was de verhouding gelijk spel, doch het geluk was aan den kant van Lippenhuizen, en met 1-0 zege keerden ze huiswaarts, De H,8.5.-club wist in Gorredijk op seriewedstrijden den eersten prijs en een medaille voor de hoogste score te behalen. R. --- Ingezonden. (Buiten verantwoordelijkheid van de Redactie.) Train en Autobus, De Dragtster Courant van 11 dezer werd mij door eenige autobusondernemers toegezonden en het is wel een behoefte van een autobusondernemer, die er prijs op stelt het bedrijf serieus uit te oefenen, zijn standpunt naar aanleiding van het artikel van den heer H. N. Biezeveld eens uiteen te mogen zetten. Het artikel van genoemden heer komt neer op een betoog, dat het publiek in eigen belang de Tram-Mij. moet steunen, daar anders of door belasting --- dus afgedwongen steun of expiratie van den dioriet het pleit wordt beslist. Het artikel heeft als inleiding ten memorandum van diverse autobus-ongelukken, Nu meen ik, dat men in Friesland niet lang behoeft te redeneeren over het algemeen belang van de autobus. Die is er en gaat ook niet weer heen. Zie den Haag, waar, ondanks tegenwerking van hoogeren allerlei hand, het publiek zoodanig teweer ging, dat de raad ingreep en B. en W. bij monde van een harde motie verandering van houding afdwong, ten behoeve van de autobusondernemers. En zoo zou het ook in Friesland gaan, Alles wat nieuw is, beleeft de kinderziekte de bus dus ook, evenals vroeger het spoor. Daar moet hard gewerkt worden om deze kinderziekte rooveel mogelijk te beperken en het doet eenigszins komisch aan dat, terwijl de stoomtram, die toch algemeen in den lande minstens aan verval van krachten lijdt, deze zelfde oude aan zijn piepjonge verkeers-collega eenige capriolen gaat verwijten. Nu is de kwestie deze: is de stoomtram onmisbaar? Ik heb wel eens ,hooren beweren, dat niemand onmisbaar is, dus wellicht valt daar ook de stoomtram onder. Blijven bestaan kan ze ook niet, omdat nu eenmaal materieele zaken niet blijvend zijn. Het ligt er dus maar aan of alles op tijd weggaat en op tijd komt; i.c. of de stoomtram op tijd weggaat en of de bus op tijd is gekomen. V66r den tijd van de autobus was de geschiedenis van de stoomtram al tamelijk ver geschreven. Wat niet electrisch werd, had kunst- en vliegwerk noodig om op pooten te blijven. En de tijd direct na den oorlog was er een, waarin bar hard geroepen werd om bezuiniging. Dat trof vele instituten, die voor opzet of instandhouding de staatsruif noodig hadden ook Tram-Mij,en. Limburg b.V., waar voor 6 'geprojecteerde lijnen, ik meen 'n bedragje van f 10.000,000 gemeente-, provinciaal- en rijksgeld was bijeengebracht, had in den oorlog dat sommetje verbruikt voor 21/2 lijn: ergo schoten er 3112 lijn over. Geld was er niet meer bezuinigen toen kwamen de autobussen dat karweitje opknappen op die 31/2 lijn zonder één cent gemeente-, provinciaal- of rijkssteun, Vreemd, maar toch een zeer knappe prestatie. In Brabant dito. Nu is het voor een bus toch wel wat veel gevraagd om alleen die karweitjes op te knappen, die een tram niet vermag te doen. Ze gingen dus tevens berijden die trajecten, waar vraag was naar vervoer. Waar mogelijk wel een tram-. of bootdienst was, doch of door prijsniveau, beknopte dienst, of duur der rit ruim plaats was voor een minder omslachtig vervoermiddel. En plaatsjes als Edarn, Hoorn, Ouderkerk, Ootmarsum e, a„ ja geheele streken als de Zuid-Holt eilanden, de buurten aan Lek- en Maasdijk, kregen een levendig personenvervoer; om nog te zwijgen van 't verhoogde marktbezoek op plaatsen als Purraerend, Alkmaar, den Bosch, Zwolle en ook Sneek en Leeuwarden. Geen wonder dat, mocht ook al eens een burgemeester wat vreemde tactiek tegen de bussen voeren, diverse Middenstandsraden en Kamers van Koophandel daartegen in het geweer traden, waarvan Haarlem het jongste voorbeeld levert. Plaatsen als Dordrecht en Apeldoorn zetten hun tramoommissies in autobuscommissies om en nu volgt Groningen, terwijl in Deventer, Zwolle, Rotterdam, den Haag, ja in iedere stad van eenige beteekenis, de bus het vervoer bedient. Doet het nu werkelijk niet een beetje komisch aan, dat een stoomtramdirecteur, gezien een dergelijk vervoermiddel als de autobus, waarvan ook het buitenland de duidelijkste bewijzen levert, dat het 't toekomstig middel van vervoer zal worden, voor de stoomtram bij niet voldoende rendement en bij nonexpiratie, den belastingbetaler als onwillige klant bij de haren neemt. De stoomtram Haarlem—lJmuiden blijkt na expiratie absoluut niet onmisbaar te zijn en de stoomtram Delft—den Haag krijgt 'n electrisch pakje aan etc. etc. Is de bus niet geschikt voor massa-vervoer? Dit is een kwestie van organisatie. Zooals er nu nog vaak gereden wordt in disharmonie en te hooi of te gras is de bus daarvoor niet geschikt. Waar echter de diverse ondernemers combineeren en naast goed en flink materiaal en geregelde diensten door combinatie te beschikken hebben over 't noodige reserve-materiaal, daar is de bus juist het aangewezen middel van vervoer, dat zich uitstekend aanpast aan veel of weinig verkeersbehoefte. Dit laten combinaties zien, die tutschen Delft—den Haag rijden; in de stad Dordrecht; tusschen Enschedé en Hengelo, en straks op het traject Haarlem—lJmuiden, vervallen u atbuovasennezel;f de aanwijzingen als; groot weinig verhaal van slachtoffers r de op niet kapitaalkrachtige ondernemers en ongereglementeerde konen en arbeidstijden in het busbedrijf. Keulen en Aken zijn niet op één dag gebouwd en ook het busbedrijf kan niet binnen nog géén jaar in alle onderdeelen zijn verzorgd. Daar is naast de energie van den autobusondernemer de goede wil van de over.. heid voor noodig. De wetgever heeft tijd noodig om de ontwikkeling van het bedrijf gade te slaan. Welnu, tijd en gelegenheid was er ten volle. Thans is het de beurt aan vader Staat om die regelen voor te schrijven, wasrlange den serieuzen ondernemer, die 't goed meent met het bedrijf, de gelegenheid voor ontwikkeling wordt geboden en bun, die niet anders dan „beunhazen" willen, den pas af te snijden. Het is een openbaar belang, dat in dezen tijd van bezuiniging geen kapitalen worden vastgelegd in ondernemingen, die niet dan met staatshulp rendeeren* kunnen; het is een openbaar belang, dat het particulier initiatief ten behoeve van handel en nijverheid vrijheid van beweging word. gelaten en is daar een LlaGullere 'ng, die stoomtram of autobus erti, en ten behoeve van enkelen personen- of vrachtvervoer levert en zijn verder bestaan rekt ten koste van de gemeenschap, dan is het tevens een algemeen belang, dat dit instituut zoo spoedig mogelijk verdwijnt. Het is hard voor den grijsaard den jongeling zijn plaats te moeten inruimen, doch juist in deze wisselwerking openbaart zich de voortgang van den tijd. Het is voor onze Friesche broeders, die de schouders onder een goed autobusbedrijf willen zetten, een groote verheugenis, dat hun „struggle for life" met succes in andere deden van het land werd gestreden, en dat, wanneer noodig, zoowel het Zuiden, het Westen als het Oosten, het Noorden de hand zullen reiken. A, 15E JONG, Seer, Ned, Bond, v, Autobusdienstondernemers te Hilversum, ---