Schoolverbetering in Smallingerland voor 100 jaar. OUDEGA, Zooals we in een vorig nr. zagen, werd in 1817 te Oudega een nieuwe school gebouwd, aan welke noodzakelijke verbetering schoolopziener H. Nieubuur Ferf van Bergum den eersten stoot gegeven had, terwijl onder schoolopziener Heppener van Drachten de zaak haar beslag kreeg. In het Januari-nummer 1818 der „Bijdragen betrekkelijk het Onderwijs" publiceerde de schoolopzieney Heppener onderstaand bericht: „Zagen wij reeds met zorg en bekommering sedert jaren onze kinderen zich naar de school begeven, een gebouw, hetwelk niet alleen te klein was voor het getal der kinderen, hetwelk zich in hetzelve bevond, maar tevens ook door ouderdom geheel bouwvallig en togtig, en dus schadelijk voor de gezondheid der kinderen; met hoe veel genoegen zien wij hen dan nu zich vereenigen in een nieuw schoolgebouw, onlangs op voordragt van den districtsschoolopziener, en door ijverige medewerking van den heer grietman van Smallingerland gesticht, Met blijdschap begeeft thans onze jeugd zich naar dit ruim gebouw, voorzien van acht schuiframen ter verlichting, en van den kagchel ter verwarming, Nooit was het getal van kinderen zoo groot in de school als thans, en daar dit gebouw geheel ingerigt is om het onderwijs te bevorderen, en de brave onderwijzer Abraham Dirks Nicolai nu met zoo veel genoegen zijn werk verrigt, vertrouwen wij, dat, door deze vernieuwing der school veel zal toegebragt zijn, om de beschaving en verlichting der jeugd van dit dorp soteeds te vermeerderen," Jammer, dat de onderwijzer A. Nicolai zijn „braafheid" niet kon handhaven, want in 1821 reeds getuigde schoolopziener Heppener omtrent dezen opvoeder der jeugd, dat hoewel zijn gedrag „onberispelijk" was, zijn vlijt niet anders dan „slecht" genoemd kan worden, tel o,4l...meesleze liee.lo iftelijk e opgave omtrent de moraliteit en den ijver der onderwijzers in den jare 1821" als „aanmerking" van Oudega staat aangeteekend: „Indien deze onderwijzer zich niet verbetert, zal hij door de commissie van onderwijs dienen gecorrigeerd te worden." E. B. --- Noodlottige brand te Ommelanderwijk. VIJF DOODEN, VELE GEWONDEN. Woensdagmiddag om ongeveer half vier is op de aardappelmeel- en dextrinefabriek der firma K. en J. Wilkens te Otnmelanderwijk bij Veendam op de dextrine-afdeeling met een geweldigen knal een dextrineur ontploft. Door deze ontploffing ontstond onmiddellijk een groote brand. Het bovenste gedeeite der fabriek stond weldra in volle vlam. De arbeiders sprongen verschrikt van de zolders naar beneden en velen hunner kregen meer of minder ernstige brandwonden. Zoo sterk was de luchtdruk, dat arbeiders,, die v66r de fabriek werkten, in het kanaal werden geslingerd en zich zwemmende moesten redden. Al spoedig na de ontplafing stond de boerderij, welke pl.m. 25 meter van de fabriek verwijderd staat, eveneens in volle vlam. Deze boerderij behoort aan de firma K. en J, Wilkens en was volgeladen met aardappelmeel. Toen de motorspuit van Veendam arriveerde, stond een tweede boerderij, eigendom van de wed. Kemper, ook al in brand. Er liepen spoedig geruchten, dat in- d: fabriek verscheidene gewonden en dooden moesten liggen. Dit bleek maar al te waar. Bij het reddingswerk bleek het, dat bij deze ontzettende ramp zijn omgekomen: de gehuwde arbeider H. Kruizinga, 26 jaar, die een vrouw en een dochtertje nalaat; mej. J. Miedema, 42 jaar, echtgenoote van den opzichter Miedema; hun dochter Antje Miedema, 21 jaar; de arbeider F. Mol og, 28 jaar, die een vrouw met een kind achterlaat, De 19-jarige Jacob Miedema, zoon van den opzichter, overleed spoedig in het ziekenhuis te Winschoten aan de bekomen brandwonden. Omtrent het lot van den arbeider Klaas Bos, 33 jaar, – gehuwd en vader van vijf kinderen, bestaat nog geen zekerheid. Volgens sommige berichten is hij zwaar gewond naar het ziekenhuis te Groningen vervoerd. Maar uit Groningen wordt gemeld, dat aldaar in geen der ziekenhuizen de vermiste is opgenomen, Verschillende zwaar gewonden zijn naar de ziekenhuizen te Winschoten en Groningen vervoerd, In totaal zijn er 18 min of meer gewonden. De brand is ontstaan in een meelloods, die tegen de fabriek is aangebouwd. Hier staan ook machines voor , de bereiding van dextrine. Een aantal arbeiders, dat bij 't uitbreken van den brand aanwezig was, trachtte het vuur te blusschen en tijdens dit werk heeft de ontploffing, die zoo groote verwoestingen heeft aangericht, plaats gehad. In een minimum van tijd was de geheele fabriek, die een groote 'oppervlakte beslaat, een vuurzee, waarvan groote stukken muur en stukken van het dak ver weg sloegen. In de fabriek waren voor de nacampagne ongeveer tachtig arbeiders werkzaam. Hoe hevig de ontploffing is geweest, blijkt wel uit het feit, dat een lange dakgoot van de fabriek op dertig meter afitan4 101.:ijsts1 "o,l3l4k:bogen in de tuinen, is terug» gevonden. Verscheidene boerderijen, die aan den overkant van het kanaal staan, werden ernstig beschadigd. De pannen werden van de daken geslingerd, de ruiten werden vernield, Vooral de boerderijen van J. Vegter en Nieboer moesten het ontgelden. In laatstgenoemd huis zijn niet alleen alle ruiten vernield, doch zijn alle deuren ontzet, paneelen uitgeslagen, de porseleinkast tot een bergplaats van scherven gemaakt, lampen omgevallen en schilderijen van den wand geslagen. Op ongeveer dertig meter afstand van de fabriek staat een heg geheel verschroeid en gedeeltelijk weggeslagen door den luchtdruk, Eenige verkoolde stammen steken nog uit het droge stofzand. _ Direct na het uitbreken van den brand vluchtte iedereen zoo spoedig mogelijk uit de fabriek. Ook de machinist vluchtte uit angst. Doch spoedig kreeg hij zijn bezinning terug, ging weer naar zijn post en wist den stoom van de ketels te verwijderen. Wat dit niet gebeurd, dat had er groot gevaar bestaan, dat ook de ketels zouden zijn gesprongen. De motorspuiten uit Veendam konden tegen de ge- • weldige vuurzee weinig uitrichten en de voornaamste taak der brandweer bestond uit het beletten van uitbreiding van de ramp. Behalve het fabrieksgebouw en de meelloods zijn nog twee boerderijen, bewoond door opzichters van de fabriek, een prooi der vlammen geworden. Tijdens den brand cirkelden twee vliegtuigen boven het terrein. Het laat zich denken, dat de verslagenheid te Veendam groot is, en dat er oprechte deelneming beerscht met de familieleden van de slachtoffers, vooral met den opzichter Miedema, die zelf ongedeerd bleef, en wiens gezin wel vreeselijk zwaar getroffen werd. Een groote menschenmenigte heeft stil het werk van de brandweer gadegeslagen, en steeds meer drong het door, dat een ontzettende ramp is gebeurd. Het Oroene Kruis en particuliere auto's reden af en aan om gewonden te vervoeren, Onbeschrijfelijke tooneelen hebben plaats gehad. Men zag vrouwen zoeken naar haar mannen, zij wisten niet of hij misschien bij het blusschingswerk bezig was, of hij gewond en vervoerd was, of vermist werd. Na den brand kwam nog een oude arbeider uit een 1 koelkelder te voorschijn, die zich daar schuil had gehouden en niet gewond was, Een buitengewoon kwantum aardappelmeel is verbrand. De verbrande fabriek was voor 5 á 6 ton verzekerd. De beide afgebrande boerderijen zijn elk voor f 18.000 verzekerd, De schade aan de omliggende boerderijen wordt op f 50,000 geschat, --- Gemengd Nieuws. In de woning van den heer Falkena, burgemeester ,van Schoterland, viel Dinsdag door den wind een bovenlicht van een deur naar beneden. Het kwam terecht op het hoofd van een der dochters des huizes, die door de glasscherven dermate verwond werd, dat zij naar het ziekenhuis werd overgebracht. De 27-jarige boekdrukker W. F. K„ die ervan wordt verdacht de branden, die dit jaar op verdachte wijze te Rotterdam zijn ontstaan, te hebben aangestoken, heeft bekend, althans eenige van deze branden te hebben gesticht. Op een weiland te Delft heeft een negenjarige knaap een brief gevonden, afgezonden door een bank te Leipzig, bevattende een chèque groot 10,000 M. en bestemd voor de firma Osendarp te Delft. De brief was tijdens de bestelling door een brievenbesteller verloren. Uit Helsingfors wordt gemeld, dat dr. Haegglund, hoogleeraar aan de universiteit te Abo, een methode heeft gevonden om suiker uit hout te bereiden. Hij heeft voor alle landen patent op zijn uitvinding aangevraagd. It Nij-Frysk Toaniel. De rie fen kommissarissen fen „It Nij-Frysk Toaniel" hat for de earste titfieringen fen it toanielselskip keazen it nije stik fen de hear J. P. Wiersma: „Wiggle Noardman", toanielstik yn 4 bidriuwen. De foarsitter fen de rie, de hear 0. Veenstra to Grins, hat yn in kombinearre gearkomste fen rie, kommisjeleden en spylders in lézing hálden oer „Wiggle Noardman", De sprekker bihannele de haedfiguren stik for stik en yn forbán mei elkoar, en bispriek yngeand komposysje en geast fen it stik. Het Friesche aandeel in de lichting 1930, De minister van defensie heeft het aantal voor de provincie Friesland in de 24.563 tot gewoon dienstplichtige bestemde ingeschrevenen der lichting 1930 bepaald op 1615 man, berekend naar een getal ingeschrevenen van 1879. De commissaris der koningin heeft dit aandeel voor elke gemeente of groep van gemeenten als volgt vastgesteld; Gemeente Leeuwarden 193, gemeente Opsterland 82, gemeente Weststellingwerf 73, groep Lemsterland 95, groep Harlingen 113, groep Westdongeradeel 96, groep Dantumadeel 77, groep Wonseradeel 106, groep Smallingerland 108, groep Achtkarspelen 126, groep Franeker 115, groep Sneek 95, groep Leeuwarderadeel 143, groep Haskerland 74, groep Schoterland 119. De Groningsche politiedokter wordt draadloos opgeroepen. De gemeenteraad van Groningen heeft indertijd zijn goedkeuring gehecht aan een voorstel tot aanschaffing van een toestel, waarmee de politiedokter, voor het geval hij per auto was uitgereden, langs radiografischen weg zou kunnen worden gewaarschuwd voor het verleenen van „eerste hulp". De proefnemingen hebben thans goede resultaten opgeleverd. Het toestel is aangebracht in het politiebureau in de kamer van den inspecteur van dienst en bestaat uit een groot zwart bord, met verschillende meters en knoppen. De werking moet echter zeer eenvoudig zijn. De genomen proeven hebben tot voorbij de plaats Ten Boer een uitstekend succes gehad. Het toestel is berekend voor een afstand tot en met 60 K.M. Op de auto van den politiedokter, den heer S. B. Nathans, is een ontvangtoestel aangebracht, terwijl bij het verlaten van de auto, voor een bezoek bijvoorbeeld, op de claxs;% wordt overgeschakeld, zoodat de heer Nathans in korten tijd te bereiken Is, De eeuwenoude Martinitoren doet dienst als antennemast. Links naast den ingang van het politiebureau loopt een draad naar den toren omhoog, die nog even door een anderen wordt gesteund, maar verder alleen staat voor de taak den politiedokter te waarschuwen. De verjaardag als,huisbezoeltdag. De predikant der Herv. Gemeente te Jorwerd, ds. W. P. Stratingh, heeft aan zijn gemeente medegedeeld, dat hij voortaan bij de leden huisbezoek zal doen op de verjaardagen. Te dien einde is een geboortedataregister van alle inwoners aangelegd. Op deze wijze hoopt ds. S,, buiten ziekenbezoek en bijzondere gelegenheden om, in alle gezinnen ten minste een paar keeren per jaar te komen. Bosch- en heidebrand op de Veluwe, Een felle bosch. en heidebrand heeft wederom een fraai stuk natuurschoon van de Veluwe verwoest. Onderaan den Hoenderlooschen Berg, in de omgeving van de woning van den boschwachter Scheper, ontstond de brand, die zich uitstrekte over een groot stuk hei en later oversloeg in een dennenbosch, in „Het Leesten" van de Ontginningsmaatschappij Hoenderloo, Dichte rookwolken stremden zelfs het verkeer op den Hoenderlooschen weg. Met man en macht trok men te velde tegen de vlammenzee. Nadat de brand een uur had gewoed, was hij op zijn felst, en daarna heeft men nog anderhalf uur werk gehad om de vlammen geheel en al meester te worden. Er is tien 1-LA, hei en vijf H,A, bosch verloren gegaan. De veldwachter te Hoenderloo heeft een zwerver, afkomstig uit Veenendaal, gearresteerd, die bekend heeft den brand te hebben gesticht. Groote brand te Helmond, In den nacht van Woensdag op Donderdag heeft te Helmond een ernstige brand gewoed in de voormalige kantoorgebouwen der N.V. de Wit en CO.'S dekenfabrieken, waarvan het bovengedeelte als pakhuis was ingericht, terwijl de benedenverdieping omgebouwd was als jongenspatronaat. De brandweer kon de belendende gebouwen, die ernstig gevaar liepen, met groote moeite behouden. Het pakhuis was tot den nok gevuld met inslagcops voor de dekenweverij, waar het vuur gretig voedsel vond. Aan het doortastend werken van de brandweer is het te danken, dat een groote ramp voorkomen werd. De oorzaak is onbekend. Om half 12 had de nachtwacht een rondgang gemaakt, doch geen onraad bespeurd en om halfeen werd de brand ontdekt. Toen de brandweer verscheen stond het geheele pand reeds in lichte laaie. Omstreeks 1 uur bestond groot gevaar door den hevigen vonkenregen voor de bekende Cacao- en chocoladefabriek Helen, doch de brandweer wist deze te behouden. _ _ De schade wordt geschat op ongeveer ƒ200,000. Deze is op beurspolis verzekerd. De eigenlijke fabriek, die een 100-tal meters verder is gelegen, ondervindt door dezen brand geen stagnatie in het bedrijf, Een vrouw valt op een voorbijgangster, In een perceel aan de Kleine Kattenburgerstraat te Amsterdam is een vrouw, bij het uithangen van de wasch op een droogrekje, uit het raam der tweede verdieping gevallen. De vrouw kwam op een voorbijgangster terecht, die door dezen val tegen de straat geslingerd werd. De voorbijgangster, een 47-jarige vrouw, brak een enkel en werd naar een der ziekenhuizen overgebracht. De vrouw, die uit het raam was gevallen, kwam met den schrik vrij. Een tunnel tusechen de belde bleeeoevere? B. en W. van Rotterdam doen den gemeenteraad het voorstel tot het toestaan op de begrooting 1929 van f 32.000 voor het maken van een dienstreis naar Amerika en voor het doen van grondboringen in verband met eventueelen aanleg van een tunnelverbinding tusschen de beide rivieroevers. De stoet der zieken naar Lourdes vertrokken Dinsdagmiddag is uit Roosendaal de jaarlijksche Nationale Ned. Bedevaart naar Lourdes vertrokken, leder jaar is deze bedevaart in omvang toegenomen, zoodat thans niet minder dan vier extratreinen liepen, nl drie voor de gewone pelgrims en een ziekentrein, de z.g. Witte Trein. Nadat reeds den avond tevoren verschillende zieken naar Roosendaal waren vervoerd, die in het ziekenhuis Charitas overnachtten, voerden in den voormiddag de treinen van alle kanten zieken aan. Op het station Roosendaal waren bijzondere voorzorgsmaatregelen genomen. Tal van dames en heeren uit Roosendaal waren behulpzaam bij het vervoer van de zieken van ,de aankomende treinen naar den gereedstaanden ziekentrein. Er waren 277 zieken en natuurlijk verscheiden verpleegsters en eenige artsen. Amerika gaat de uitvoering van zifn vlootprogram ten deele opschorten, President Hoover heeft verklaard dat aan den bouw van drie kruisers, die opgenomen zijn in het vlootbouwprogram van dit jaar, niet begonnen zal worden vóór er gelegenheid is geweest om den invloed ervan op een definitieve overeenkomst nopens de gelijkheid ter zee ten volle na te gaan. Hij zeidé de totstandkoming van zulk een overeenkomst tusschen Engeland en de Vereenigde Staten te verwachten. De inwerkingtreding van het Kellog-pact. Woensdag heeft te Washington, Amerika, een indrukwekkende plechtigheid plaats gehad. Het veelbesproken Kellogg-pact, het verdrag tot uitbanning van den oorlog, door bijna alle landen van de wereld geratificeerd, trad n.l. bij officieele afkondiging door den president der Vereenigde Staten, Hoover, in werking, „De hooge contracteerende partijen," zoo luidt artikel I, „verklaren plechtig uit naam van hun onderscheiden volken, dat zij de toevlucht tot den oorlog voor de regeling van internationale geschillen veroordeelen en er als insrument van nationale politiek in hun onderlinge betrekkingen afstand van doen". In artikel 2 erkennen de partijen, dat „de regeling of oplossing van alle geschillen of conflicten, van welken aard en van welken oorsprong ook, die tusschen hen mochten rijzen, nooit anders, dan met vreedzame middelen mag worden nagestreefd". Bij de afkondiging waren tal van personen aanwezig o,w, Coolidge, Kellogg en het geheele voltallige diplomatieke corps. In een toespraak zeide Kellogg: Ik durf voorspellen dat de invloed van dit tractaat in hooge mate voortaan in alle internationale handelingen te bemerken zal zijn. Thans krijgen wij een prachtige gelegenheid en een onweerstaanbaren plicht en deze moeten ons aansporen dit tractaat voortdurend toe te passen en de politiek die het zoo nobel naar voren brengt, uit te breiden. Daar ook Japan zich bij het pact heeft aangesloten, zijn thans 46 naties er door verbonden. Het conflict tusschen Rusland en China, Volgens een bericht uit Mantsjoerije hebben Chineesche troepen schoten gelost op vijf Sovjet-vliegtuigen, die gisterochtend vroeg boven Mantsjoell vlogen, Een ander bericht meldt, dat Chineesche en 'Russische troepen schoten hebben gewisseld toen zestien Sovjetvliegtuigen boven de stad verschenen, aldus schrik onder de bewoners verwekkend. --- Advertentie DragtsterCourant Beste publiciteitsorgaan voor Smallingerland en omgeving. Vraagt onze tarieven voor adverteeren bij abonnement! – DRUKKERIJ LAVERMAN – DRACHTEN. ---