PARASITOLOGIE EN ALGEMEENE ZOOLOGIE OPENBARE LES VAN DR. J. H. SCHUURRANS STEKHOVEN, BENOEMD PRIVAAT DOCENT AAN DE RIJKSUNIVERSITEIT ALHIER PARASITISME IS 'GEEN SCHERP OMLIJND BEGRIP Dr. J. H. Schuurmans Stekhoven alhier, benoemd tot privaat-docent aan de Rijks Universiteit te dezer stede, heeft hedenmiddag die functie aanvaard met een openbare les, die tot titel droeg: „Schakels". Aan deze rede ontlee. nen wij het volgende. Het te behandelen onderwerp is kortweg aldus samen te vatten: de problemen en de beginselen die parasitologie en algemeens zoologie gemeen hebben. Naar sprekers meemm ning zijn deze beide begrippen geen tegenstellingen. Het is niet mogelijk de dieren in te deelen in parasieten en niet-parasieten of gastheeren. Zuiver zoologisch gesproken bestaan geen parasieten. De bedoelde indeeling zou vol- ' komen kunstmatig zijn, daar zij uitgaat van menschelijke normen en niet van in de natuur, gegeven beginselen. Welke indeeling men ook maakt, altijd zal men daarin iets onwetenschappelijks voelen. Maar men zal vragen, wanneer uitgegaan wordt van de stelling, dat het begrip „Parasitisme" geen scherp omlijnd begrip is, hoe zich dit dan rijmt met het instellen van een Privaatdocentschap voor Parasitologie. Zoo op het eerste gezicht mag het er den schijn van hebben, dat het kind zichzelf met zijn eigen badwater weggooit, maar toch is deze con. clusie verkeerd. Er is tusschen parasitologie en wetenschappelijke zoölogie geen tegenstelling. Dit houdt in, dat wat parasieten ons leerera, waarde kan hebben voor de algemeene zoologie, -maar legt den parasitoloog tevens de taak op, om bij de bestudeering van een dieroep, die hem parasieten levert, parasieten en vrijgevende vormen vergelijkenderwijs te onderzoeken. Is de tegenstelling parasiet-gastheer op deze wijze gezien dus niet absoluut, toch zijn er gradueele verschillen, welke kunnen worden samengevat onder de beperktheid van het milieu. Met het zich binden aan een gasthee: legt de parasiet zich beperkingen op, die diep ingrijpende veranderingen tegenover zijn vrij levende verwanten met zich medebrengen Daartegenover moet men steeds in het oog hou, den, dat ook het vrij levende dier, krachtens zijn aard aan zekere beperkingen is gebonden. De beperkingen, die het parasitisme oplegt, drukken •een bepaald stempel op zijn represen. tenten uit, door bouw en verrichtingen geven de parasieten van een zekere eenzijdigheid tegenover hun vrij levende verwanten blijk. De eenzijdigheid laat geen terukeer tot het vrije leven toe. Hoe het parasitisme uit het vrije leven ontstaat, hoe men parasieten van vrij levende -vormen kan afleiden, is een pobleem op zich zelf, dat eerst dan aan een oplossing naderbij gebracht kan worden, wanneer wij al de schakels, die dit ingewikkelde geheel samenstellen één voor één in handen hebben, wan. neer de wisselwerking van de factoren, die hierbij samenwerken, voor een nadere analyse vatbaar zullen geworden zijn. Voorloopig heb. ben wij handen vol werk om lederen parasiet in al zijn levensuitingen, gegeven vorm en functies, te begrijpen als een zelfstandig geheel, dat in het hem gegeven milieu past. Parasitologie wordt dan identiek met vergelijkende biologie. Deze definitie noopte Spr. samen te vatten, wat hij onder biologie verstaat. De biologie wil de synthese geven van wat morphologie en physiologie ons omtrent het dier als een ondeelbaar geheel, als organische eenheid heb. ben geleerd, dit geheel plaatsende in zijn eigen ~llmwelt". En de vergelijkende biologie haalt, wat deze werelden vereenigt en scheidt, naar voren. Spreker lichtte dit met enkele voorbeelden toe, en merkte op, dat nagenoeg iedere dier• groep onder haar representanten parasieten kent. En wij vragen ons af, of wij het ontstaan van het parasitisme niet dusdanig moeten voorstellen, dat iedere diergroep, die In een tijd. perk van bloei en evolutie verkeert, door krui• sing of door mutatie nieuwe combinaties in het leven roept, die in zich de prospectieve poten. tienbezitting tot meerdere levensmogelijkheden, waaronder men ook de parasitaire, aan andere levende organismen gebondene, heeft te verstaan. Spreker keerde terug tot de problemen, die de parasieten ons voorleggen om aan te too.. nen, dat de bedoelde problemen in den grond der zaak algemeen zoölogische, of ruimer nog algemeen biologische problemen zijn. Hij beperkte zich in het bijzonder tot drie diergroepen, waaruit de parasitoloog in den regel zijn rijkste en meest gewilde materiaal put: Nematoden, Insecten en Teeken en besprak breedvoerig de voedings-biologie, en de onderzoekingen van de stofwisselingsprocessen. *s* Een ander terrein van onderzoek is de be, paling van het geslacht. Hiervoor bieden de Nematoden vele gunstige studieobjecten. Bij velen hunner zijn de geslachtelijke verhoudin, gen zeer gecompliceerd, Men kan een geheels reeks opstellen, die van gonochorisme over hermaphroditisme en merospermie naar zul. vere parthogenesis leidt. Daarbij kunnen bij een soort meerdere wijzen van voortplanting komen Spreker behandelde vervolgens de vraag, hoe het komt, dat de eene parasietensoort slechts bij een specialen gastheer kan leven, terwijl een andere soort verschillende gastheeren tot zijn onwillige objecten kiest. En waar polyphagie bestaat, wat is dan de normale gastheer? Be. studeering van dit vraagstuk belooft uitzicht op het benaderen van het parasitisme zelf, daar aangenomen moet worden, dat monophagie ontstaan is uit polyphagie. Men heeft zich verder af te vragen, in hoeverre de eetgewoonten der bedoelde parasieten gebonden zijn aan hun ingeschapen, niet nader analyseerbare instincten, of onafhankelijk daarvan, kunnen zijn verkregen. Een kwestie, die met deze vraagstukken van polyphagie en monophagie nauw verband houdt, maar meer op practisch terrein ligt en dus tot het gebied der toegepaste parasitologie kan worden gerekend, is het vraagstuk der monocultures en het daarmee samengaande verschuiven van het evenwicht in de dierlijke samenleving. Steeds zal de natuur een labiel evenwicht trachten te bereiken, waarbij d.,3 soorten elkaars beperkende factoren zijn. Zooi dra de mensch ingrijpt, van oerwoud cultuur Hooggeachte Kuenen, Van Log,hem, Schueffner en Swellengrebel 1 Een woord van dank ook aan U voor de vriendelijke wijze, waarop gij mij in de praktijk des levens hebt binnen geleid en mij met zoo vele vraagstukken van praktisch belang in aanraking hebt gebracht. Waarde Hirsch I Boven haalde ik een vergelijking aan uit een artikel, waarin gij de opleiding van den Zooloog aan deze Hoogeschool uiteenzet. Het doet mij g amegen, dat ons welk aan hetzelfde Laboratorium ons veelvuldig met elkaar in contact brengt. Het zal U duidelijk zijn, uit wat ik boven heb gezegd, dat ik van tijd tot tijd een beroep zal komen doen op uw ervaring op histologisch gebied. Ik weet, dat ik daarop nooit te vergeefs zal kunnen rekenen. En al zal ik bij mijn onderwijs andere dingen op den voorgrond stellen dan gij, voor de wetenschap geldt, met een kleine wijziging in den tekst, het bekende spreekwoord: „La science est la nature vue en travers d'un esprit". Waarde Entz I Vaak zullen onze wegen el., kaar kruisen. Protozoën spelen in de biologie allesbehalve de rol van pacifieke penetranter. Uw groote kennis en ervaring met deze dieren zal mijn inzicht kunnen verdiepen en ik spreek den wensch uit, dat onze samenwerking ook voor het vervolg vruchtbaar moge zijn 1 Dames en heeren studenten! De wetenschap pelijke problemen, die de parasitologie omvat zijn vele. Het is mijn taak U daarop te wijzen. Daarnaast vragen meerdere practische proble•' men om een oplossing en met deze laatste vragen zullen vooral diegenen onder U in aar. raking, komen, die later een werkkring in tro-, pisch Nederland zullen ambiëeren. Groot en veelomvattend in hun taak en ik besef hoezeer men de lessen, die anderen op dit terrein heb" ben moeten leeren, noodig heeft, om daarna zelf met vrucht aan den arbeid te tijgen. Doch ook voor wien doceert en zijn leerlingen de eerste beginselen der biologie bijbrengt, zal de parasitologie als onderdeel van zijn leerstof een gewenschte variatie breng-en. Vroeg of laat komen wij allen met parasieten in aanraking. Een deel van onze levenstaak bestaat in onzen strijd met parasieten en geen leeraar zal mogen nalaten, om zijn leerlingen te wijzen op het nut van hygiëne voor lichaam en geest, en hen in kennis te brengen met de rol, die parasieten spelen in de groote huishouding der natuur. Hun gemakkelijke verkrijgbaarheid stempelt hen tevens tot objecten, die een groote didactische waarde bezitten. maakt, schudt de geheele dierenwereld op zijn grondvesten. Het oerwoud wordt gekapt, groote uitgestrekte gebieden worden met een bepaalde plantensoort bedekt, wat noodzakelijkerwijze tot een verarming van de dierenwereld, als gem heel genomen, moet leiden, doch aan den anderen kant wel degelijk de vermeerdering van een bepaalde diersoort ten gevolge kan hebben, die dan numeriek veel sterker wordt dan vroeger, toen deze soort door anderen in bedwang werd gehouden. Spreker haalde hiervan ver. schillende voorbeelden aan, o. nt, het te hulp roepen van een superparasiet in geval van een parasietenplaag in cultures. Hij wees er voorts op, dat nog zeer onvolledig is doorvorscht de taak van mijten en teeken bij de overbrenging van ziekten, en stond ten slotte nog stil bij het vraagstuk der symbioze. Hij beëindigde zijn rede met de volgende toespraken. Edelgrootachtbare !meren Curatoren! Het zij mij vergund ir mijn oprechten dank te betuigen voor den steun mij verleend bij de toelating tot privaatdocent in de bijzondere en toegepaste parasitologie. Hoogleeraren van de faculteit der wis. en natuurkunde! Ook u betuig ik mijn oprechten dank voor uwe medewerking hierbij. Hooggeachte Nierstrasz! Als den dag van gisteren herinner ik mij het oogenblik, dat gij mij, toen ik juist op weg was naar het unieversiteitsgebouw, om daar het doctoraal-examen in de plant- en dierkunde af te gaan leggen, op uw kamer liet komen en mij vroegt, of ik lust gevoelde te Amsterdam aan het Instituut voor T"ropische Hygiëne de taak van dr. N. H. Swellengrebel gedurende diens afwezigheid buitenslands waar te gaan nemen. Dat °ogenblik is beslissend voor mijn verder leven en voor mijn studierichting geweest. Ik prijs mij gelukkig, dat ik, uw leerling, weer aan den s boezem van deze zelfde Alma Mater mocht terug keeren en dat ik nu als uw medewerking t, mag bijdragen tot het voorbereiden van onze " biologen voor hun levenstaak. 1 Dat gij dit privaatdocentschap wel hebt wa-1 len steunen en dat gij uw medewerkers aanmoedigt in hun streven, het grootti gebouw der Zoologie dié differentiatie in de architec. 3 tuur te geven, die het leven zelf eigen is, daarvoor kunnen zij U niet dankbaar genoeg zijn ! '1 Hooggeachte Jordan lln uw laboratorium heb r ik als aankomend student den kindertijd der 1 vergelijkende Physiologie medegemaakt. Op het oogenblik zou men bij dit vak meer geneigd zijn te denken aan den rijpen jongeling, die de geheele wereld voor zich open ziet liggen, en die van vurig strijdgevoel bezield is, om ° haar te gaan veroveren. Ik heb altijd in U be.. wonderd, dat gij aan uw leerlingen door hen kennis te laten maken met de details, meteen het geheel voor ()ogen stelt en dat gij de be. teekenis van elk onderdeel van het physiologisch gebeuren laat zien als een radertje in het geheel met zijn vele gekoppelde relaties. En ik waardeer het zeer, dat ik ook in de toekomst, ' waar ik uw inzicht in de vraagstukken der ver. gelijkende Physiologie niet kan ontberen, altijd een beroep mag doen op uw bereidwilligheid om anderen iets meer te geven van uw grooten schat van kennis en ervaring op dit gebied. --- EINDBAL VAN MISS BETTS DRIE JEUGDIGE DANSPAREN DEMONSTREEREN VERSCHILLENDE DANSEN. EEN GESLAAGDE AVOND Wij zullen den titel boven deze regelen maar zoo noemen zoals men dit hier in Utrecht gewoon is. Die gewone vraag is immers altijd: „Ben je ook bij Miss Betts op dansles ?" Welnu, vandaar dat wij ook dit opschrift schrijven. Hotel des Pays-Bas was Zaterdagavond weer geheel en al in beslag genomen door de leerlingen van het dantinstituut van bovengenoemde leergres. Geen kamer der benedenverdieping, geen stoel was onbezet, hetgeen ook geenszins te verwonderen valt, vooral niet als men weet, dat Miss Betts behalve dans- 'ook niet te onderschatten organisatietalenten bezit. Het bal-masqué getuigde hier genoeg van en het bal van Zaterdagavond heeft hier nog eens het bewijs van geleverd. De zaal was geen gewone danszaal, neen, zij was weer eens echt gezellig aangekleed, alsof er een gemaskerd bal in gehouden moest worden ! Kleurige luchtballons, Japansche waaiers en dito-parasols waren op artistieke wijze aangebracht, hetgeen in niet geringe 'mate aan de feestvreugde bijdroeg. Reeds vroeg• in den avond was het aantal danslustigen zoo groot geworden, dat alle beschikbare ruimte was ingenomen en het dansen in twee partijen geen overbodigheid geweest zou zijn,. maar misschien heeft Miss Betts dezen maatregel achterwege gelaten eter wille van de gezelligheid. De dansen, welke geannonceerd werden, waren ook van groote verscheidenheid: step, fox. trott, wals, yaie blues, tango en charleston, elck wat wils I De band zorgde er wel voor, dat voor iedere dans genoeg animo was door de muziek op voortreffelijke wijze te spelen. Als afwisseling had de leidster eenige van haar jongste 'leerlingen eenige dansen laten instudeeren en zoo zagen wij dan ook op een gegeven moment een drietal dansparen een t-ngo-, charleston- en wals-exhibition ge'ven tot groot genoegen van de ouderen, die veel pleizier hadden van de ernstige gezichten waarmee de benjaminnetjes de dansen uitvoerden. Ook deze afwisseling., achtte Biss Betts niet voldoende. Zij had nog een groot aantal attracties, zooals het uitdeelen van allerlei papieren en kartonnen voorwerpen, die een of ander eigenaardig geluid voort kon. den brengen, van maskers, papieren werpballetjes en serpentines. ZooClra was deze uitdeeling niet geschied, of de vreugde was ten top gestegen. Toen was de echte stemming er in en ging er niet uit voor de finale was geëindigd. Wij kunnen ditm.aal niet schrijven „voor de lichten werden gedoofd", want reeds vóór twaalf uur geschiedde dit door een defect aan de electiische geleiding, een euvel dat vrij spoedig verholpen was. Dit eindbal zal degenen, die Zaterdagavond hierbij tegenwoordig waren, niet licht uit het geheugen gaan. --- Advertentie TIET' ANIES. Van I—s regels ƒ 3.55. elke regel meer f 0.70 VITESEE – TEL 11660 LUXE AUTO's 15 ct, p. K.M. Cadilac Renault Benz enz. --- SCHEEPSTIJDINGEN. TRANATLANTÏSCIE LIJNEN. Aldabi, vertrok 27 April vim Buenos Ayres naar Rotterdam. Atlas, van West-Indië, arriveerde 25 April te Curacao. Alkmaar, van Corral, arriveerde 26 April te Tocopitla. Birttang, vertrok 26 April van San Francisco naar Soerabaya. Dinteldijk, van Pacifickust naar Rotterdam, arriveerde 26 April te Cristobal. Eemdijk, van Pacifickust naar Rotterdam, vertrok 27 April van St. Thomas. Grijpskerk, van Rotterdam naar P.-Natal, passeerde 27 April van Dungeness. Houtman, vertrok 26 April van Brisbane naar Singapore. &ingaan, van Batavia naar Amsterdam, passeerde 27 April Gibraltar. I