SPECIALE REPORTAGE VAN DE NEDERLANDSCHE PERIODIEKE PERS Waakzaam NEDERLAND O Nederland, let op Uw saeckl En er wordt op gelet! Beter dan mededeelingen in de Kamer, dat er per dag — niet gerekend de aanschaffingskosten van materiaal — honderdduizend gulden extra wordt besteed aan onze grens- en kust-verdediging overtuigt een bezoek, een bezoek onder deskundige leiding en op uitnoodiging van den Chef van den Generalen Staf, aan die plaatsen waar onze defensie haar beste krachten heeft geconcentreerd. Wij trekken langs die plaatsen, wjj zien loopgraven en batterijen, wfl zien forten en listig gecamoufleerde stellingen. Aan de kust en aan onze grenzen. Er speelt een kind naast een kazemat. Ergens in Holland waar het uitzicht wijd ls over de vlakke, stroomende rivier en over de lage, koele uiterwaarden. De zon ia heet, klaprozen en korenbloemen staan te bloeien tusschen het hooge gras. Daartusschen •peelt een kind zijn zorgeloos spel. Daarachter rflst de strakke vorm van een laag cementen gebouw en uit een der openingen dreigt de mond van ons nieuwste afweergeschut, ons pantser-afweergesohut. Bet kind speelt aandachtig verder. Dat deze aandacht nimmer verstoord moge worden... De dag is licht en helder. In de middagzon Kgt het zand van duinen en stranden te blinken; een mijnenveger vaart uit. Blauwgrijs tegen den blauwen, trillenden horizon. Twee Vliegtuigen trekken hun snelle arabesken tegen een zomerschen hemel. Dit is een land om van te houden: duinen en vroonlanden, stranden en blauwe zee. Dit is een land om te verdedigen als het ooit noodzakelijk mocht worden. Wat niemand hoopt. Maar als het ooit zoo ver mocht komen... Wel, er liggen in dezen dijk verscholen ettelijke mitrailleursnesten. Als ooit vijandelijke vliegtuigen deze belangrijke kustplaats gaan bestoken zullen zij een feilen tegenstand bieden. Zij liggen er gecamoufleerd achter lage glooiingen van graszoden, die beschutting bieden tegen „stekende" escadrilles. En verderop in het land, rechts van den grijzen grintweg, die zich uitstrekt door het vlakke landschap met zijn lage, onder donker lommer verborgen boerenerven heeft men gebruik gemaakt van een oud fort, waar men ook nu nog «en scherfvrije dekking vindt. Er staan zware mitrailleurs, die den grijzen weg tusschen de groene landen beheerschen. Er is infanterie-geschut opgesteld en de onderkomens die in 1914 werden aangelegd zijn ook nu nog van waarde. Er zijn stellingen bij, die doen denken aan kippenrennen. Ze zijn met kippengaas overtrokken en dit kippengaas heeft men doorvlochten met grauwe jute. Zoo wordt hun aanwezigheid onzichtbaar voor het oog van vijandelijke verkenners. Er ligt, ergens achter de duinen, een klein, wit kerkhof. Er rijst rank tegen den hemel een smalle, roode vuurtoren. Daaronder hurkt het kustdorp met roode daken boven baksteenen muren. In den lagen haag rondom de graven zingt een vogel. De zomer staat te trillen boven het land. Dit is een landschap van vrede. Maar temidden van dit landschap van vrede treft ge de dreigende aanwezigheid van een batterij kustartillerie aan. Drie stukken van 15 c.M. De lange, slanke vuurmonden zijn gecamoufleerd. Zij worden uit een centraal punt, daar waar het uitzicht over zee onbelemmerd is, gecommandeerd. Hoogte en afstand van het vuur worden daar gemeten. De schoten worden gelost op een plaats die voor het scheepsgeschut onvindbaar ls. Vlakbij de duinen dicht bij een oud fort staat luchtdoelgeschut opgesteld. Geschut van 8 c.M. In het fort zelf legeren de manschappen. Daal de trappen af en ge komt er in koele, witte gewelven. Elk hoekje is er benut. In kelder naast kelder rijen zich de kribben, staan de rekken geweren. Kom in de ruime cantine, waar het spelen om geld verboden is. Zoo luidt de order. Laat ons aannemen, dat het thans om pepernoten geschiedt... Er hangt een bontgekleurde affiche, die aan het soldatenvolk bekend maakt dat de fameuze buikspreker en goochelaar Melorini — of hoe de naam ook zy — er Vrijdagavond om acht uren zijn ongeevenaarde experimenten zal vertoonen. Er staat een Russisch biljart en ik moet mij beheerschen, want wij zijn al in het hart van dit fort van waaruit de indirect vurende batterij, daarginds bij het kleine, witte kerkhof, gedirigeerd wordt. Er staan wonderlijke instrumenten opgesteld, die de ziel zijn van den oorlog der mathematici. Stemmen: „Vier-en-veertlg... drie-en-tachtig..." Een koor van cijfers, een macabere beurtzang die — laat ons hopen — nimmer haar doodelijke beteekenis zal hoeven aan te toonen. „Correctie min dertig..." Op de britsen in een der witte gewelven ligt een boek: Bruno Brehms: Voor hun Vaderland. Zoo toevallig kan het toeval soms werkelijk zijn... Buiten waait een kleine zeewind, die verademing brengt in de hitte van den dag. De motor van een ordonnans davert. Op de bank dicht onder de kust slaat een schuimend-witte branding. Achter mij bij de wallen wappert een waschje vredig in het koeltje. Het is bijna aandoenlijk in deze omgeving... Op de vroonlanden die zich glooiend uitstrekken tusschen het vruchtbaar achterland en de hooge duinenreeksen staat een batterij 10 c.M. afweergeschut. Het geschut is niet nieuw. Maar het heeft nog altijd zijn waarde, een waarde die benuttigd moet worden. De helmen der manschappen zyn getooid met de bladeren der streekgewassen en de batterijhond wordt gestoord in zijn loome middagslaap, want als het kanon draait moet hg meedraaien. Die tic heb je nu eenmaal als batteryhond... Daar boven In de duinen liggen als geweldige roofdierkooien onder hun bedekking van gespannen gaas en slingers van jute de direct vurende batterijen en op het hoogste punt van den omtrek legert de hoofdcommandopost der kustartillerie. Door de kijkgaten speurt ge een smalle strook blauwe zee en blauwe lucht. Tusschen de witte branding op de bank en de kust zullen vijandelijke schepen een doortocht moeten zoeken. Zij zullen het dan moeten doen onder het nabije vuur dezer onder zand en helm verscholen stellingen. Er ligt verderop in den polder een boerderij. Deze boerderij heeft een koeienstal. Zoo zijn boerderijen. De koeien staan in de wei. Het leger heeft de stal omgetooverd in een behoorlijk soldaten verblijf. In een bescheiden vertrek op de boerderij woont de commandant. Waar de troep legert — het is een axioma — is de commandant ingekwartierd. Het komt aan het moreel ten goede. Er hangt een doordringende geur van mest, een boerendochter schuurt op het erf de melkemmers blinkend, in de cantine-tent luisteren een paar soldaten naar de radio. En op welke leestafel vindt ge, gelijk hier op de leestafel van een cantine-tent, den Bijbel liggen naast een beduimeld romannetje, dat luistert naar den naam: „Een van m,ijn zoons?" Nederland heeft eens een werk tot stand gebracht, dat de oprechte en verdiende bewondering van gansch een wereld opwekte en de Afsluitdijk vormt een punt, waaraan uitzonderlijke strategische beteekenis moet worden toegekend. Een punt dat afdoende verdedigd moet kunnen worden. Dat behoeft geen verderen uitleg... Welnu: het kan afdoende verdedigd worden. Op talrijke plaatsen rijzen de „asperges" — wegversperringen van rails in beton gemetseld — omhoog. Sluizen en bruggen staan onder scherp. En overal op de trekdammen werden kazematten gebouwd, wier geschut den smallen weg beheerscht. Wie hier met troepen en tanks zich een doortocht wil banen zal een harde dobber hebben. Want dit is geen werk geweest dat in korten tijd tot stand moest komen. Defensie en Waterstaat hebben van den beginne af aan een wijs overleg gepleegd. De mitrailleurskazematten —■ ik zal hun aantal niet noemen — zijn op wonderlijke wijze beschilderd. Zoo vallen ze uit de lucht en op een afstand niet op. Daarbinnen kunnen geïsoleerde troepen het geruimen tijd uithouden. Er zijn zuurstof-apparaten, er zijn voorraden voedsel, is een keuken-kazemat, er is een ambulance met operatietafel en al en bij den ingang — onovertroffen Hollandsche zindelijkheid! — leest ge, met krijt op den muur geschreven: Voeten Vegen! De muggen dansen boven de grassen en onder de Friesche ruiters der prikkeldraadversperringen geurt de kamille bitter en penetrant. Voor de cantine speelt in een cementen bassin Gerrit, de jonge zeehond, met een paling een wreed spel. De militaire politie, die hier jaar in jaar uit verblijf houdt, kocht het dier van een visscher, die juist van plan was de premie op te strijken voor een overleden zeehond. Dat ging onze militairen te ver. Bovendien hadden ze een mascotte noodig. Dat is nu Gerrit. Het zal alleen by overplaatsing wat moeilijk worden... NAAR HET GRENSGEBIED. Bij dit dorp begint het grensgebied. Het dorp ligt laag tusschen de onafzienbaar uitgestrekte, vlakke landen. Dit is een goede grond. De gewassen staan vol en rijk. Haver en korenaren buigen onder den druk van een lichten zomerwind. Overal in het land, ver en nabij, ziet ge de hofsteden met hun geweldige schuren, met hun rechte, stijve woonhuizen, met hun voortuinen waarin grillig gevormde sierheesters groeien. Wij rijden langs den zooveelsten wegwijzer en ge leest er den naam op van een oord, waar eens een beroemden slag werd geleverd en ge vraagt u af wat er, als hier ooit weer slag geleverd zal worden, over zal blijven van dezen rijkdom, van al dit kostelijk bezit. Hier en daar in het landschap staan kleine groepen arbeiders. De aardappelplanten bloeien en de wijde velden teeder getinte papaverbloesems; hel Is het geel der koolzaadlanden onder de zon... Dit is het grensgebied. Wfl zien hier en daar de legering der manschappen. Zij zullen thuis wellicht beter en vooral liever legeren, maar geen redelijk mensch kan beweren dat niet het uiterste werd gedaan om hun gerief te dienen. Al deze kleine boerenplaatsen hebben wel altijd een feestzaal. Daar dansen 's winters de jongens en meisjes van het dorp op de uitvoeringen van de zangvereeniging. Daar worden tooneelvertooningen gegeven. Maar nu ligt de dansvloer bedekt onder triplex en daaromheen staan de reeksen kribben. Op het tooneel bevindt zich een leestafel, werd de cantine ingericht. Langs de wanden heeft men primitieve schemerlampjes geknutseld en ln den tuin by de eenige tennisbaan, die het dorp vermoedelijk rijk is, staat op dezen lichten zomermorgen de mitrailleurhersteller zijn werk te doen. Er is in het dorp een oud heerenhuis onder de koele schaduw van hoog geboomte. Het stond jarenlang leeg. De eigenaar kon er geen bestemming voor vinden. Nu bood h£ het — loffelijk gebaar! — den militaire autoriteiten aan. Het werd een Militair Tehuis met cantine en leslokalen. In een daarvan wordt Theorie Mortieren gegeven; een deur verder kost de thee drie cent en de ranja vijf. Daar valt over te denken. Hoe dichter we de grens naderen des te verwonderlijker toeren moet onze chauffeur verrichten om door de vele betonnen tankversperringen heen te komen. En waar ge op een versperring van beton en ijzer stuit, daar is het afweergeschut niet ver. De oorden in deze streek dragen bekende namen. Zij komen menigmaal in onze historie voor. En hoe goed de strategen uit vroeger eeuwen hun taak verstonden wordt bewezen door het feit, dat zij op de hoogte waren van de natuurlijke sterkte der terreinen en dat zij daarmee hun voordeel wisten te doen. Er zou een Lof dezer Oude Heeren te schrijven zijn. Want de Strategen van Vandaag trekken nu nog profijt van hun arbeid. Zij wisten het wel al beschikten ze dan niet over Pags (pantserafweergeschut) en mitrailleurs. Ge kunt hier, staande bij dezen smallen brug, de grens zien. Bij de donkere boompartijen daarginds houdt Nederland op Nederland te zijn. Er staat links een kazemat voor mitrailleur en geweervuur. Tegen een hooge schuur ligt een door dikke lagen zandzakken beschermde stelling. En achter het raam van een der kleine woningen op vijf meter afstand van al dit militair bedrijf zit een mannetje met sik en in hemdsmouwen, dat lange staten opstelt, zoo onverstoorbaar, alsof niets en nie m and hem hier ooit van af zal kunnen houden. Rechts van de brug zijn militairen bezig een schuurtje te bouwen. Ge zoudt zeggen: een degelijk tijdverdrijf, het bouwen van 'n schuurtje voor landbouwgerei, voor emmers of wat dan ook.... Vergis u niet! Ga erin en het eerste wat ge ziet is zoo'n nijdas van een Pag, die de brug onder vuur kan nemen. Kijk verder dan uw neus lang is en ge ziet dat achter de houten wanden > die uiterlijk zoo onschuldig aandoen, de dikke lagen zand en zoden 't vijandelijk vuur op kunnen vangen en onschadelijk maken. In den tuin daarachter wordt een loods gebouwd. Want dezen winter zal de feestzaal weer gebruikt moeten worden, zal de Harmonie er weer dienen te blazen, zal Ons Genoegen er de Twee Weezen spelen en dus moeten de soldaten een ander onderdak hebben. Dat bouwen ze zelf. In de keuken daarnaast draaien koks de tallooze ballen gehakt voor het middagmaal en ik beroof Defensie van 1, zegge een, handvol rauwe worteltjes. Er zijn er genoeg ... Naast den weg, waarlangs wij rijden, ligt een drooge sloot. Deze sloot behoort tot het rijksgebied eener bevriende mogendheid. De weg is gelukkig van ons. Wij stoppen weer op een dier punten, waaraan ook de Oude Strategen al hun aandacht schonken. Er ligt een rustig watertje. Verderop staat een molen en rechts van het stille water, waar de takken der boomen in spiegelen, ligt een kerkhof. Ergens op den kant staat een bord: Vischwater van de Hengelclub... Kan het idyllischer ? Maar de brug staat onder scherp. De weg is een versperring van ijzer en cement, hechter dan dieper het grensgebied in. Er is een schaapskooi. Zooals ge er in deze streken zoovele aantreft. Het is een wonderlijke schaapskooi al zoudt ge dat zoo niet zeggen. Want die boerderij even verder, aan den anderen kant van het water, staat niet meer in Nederland. Daarom is die schaapskooi geen schaapskooi. Dat daarin geschut staat opgesteld, dat achter het lang-gerekt, rustiek hekwerk een loopgraaf werd gedolven en dat die heele schaapskooi er nog maar korten tijd staat, behoef ik wel niet meer te zeggen. Hier werd op bekwame wijze een uiterst gevaarlijk en gecompliceerd punt in onze verdedigingslinie dank zij tankvallen en met elkaar correspondeerende vuurstellingen, die elkaar dekken, terdege beschermd. In een der cantines wordt een muurschildering gemaakt. Er stond een soldaat op een ladder. Hij schilderde: Wij jongens van het.... wij staan voor Holland pal Wij willen Holland ... Verder was hij nog niet gekomen. Dat de zin verder gaat luiden: wij willen Holland houden, wordt bewezen door de krachtige verdediging van een punt als dit. DE TERUGTOCHT. Als ge door de versperring heen zijt gekomen, die een snelle tocht over deze groote rivlerbrug belemmeren dan staat er rechts een bruine, houten schuur achter de rivierdijk. Er bloeien wat bloemen; in de hongerden beneden staan de vruchtboomen te wachten tot zij met den herfst zullen dragen. Op de uiterwaarden graast het vee en zilver ls het licht van dezen ochtend over den kronkelenden stroom met het gekarteld silhouet van de stad tegen de ruime luchten. Er liggen vriendelijke boerderijen; een kwaadaardige hond slaat aan.... En dat zal ook het 5 c.M. kazematgeschut doen wanneer ongewenschten den brug naderen. Want ook hier — en mijn verhaal wordt, vrees ik, langzamerhand eentonig — is de houten schuur geen schuur. In het houten omhulsel zit een kazemat opgetrokken van staal. Als de luiken worden opengeslagen zal een vuurmond zichtbaar worden. Er zijn gaten voor geweervuur, er is voldoende voorraad munitie en de brug wordt voortdurend bewaakt, zoodat het overrompelings-element uitgeschakeld kan worden. Ook aan de andere zijde van den brug treft ge zulk een kazemat aan, beschilderd als de een of andere surrealist er zijn hart aan ophaalde. Op militair gebied schijnt het resultaat echter nuttig effect te sorteeren. Hetgeen van surrealistische producten lang niet altijd gezegd kan worden ... Wij hebben den terugtocht aanvaard. En als om aan te toonen dat niet overal de legering der manschappen geschiedt ln dorpsche feestzalen of in koestallen, bezoeken wij een groote kazerne. Het uitgestrekt complex gebouwen is nog maar onlangs gereed gekomen. Men heeft echter niet den indruk dat de snelheid waarmee het opgetrokken moest worden schade heeft gedaan aan de deugdelijkheid Er zijn zelfs arrestantenlokalen die vergeleken bij de „nor" van eertijds een bepaald luxueuzen aanblik bieden. Dat is natuurlijk overdreven, maar wat terdege opvalt dat is de hygiëne, waaraan hier overal groote aandacht besteed werd. Er zijn cantines voor manschappen, onderofficieren, en officieren. Die der laatsten zijn verreweg: het soberst ingericht. Er is een barbierswinkel, die elke kapper in de stad zich tot voorbeeld 'kan stellen, een dokterskamer, een ziekenzaaltje, ruim en licht. Maar alles is hier ruim en licht. De eetzalen zijn apart. Dat manschappen in eenzelfde lokaliteit zouden eten en slapen is thans — en terecht — vermeden. Er zijn douche-cellen en er is een gymnastieklokaal er is een keuken fonkelend van nikkel en emaille, waar de maaltijden in stoomketels worden bereid, waschlokalen, theoriezalen.... Een uitgebreide beschaving van dit complex zou mij te ver voeren. Maar het zal wel voor een ieder duidelijk zijn dat een heldere en plezierige omgeving als deze ten goede moet komen aan den geest van den troep. Ten slotte werd aandacht geschonken aan de luchtverdediging eener groote stad. In het hoofdkwartier hangt een kaart waarop de stad in een even groot aantal „kringen" is verdeeld als er batterijen luchtdoelgeschut rondom staan opgesteld. De daarbij behoorende zoeklichten reiken verder dan de straal der artillerie, zoodat een eventueele vijand bijtijds kan worden gesignaleerd. Ergens in het land, een 's winters ongetwijfeld drassige weide zoodat het geschut op houten vloeren is gemonteerd, staat zulk een batterij. Dag en nacht is deze paraat. Alles geschiedt geruischloos en electrisch. De eenige commando's die er gehoord worden zijn die welke het aantal schoten, die gelost moeten worden aangeven. Ieder object wordt door mitrailleurs beschermd tegen „stekende" vliegtuigen. Voor alles wordt bij dit werk een zekere hand en een groote kalmte geëischt, want leder klein, nerveus gebaar vermindert automatisch de richtings-zuiverheid van het geschut. Een garde van deskundigen inspecteert eiken dag de kostbare toestellen. Deze excursie, die hoogstwaarschijnlijk over eenigen tijd door een andere zal worden gevolgd, heeft aangetoond dat de offers, die op het oogenblik van ons volk worden gevraagd besteed worden op een wijze, welke ten doel heeft ons verdedigingsstelsel zoo effectief mogelijk uit te rusten. Onze Indruk daarvan kan niet anders dan gunstig zijn. Aan de kust. Een luchtdoelmitrailleur ln actie tijdens oefeningen der Nederlandsche Kustverdediging. Op den achtergrond de Noordzee. De vernuftige Instrumenten helpen de manschappen van het luchtdoelgeschut by de bedie nlng van deze moderne uitrusting der artillerie, waarvan het Nederlandsche leger ruim voorzien ls bi) zijn grensverdediging. Neerlands weermacht is paraat. Karakteristiek Holland onder militaire bewaking. Machtige zoeklichten tante" ln den avond 'dei' donkeren hemel af, als de Nederlandsche verdedigingstroepen hun oefeningen houden. Een der geweldige apparaten, die men in deze dagra ■oo dikwijls la bet donker den nachtelijken duisternis ziet doorboren. ---