Staten-Generaal. Eerste Kamer. Zitting van Vrijdag 15 Mei 1868 Aan de orde is de beraadslaging over het voorstel van de heeren Cremers e. s. tot het aanbieden van eene voordragt aan 'M,. M. den Koning. De heer van Kispen van Pannerden geeft de redenen op waarom hij tegen het voorstel zal stemmen: I°. omdat z. i. het tijdstip voorbij is 'voor de Kamer om thans in een adres aan den Koning haar gevoelen te ontw-ikkelen. Zij, die daartoe hadden willen overgaan , hadden het voorstel vroeger moeten doen. Maar nu het Ministerie zijn ontslag heeft gevraagd is het te laat; 2°. zal spr. tegenstemmen omdat de Kamer niet geroepen is den Koning ongevraagd raad te geven ; 3°. omdat, door de aanbieding van ecu adres in den voorgestelden zin , de afloop der crisis niet zal worden bespoedigd , maar integendeel deze misschien zal worden verlengd. (Het zeer zwak orgaan des sprekers belet ons hem in de ontwikkeling dezer gronden van bestrijding te volgen en daarvan verslag ie geven.) Spr. komt in den loop zijner rede op tegen de pogingen om inbreuk te maken op de zelfstandigheid eu den vrijen wil "der Kroon en protesteert tegen hetgeen de voorstellers in hun schriftelijk antwoord zeggen , dat de afstemming van hun voorsiel niet zoozeer zou zijn het gevolg van eene overtuiging dat het tot eeue oneerbiedigen of ongrondwettigen stap moet leiden , maar wel van eene onbestemde vrees. Spr. heeft zich nooit door vrees laten weerhouden om over de gewigtigste vraagpunten zijn oordeel te zeggen. Hij zou misschien het verwijt tegeu de voorstellers zelven kunnen keer™. De heer Stork, lezende, verklaart aanvankelijk ingenomen te zijn geweest met het denkbeeld om de Eerste Kamer te doen te zamen komen ter bespreking van den politieken toestand des land». Ware het Ministerie een echt constitutioneel Ministerie, dan zou er geen reden tot bezorgdheid zijn geweest, maar dit Ministerie heeft volstrekt geen blijk gegeven van kracht van beginselen , van deugdelijkheid van beleid , van waardigheid van houding, van constitutionelen zin. Dit gevoelen tracht spreker te staven^ door te wijzen op de handelingen der Regering. Naar zijne innige overtuiging heeft dc tweede ontbinding slechts gediend om aan het gezag te blijven. Hij vraagt of de Kroon niet mag gewezen worden op het gevaar voor het land en voor de monarchie, om dit Ministerie langer aan het gezag te laten? Nu is het waar, dat de toestand thans eemgermate is veranderd; het is waar, een geacht Staatsman is met de zamenstelling van een nieuw Kabinet belast. Maar daardoor is toch nog niets beslist. En daarom kan een adres, natuurlijk een eerbiedig adres , zegt spreker, zeker thans tot geen nadeelige gevolgen leiden, vooral tegenover het bestaand Ministerie, dat geen gewoon Ministerie is en dat ook nu nog geen ernstig plan schijnt te hebben van heen te gaan. Dit laatste tracht spr. ook daardoor te bewijzen dat de Minister van Binnenlandsche Zaken verklaard heeft dat het Ministerie, geraadpleegd is geworden over de benoeming zijner opvolgers ; dat het, ofschoon zijn ontslag aangeboden hebbende, toch belangrijke wetsontwerpen aanbiedt en dat de Minister van Binnenlandsche Zaken op 18 dezer een vergadering zal presideren, waarop over eene zaak zal beraadslaagd wordeu die nog iv de verre toekomst ligt. Mogt nu de heer van Reenen niet slagen , dau staan wij weder voor een groot gevaar; want deze Ministers kennen de kaart van het land niet; zij kennen niet de kern van het Nederlandsche volk , die deze Regering reeds lang moede is. Ten slotte leest spr. voor de woorden van den heer Buijs, die ook de optreding van een nieuw Kabinet wxnscht, Het is spr. voorgekomen dat ecu adres thans evenmin overbodig als onnoodig is , maar dat het de dure pligt is van de vertegenwoordigers van een vrij land om Z. M. deu Koning met den waren toestand des lands bekend te maken. De heer Duymuer van Twist zegt in gewone omstandigheden ge«n voorstander te zijn van het indienen van adressen aan den Koning. De Ministers toch zijn de raadslieden der Kroon, en niet de kamer. Daarom moet de Kamer zich in gewone omstandigheden niet direct tot de Kroon wenden. Er is meermalen gesproken van het uitoefenen vau pressie door het indienen van een adres, maar spr. kan niet toegeven dat door een adres pressie in eene kwade beteekenis zou worden geoefend. Spr. meent dat er thans buitengewoue omstandigheden zijn , die het indienen vau een adres wenschelijk doen achten. Die aandachtig heeft nagegaan wat hier in de laatste twee jaren heeft plaats gehad, kan niet zeggen, dat het hier het gewone eonstitutionnele leven geldt. Meu zegt dat deze Kamer bij een adres niet zou kunnen blijven buiten eene eensuur over handelingen der Tweede Kamer of buiten critiek der haudeliugen van de Kegering. Spr. wil zich vau het uitoefenen van censuur over handelingen der Tweede Kamer onthouden , hij wil geen censuur over die handelingen uitoefenen; hier komt alleen te pas af keuring der herhaalde ontbindingen, onverschillig wat daartoe aanleiding heeft gegeven. Maar in kritiek over Regeringsdaden daarin ziet spr. volstrekt geen bezwaar." Men zegt nu wel, wat gebeurd is, kan niet ongedaan worden gemaakt, lilt is waar, maar de critiek zal eene waarschuwing zijn, voor het vervolg. — Men zegt dat door afkeuring der herhaalde ontbindingen de onschendbaarheid des Konings uit het oog wordt verloren. Maar spr. ontkent dit. Hij let alleen op de onbeperkte verantwoordelijkheid der Ministers, zonder welke die onschendbaarheid niet mogelijk is. Men spreekt van onderscheid tusschen regten en praerogatieven der Kroon. Maar waar staat dit in de Grondwet geschreven ? Nergens. Het onderscheid is nergens te vinden. Spr. is een voorétander van onze eonstitutionnele monarchie, niet alleen omdat dit in de Grondwet geschreven staat, maar omdat dit ook met zijne innige overtuiging strookt. Maar daarom juist wil hij de onschendbaarheid des Konings zoo hoog mogelijk houden. Koningen kuunen ook 'dwalen, maar de schuld der dwaling mag nooit komen ten laste des Konings, wel van Zijne Ministers, die zich dan ook nooit op de daden des Konings mogen beroepen, welke evenmin verdedigd als aangevallen mogen worden. Wat het voorstel zelf betreft, na de'daarin gebragte wijzigingen, zijn zijne bezwaren daartegen grootendeels vervallen, omdat nu duidelijk is wat de voorstellers verlangen. Ten slotte betuigt spr. een woord van dank aan de vijf leden voor hunne volharding bij hun voorstel. Er was thans aan geen intrekking van het voorstel te denken, zonder dat de crisis had opgehonden te bestaan. En of die heeft opgehouden, wij althans weten het niet. Juist in het gevtd dat de heer van Reenen niet mogt slagen, acht spr. een adres meer van noodig. De heer Mieliiel» van Kesseuicli heeft behoord tot die leden die voor het onderzoek van het voorstel in de afdeelingen waren. Nu is aan de beoordeeling der Kamer onderworpen de vraag: zal er een adres aan den Koning worden ingediend in den zin der voorstellers : ontraden van eene derde ontbinding. Men vreest dus nog altijd eene ontbinding. Spr. zou die ook niet rationeel, zelfs noodlottig achten om de gevolgen. Wanneer hij dan ook ontbinding vreesde, zou hij een adres verlangen, maar hij heeft die vrees niet. De wijze, waarop de Kamer bekend is geworden niet de opdragt aan den heer van Reenen, levert voor spr. het bewijs dat de Koning geen ontbinding wil. Spr. hoopt nu dat de heer van Reenen zal slagen. Maar mogt dit niet het geval zijn, dan zijn er nog andere staatsmannen, in verschillende rigting, aan wie die taak kan worden opgedragen. De heel- van Reenen is nog belast met de vorming van een nieuw Kabinet; de Kamer moet das iv deze oogenblikken geen adres aan den Koning indienen. Hij zal er dan ook tegenstemmen. De heer Sassen , lezende , brengt zijne erkentelijkheid en hulde aan de voorstellers voor de krachtige poging door hen aangewendom licht iv den bestaanden toestand aan te brengen. Hij gelooft ookdat de Kamer iv deze omstandigheden haar stem moet doen hooren, vooral daar ons land in een bijzondereu toestand verkeert. Dit gevoelen wordt door spr. breedvoerig ontwikkeld, daarbij in herinnering brengende al wat sedert de eerste outbiuding is voorgevallen en wijzende op het onraadzame en de voor de rust en eendragt in het land gevaarlijke gevolgen van verkiezingen na eene ontbinding, waardoor partijschappen wordeu gewekt en gevoed. Spreker treedt hierbij in eene scherpe afkeuring der wijze van verkiezing, waarbij vaak geen beginselen , maar persoven op den voorgrond staan. Spr. wil nu wel erkennen dat, sedert de bijeenkomst der Kamer, de spanning in het land niet zoo groot meer is als vroeger , maar dit neemt niet weg dat de vrees voor eene derde ontbinding, eenigen tijd geleden , nog niet als geweken kou worden beschouwd. Die vrees werd bij spr, gewekt door het weder op den voorgrond stellen der koloniale quaestie eu de indiening der wijzigingswet op het lager onderwijs -. twee punten die ook bij de vorige verkiezingen maglige hel boomen waren. Die vrees is evenwel thans geweken ; thans behoeft voor een derde ontbinding geen vrees meer te bestaan. Hij had gehoopt dat de voorstellers ook van die vrees zouden zijn bekomen, waarvan-misschien intrekking het gevolg had kunnen zijn. Uit de aan de Kamer verstrekte mededeeling is gebleken, dat de Koning thans geen outbinding wil en nu meent spr. dat op den vrijen wil des Konings in het benoemen zijner Ministers geen invloed mag worden uitgeoefend. Om deze redenen zal spr thans tegen het voorstel stemmen. De heer Messcheit van Volleiilioven zegt, dat bij hem volstrekt geen schroom heeft bestaan om hier reeds bij de vraag omtrent de prise en considéralion de zaak au fond te bespreken. Er mag geen schroom bestaan om de gewigtigste belangen des lands te behandelen. Maar hij was alleen tegen onderzoek in de sectiën, omdat hij het resultaat daarvan onvruchtbaar oordeelde. Zijne bezwaren , reeds vroeger tegen het voorstel ontwikkeld, bestaan bij spreker nog. Hij meent nog steeds dat zelfs het uitdrukken vau een wensch een soort van uitoefening van pressie is _ gelooft dat in een adres altijd eenigzins partij zal moeten worden getrokken. En dit nu wil spreker niet. Wat nu het fond der zaak betreft, het is gebleken, dat de Koning verlangt dat een nieuw Ministerie optrede. Spr. hoopt dat er een Ministerie kome dat bij de Vertegenwoordiging den uoodigen steun zal genieten en zal er dankbaar voor ziju, als al die discussiën over uitlegging van eenig grondwetsartikel eu over motiën zullen hebben opgehouden om plaats te maken voor practische debatten en beslissingen over hoogst gewigtige volksbelangen. Maar wie nu ook met de zamenstelling van het nieuw Ministerie belast worde , is het ondenkbaar dat meu niet zal slagen ? En als dit geschiedt, is het dan ondenkbaar dat het tegenwoordige Ministerie gehandhaafd worde en dat de Tweede Kamer weder zal worden ontbonden? In die mogelijkheid is het juist hoogst gevaarlijk dat de Eerste Kamer zich zoo positief uitlate tegen eene derde ontbinding. Dan meer dan ooit wil hij den Koning volkomen vrijheid laten, omdat hij dan meer dan ooit beseft het hoogst moeijelijke der omstandigheden, waarin de Koning zich bevindt. Om deze redenen zal sjir. tegen het voorstel stemmen. De heer Schot wil zich niet inlaten met de be- of veroordeeling der daden van de tegenwoordige Ministers. De vraag is alléén : zal er een adres worden ingediend, en spreker antwoordt hierop volmondig : ja. De omstandigheden waarin wij verkeeren , de crisis in den lande, zijn redenen genoeg om een adres tot den Koning te rigten , al was het alleen om daarin te verklaren, dat de Kamer is tegen eeue derde ontbinding en dat zij met genoegen gezien heeft de opdragt aan den heer vau Reeneu. De heer I 'reuters (een der voorstellers) verdedigt het thans gewijzigd voorstel en zegt dat het voorstel vooral berust op deze omstandigheid , dat de Regering geen genoegzameu steun in de Tweede kamer geniet. Die steun zou ook door eene derde ontbiuding niet worden verkregen. De heer Stork heeft zich op een ander standpunt dau de voorstellers geplaatst. Hij heeft het Ministerie veroordeeld. De voorstellers willen dit niet. Zij willen hier niet in eene beoordeeliug treden van vroegere handelingen ; zij willen geen behandeling der quaestie vau vertrouwen of wantrouwen, want daardoor zou juist een conflict met de andere Kamer kunnen ontstaan. Di- vraag is alleen: wat is de behoefte van het oogenblik? En die behoefte is de wensehelijkheid om de tegenwoordige crisis zonder ontbinding tot oplossing te brengen. De bedoeling der voorstellers is dan ook niet anders dan om van dien wensch der Kamer bij den Koning te doen blijken. '/.. i. mag de Kamer dien wensch aau den Koning kenbaar maken. Dit gevoelen wordt door spr. breedvoerig ontwikkeld; groudwettig kan z. i. gerust de wensch der Kamer worden kenbaar gemaakt, en hij gelooft ook dat de Koning dé uitdrukking van dien wensch met welgevallen zal ontvangen. Spreker geeft voorts de redenen op waarom het voorstel uiet is ingetrokken. Mogt het worden verworpen, dan zal uit de discussie toch gebleken ziju, dat vele leden dezer Kamer eo*ic derde outbinding onraadzaam oordcelen, al keuren zij het voorstel-zelf af. De lieer Hein (ecu der voorstellers) gelooft ook dat de tegenwoordige toestand is uiterst belangrijk en zeer buitengewoon, eu meent dat de Kamer dan ook alle regt heeft zich in dien toestand te doeu hooren. Het is nu haar dure pligt met een eerbiedig adres aan den Koning met vertrouwen te naderen om hare zienswijze kenbaar te maken. De voorstellers hebben gemeend dat het ook nu de tijd was dergelijk adres in te dienen. Ijuu doel was hoofdzakelijk de Kamer in de gelegenheid te stellen zich te verklaren ; of zij nu ook wil blijven zwijgen. Zij meenen dat de Kamer nu dat zwijgen moet afbreken en spr. beroept zich ter verdediging van het voorstel op het in de Tweede Kamer gedaan voorstel tot indiening van een adres en op hetgeen ter verdediging er van door den heer de Bosch Kernper is aangevoerd. Spr. verdedigt verder de stelling, dat de omstandigheden van dien aard zijn , dat een adres, in den door de voorstellers aangegeven zin, thans raadzaam is. Hij wil zich daarbij onthouden van eene be- of veroordeeling van het tegenwoordig Ministerie, maar bepaalt zich tot de constatering van het feit, dat ook na de tweede ontbinding geen meerderheid voor de Regering in de Tweede Kamer is gevonden, eu dat de raad tot de tweede ontbinding door die Kamer is afgekeurd. Spr. constateert verder dat de raad tot ontbinding door bijna geen enkel lid der Tweede Kamer is goedgekeurd eu dat het 3e Hoofdstuk, waarbij de Kabinets-quaestie was gesteld, is verworpen geworden onder de verklaring van verscheidene leden, dat zij niet het buitenlandsch beleid , maar de algemeene politiek der Regering afkeurden. Spr. gaat thans de vraag na ; of het einde van de crisis geacht kan worden nabij te zijn? Hij gelooft ja. Maar daarom is in de uiting van een eerbiedigen wensch, zooals de voorstellers dit willen, thans zeker geen gemis aan vertrouwen gelegen. Evenmin kan een adres thans zijn strijdig met de regten der Kroon. Integendeel, een adres kan thans dienen tot steun van de Kroon. Ten slotte zegt spr. dat de strekking van het adres volstrekt niet strijdig is met de inzigten der Regering, die door het besluit tot ontbinding, door den Koning zijn goedgekeurd. Het doel is alleen het feit te constateren dat de herhaalde ontbindingen niet alleen niet hebben gebaat, maar integendeel geschaad. Om die reden wenscht men eene derde ontbinding te ontraden, w-aardoor niettemin de Koning steeds vrij blijft in zijn oordeel. Spr. had gewenscht het hierbij te laten. Maar nu de Minister van Binnenlandsche Zakeu hier tegenwoordig is, wenscht hij nog een enkel woord te zeggen. Er is bij de vorige discussie gevraagd of meu voorbij zou gaan al het goede door deze Regering gedaan; o. a. de krachtige pogingen door deu Minister van Binnenlandsche Zaken aangewend, om de veepest te beteugelen ? Spreker zegt dat, afgescheiden van het oordeel hetwelk hij over deze Regering velt, degene die, gelijk ik , de werking der maatregelen van den Minister van Binnenlandsche Zaken tegen de veepest, vau nabij heeft gezien , den Minister van Binnenlandsche Zakeu dank verschuldigd is voor de énergie, waarmede hij die nationale ramp heeft weten te beteugelen. Dien pligt van dankbaarheid wil spr. voor zich gaarne vervullen en het was spr. aangenaam den Minister hier te ontmoeten om hem van die dankbaarheid zijn getuigenis te geven. De heer Hengst zegt, dat het hem leed heeft gedaan dat de voorstellers aanvankelijk niet hebben doen blijken in welken geest zij een adres zouden wenschen. Thans is bekend wat de voorstellers willen. Met de door hen aangegeven strekking van het adres kan hij zich goed vereenigen. Zoozeer als iemand heeft hij de nadeelige gevolgen der herhaalde ontbindingen gezien. Hij zou nu vóór een adres zijn geweest, wanneer de omstandigheden nog waren als vóór de bijeenroeping der Kamer. Maar nu er geen vrees voor ontbinding meer behoeft te bestaan, is hij thans tegen een adïes. De heer vnn *w liniëren (een der voorstellers) geeft te kennen, dat de voorstellers van oordeel waren dat eene poging moest worden gedaan om eeue derde outbinding te verhinderen. Spr. constateert dat uit hetgeen door de bestrijders is aangevoerd , gebleken is dat de meesten eene ontbinding onraadzaam of ondenkbaar achten. Mogt het voorstel nu worden verworpen , dan zal het toch zijn gebleken dat de meerderheid het met de hoofdgedachte der voorstellers eens was. De heer Kliemeii v«n Hliemenshuizen erkent wat in het Verslag-wordt gezegd: dat de Eerste Kamer in de laatste twee jaren eeue te zwakke houding heeft .aangenomen. Hij zegt den stap der voorstellers te hebben toegejuicht; dat hij grondwettig is lijdt bij hem geen twijfel. Zij , die het tegendeel beweren, willen de grondwet tot een doode letter maken. Spreker noemt de eerste ontbinding eene politieke fout; de tweede ontbinding bepaald mislukt; en zou eene derde ontbinding eene nationale ramp noemen. Na hetgeen evenwel door den heer Stork gezegd is, zegt spr. dat hij het gevoerd buitenlandsch beleid uitstekend noemt; dat hij vele der handelingen van den Minister Van Binnenlandsche Zaken en van zijne ambtgenooten toejuicht; dat hij die Ministers dau ook gaarne zou blijven ondersteunen. Hij eerbiedigt nogtans de beslissing van de Tweede Kamer , al betreurt hij die. Al draagt nu het voorstel sprekers goedkeuring weg, hij is het met vele leden eens , dat de omstandigheden thans van dien aard ziju, dat nu geen adres meer te pas komt. Hij heeft thans de morele overtuiging , dat tot geen derde ontbinding zal worden overgegaan. Om die reden zal hij tegen het voorstel stemmen. Zoo het schrikverwekkende van eene motie hem niet tegenhield , dan zou hij het thans gewijzigd voorstel der heeren wel willen voorstellen als motie van orde. De heer van Sasse van Ysselt komt met een enkel woord op tegen de opmerking van den vorigen spreker, alsof de Eerste Kamer in de laatste jaren zich dikwijls te zwak zou hebben betoond, llet ontstaan dier meening bij bedoelden «preker schrijft hij toe aan de omstandigheid, dat die spreker, door ongesteldheid, die hij betreurt , in den laatsten tijd verhinderd is geweest aan de werkzaamheden der vergadering deel te nemen. De heer vnn Eysinga , (een der voorstellers) vraagt of thans wel sprake kan zijn van eene motie, zooals de heer van Rheeneu heeft aangegeven. Hij gelooft dat een voorstel van dieu aard thans misplaatst zou wezen. lic beraadslagingen worden gesloten Het voorstel om een adres aan den Koning aan te bieden , wordt daarop in stemming gebragt en verworpen met 18 tegen IC stemmen. Vóór stemden de heeren : Stork , Hein , van Eysinga, Viruly , Fransen van de Putte , van Beeck Vollenhoven , Geertsema, Nobel, lïlankcnheijm , J. van Vollenhoven , van Swinderen , Cremers, Schot, Cost Jordens , Smit en Duijmaer vau Twist. Tegen stemden de heeren: van Sasse van Ysselt, de Vos van Steenwijk, Beerenbroek, Hengst, vau Aylva van Pallandt, de üicu Eontein Verschuer, Hnydecoper van Maarsseveen, Hartien , van Rhemen , Messchert van Vollenhoven , van Nispen, Taets van Amerongen , Sassen , Michiels van Kessenich , Rahussen, Verschoor, Tonckens en de Voorzitter. Afwezig de heeren: Schimmelpenninck v. d. Oye, v. Meeuwen , van Weel, Villers de Pité en v. d. Lek de Clercq. Niets meer aan de orde zijnde, wordt de Vergadering tot nadere bijeenroeping gescheiden. --- ALGEMEEN VERSLAG VAN DEN TOESTAND DEZER GEMEENTE OVER 1867. (Vervoi.u en slot.) Aau het verslag van de Kamer van Koophandel ontleenen wij het volgende : De nadeelige invloed , welken de politieke gebeurtenissen in het jaar 1866 op den handel en de nijverheid uitoefenden , was in het afgeloopen jaar nog niet geheel uitgewischt. Op beiden drukte de schok, die het vertrouwen had geleden, en dat vooral niet werd hersteld op het gezigt der aanhoudende krijgstoerustingen , waaraan door verschillende gouvernementen aanzienlijke sommen werden besteed en |ie ook der Nederlandsche schatkist op belangrijke offers kwamen te staan. De onzekerheid, of de volgende dag het uitbarsten van den oorlog zou aankondigen, hield vau de uitvoering vau belangrijke ondernemingen terug, zoodat de voorzigtigen in deu lande zich bepaalden tot voortzetting of voltooijing vau het aangevangen werk, maar er slechts noode toe overgingen, om iets nieuws op touw te zetten. Inzouderheid is het, wat 's Gravenhage aangaat, zigtbaar hoeveel het crediet heeft geleden in de trage voortzettiug van het aanbouwen van woningen in het zuidelijk gedeelte der gemeeute. Die aanbouw , weinige jaren vroeger met zooveel ijver aangevangen, werd in 1867 slechts flaauw voortgezet, om op sommige punten bijkans geheel te worden gestaakt. n Duurte der eerste levensbehoeften , natuurlijk gevolg van den slechts middelmatigen oogst en van de veeziekte, die in het eerste halfjaar 1867 bleef voortduren, werkte mede nadeelig op het lot van den kleinen burger en handwerksman. De laatste vond daarvoor, in zijn loon, geen genoegzame vergoeding. » Waren de staalkundige omstandigheden in het buitenland ecu groot beletsel voor de ontwikkeling van handel en nijverheid , waarvan algemeene welvaart de heilrijke vrucht moet zijn , de ziekelijke toestand onzer binnenlandsche politiek weerhield het tot stand brengen van wettelijke bepalingen tot opheffing van verschillende belem meringen , die handel en nijverheid beklemd houdeu. Wel mogen wij erkentelijk melding maken von dc vermindering van hei tarief voor binnenlandsche telegrammen , krachtens Z. M- besluit van den 12n December 1867 (Stil. n°. 118) met ingang van den lu Januarij 1868 in werking gebragt, en vau de indiening, aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, van wetsontwerpen op de maten, gewiglen en weegwerktuigen , en tot wijziging van eenige bepalingen der wetten op dc personele belasting. Wel achten wij het onlangs gesloten postverdrag met Frankrijk van groot belang voor den handelaar en industrieel. Maar, juist met het oog op deze pogingen tot verbetering van bestaande toestanden, valt het te meer in't oog dat, door aanhoudende wissuliug van Miuisteriën, hoogst gewigtige en diep ingrijpende maatregelen op het gebied van handel eu nijverheid voortdurend achterwege blijven; — dat nog altijd wordt uituitgezien bij voorbeeld naar wettelijke bepalingen omtrent eenvoudiger en verb«terd toezigt 6p de oprigting van fabrieken en Ac plaatsing ¦ van sloomwerti uit/en , ter vervanging vau de verouderde voorschriften daaromtrent; — naar herziening der bepalingen omtrent tijdelijke» vrijdom van grondbelasting ten behoeve van bijbouw of vergrooting van fabrieken: — naar de instelling van een unifoimport van 5 cents voor de binnenlandsche brieven; maar, boveu alles , naar dc bevredigende oplossing der levensvraag voor handel en nijverheid: afschaffing der bestaande of — zoo dit voor 's hands onmogelijk mogt zijn — eene op billijke grondslagen rustende, overeenkomstig den tegenwoordigen tijdgeest ingerigte wet, regelende de Patentbelasting" Intusschen mag de opsomming van zoo veel gemis geenszins ontevreden het oog doen sluiten voor het goede, in den afgeloopen jaarkring op ons gebied verkregen. De aanleg eener spoorwegbrug over hel Hollandsch diep werd verzekerd; en daardoor verkreeg ons Staatsspoorwegnet zijne eigenlijke beteekenis. Vóór weinig tijd werd door de Wetgevende magt de aansluiting van 's Gravenhage aan' den Nederlandsehen Rhijnspoorweg in beginsel vastgesteld , en zal dus eerlang een einde komen aan den staat van isolement, waarin de gemeente onzer inwoning zoo lang — te lang zeiden we bijkau9 — heeft verkeerd. n De verwezenlijking van beide groote denkbeelden kan niet anders dan gunstige verwachtingen inboezemen voor de toekomst van 's Gravenhage. Want, wat de oppervlakkige beoordeelaar ook zeggen moge, de Hofstad is niet uitsluitend eene plaats van weelde, die haar leven dankt aan — en voortzet door — het vertier van vreemdeliugeu en vermogenden, derwaarts gelokt door de schooue omstreken en de wezenlijk benijdenswaardige gelegenheden tot ontspanning! De geschiedenis der ontwikkeling van handel en nijverheid hier ter plaatse is daar, om den belangstellende beter in te lichten. De wel langzame doch aanhoudende uitbreiding van het getal fabrijken bewijst het tegendeel, evenzeer als de toestand der visscherij, die aan zoo vele handen werk verschaft. De bijdragen, door 's Gravenhage en Scheveuingen geleverd tot de tentoonstelling van gereedschappen enzvoor de visscherij, in Julij 1867 alhier — eu tot de algemeene tentoonstelling, in hetzelfde jaar te Parijs gehouden, bewijzen, met de ten gevolge daarvan verworven bekroouiugen, dat de lust bij de ingezetenen levendig is om de residentie, hoe aanlokkelijk overigen' als verblijf van genoegen en weelde, eene waardige plaats te doen innemen in de rij der fabriek- en handelssteden van ons land. •i Mogten allen, die daartoe bevoegd eu geroepen zijn, medewerken aan de bereiking vau dit goede doel! 0 Als rust en vrede daar buiten zullen hersteld ziju j als krediet en geregelde circulatie van kapitaal den handelaar eu industrieel bij vernieuwing zullen ter dienst staan; als dan , in eiken tak vau nijverheid , zucht naar ontwikkeling en uitbreiding zal worden waargenomen , dan zullen ook, naar wij hopen, andere mannen opstaau, bezield met lust en moed om aan de gemeente 's Gravenhage te verschaffen, wat zij reeds te lang moest ontberen: eene Zeehaven ie Scheveningen, die alleen de toekomst van 's Gravenhage, als handelsstad verzekeren kan. Want ook in dit opzigt was het afgeloopen jaar voor deze gemeente niet gelukkig. De heeren Swaan en van Heijningen zagen zich, bij gemis aan de zoo noodzakelijke medewerking , hoofdzakelijk een gevolg vau de ongunstige tijdsomstandigheden , verpligt de taak neder te leggen, door hen met ijver ca moed aangevangen als met volharding voortgezet, ondanks veelzijdige miskenning en teleurstelling. Hoe ongunstig de uitkomst van hun streven moge zijn geweest, w\j voor ons vermeeuen, dat hunne ijverige pogingen, tot het uiterste doorgedreven, hun aanspraak geven op den dank hunner mede-ingezetenen ; gelijk de uaauwgezetheid , waarmede zij zich tegenover de aandeelhouders van hunne verpligtingen hebben gekweten , allen lof verdient. " Maar dan zullen ook dc pogingen van het alhier gevestigde Comité lot verbetering van de vaart naar de Maas eene welverdiende ondersteuning ondervinden , en zal het spoedig wordeu in staat gesteld tot de zoo wensehelijke volvoering van hare plannen, waardoor een tal van belemmeringen voor de scheepvaart zullen wordeu opgeheven. ii Alvorens ten aanzien van den toestand van handel en nijverheid in bijzonderheden te treden, moeten wij onze teleurstelling eu leedwe en betuigen over de wijze , waarop door de daarbij betrokkenen is voldaan aan ons verzoek om , door het verstrekken van uitvoerige opgaven , ons in staat te stellen tot het leveren van een zoo volledig mogelijk verslag. De uitnoodiging, daartoe tot ongeveer 250 handelaars , fabrijkanten enz. gerigt, werd slechts door enkelen beantwoord; niettegenstaande onze opwekking tot het inleveren van juiste opgaven werd ondersteund door dp welwillende medewerking der Redactie van het Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage, waardoor de pogingen, onzerzijds aangewend , algemeene bekendheid in deze gemeente verkregen. Zal dus ons verslag op sommige punten de volledigheid missen, die wij er zoo gaarne aan hadden verzekerd, dan stellen wij er prijs op te doen uitkomen, dat dit gebrek niet uitsluitend bij ons moet worden gezocht. " Op de aardappelenmarkt werden in 1867 uit verschillende provinciën des Rijks aangevoerd 195.540 mudden aardappelen. Op de varkenmarkt werden aangebragt 811 stuks wei- en 6poelingvarkeus. Op de kaasmarkt werden omstreeks 280.000 Ned. ponden aangevoerd van redelijke hoedanigheid. De handel iv boter ondervond, vooral gedurende het eerste halfjaar 18C7 , den noodlottigen invloed der veeziekte. Aangevoerd werden 67.573 Ned. ponden. De achteruitgang der markt wordt toegeschreven aan het gemis van bepalingen van gemeentewege omtrent den ijk van liet botervaatwerk, welke bepaliugen alsnog wenschelijk worden ffCACuti. De visscherij mag ook iv het afgeloopen jaar naar wensch geslaagd heeten. De visschersvloot bestond in 1867 uit 152 bommen, j> loggerschepen en 11 schuiten of booten; de bemanning uit 121" koppen. Van <\p bommeu werden 149 ter steur- en pekelharingv» _*' uitgerust. Het totaal der besomining beliep f 882.700. In het belang van den bloei en de ontwikkeling van Scheveningen' als visschers- en handelplaats , wordt door de Kamer van Koophandel als dringend noodzakelijk geoordeeld: I°. eene zeehaven met gelegenheid tot aanleg van scheepstimmerwerven ; 2°. eene losplaats van meerdere diepte voor aankomende schepen: 3». eeue ruime vischmarkt: 4°. regeling van het middelbaar onderwijs in dien zin, dat van gemeentewege gelegenheid worden gegeven tot het erlangen van onderwijs in de beginselen der zeevaartkunde; s°. vermeerdering van de gelegenheid tot het ontvangen en verzenden vau brieven , op den voet als dit voor 's Gravenhage zelf is geregeld ; 6". een telegraaf kantoor ; en 7°. een meer vrijgevig belasting-stelsel teu aanzien van het gebruik van ruw zout. De toestand der fabrieksnijverheid is over het algemen gunstig. Omtrent, verschillende andere inrigtingen komeu in het verslag nog eenige bijzonderheden voor, die evenwel te talrijk zijn om ze hier op te nemen. --- NEDERLANDSCH WEST-INDIE. De berigten loopen tot den 18 April In de zitting der Koloniale Staten is door den voorzitter medegedeeld , dat door den gouverneur der Staten ter goedkeuring is aangeboden eene verordening betreffende de voorzieningen tot het daarstellen eener nieuwe vestigingplaats voor de ingezetenen van nieu* Rotterdam. In behandeling is daarop gebragt een ontwerp-adres vau de Staten aan '/,. M. den Koning, waarin o. a. wordt gezegd : dat in de laatste dagen eene beweging bij regering en vertegenwoordiging in Nederland wordt waargenomen, die er op wijst, dat men er op bedacht schijnt te zijn , het militairwezen in de kolonie zoo niet geheel op te heffen , althans in getalsterkste van het militair personeel aanmerkelijk te verminderen. De vertegenwoordiging van Suriname meent, dat die beweging de kolonie met gevaar dreigt. Dit adres in stemming gebragt, is eenpariglijk aangenomen, te gelijk met een begeleidend adres aan den Gouverneur, ten verzoeke om zijne ondersteuning ten deze. (Utr. D.) De West-Indiër meldt het volgende: Volgens berigten uit het district Beneden Corrrmewijne hebben de Chinezen , gekontrakteerd op plaats Alkmaar, allen arbeid geweigerd zoo lang zij niet voorzien worden vau opium. Hun gedrag was^van dien aard , dat de magt van den districts-commissaris onvoldoende werd geacht tot herstel van de orde, zoodat de tusschenkomst der militaire autoriteit moest worden ingeroepen. Vijf-en-twintig dezer arbeiders zijn tot strafarbeid veroordeeld. --- BERIGTEN UIT DE PROVINCIEN. Delft , 14 Mei. Jl. Maandag avond viel een knaap in het water aan de Hypolitusbuurt ten gevolge vaii het gedrang der menigte, bij het optrekken der schutterij. Nadat door iemand, die zich van eene in de nabijheid liggende schuit had laten afzakken, vergeefsche pogingen waren aangewend om den knaap te redden, waardoor ook deze persoon niet buiten gevaar bleef, begaf zich de heer van Dissel > student aan de Polytechnische school, te water, waarbij hem het onderste gedeelte van het roer der gemelde schuit tot steunpunt diende en had het geluk den jongen, wiens toestand gevaarlijk begon te worden , te grijpen en behouden op het drooge te brengen. (D. C.) * Westland, 13 Mei. Het buitengewoon heerlijke weder der laatste dagen heeft op de veld- en boomvruchten een allergunstigsten invloed gehad. De appel- en perenboomen staau in vollen en rijken bloei of hebben de vruchten reeds gezet; de pruimboomen beloven ook veel te zullen dragen > terwijl dc wijngaarden zich snel ontwikkelen. De aardappelplanten staan zoo schoon te velde , dat zij binnen acht dagen zullen bloeijen en men op het einde der maand welligt reeds met rooijen zal kunnen aanvangen. De aspergies geven een buitengewoon rijke opbrengst en de verzending is in vollen gang- * Boskoop, 12 Mei. Ten gevolge van het schooue weder der laatste dagen zijn de boomen en planten zóo prachtig ontwikkeld , dat het hier thans een waar lustoord is. De appelboomen vooral zijn vol bloesems, terwijl reeds by verscheidene kweekers de nieuwere soorten van Miododendrons in bloei zijn, en veler aandacht trekken. De bloesems der perziken en abrikozen hebben door de nachtvorst veel geleden. De aardbeziën beloven eene voldoende opbrengst. * Rotterdam, 14 Mei. Ook hier heeft zich. op uitnoodiging van de hoofdkommissie tot oprigting van een standbeeld voor Boerhave, eene subcommissie gevormd. ae ft a maJ°or-kommandant van het korps vrijwilligers alhier . .'e^en uitgenoodigd, aaustaanden Donderdag 21 dezer n * militaire wandeling te maken en bij die gelegenheid en 's Gravenhage te bezoeken. De kapel, onder directie u den heer Westerbach, zal het korps begeleiden. Des mor-18 ten 7 ure zal mefn in de kazerne aantreden en nadat et het muziekkorps het vaandel is afgehaald den togt aan- Gouda ,15 Mei. Voor de verkiezing van een lid van "Gemeenteraad moet eene herstemming plaats hebben tusschen J' heeren A. A. G. van Iterson, die 129, en dr. A. Luyten, die "stemmen bekwam. f Hellevoetsluis , 14 Mei. Het transportstoomschip rans Naerebout is heden van Vlissingen hier aangekomen, ll twee verdedigings-vaartuigen op sleeptouw, om hier in Miservatie te blijven. Genoemd stoomschip heeft een lek in e& stoomketel, dat hier gerepareerd moet worden. Meppel, 14 Mei. Bij den Gemeenteraad is een voorstel om de beide betalende scholen tot één te redufeu met verminderd schoolgeld, en het kosteloos onderwijs. niertoe op 2 scholen verstrekt, tot 3 te brengen. Een ander is een gevolg van de vermeerderde bevolking, waardoor : ondoenlijk is, bij de thans bestaands regeling, al de leer, gen te kunnen plaatsen, zonder tot verandering van een r scholen of tot het daarstellen van een geheel ninew en gebouw over te gaan. Deventer, 14. Mei. Bij het afbreken van het oude PboUw >j_ vroegere eeuwen een Franciscaner-klooster of ver- J'plaats der zoogenaamde « broeders van het gemeene leven", de reformatie tot verschillende einden gebruikt, en nu, herbouwing, tot gebouw voor de Hoogere Burgerschool stemd, heeft men, dezer dagen, tusschen hetrhoofdgebouw . eene voormalige kapel of kloosterkerk, ongeveer eene el den grond, gevonden het gebeente van een lijk, naar het o'oeleii van een deskundige, van eene nog jeugdige, althans t zeer bejaarde vrouw, blijkens de tanden, die in den ea-el aanwezig waren. De kist, waarin het lag, bleek bij ïfaking tot stof vergaan tè zijn. Het gebeente is verzameld °P de algemeene begraafplaats ter aarde besteld. Daar er . r a's nog geene overblijfselen van andere lijken in den . rek zijn gevonden, en dus aan geen zoogenaamd kerkhof hi y^en valt, waartoe trouwens ook de aanwezige ruimte . schen de gebouwen te klein „oude zijn, verdiept men zich omtrent de herkomst van dit lijk. fl „ ™eldum , 14 Mei. Eene treurige onvoorzigtigheid heeft jjj ***ur__g aan twee kindertjes, van omstreeks 3 en 5 jaren, „I a eveu gek08*- Terwijl de ouders uit werken waren, kli Srootmoeder het opzigt over hunne 4 kindertjes. Deze, Mad "C S van gestel, moesten het aftreksel van notenboom- H , eren drinken. Toen de grootmoeder dit weder gereed wilde j» en. was het zakje , dat deze bladeren bevatte , bijna ledig. 01, aam ze ook nog uit een zakje, dat er naast lag, in de W 6rs''eunip ¦ dat dit dezelfde kruiden bevatte. Hiervan dronken e der kindertjes met alle moeite , omdat het veel leelijker lichk an vee van n°tenbladen. Een derde zou er ook van U • maar spuwde gelukkig den drank uit. Spoedig begon l Sedronkene op eene vreesselijke wijze te werken. Genees- Ufldjge hulp wera ingeroepen p e]l nu bleek het, dat de kinrtjes een aftreksel hadden gedronken van de bladen van Wura strantbnium (doornappel), die de vader iv den tabak «°tte voor de aamborstigheid. Den zelfden nacht zijn beiden bestorven , na vreesselijke benaauwdheden uitgestaan te hebben. u Harlingen , 13 Mei. Eene treurige plegtigheid had , er heden plaats. Tjalling' Taekes de Haan , geboren in 1823, 1846 versierd met de militaire Willemsorde en in 1849 > ' de bronzen medaille voor 12jarige eervolle en trouwe e^st, werd 0p daartoe door hem zelf te kennen gegeven 'wagen met militaire honneurs ter laatste rustplaats gebragt. ffi^a de familie volgden de majoor kommandant en verdere k&rf6reil er scnutterÜ en van net garnizoen benevens het de u waarachter zich de helden van Waterloo en Kruisridders hadden aangesloten. U het geopende graf werd door den heer G. Valckenier, Reli k°mrnandant der schutterij, in welsprekende taal hulde a., agt aan de ware verdiensten van den overledene , die op $ een diepen indruk maakte, (j n*n*en» 1* ei- Gister is bij het Provinciaal V $ '°f de behandeling aangevangen der zaak van M. B. j ehuldigd van moedwilligen manslag, door in den nacht van & 17" December 11. in de politiewacht te Groningen, den et hem in arrest zijnden W. M. met een dolkmes eene Qo-e in de regterzij te hebben toegebragt, waaraan genoemde |°°n eenige dagen later in het hospitaal is overleden. g, -aastrieht, 14 Mei. Tot leden der Provinciale aten zijn herkozen de heeren V. Nyst en E. Kerens de , oltrath. Er moet eene herstemming plaats hebben tusschen heeren Wijnans , Micheels en Nypels , welke beide laatsten ** gelijk aantal stemmen hebben verkregen. ---