I v. KEYZER v.K. ï KEYZER WILLAEY 1 V COUTURIER - LAAN VAN MEERDERVOORT 24 > 1 A partir de lundi 27 Juin MISE EN VENTE DE MODELES 1 g que nous soldons a des prix tout-a-fait réduits. Les manteaux de fourrure V Ij sont vendus avec de tres grandes réductions. (Adv. 1460930) 2 --- ONSCHOOLSCHE LES VOOR DE LEERLINGEN DER HAAGSCHE SCHOOLVEREENIGING. Woensdag ,1. gaf jhr. mr. dr. W. D de Jonge, ,ader van leerlingen der Haagsche Sehoolvereenigmg. een les aan de jongens en meisjes van de se, 6e en 7e klassen over Roemenie. Hij vertelde gedurende een uur dat voor hem en zijn jeugdig publiek omvloog, va zijn reis, die hij de vorige maand door dezen Balkanstaat maakte met het gezelschao dr Soesman. v Na een korte inleiding over de aanleiding tot deze studiereis — een bezoek van Roemeensche professoren aan Nederland — over den leestijd van den Roemeenschen staat in zijn tegenwoordigen vorm, 50 jaar en over de moeilijkheden, als Koning Eerdinand, die heel ziek is. komt te sterven, begon de spreker in een allergezelligste causerie zijn reisverhaal in dat verre land, dat na den wereldoorlog 17 in plaats van 7 millioen inwoners telt. Bij hun komst aan de Roemeensche grens werd het gezelschap door de Roemeensche regeering een eigen waggon ter beschikking gesteld, waarin zooveel ruimte was, dat ieder dag en nacht de beschikking had over «en bank om te zitten of te slapen en overtuigd van de Hollandsche zindelijkheid, werd deze waggon iederen dag grondig schoongemaakt door het spoorpersoneel. En in gespannen aandacht, nu eens per trein, dan per auto volgde het jeugdige publiek den spreker over slechte wegen, 'angs en door kuilen en plassen, naar petro«eumbronnen Moreni en ploësei). zoutmijnen laiavie), naar kloosters, kerken en paleizen A*7u. reden de kinderen in gespannen aan- Jf „Lme»,n. n sepavoiseerde boot den Dunau mo^^^'? °" naar de Zwarte Zee " in vaa^an h" gJng? -« mee on steuren visschen. n..?!* e Zrootste exemplaren soms f 240» A dA^' An toe,n d «P«ker vertelde van rassen hit ar "^ ia '™ reeds in de moerassen bn «2on«tanza zit verborgen en onvindbaar blijft, zelfs onopgemerkt door laag-vl^gende av.ateurs. omdat hij dan onder water kruipt en door «en netje ademhaalt, «teeg natuurlijk de aandacht ten top. ' Juist die afwisseling van aardrijkskundige bijzonderheden en leuke of minder leuke reisavonturen — één van het gezelschap werd op een autotocht in een afgelegen dorp vergeten, één bleef met de auto midden in een rivier «teken, enz., — maakte deze les voor de kinderen onvergetelijk en van de moeilijke Balkanstaten zal Roemenië altijd een bekenden klank houden. Met «en hartelijk en warm applaus bedankten de leerlingen der Haagsche Sehoolvereeniging jhr. de Jonge voor zijn buitengewoon interessante aardrijkskundeles «n ten zeerste stemden zij in met den wensch, dien de directeur aan het einde uitte: „Konden wij maar voor alle Bal7v.inst.iten zulk een lesgever vinden." b --- SLAGEN EN FALEN Wie opstijgt in den hooge, klapwiekend op de blanke vleugelen van het succes... die kan geen noodlanding maken. Hier geldt onverbiddelijk 'n : van tweeën één: volledig slagen, of heelemaal niet beginnen. Tragisch zijn de figuren, die halverwege een schitterende carrière plots moeten halt houden, erger nog: terugkrabbelen. Van hen, die op buitengewone wijze starten, v e rw acht de wereld iets geweldigs. En de publieke ..verwachting" is synoniem met den publieken „eisch". Tè talrijk zijn de pogingen van hen. die met ecu heel vaag doel voor oogen pardoes op stap gaan, plots treden uit hun sleur, een aanloop nemen, om veelal jammerlijk in de sloot te springen. Haast ieder onzer kent dien drang, een slag te slaan, die hem opeens geweldig zal vooruitbrengen. Maar slechts weinigen zijn zich scherp bewust, hóé zij een wezenlijke kans maken op werkelijke verbetering van hun lot en hoe bitter en bezwarend een falen voor hen zoude zijn. Eotsverbetering is iets wonderlijks. Voor de meesten onzer bestaat zij. Bestaat zij heel eenvoudig door opschuiving. Te langen leste moet A zijn warme plaatsje prijsgeven en clan komt B op dat begeerde plekje. C krijgt dan Bs oude plaats en zelfs Z verheugt zich dan, omdat hij nu op IJ gekomen is... Dat is de file van 't automatisch geduld, van brave plichtsbetrachting, van betrekkelijke zekerheid en veel passiviteit. Daar gaat niet ieder mee aceoord. Er wa» eens een beroepssergeant, dien men niet heviger kon grieven, dan door hem te vertellen, dat hij over zoo en zooveel jaar sergeant-majoor zou zijn. De man wist dat het waar was. Als hij niet wegens wangedrag gedegradeerd werd (en dat was niet waarschijnlijk)), zou hij na vele jaren de dubbele chevrons erlangen. Maar juist die zekerheid, dat zijn toekomst zóó secuur voor anker lag en dat zijn bevordering geen dag eerder dan tevoren was bepaald, verwacht kon worden, was hem zóó pijnlijk, dat hij 't liefst dit maar vergat. Zij, die niet berusten kunnen, treden dus uit de file en pogen langs andere wegen omhoog te krabbelen. Daar zijn er, die al hun hoop leggen op dat wat een „kruiwagen" heet. Dat zijn de neefjes, die hun hooggeplaatsten oom aan het hoofd zeuren en die van oordeel zijn, dat de banden des bloeds (of zelfs veelal nog lossere banden) maar moeten opwegen tegen bekwaamheid en geschiktheid. Daar zijn de vleiers, die zoowat haast in hetzelfde vakje thuishooren, maar terwijl het neefje dikwijls argeloos en eerlijk meent, dat zijn relatie een zeker recht geeft, is de vleier een bewuste vijand. De vleier is niet te goeder trouw en al levert hij som» verbluffende staaltjes van diplomatie, menschenkennis en zelfverloochening, hij mist toch dewerkelijke kwaliteiten voor het ambt, waarnaar hij dingt én... speelt valsch spel. Een andere groep is buitengewoon getalsterk. Zij wordt gevormd door de georganiseerden, die pogen gezamenlijk te bereiken, wat ze alléén niet kunnen krijgen. Hoe heilzaam veelal ook zulk een organisatie is geweest — voornamelijk wanneer zij als laatste redmiddel wordt te baat genomen — de bekende spreuk „In het aantal ligt de macht" mocht héél vaak gevarieerd worden met: „In het aantal ligt de onmacht". Men wil afdwingen, wat niet volgens billijkheid te bereiken is, men poogt gezamenlijk één meter te stijgen, waar enkelen recht hebben op een record-vlucht. Zulk een organisatie zou haast willen voorschrijven: „Geen mensch mag wegens onbekwaamheid ontslagen worden!" Honderdmaal eerbiedwaardiger is de weg, door zeer velen gevolgd. Dat is: de studie, veelal in nachtelijke uren, den slaap ontroofd, overwerk, tot overwerkens toe, krampachtige venhooging van de productiviteit... En tóch zijn het zijwegen. De allereerste en zwaarste eisch voor het wezenlijk succes is: persoonlijkheid. De persoonlijkheid is een garantie aan onszelf verschaft. Zij stort niet in, zij pleegt geen verraad, zij blijft ons bij. De training van ons „ik" is de basis, van waaruit wij kunnen aanvangen. De meeste menschen beginnen hun pogingen tot lotsverbetering schuchter, onbezonnen en zonder overleg. Op een goeden dag klopt een bediende aan bij zijn chef en vraagt om opslag. Waarom? Hij begint een jeremiade, dat hij zoo weinig verdient, dat hij al zoolang op dat salaris staat, dat het leven zoo duur is en — als hij niet il te vlug wordt afgepoeierd — is hij weldra genaderd tot een formeele bedelpartij. Als hij dan nul op het request krijgt, zal hij óf berusten, óf heimelijk elders solliciteeren. Slaagt hij er dan werkelijk in, in een parallel-betrekking bij een concurrent een paar guldens méér te oogsten, zoo acht hij zich een Piet, die wel weet. hdé in de wereld vooruit te komen. Zij la<7liiave!!isme" als een scheldwoord, zooals wij dat uit de schoolboekjes kennen, zijn wij er niet af. Er is dan ook alle aanleiding, bij den dezer dagen bereikten mijlpaal even stil te staan en een objectieven blik op het werk van dezen Italiaan der Renaissance te werpen. Het gaat hier in den grond om deze vraag, of de staatsleiding slechts heelt te streven naar macht en succes en daarbij over bezwaren van ethischen en juridischen aard mag heenstappen, dan wel of de betrekkingen tusschen staten en volken onder, ling- en evenzoo die tusschen machthebbers en onderdanen uitsluitend moeten worden beheerscht door algemeen geldende rechtsnormen en door dc wetten van godsdienst en moraal Er zijn weinige perioden in de wereldgeschiedenis geweest, waarin krachtiger dan tegenwoordig de theoretische noodzakelijkheid van het laatste werd betoogd, terwijl in de praktijk al te vaak in strijd daarmede wordt gehandeld. In vergaderingen van pacifistische dames en heeren wordt de zaak altijd zoo voorgesteld, dat de wetten der moraal, die in de betrekkingen der menschen onder elkander gelden, eenvoudig ook in de samenleving der staten moeten worden toegepast. Maar zoo simpel is het vraagstuk niet. Vooreerst vergeet men, dat er ook in onze maatschappij tallooze menschen zijn, die zich in het dagclijkschc leven vaak genoeg niet aan de geschreven of ongeschreven zedewet houden. Maar ook voor hen, die zulks individueel wel zouden doen, •wordt het geval anders, zoodra zij niet meer alleen tegenover zichzelf verantwoordelijk zijn, maar bij het bepalen hunner daden en het nemen hunner beslissingen de belangen eener collectiviteit hebben te behartigen. Het is een algemeen bekend psychologisch feit, dat de mensch als eenling een andere geestesgesteldheid pleegt te vertoonen dan als lid — en a fortiori dan als exponent — eener gemeenschap. Instinctmatig, a priori, gevoelt ieder onzer den plicht met religie, moraal en recht rekening te houden; toch komt telkens weer, zoowel bij het individu maar nog meer bij de menigte, die demonische kracht haar rechten opeischen, welke zich over alle mo reële impedimenten heenzet om een op zeker oogenblik noodzakelijk doel te bereiken. Het geschiedt slechts zelden, dat een staatsman of politicus in het laatstbedoelde geval zoo eerlijk is, het zedelijk conflict waarin hij is geraakt, openlijk te erkennen. Wij denleen daarbij aan het woord' van Bethmann Hollweg bij den inval in België: „Het is onrecht, maar -het ' moet"„ Dat is dezen Duitschen kanselier dan ook hevig genoeg verweten en men heeft er de conclusie uit getrokken, dat hij meer filosoof dan staatsman was. Het genus dezer laatsten behandelt zulke gevallen anders. Men pleegt de onrechtmatige daad even goed, maar men verstopt die achter een schijnheilig betoog, alsof het welzijn der menschheid met deze daad gemoeid ware. Bij Machiavelli echter gaat het niet om den schijn, maar om de werkelijkheid. Baco schreef van hem: „Wij zijn hem dank schuldig, omdat hij ons openlijk en zonder omwegen heeft gezegd, hoe de menschen gewoonlijk handelen en niet, hoe zij zouden moeten handelen." Machiavelli is in zijn historische en politieke geschriften niets minder dan een wijsgeer. Hij verwerpt alle filosofische stelsels en alleen daarin is hij stelselmatig. Er bestaat voor hem slechts één wet: het feit en de daad. Hij is de voorlooper, zoo niet de stichter van het positivisme. Hij ging veel verder dan de historici der oudheid. Wel zochten dezen leering te trekken uit hetgeen was geschied en gedragsregelen voor hun tijdgenooten te formuleeren, maar geen hunner had stelselmatig de moraal uit de geschiedenis gebannen. Machiavelli gelooft ook aan de logica der gebeurtenissen, aan de beteekenis der historische feiten. Maar, terwijl hij afziet van de moraal, geeft hij aan de politiek het karakter eener exacte wetenschap. In dl. geschiedenis ziet hij geen hooger plan, geen principe van den vooruitgang, maar slechts de noodwendige aaneenschakeling van de daden, die zijn voortgekomen uit het vrije spel der menschelijke hartstochten. De heiden Machiavelli leert ons: de mensch is zichzelf genoeg; men zoeke in zijn daden geen goddelijke wet, geen heil der menschheid, geen hoop op belooning hiernamaals, geen voldoening wegens volbrachten plicht, maar enkel en alleen het streven naar den goeden uitslag, het succes. Vrij van vooroordeel heeft Machiavelli zich aldus tot een uiterst scherp en kritisch historisch talent ontwikkeld en heeft hij een buitengewone objectiviteit in zijn historische analyse toereikt. De beschouwingen over do oorzaken va de macht van Rome in zijn werk over I/tv as geven daarvan een treffend voorbeeld. In hoofdzaak echter werd zijn naam gevestigd door zijn boek, dat den titel „Principe", de Vorst, voerde. Hii had de leer- school der antieke geschiedschrijvers doorloopen : Aristoteles, Tacitus, Livius, Ballustius en flutarchus. In de oudheid nu werd naast den staat ook de held en de heerscher verafgood, een streven dat na de middeleeuwen door de Renaissance weer werd opgenomen, om ten slotte door Hegel en Kietzsche filosofisch te worden vastgelegd. Het was dan ook deze gedachte, welke Machiavclli hoopte verwezenlijkt te zien, om tot redding van zijn Italiaansche vaderland te komen. Do chaos in dat land, met zijn groot aantal voortdurend elkaar beoorlogende staten en staatjes, waarin vreemde machten en de Kerk naar hartelust intrigeerden — die chaos kon, naar Machiavelli's overtuiging, eerst in orde worden verkeerd door de stichting van een eenheidsstaat door een doelbewuster), niets en niemand ontzienden krijgsman aan het hooltl van een nationaal leger. Dat moest dus een Lorgia of een Medici zijn; de omstandigheden brachten met zich dat hij de „handleiding", die hij voor zijn held schreef, aan Lorenzo opdroeg. Maar de vernieuwing en de eenheid van Italië, waarop hij hoopte, heeft hij niet mogen beleven. Zijn diensten werden niet gewaardeerd en hij stierf verbitterd. Het succes van zijn boek over den Vorst dateert eerst van 1550, toen het op den index kwam. Vorsten en staatslieden verslonden het. Van «^atharina de Medici vertelt men, dat zij het even ijverig las als haar gebedenboek, alleen minder mechanisch. Bij Hendrik Hl en IV vond men het, toen zij vermoord werden. Karel V moet er veel in gelezen hebben; Sultan Mustapha 111 liet het in 't Turk vertalen en I'aus Sixtus V maakte er zelf een uittreksel van. Zonder twijfel heeft het boek in den loop der eeuwen een grooten invloed op de Europeesche politiek uitgeoefend. Boven heb ik Machiavelli «en heiden genoemd. Ik bedoel daarmee dit. Hij had slechts eerbied voor krachtige en trotsche persoonlijkheden, voor heerschersnaturen, en hiermede was de christelijke deemoed en duldzaamheid niet, vereenigbaar. Ook het toenmalige verval van de Kerk deed hem zich van haar afkeeren; hij wees erop, dat de landen die het dichtst bij Rome waren gelegen, juist in de geringste mate waren godsdienstzin vertoonden. Machiavelli schreef zijn „Vorst" in 1515; zijn kritiek op de Kerk verscheen in zijn werk over Livius in 1516; in 1517 plakte Luther zijn stellingen aan de slotkerk te Wittenberg. Machiavelli heeft het streven naar macht zoowel van den staat als bij de heerschersfiguren in de geschiedenis treffend geschilderd en den grondslag gelegd voor de leer van de „staatsraison", die de eeuwen door, tot op freitschke toe, aanhangers heeft gevonden. Hij hield den mensch voor slecht yan nature, hetgeen Frederik de Oroote, die in zijn jeugd in een geschrift tegen Maohiavelli opkwam.bestreed. Maar de oude Frits dacht anders; in een gesorek naar aanleiding van de stelling van Roussea», dat de mensch van nature goed is, zei de koning: „Ach. Ihr kermt nicht genug «Nese verwünschte Race, welcher wir angehgren". --- GEOLOGISCH ONDERZOEK VAN IJSLAND. Een geografische en geologische» expeditie zal dezen zomer het binnenland van IJsland en met name de streek bewesten den Vatna. jokail en den westkant van dien gletscher zelf onderzoeken. De leider der expeditie, de Deensche geoloog dr. Niels Nielsen, vertrekt a.,. Dinsdag uit Kopenhagen naar Reykjavik, waar twee IJslandsche geleerden, Palmi Hannesson en Sigundsson zich bij hem zullen De expeditie wordt bekostigd uit het t^arlsbergfond» en het Deensch-IJslandsche Unie. fond». voegen, --- OOSTKUST VAN SUMATRA-INSTITUUT. In de op «9 dezer te Amsterdam te houden jaarvergadering van het Oostkust van Sumatra-Instituut worden lezingen gehouden door den heer J. van Bendegom over „De Ambachtsinrichting te Kadan Djahé", den heet J. A. Bange over „Inlandsche Land- en Tuinbouw in de Karolanden", den heer J. H. Neumann over „lets uit de Bataksche litteratuur, het verhaal van Pawang Ternalem" en den heer M. J. Lusink over „De plaats van De!» . --- DE ZONSVERDUISTERING VAN 29 JUNI Het is opvallend, hoe bij tal van menschen, die zich weinig voor natuurwetenschappen interesseeren, toch een spontane belangstelling voor dc astronomie bestaat. Misschien moeten we daarvoor een onwillekeurige!, drang, ie willen weten wat er zich boven ons bevindt, aansprakelijk stellen; misschien helpen onbewuste religieuze invloeden er wat aan mee; maar toch kunnen we vrij zeker zeggen, dat de belangstelling niet zoo groot zou zijn, als zü niet telkens weer door verschijnselen als zonsverduisteringen en kometen geprikkeld werd. Zij geven de astronomie ongevraagd een prachtig reclamemiddel, dat ais zoodanig volkomen doeltreffend is. ledereen wordt gedwongen om er voor korten of langen tijd zijn aandacht op te coucentreeren. De kometen laten ons den laatsten tijd wat in den steek; na Halley in iyio zijn de groote weggebleven. Maar de zonsverduisteringen zijn regelmatiger in hun optreden en nu er zeer binnenkort weer één op til U. is het goed er nog eens de aandacht op te vestigen, wat dc astronomische beteekenis van zoon eclips is. In hoofdzaak onderscheiden we twee typen van verduisteringen: de gedeeltelijke en dc totale. De laatste zijn verreweg net belangrijkst, maar ze komen dan ook vee! minder voor. Een eclips ontstaat, al- chte, dat een lichtstraal bij het passeeren van een massa van richting zou veranderen. Dan moet het van de sterren afkomstige licht dus iets van zijn normale richting afwijken, als het dicht langs den rand der zon strijkt. Sterren „dicht bij de zon" kunnen weer alleen worden waargenomen, als het schelle zonlicht bij een eclips door de maan onderschept is. Het gewenschte effect is inderdaad gevonden. Terwijl er in 1919 al een aanduiding voor aanwezig was, bevestigde de eclips 1922 dit op schitterende wijze. Het is echter uiterst klein, terwijl een groot aantal bronnen van mogelijke fouten de eindconclusie met eenvoudig maken. Ook bij de komende eclipsen zal dit probleem nog zeker de volle belangstelling hebben. Tenslotte willen we nog even een geheel nieuwe vraag noemen. Hoe is de radiotransmissie tijdens een eclips? Speciaal de korte.golszending vertoont opvallende verschillen tusschen dag en nacht. Een ver. schillende toestand van de sterk geïoni. seerde Heaviside-laag. die op een 100 K.M. hoogte in onze atmospheer is, schijnt daarop v.-m invloed te zijn. Het lag dus voor de hand er naar te vragen, water gebeurt, als de maan tusschen zon en aarde staat en zoodoende voor korten tijd het zonlicht onderschept. Bij de .Amerikaansche eclips zijn er op groote schaal proeven over genomen. En er i s invloed aanwezig. We hebben hier een paar problemen willen geven, die goed laten zien. wat een variatie er is in de vragen, die bij .dippen optreden. Door het schijnbaar zoo onbeteekenende feit van het voorbij elkaar s, huiven yan zon en maan wordt ons <->heele phvsisch inzicht in liet wezen der 'sterren beheerscht. Van het eclipswerk gaat een heel bijzondere bekoring uit; hier wordt we! het bestaan getoond, waartoe de astronomie met behulp v.-m